საქართველოს უზენაესი სასამართლო

განჩინება

საქართველოს სახელით

№ას-657-623-2015 21 ივლისი, 2015 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს ,, ს--ს რ--ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ს--ტ გ--ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გაჩინების გაუქმება

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ს--ტ გ--ი მუშაობდა სს „ს--ს რ--ში“ მემანქანის თანაშემწედ.

2. შრომის საექიმო საექსპერტო კომისიის დასკვნის საფუძველზე 1985 წლიდან პროფესიული დაავადების გამო დაუდგინდა შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვა. აღნიშნულის გამო მას სს „ს--ს რ--ა“ წლების განმავლობაში უხდიდა ყოველთვიურად სარჩოს სახით 252.86 ლარს [საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის, 1973 წლის რედაქციით, 155-ე მუხლი].

3. 2011-2014 წლებში საწარმოში არაერთხელ გაიზარდა მემანქანის თანაშემწის შრომის ანაზღაურების ოდენობა, 2012 წლის დეკემბრიდან კი ის შეადგენს 1000 ლარს.

4. მიუხედავად იმისა, რომ პერიოდულად იზრდებოდა მემანქანის თანაშემწის ხელფასი, სს „ს--ს რ--ს“ არ მოუხდენია ს. გ--ის სარჩოს გადაანგარიშება და იგი დღემდე იღებს 252.86 ლარს.

5. ს--ტ გ--მა სს „ს--ს რ--ს“ წინააღმდეგ სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოპასუხისაგან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში სსკ) 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების საფუძველზე მოითხოვა:

ა). 2011 წლის მარტიდან 2014 წლის ნოემბრამდე სარჩოს მიუღებელი სხვაობის 19152,74 ლარის ერთდროულად ანაზღაურება.

ბ). 2014 წლის 1 ნოემბრიდან ყოველთვიურად სარჩოს სახით 800 ლარის ანაზღაურება.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 12 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილებამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ა) 2011 წლის 01 მარტიდან 2012 წლის მარტის თვის ჩათვლით პერიოდში, მოქმედი ელმავლის მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 750 ლარს, 2012 წლის აპრილის თვიდან 2012 წლის ნოემბრის თვის ჩათვლით პერიოდში შეადგენდა 800 ლარს; ხოლო 2012 წლის დეკემბრის თვიდან დღემდე შეადგენს 1000 ლარს.

ბ) სს ”ს--ს რ--მ” არამართლზომიერად არ მოახდინა ს--ტ გ--ის მიერ მისაღები სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშება 2011-2014 წლებში რამდენჯერმე გაზრდილი, მოქმედი ელმავლის მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით;

გ) 2011 წლის 01 ივნისიდან 2012 წლის მარტის თვის ჩათვლით, ელმავლის მემანქანის თანაშემწის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით, ს--ტ გ--ს ყოველთვიურად უნდა მიეღო სარჩო 600 ლარის ოდენობით (750ლარის 80%), რის ნაცვლადაც იღებდა 252.86 ლარს. შესაბამისად, ყოველთვიურად მოსარჩელე ვერ იღებდა 347.14 ლარს (600 ლარი – 252.86 ლარი). 2011 წლის 01 ივნისიდან 2012 წლის მარტის ჩათვლით , მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო 3471.40 ლარი (347.14 ლარი x 10 თვეზე);

დ) 2012 წლის 01 აპრილიდან 2012 წლის ნოემბრის თვის ჩათვლით, მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო, თვეში _ 387.14 ლარი (800 ლარის 80%= 640 ლარი – 252.86 ლარი); ამ პერიოდში მოსარჩელემ სარჩოს სხვაობის სახით ვერ მიიღო, ჯამში _ 3097.12 ლარი (387.14 ლარი x 08 თვეზე);

ე) 2012 წლის დეკემბრიდან დღემდე, მოსარჩელე სარჩოს სახით იღებს კვლავ 252.86 ლარს, მაშინ როდესაც, ამ დროისათვის მოქმედი ელმავლის მემანქანის თანაშემწის ხელფასი არის 1000 ლარი, რომლის 80% შეადგენს 800 ლარს, რასაც სარჩოს სახით ყოველთვიურად უნდა იღებდეს მოსარჩელე.

ვ) 2012 წლის 01 დეკემბრიდან 2014 წლის 01 ნოემბრამდე, ს--ტ გ--მა ყოველთვიურად, სარჩოს სახით ვერ მიიღო 547.14 ლარი (800 ლარი – 252.86 ლარი), ხოლო, სულ ამ პერიოდში, მოსარჩელემ სარჩოს სახით ვერ მიიღო 12584.22 ლარი (547.14ლარი x 23 თვეზე);

ზ) ს--ტ გ--მა, 2011 წლის 01 ივნისიდან 2014 წლის 01ნოემბრამდე, სარჩოს სახით ვერ მიიღო სხვაობა, ჯამში _ 19152.74 ლარის ოდენობით(3471.40 ლარი + 3097.12 ლარი + 12584.22 ლარი).

სასამართლომ დაასკვნა, რომ სს ”ს--ს რ--ს” მიერ, მოსარჩელე ს--ტ გ--ის სარჩოს ოდენობის დაანგარიშებაში, მოქმედი ელმავლის მემანქანის თანაშემწის გაზრდილი ოდენობის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებდა და იღებს სარჩოს, რითაც მას ადგება ზიანი“.

სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 992-ე, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები და 411-ე მუხლები.

7. სს „ს--ს რ--მ“ გადაწყვეტილება გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოში.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები.

9. სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 7 მაისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს--ს რ--მ“. საკასაციო საჩივრის საფუძვლად მითითებულია იმ გარემოებებზე, რომ დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ გამოიყენა ის კანონები, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ არასწორად იქნა გამოყენებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 992-ე მუხლები, ასევე საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილების „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ დებულებები. გარდა ამისა, საქმის მასალებით არ არის დადგენილი ის ფაქტი, რომ ს.გ-მა პროფესიული შრომის უნარი დაკარგა კასატორის ბრალით.

10. საქართველოს უზენასი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად სამოქალაქო საპროცესი კოდექსის, [შედგომში სსსკ-ის], 391-ე მუხლის მიხედვით

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს--ს რ--ს“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს და დაუშვებელად უნდა იქნას მიჩნეული შემდეგი გარემოებების გამო:

სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამრთლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელეად დატოვების თაობაზე. აღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რამელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

13. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილული არ არის მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული სამართლებრივი დასკვნები გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებასთან მიმართებაში არსებითად სწორია. ამასთან, საკასაციო სასამართლო საჭიროდ თვლის დამატებით განმარტოს შემდეგი:

13.1. ის ფაქტი, რომ ს--ტ გ--ი, რომელიც დასაქმებული იყო სარკინიგზო დარგში და მას შრომის საექიმო საექსპერტო კომისიის დასკვნის საფუძველზე 1985 წლიდან პროფესიული დაავადების გამო დაუდგინდა შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვა, სადაო არ არის. საქართველოს შრომის კანონთა კოდექსის [1973 წლის რედაქცია] 139-ე მუხლის თანახმად, შრომის ჯანსაღი და უსაფრთხო პირობების უზრუნველყოფა ეკისრებოდა დამსაქმებელს.

ის ვალდებული იყო დასაქმებული უზრუნველეყო ჯანმრთელობისათვის მაქსიმალურად უსაფრთხო სამუშაო გარემოთი. დასაქმების ცალკეულ ადგილებში, მათ შორის სარკინიგზო დარგშიც, განსაკუთრებული ყურადღება ექცეოდა დასაქმებულთა ჯანმრთელობის დაცვისა და შენარჩუნებისათვის ცალკეული ღონისძიებების გატარებას. ამიტომ პროფესიული დაავადების დადგენის შემთხვევაში, საწარმოს ბრალი პრეზუმირებული იყო. პრეზუმციის გაქარწყლების ტვირთი კი დამსაქმებელს ეკისრებოდა. შესაბამისად, კასატორის არგუმენტი, რომ ს. გ--ის პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვაში ბრალი არ მიუძღვის, სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგანაც საქმეში არ არსებობს ბრალის არსებობის ვარაუდის უარმყოფელი კანონით დასაშვები მტკიცებულება. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს იმაზეც, რომ ამ კონკრეტულ შემთხვევაში დავის საგანია არა სარჩოს დაწესება და შესაბამისად ამ მოთხოვნის წინაპირობების განხორციელების შემოწმება, არამედ, უკვე დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშება. საწარმოს ბრალეულობის საკითხი უნდა განხილულიყო სარჩოს დაწესებისას, ანუ 1985 წელს, და არა უკვე დაწესებული სარჩოს გადაანგარიშებისას.

13.2. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას სსკ-ის 408-ე მუხლის ინტერპრეტაციასთან დაკავშირებით. ამ ნორმის პირველი ნაწილი ზიანის ნატურით ანაზღაურების პრინციპს [საწყისი მდგომარეობის აღდგენა] ამკვიდრებს და მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელ ნორმებთან ერთად გამოიყენება, როგორც სახელშეკრულებო, ისე არასახელშეკრულებო სამართალში. რაც შეეხება ნორმის მეორე ნაწილს, რომელიც გამოიყენა სააპელაციო სასამართლომ, ეს ნორმა სპეციალურად ადგენს სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წესს. კანონმდებლის ასეთი ყურადღება განპირობებულია სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის უფლების, როგორც აბსოლუტური უფლებების, სამართლებრივი დაცვის მაღალი სტანდარტების არსებობის აუცილებლობით. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ ამ უფლებების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება სახელშეკრულებო ურთიერთობების გარეშეც. სააპელაციო სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ ს. გ--ს უფლება ჰქონდა მოეთხოვა სარჩოს გადაანგარიშება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების, პროფესიული დაავადების არ არსებობისა და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში, იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს, ანუ სახეზეა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით [სსკ-ის 411-ე მუხლი], რომელიც კასატორისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი უმოქმედობის - სათანადო ზომების მიუღებლობა შრომის ჯანსაღი და უსაფრთხო პირობების უზრუნველსაყოფად - უშუალო შედეგს [სსკ-ის 412-ე მუხლი]. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ აღნიშნა შემდეგი: „მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა იმ გარემოებას, რომ მუშაკმა მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით, სამუდამოდ. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩელის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავის სახით. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და გონივრულ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის მიუღებლობის შემთხვევაში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და იგი მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.“ იხ.საქმე #ას-1033-991-2014, 20.10.2014

13.3. რაც შეეხება, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის #53 დადგენილების „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ დებულებების გამოყენებას, რომელიც ძალადაკარგულია 2013 წლის 1 მარტიდან საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის #45 დადგენილებით, სააპელაციო სასამართლომ ამ დადგენილებაზე ყურადღება გაამახვილა მხოლოდ იმიტომ, რომ კასატორი მოთხოვნის გამომრიცხავ შესაგებელში ეყრდნობოდა მის დებულებებს და სწორად აღნიშნა, რომ ამ დავის მოსაწესრიგებლად გამოყენებული უნდა ყოფილიყო შრომისა და სამოქალაქო კოდექსის ნორმები. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

14. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან [ამასთან დაკავშირებით იხილეთ საქმე #ას -939-901-2014].

15. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს--ს რ--ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

17. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1285,92 ლარის 70%- 900,14 ლარი.

სარეზოლუციო ნაწილი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს ,,ს--ს რ--ს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორს სს ,,ს--ს რ--ს“ დაუბრუნდეს მის მიერ ს/კ ---) გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (1285,92 ლარი, საგადასახდო დავალება #1275, გადახდის თარიღი 2015 წლის 12 ივნისი, სს ბაზისბანკი) 70% – 900,14 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება

მოსამართლეები მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი