საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-465-433-2017 30 ივნისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ნ-ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ს. მ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. საქართველოს შეიარაღებული ძალების მე-2 ქვეითი ბრიგადის უზრუნველყოფის ბატალიონის სატრანსპორტო ასეულის სატრანსპორტო ოცეულის მძღოლი პირველი კლასის რიგითი ს. მ-ი (შემდეგში: სამინისტროს მძღოლი ან დამრღვევი მძღოლი) 2014 წლის 30 სექტემბერს მოძრაობდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს (შემდეგში: მოპასუხე, სამინისტრო, აპელანტი ან კასატორი) ბალანსზე რიცხული „MAN-16220”-ის მარკის სატვირთო ავტომანქანით, სახელმწიფო ნომრით A-.

2. სამინისტროს მძღოლმა სატრანსპორტო საშუალების მართვისას დაარღვია ”საგზაო მოძრაობის შესახებ” საქართველოს კანონის 33-ე მუხლის მე-11 ნაწილის მოთხოვნები, კერძოდ, არ დაიცვა სათანადო დისტანცია, რომლის დაცვის შემთხვევაშიც, მას საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის თავიდან აცილება შეეძლო (იხ. ტ.1 - განაჩენი -ს.ფ. 21; ექსპერტიზის დასკვნა - ს.ფ. 26-28; 2015 წლის 5 მარტის წერილი - ს.ფ. 42; 2015 წლის 27 თებერვლის წერილი -ს.ფ.43; ცნობა სატრანსპორტო საშუალების სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ - ს.ფ. 53).

3. დამრღვევი მძღოლი სამინისტროს ბალანსზე რიცხული სატრანსპორტო საშუალების საგზაო წესების დარღვევით მართვისას შეეჯახა ბ. ნ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან დაზარალებული მძღოლი) მართვის ქვეშ მყოფ მერსედესის მარკის მიკროავტობუსს, სახელმწიფო ნომრით A-ს (იხ. ტ.1- ექსპერტიზის დასკვნა - ს.ფ. 26-28).

4. მერსედესის მარკის მიკროავტობუსი, სახელმწიფო ნომრით A- მოსარჩელის საკუთრებაა.

5. სარჩელის საფუძვლები

5.1. დაზარალებულმა მძღოლმა 2015 წლის 2 აპრილს სარჩელი აღძრა სამინისტროსა და მისი მძღოლის წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ უკანასკნელთათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 9100 (ცხრა ათას ასი) ლარის, ასევე - 6000 (ექვსი ათასი) ლარისა და 462 (ოთხას სამოცდაორი) ლარის დაკისრება მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანის დაზიანების ხარისხის გათვალისწინებით;

5.2. მოსარჩელე დაზიანებული სატრანსპორტო საშუალებით რეგულარულ რეისს ასრულებდა რუსთავი-ხირსას მიმართულებით, რის გამოც ხელშეკრულება ჰქონდა გაფორმებული შპს “რ-ოსთან“, რომლის თანახმად ყოველი გაყიდული ბილეთის 10 % ირიცხებოდა სალაროში. ავტომანქანის დაზიანების გამო მან ვერ შეძლო მიეღო შემოსავალი - 6000 ლარი;

5.3. დაზარალებულმა მძღოლმა დაზიანებული მიკროავტობუსის შესაკეთებლად გაიღო 462 ლარი, საიდანაც 42 ლარი სატრანსპორტო საშუალებების სამართლებრივი მდგომარეობისა და აღრიცხვიდან მოხსნის შესახებ ინფორმაციის მისაღებადაა გაწეული, ხოლო 420 ლარი - საჯარიმო სპეცავტოსადგომიდან ავტომანქანის გამოყვანისა და გარდაცვლილი პირების ექპსპერტიზაზე გადაყვანის ხარჯებია.

6. მოპასუხის შესაგებელი

6.1. დამრღვევმა მძღოლმა არ ცნო სარჩელი და მიუთითა, რომ არ დასტურდებოდა მის მიერ ჩადენილი დანაშაულით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რადგან სისხლის სამართლის საქმეში მოსარჩელეს დაზარალებულის სტატუსი მინიჭებული არ ჰქონდა. ასეთის არსებობის შემთხვევაში, სახელმწიფო არის პასუხისმგებელი მიყენებულ ზიანზე, რადგან ზიანის მიყენება სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს მოხდა;

6.2. სამინისტრომ არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი, სადავო გახადა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობა. მისი მტკიცებით, მოსარჩელის კუთვნილი ავტომანქანის დაზიანების ოდენობა ზუსტად არ იყო დადგენილი და 9100 ლარი ექსპერტმა საორიენტაციოდ განსაზღვრა;

6.3. მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით, სამინისტრომ მიუთითა, რომ კომპეტენტური პირების გამოკითხვის გზით მიუღებელი შემოსავლის დადგენა უსაფუძვლო იყო, ხოლო 462 ლარის ნაწილში კი სასარჩელო მოთხოვნა სცდებოდა სასამართლო ხარჯების ფარგლებს.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა და, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეებს - სამინისტროსა და დამრღვევ მძღოლს დაეკისრათ:

7.1.1. 9100 ლარის;

7.1.2. 6000 ლარისა და

7. 1. 3. 462 ლარის გადახდა.

7.2. საქალაქო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე მიუთითა, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით; მესამე ნაწილის მიხედვით კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

7.3. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. სასამართლოს განმარტებით, ასეთი ვარაუდი, ბუნებრივია, იმ შემთხვევებს ასახავს, როცა სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთათვის უცნობია მფლობელობის უკან არსებული უფლება. ხშირად უცნობია მფლობელობის განმაპირობებელი ურთიერთობა, მფლობელობის უკან მდგარი უფლებები. ასეთ ვითარებაში გამოსავალია მფლობელის კეთილსინდისიერებაზე დაყრდნობა და მოძრავი ნივთის მესაკუთრედ მისი მიჩნევა. ამას ითხოვს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთაგან სამართლებრივი წესრიგი, რომელიც განაპირობებს სამოქალაქო ბრუნვაუნარიანობის სიმყარესა და სიმარტივეს.

7.4. სასამართლომ მიუთითა, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში კონკრეტული პირის სახელზე სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის ფაქტი, შეიძლება გამოდგეს ერთ-ერთ მტიცებულებად, რომ ავტომანქანა იმ პირის საკუთრებაა, ვინც რეგისტრირებულია შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოში, მაგრამ ასეთი რეგისტრაცია არ არის აუცილებელი პირობა მოძრავ ქონებაზე - ავტომანქანის მესაკუთრის დასადგენად. აღრიცხვაზე დადგომა არ არის სამოქალაქო-სამართლებრივი აქტი, იგი ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს განეკუთვნება. ამდენად, რეგისტრაციის ფაქტი არ განაპირობებდა საკუთრების უფლების შეძენას, მაგალითად, ისე, როგორც ეს გათვალისწინებულია უძრავ ნივთებთან მიმართებით სსკ-ის 183-ე მუხლით.

7.5. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის 2007 წლის 31 იანვრის №150 ბრძანებით დამტკიცებული „მექანიკური სატრანსპორტო საშუალებების სავალდებულო რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტი საკუთრების უფლების წარმოშობას უკავშირებს კონკრეტულ გარიგებას და არა გარიგების საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაციის ფაქტს. ამდენად, შესაძლებელია პირი რეგისტრირებული იყოს ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრედ, თუმცა, ის არ იყოს მესაკუთრე, რადგან არარეგისტრირებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში ავტომანქანაზე საკუთრების უფლება დაუთმო სხვას.

7.6. სასამართლომ იმსჯელა საქმეში წარდგენილ 2014 წლის 15 სექტემბრის ხელშეკრულებაზე შპს „რ-ოსა“ და მოსარჩელეს შორის. გ. ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული სატრანსპორტო საშუალებით მომსახურების გაწევის შესახებ ფაქტი, ასევე ის ფაქტი, რომ დაზიანებული ავტომანქანის გ. ნ-ის სახელზე რეგისტრაციიდან 2014 წლის 11 სექტემბრიდან რამდენიმე დღეში, მოსარჩელე ინდივიდუალურ მეწარმედ დარეგისტრირდა (იხ. ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, ს.ფ. 51) ადასტურებდა, რომ ავტომანქანის მფლობელობას ახორციელებდა მოსარჩელე. შესაბამისად, ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა დაზიანებული ავტომანქანის მესაკუთრეს.

7.7. მოსარჩელემ ავტომანქანაზე მიყენებული ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად წარადგინა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საექსპერტო- კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს კახეთის საექსპერტო- კრიმინალისტიკური სამსახურის დასკვნა, რომლის თანახმად, დადგინდა, რომ ავტომანქანაზე არსებული დაზიანებების ავარიული ხასიათისა და ხარისხის გათვალისწინებით, მისი აღდგენა მიზანშეუწონელია. ექსპერტმა დაადგინა, რომ ავტომანქანის საცალო სარეალიზაციო საორიენტაციო ღირებულება დაზიანებამდე, ექსპლუატაციაში ყოფნის გათვალისწინებით, შეადგენს - 12950 ლარს, ხოლო ავტომანქანის დარჩენი ღირებულებაა - 3850 ლარი. შესაბამისად, ავტომანქანის დაზიანებით მიყენებული ზიანის საორიენტაციო ოდენობა შეადგენს 9100 ლარს (იხ. ექსპერტიზის დასკვნა, ტ.1 - ს.ფ. 31-40).

7.8. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ, საქმეში არ ყოფილა სხვა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ დაზიანებების ხარისხის გათვალისწინებით, ავტომანქანის შეკეთება და აღდგენა უფრო ნაკლები ხარჯით იყო შესაძლებელი, ასევე არ ყოფილა წარდგენილი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება (სპეციალისტის დასკვნა), რომელიც დაადასტურებდა, რომ ავტომანქანის ღირებულება დაზიანებამდე უფრო ნაკლები ღირებულებით განისაზღვრებოდა, ხოლო მისი ნარჩენი ღირებულება უფრო მეტია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარდგენილი მტკიცებულება ცალსახად ადასტურებდა ავტომანქანაზე მიყენებული ზიანის ოდენობას. მოპასუხეს, რომელიც სადავოდ ხდიდა მიყენებული ზიანის ოდენობას, იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ დასკვნა ზუსტად არ განსაზღვრავდა მიყენებულ ზიანს, მისი განმარტების გარდა, სხვა მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 102-ე მუხლი).

7.9. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 29 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით სამინისტროს მძღოლი ცნობილია დამნაშავედ სისხლის სამართლის კოდექსის მე-400 მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის (მანქანის მართვის ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევა; იხ. ტ.1 - განაჩენი - ს.ფ. 21-24).

7.10. მოსარჩელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად მისაღები სარგებელი 5 თვის განმავლობაში შეადგენს 6000 ლარს. ამ სასარჩელო მოთხოვნაზე მსჯელობისას, სასამართლომ შეაფასა საქმეში წარდგენილი ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული იურიდიული) პირების რეესტრიდან, რომლის თანახმად, დგინდება, რომ მოსარჩელე რეგისტრირებულია ინდივიდუალურ მეწარმედ. სარჩელს ერთვის 2014 წლის 15 სექტემბერს შპს „რ-ოსა“ და მოსარჩელეს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). აღნიშნული მტკიცებულებებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც სასარჩელო მოთხოვნას დაედო საფუძვლად (იხ. ამ განჩინების 5.2 ქვეპუნტი).

7.11. მოსარჩელეს კუთვნილი ავტომანქანით რეგულარულად გადაჰყავდა მგზავრები მარშრუტით - რუსთავი-ხირსა. დაზიანებული ავტომანქანის ექსპლუატაციის შედეგად მისაღები შემოსავლის ოდენობასთან დაკავშირებით, მოსარჩელემ წარადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად, ავტომანქანით მგზავრების გადაყვანის მომსახურების გაწევისას დღიური შემოსავალია 40 ლარი, ხოლო შემთხვევიდან - 2014 წლის 30 სექტემბრიდან, 5 თვეზე მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს 6000 ლარს. ამ მტკიცებულების გასაქარწყლებლად მოპასუხემ, რომელიც ზიანის ოდენობას ხდიდა სადავოდ, სასამართლოს ვერ წარუდგინა მტკიცებულება. ამასთან, სასამართლომ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ სამარშრუტო რეისზე მგზავრების გადაყვანისათვის მომსახურების სანაცვლოდ ყოველდღიური 40 ლარი გონივრული თანხა იყო.

7.12. ავტომანქანის დაზიანების გამო მოსარჩელემ გაიღო 462 ლარი (იხ. 5.3. ქვეპუნქტი; ქვითრები - ტ.1, ს.ფ. 54-56).

7.13. განჩინების სამართლებრივი მოტივაციისას სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველ ნაწილზე: „მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი“. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, „თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან“.

7.14. სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილი ითვალისწინებს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი პრინციპიდან (პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანის გამო პირს ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მოქმედება არის ბრალეული) განსხვავებულ სატრანსპორტო საშუალების მომხმარებლის ისეთ განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას, რა დროსაც მისი დაკისრებისათვის ბრალეულობა სავალდებულო არ არის. ამ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად, ეკისრება.

7.15. სასამართლომ განმარტა, რომ ზემოაღნიშული ნორმიდან გამომდინარე, სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად, ბრალის მიუხედავად, დგება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელის პასუხისმგებლობის საკითხი, თუ ზიანი მოჰყვა მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას.

7.16. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზიანი დადგა სამინისტროს ბალანსზე რიცხული ავტომანქანის ექსპლუატაციისას საგზაო წესების დარღვევის შედეგად. ამასთან, ამ კონკრეტულ შემთხვევაში, ცალსახად იყო დადგენილი, რომ ზიანის გამომწვევი ავტომანქანის მოსარგებლე (დამრღვევი მძღოლი, მოპასუხე), მფლობელის - სამინისტროს (მოპასუხის) ნების საფუძველზე ახორციელებდა ზიანის გამომწვევი სატრანსპორტო საშუალების მფლობელობას. შესაბამისად, არ არსებობდა გარემოებები, რაც გამორიცხავდა სამინისტროს სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას - ზიანის ანაზღაურების სახით.

7.17. სასამართლომ სსკ-ის 992-ე მუხლზე მიუთითა, რომლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ განმარტა, რომ დადგენილი იყო მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რაც გამოიხატა ამ უკანასკნელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების დაზიანებაში. ზიანი მიყენებული იყო უშუალოდ დამრღვევი მძღოლის (მოპასუხის) მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების შედეგად, რაც დადგენილი იყო სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით.

7.18. სსკ-ის 463-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით.სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის თანახმად, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. სსკ-ის 414-ე მუხლის პირველი წინადადების თანახმად, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ.

7.19. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველი ნორმის თანახმად, მხედველობაში იყო მისაღები მოსარჩელის ის ინტერესი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში უკავშირდებოდა დაზიანებული ავტომანქანის აღდგენას. შესაბამისად, ზიანის ოდენობა განისაზღვრა 9100 ლარით. ამასთან, სატრანსპორტო საშუალების დაზიანების გამო მესაკუთრემ გაიღო დამატებითი ხარჯები, სულ 462 ლარი, მათ შორის, სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციიდან მოხსნის, სატრანსპორტო საშუალების სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ ცნობის გაცემის ხარჯები. ავტომანქანის დაზიანების გამო, საჭირო გახდა მისი საჯარიმო სპეცავტოსადგომზე დაყენება და საგზაო შემთხვევისას გარდაცვლილი პირების ექსპერტიზაზე გადაყვანა. ამ თანხების ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრებათ ზიანის გამომწვევი სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს - სამინისტროსა და ზიანის მიმყენებელს - დამრღვევ მძღოლს (მოპასუხეებს).

7.20. სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ მოპასუხის (დამრღვევი მძღოლის) ბრალეული ქმედების გამო მომხდარი საგზაო შემთხვევის შედეგად, მოსარჩელის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შეუძლებლობის გამო, მესაკუთრემ ვერ მიიღო შემოსავალი, რასაც მისი ექსპლუატაციის პირობებში მიიღებდა. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის გამომწვევი სატრანსპორტო საშუალების მფლობელისა და ზიანის მიმყენებლისაგან მიუღებელი შემოსავლის სახით 6000 ლარის ანაზღაურებაზე დასაბუთებული იყო.

8. სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი

8.1. მოპასუხეთაგან სამინისტრომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა შემდეგ სააპელაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

8.1.1. საქართველოს შსს საექსპერტო-კრიმინალისტიკური მთავარი სამმართველოს კახეთის საექსპერტო კრიმინალისტიკური სამსახურის 27.10.2014 წლის საექსპერტო დასკვნის თანახმად, ა/მანქანა „მერსედეს სპრინტერი“ სახ. ნომრით A-, დაზიანებით მიყენებული მატერილაური ზიანის ოდენობა შეადგენს - 9100 ლარს. სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმ გარემოებაზე, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია საორიენტაციო თანხა. შესაბამისად, მოსარჩელის არ წარუდგენია მიყენებული ზიანის ზუსტი ოდენობა;

8.1.2. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მოსარჩელე მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნისას ეყრდნობა შპს „ჯ-ის“ 18.02.2015 წლის დასკვნას. მითითებულ დასკვნაში, მიუღებელი შემოსავალის განსაზღვრისას აუდიტორი ეყრდნობა კომპეტენტური პირების გამოკითხვის შედეგად მიღებულ ინფორმაციას, რომლის საფუძველზეც განისაზღვრა მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომელიც უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დასკვნა ვერ იქნება უტყუარი მტკიცებულება მიუღებელი შემოსავლის განსაზღვრისათვის. შესაბამისად, საქმეზე არ არის წარდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნული შემოსავლის მიღების შესაძლებლობას. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოთხოვნა ამ ნაწილში დაუსაბუთებელია;

8.1.3. სსსკ-ის 37-ე მუხლის მიხედვით მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ხარჯები: სატრანსპორტო საშუალების, სამართლებრივი მდგომარეობის და აღრიცხვიდან მოხსნის შესახებ ინფორმაციის გამოთხოვის, საჯარიმო სპეცავტოსადგომიდან ა/მანქანის გამოყვანის, გარდაცვლილი პიროვნებების ექსპერტიზაზე გადაყვანის - მოპასუხისათვის დაკისრება სცდება სასამართლო ხარჯების ფარგლებს, რის გამოც მოთხოვნა ამ ნაწილშიც უსაფუძვლოა.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 21 თებერვლის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფატქობრივი გარემოებები, მათი სამართლებრივი შეფასება და მიუთითა მათზე (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).

9.3. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლი ეფუძნება.

10. სამინისტროს საკასაციო საჩივარი

10.1. სამინისტრომ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა სააპელაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების იდენტურ არგუმენტებზე დაყრდნობით (იხ. 8.1.1-8.1.3. ქვეპუნქტები და საკასაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ.82-89).

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 აპრილის განჩინებით სამინისტროს საკასაციო განაცხადი მიღებულია წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

14. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

16. კასატორს არაკვალიფიციური შედავება აქვს წარმოდგენილი, რადგან მისი პრეტენზიები ძირითადად ეხება მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით დაკმაყოფილებული სარჩელის უსაფუძვლობას, თუმცა, მოპასუხეს არ წარუდგენია სასამართლოსათვის მოწინააღმდეგის მტკიცების გასაქარწყლებლად სამართლებრივად ვარგისი, სარწმუნო და დამაჯერებელი არც ერთი მტკიცებულება (იხ. ამ განჩინების 7.8, 7.10-7.12 ქვეპუნქტები). მოპასუხე ძირითადად ზეპირი განმარტებით შემოიფარგლა საკუთარი პოზიციის დაცვის დროს, თუმცა, სარჩელის უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის უარყოფის მიზნით არ მიუთითებია ისეთ ფაქტობრივ გარემოებაზე, არ წარუდგენია ისეთი მტკიცებულება, რაც სააპელაციო სასამართლოს მისცემდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

17. საკასაციო სამართალწარმოების თავისებურებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვას უსწრებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის ეტაპი, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 პუნქტით დადგენილ წინაპირობათაგან ერთ-ერთს მაინც.

18. გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი მოტივაციის თვალსაზრისით, საკასაციო სასამართლო მხოლოდ იმას აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული განჩინებაში დასაბუთებულია ის სამართლებრივი შეფასება, რომელიც ადასტურებს მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობას.

19. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთ საფუძველს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს, რომლისაგან ნაწარმოები პასუხისმგებლობის გენერალური დათქმაც მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლში. ნორმის თანახმად, პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია შემდეგი ელემენტების კუმულატიური ერთობა: პირის ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედება; ზიანი; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. შეიძლება ითქვას, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი). უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (იხ. სუსგ # ას 504-481-2016, 30.09.2016წ; შდრ. #ას-594-652, 06.11. 2015 წ; # ას-494=463, 09.11.2010 წ; # ას-39-38-10, 1507.2010 წ.).

20. განსახილველ შემთხვევაში მტკიცების ტვირთის მართებულად გადანაწილებით მხარეთათვის უზრუნველყოფილი იქნა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის კონსტიტუციურ პრინციპზე (საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მესამე ნაწილი) დაყრდნობით საქმის გამოკვლევა და შესწავლა, შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია და დასაბუთებული, რაც მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის საფუძველია.

21. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე