საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ა-887-შ-21-2016 26 აგვისტო, 2016 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე)

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი)

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

შუამდგომლობის ავტორი - შპს „G” (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი -ა. კ-ი, ს. ს-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს „კ-ა“ (მოპასუხე)

წარმომადგენელი - ვ. ბ-ი, თ. მ-ე

გადაწყვეტილება, რომლის საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობასა და აღსრულებას ითხოვს მხარე - ლონდონში საარბიტრაჟო ტრიბუნალის 2015 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ლონდონში ერთპიროვნული არბიტრის - პროფესორ ვ. მ-ის (შემდეგში ერთპიროვნული არბიტრი) 2015 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით (შემდეგში: საარბიტრაჟო ტრიბუნალის, ad-hoc ან ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილება), შპს "კ-ას" (შემდეგში: მყიდველი, მიმღები ან მოპასუხე) შპს "G-ის" (შემდეგში: განმცხადებელი, შუამდგომლობის ავტორი, გამყიდველი, მიმწოდებელი ან მოსარჩელე) სასარგებლოდ დაეკისრა:

1.1. 262.788.70 (ორას სამოცდაორი ათას შვიდას ოთხმოცდარვა აშშ დოლარი და სამოდაათი ცენტი) აშშ დოლარი;

1.2. უბრალო პროცენტი 1.1. ქვეპუნქტში მითითებულ თანხაზე, წლიური 8.5 % საპროცენტო განაკვეთით, 2015 წლის 31 იანვრიდან გადახდის თარიღამდე;

1.3. 100.00 (ასი) გირვანქა სტერლინგი ფიქსირებული კომპენსაცია მოსარჩელის ვალის გადახდის დაგვიანებისათვის;

1.4. მოსარჩელეთა მიერ გადახდილი სასამართლო ხარჯები 35.000.00 (ოცდათხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარი;

1.5. მართლმსაჯულების უმაღლესი სასამართლოს სამეფო სკამის განყოფილების კომერციული სასამართლოს მიერ ერთპიროვნული არბიტრის დანიშვნასთან დაკავშირებული ხარჯი 12 030.00 (თორმეტი ათას ოცდაათი) გირვანქა სტერლინგი;

1.6. ტრიბუნალისათვის გადასახდელი მოსაკრებელი 7.000.00 (შვიდი ათასი) ევრო.

2. გამყიდველმა (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი), 2016 წლის 9 მარტს, შუამდგომლობით მომართა საქართველოს უზენაეს სასამართლოს და მოითხოვა ad-hoc არბიტრის 2015 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობა და აღსრულება.

3. გამყიდველის მიერ საკასაციო სასამართლოში შუამდგომლობის წარმოდგენამდე, 2016 წლის 19 თებერვალს, უზენაეს სასამართლოს წინასწარ მომართა მყიდველის (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) წარმომადგენელმა, რომელმაც აღნიშნა, რომ მისთვის ცნობილი იყო გამყიდველის განზრახვა, ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობისა და აღსრულების შესახებ, საკასაციო სასამართლოში შუამდგომლობის წარდგენაზე და მოითხოვა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა, „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის 71-ე მუხლის საფუძველზე. მყიდველის წარმომადგენელმა განცხადებაში ისიც აღნიშნა, რომ ერთპიროვნულმა არბიტრმა ფუნდამენტური პროცესუალური დარღვევებით ჩაატარა საქმის განხილვა, რამაც არსებითად შელახა მყიდველის უფლებები და წაართვა მას საკუთარი ინტერესების დაცვის შესაძლებლობა. მყიდველის მტკიცებით, სახეზეა რამდენიმე წინაპირობა, რომელთა არსებობის დადასტურების შემთხვევაშიც „უცხოური საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულების შესახებ“ 1958 წლის ნიუ-იორკის კონვენციის (შემდეგში: ნიუ-იორკის კონვენცია) და „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: არბიტრაჟის ან სპეციალური კანონი) შესაბამისად, არ უნდა მოხდეს უცხოელი არბიტრის ერთპიროვნული გადაწყვეტიელბის ცნობა და აღსრულება.

4. ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილებაში მითითებულია დავის შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. მხარეთა შორის, 2014 წლის 22 აპრილს, გაფორმდა მიწოდების ხელშეკრულება (შემდეგში: ხელშეკრულება; იხ. ს.ფ. 82-84), რომლითაც გამყიდველს მყიდველისათვის უნდა მიეწოდებინა 8.000.000.00 (რვა მილიონი) კგ შაქარი. გამყიდველმა მყიდველს რეალურად 5.456.000.15 კგ შაქარი მიაწოდა, ხოლო დანარჩენი 2.534.000.00 კგ არ მიუწოდებია.

4.2.ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ საქონლის ფასსა და მიწოდების განრიგზე, ასევე, ფაქტობრივად მიწოდებული საქონლის თითოეული მოცულობის საფასურის გადახდაზე, კერძოდ, ხელშეკრულების 3.2. ქვეპუნქტით: „საქონლის ღირებულების გადახდა ხდება მიწოდების მომენტიდან (მაგრამ არა უგვიანეს) თხუთმეტი კალენდარული დღის განმავლობაში“. მყიდველს არ გადაუხდია მიუღებელი საქონლის ღირებულება.

4.3. ხელშეკრულებაში, მისივე 6.3. ქვეპუნტით დადგენილი წესით, მხარეებმა წერილობით შეიტანეს ცვლილება 2014 წლის 5 ივლისს, კერძოდ, შეიცვალა ხელშეკრულების 3.1. ქვეპუნქტის რედაქცია, ხოლო ხელშეკრულების ყველა სხვა მუხლი, პუნქტი და ქვეპუნტი, უცვლელად დარჩა (იხ. ს.ფ. 85).

5. გამყიდველის მიერ საკასაციო სასამართლოში 09.03.2016წ. წარმოდგენილი შუამდგომლობის (იხ. ს.ფ. 2, 1.2. ქვეპუნქტი) მიხედვით, არსებული უთანხმოების გადაჭრის მიზნით, 2015 წლის 27 თებერვალს, გამყიდველმა მიმართა მყიდველს და შესთავაზა შეთანხმება არბიტრთან დაკავშირებით, რომელიც გადაწყვეტდა საარბიტრაჟო დავას. რადგან მყიდველმა არ დააფიქსირა თავისი პოზიცია, მხარეთა შორის ურთიერთობის მარეგულირებელი ინგლისის კანონმდებლობის („არბიტრაჟის შესახებ“ ინგლისის 1996 წლის აქტი, შემდეგში: 1996 წლის აქტი) შესაბამისად, განმცხადებელმა, 2015 წლის 31 მარტს, მიმართა ინგლისის სასამართლოს, რათა განსაზღვრულიყო არბიტრის ვინაობა.

6. ინგლისის მართლმსაჯულების უმაღლესი სასამართლოს 2015 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით: „მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებული 2014 წლის 22 აპრილის მიწოდების ხელშეკრულების მე-5 მუხლში მოცემული საარბიტრაჟო შეთანხმების შესაბამისად, ერთპიროვნულ არბიტრად დაინიშნა პროფესორი ვ. მ-ი“. ამავე სასამართლოს გადაწყვეტილებით და ინგლისის კანონმდებლობის შესაბამისად (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტში დასახელებული 1996 წლის აქტის მე-18 მუხლი), დადგინდა ერთპიროვნული არბიტრის კომპეტენცია, საარბიტრაჟო დავის გადასაწყვეტად, რადგან, როგორც შუამდგომლობის ავტორი უთითებს, ხელშეკრულების 5.2. ქვეპუნტის მიხედვით, დავა უნდა გადაწყვეტილიყო ინგლისის კანონმდებლობის შესაბამისად; ინგლისის მართლმსაჯულების უმაღლესი სასამართლოს გადაწყვეტილება შეესაბამება, როგორც ხელშეკრულებაში არსებულ საარბიტრაჟო შეთანხმებას, ისე ინგლისის კანონმდებლობას.

7. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებული 1996 წლის აქტის 34-ე მუხლის მიხედვით, ერთპიროვნულმა არბიტრმა 2015 წლის 1 ივლისს მიიღო პირველი პროცედურული ბრძანება, რომლითაც დადგინდა პროცესის მიმდინარეობის განრიგი. აღნიშნულის მიხედვით, მყიდველს საარბიტრაჟო პრეტენზიაზე პასუხი უნდა წარედგინა, მისი ელექტრონული ფორმით ჩაბარებიდან, 30 (ოცდაათი) დღეში ან ამ ვადის გასვლამდე 2 დღით ადრე მაინც მოეთხოვა ხსენებული ვადის გახანგრძლივება. შუამდგომლობის ავტორის მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ 30 დღიანი ვადა ამოიწურა 2015 წლის 19 აგვისტოს, ერთპიროვნულმა არბირტმა დამატებით ორი კვირით, იმავე წლის 2 სექტემბრამდე გაუხანგრძლივა მოპასუხეს შეპასუხების წარდგენის ვადა. მოპასუხემ არც ამ ვადაში წარადგინა შეპასუხება. მყიდველმა მხოლოდ 2015 წლის 2 სექტემბერს მოითხოვა პასუხის წარდგენის ვადის გახანგრძლივება, რაც ერთპიროვნულმა არბიტრმა არ გაიზიარა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხემ ჯერ კიდევ 2015 წლის 31 მარტიდან იცოდა საარბიტრაჟო პროცესის დაწყების თაობაზე, მას ჩაბარდა პროცესთან დაკავშირებული ყველა კორესპონდენცია და ჰქონდა საშუალება, რათა უზრუნველეყო სათანადო წარმომადგენლობა დავაში. მიუხედავად ამისა, არბიტრაჟმა მყიდველი მიიწვია ზეპირ განხილვაზე და მხედველობაში მიიღო მის მიერ გამოხატული პოზიცია, რაც ფიქსირდებოდა დავის დაწყებამდე პერიოდში გამყიდველთან (მოსარჩელესთან) მიმოწერაში.

8. გამყიდველის შუამდგომლობაში მითითებული და განმარტებულია მოთხოვნის შემდეგი სამართლებრივი საფუძვლები:

8.1. „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის 731-ე მუხლის, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 35622-ე მუხლისა და არბიტრაჟის კანონის მიხედვით, საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობა და აღსრულება ხორციელდება დასახელებული კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში;

8.2. არბიტრაჟის კანონის 44-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, იმ ქვეყნის მიუხედავად, სადაც გამოტანილი იქნა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, იგი შესასრულებლად სავალდებულოა და სასამართლოში წერილობითი შუამდგომლობის წარდგენის შემთხვევაში, უნდა აღსრულდეს, ამავე მუხლისა და კანონის 45-ე მუხლით დადგენილი წესების გათვალისწინებით. საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობასთან დაკავშირებით უფლებამოსილი ორგანოა საქართველოს უზენაესი სასამართლო;

8.3. არბიტრაჟის კანონი განსაზღვრავს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის საფუძვლებს. 45-ე მუხლი აყალიბებს იმ საფუძვლებს, რომლებიც მითითებულია ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლში, რომლის წევრ სახელმწიფოებსაც წარმოადგენს, როგორც შვეიცარიის კონფედერაცია, ისე საქართველო. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს საბოლოო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ უარის თქმის არცერთი საფუძველი, ისევე, როგორც არ არსებობს მოპასუხის მხრიდან გადაწყვეტილების ცნობასთან დაკავშირებით შედავების საფუძვლები:

ა) საარბიტრაჟო შეთანხმების მხარეები იყვნენ ქმედუნარიანნი;

ბ) მხარეთა ურთიერთობის მარეგულირებელი ინგლისის კანონმდებლობის მიხედვით („ინგლისის საარბიტრაჟო აქტის“), საარბიტრაჟო შეთანხმება არ არის ბათილი ან ძალადაკარგული;

გ) მოპასუხე ჯეროვნად იყო ინფორმირებული სხდომის დანიშვნის პროცედურის შესახებ და ეთხოვა მასში ჩართვა, ხოლო პროცესში მონაწილეობის შესახებ გადაწყვეტილება მხარის მიერ იყო მიღებული და იგი არ ყოფილა მოკლებული შესაძლებლობას, დაეცვა თავისი პოზიცია;

დ) საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილია იმ დავის შესახებ, რომელიც გათვალისწინებული იყო საარბიტრაჟო შეთანხმებით;

ე) არბიტრაჟის შემადგენლობა და საარბიტრაჟო წარმოება შეესაბამებოდა მხარეთა შორის არსებულ საარბიტრაჟო შეთანხმებას. ინგლისის კანონმდებლობის თანახმად, ხელშეკრულებიდან და საარბიტრაჟო შეთანხმებიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილება არბიტრის დანიშვნის შესახებ მიღებული იყო თავად ინგლისის მართლმსაჯულების უმაღლესი სასამართლოს მიერ;

ვ) საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება საბოლოოა და შესულია ძალაში; იგი არ გაუქმებულა ან/და შეჩერებულა თავად საარბიტრაჟო ტრიბუნალის ან ინგლისის სასამართლოების მიერ;

ზ) საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, დავა შეიძლებოდა გამხდარიყო საარბიტრაჟო განხილვის საგანი;

თ) საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.

8.4. ნიუ-იორკის კონვენციის მე-3 მუხლის მიხედვით: „ყოველი ხელშემკვრელი სახელმწიფო ვალდებულია ცნოს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები შესასრულებლად სავალდებულო ძალის მქონედ და აღასრულოს ისინი იმ ტერიტორიის პროცესუალური ნორმების შესაბამისად, სადაც მოითხოვება ამ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობა და აღსრულება, ქვემოთ მოცემულ მუხლებში დადგენილი პირობების გათვალისწინებით. დაუშვებელია იმ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობისა და აღსრულებისათვის, რომელთა მიმართაც გამოიყენება ეს კონვენცია, დაწესებული იქნეს არსებითად უფრო რთული პირობები ან უფრო მაღალი გადასახადი ან სახელმწიფო ბაჟი, ვიდრე დაწესებულია ადგილობრივი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულებისათვის“.

8.5. ამავე კონვენციის მე-4 მუხლით, მხარემ, რომელიც ითხოვს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობას სასამართლოსგან, უნდა წარადგინოს: „(ა) სათანადო წესით დამოწმებული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების დედანი, ან მისი სათანადო წესით დამოწმებული ასლი; (ბ) მე-2 მუხლით გათვალისწინებული შეთანხმების დედანი, ან მისი სათანადო წესით დამოწმებული ასლი“;

8.6. ნიუ-იორკის კონვენციის აღნიშნული დებულებებიდან გამომდინარე, რომლის წევრიც არის საქართველო და რომელსაც გააჩნია უპირატესი ძალა იერარქიულად მასზე დაბალ საფეხურზე მდგარ საკანონმდებლო აქტებთან შედარებით, დაუშვებელია განმცხადებლისგან იყოს მოთხოვნილი: (ა) უფრო მეტი დოკუმენტი, ვიდრე გათვალისწინებულია კონვენციით, (ბ) ბაჟი უფრო დიდი ოდენობით, ვიდრე ეს გათვალისწინებულია ადგილობრივი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულებისათვის და (გ) განსახილველად დაწესებული იქნეს უფრო ხანგრძლივი ვადა, ვიდრე ეს გათვალისწინებულია ადგილობრივი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულებისათვის.

8.7. სსსკ-ის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილის ა2 პუნქტის მიხედვით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ განცხადებაზე ბაჟი შეადგენს 150 (ას ორმოცდაათი) ლარს, თუ საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. რადგან მოცემულ შემთხვევაში, ასეთი საერთაშორისო ხელშეკრულება არ არსებობს, წინამდებარე შუამდგომლობას ერთვის ბაჟის -150 ლარის გადახდის ქვითარი.

9. მყიდველმა წარმოადგინა მოსაზრება გამყიდველის შუამდგომლობის უარყოფაზე, რომელშიც აღნიშნა, რომ კონვენციისა და საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე, გადაწყვეტილება არ ექვემდებარება საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობასა და აღსრულებას, რადგან გამყიდველის შუამდგომლობა შეიცავს არაერთ მნიშვნელოვან ცდომილებას, როგორც ფაქტობრივ, ისე სამართლებრივ ნაწილში, კერძოდ:

9.1. ფუნდამენტური პროცესუალური დარღვევებით მიმდინარეობდა ე.წ. „საარბიტრაჟო განხილვა“, რამაც არსებითად შელახა მოპასუხის უფლებები, წაართვა მას საკუთარი ინტერესების დაცვის საშუალება. ვერც განხილვა და ვერც გადაწყვეტილება ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ იმპერატიულ მოთხოვნებს. სახეზეა რამდენიმე წინაპირობა, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც, ნიუ-იორკის კონვენციისა და არბიტრაჟის კანონის შესაბამისად, არ უნდა მოხდეს გადაწყვეტილების ცნობა და აღსრულება, კერძოდ:

9.2. გადაწყვეტილება არ ექვემდებარება ცნობასა და აღსრულებას კონვენციის მე-5 (1) „ა“ პუნქტის შესაბამისად;

9.2.1. კონვენციის მიზანია, დაამკვიდროს საარბიტრაჟო შეთანხმების საერთაშორისო სტანდარტები ცნობისა და აღსრულების მიზნებისათვის. აღნიშნული სტანდარტების მიხედვით, მხარეთა თანხმობა არბიტრაჟზე წარმოადგენს საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობის საფუძველს. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს საარბიტრაჟო შეთანხმება. ამ განჩინების 4.1. ქვეპუნქტში მითითებული ხელშეკრულების 5.2 ქვეპუნქტის მიხედვით: „შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, დავა გადაწყდება ინგლისის სამართლის გამოყენებით, იურისდიქციის ადგილი: ლონდონი.“ მუხლის სათაურში „არბიტრაჟის“ მითითება არ არის საკმარისი მხარეთა ნების გამოსახატად. მხარეთა ნება ერთმნიშვნელოვნად და არაორაზროვნად უნდა გამომდინარეობდეს საარბიტრაჟო დათქმის ტექსტიდან და არა მუხლის სათაურიდან. მხარეებს არ გამოუხატავთ დავის არბიტრაჟის საშუალებით გადაწყვეტის ნება.

9.2.2. „საარბიტრაჟო დათქმა“ არ მოიცავს შეთანხმებას არსებით საკითხებზე. საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად, საარბიტრაჟო დათქმა უნდა იყოს გასაგები, სრული და ავტონომიური. ხელშეკრულების მე-5 მუხლი არ შეიცავს არანაირ კონკრეტულ შეთანხმებას არბიტრაჟთან დაკავშირებულ საკითხებზე, არ დგინდება შეთანხმება საარბიტრაჟო პროცესთან, არბიტრების რაოდენობასთან, პროცედურის ენასთან და სხვა საკითხებთან დაკავშირებით, ხოლო მე-5 მუხლის მეორე ნაწილი, სავარაუდოდ, გამოსაყენებელი მატერიალური სამართლის ან პროცედურული სამართლის არჩევის მიზნით არის შედგენილი;

9.2.3. წინააღმდეგობაა ქართულ და რუსულ ტექსტებს შორის, მაშინ, როცა ქართული ტექსტი პირდაპირ მიუთითებს, რომ დავა წყდება ინგლისის სამართლის გამოყენებით, რუსული ტექსტი - ხელშეკრულების რეგულირების და განმარტების საკითხების მიმართ იყენებს ინგლისურ სამართალს. საარბიტრაჟო პროცესში წარდგენილი იყო რუსულიდან ნათარგმნი ინგლისური ვერსია, რომელიც არ შეესაბამებოდა ქართულ ტექსტს;

9.2.4. ვინაიდან ხელშეკრულების მე-5 მუხლი არ ასახავდა მხარეთა შეთანხმებას არბიტრაჟთან დაკავშირებულ არსებით საკითხებზე, ამიტომ გამყიდველი 2015 წლის 26 თებერვლის წერილით მოითხოვდა მყიდველისაგან დამატებით შეთანხმებას იმ საკითხებზე, რაც უნდა ყოფილიყო საარბიტრაჟო შეთანხმების ნაწილი;

9.3. გადაწყვეტილება არ ექვემდებარება ცნობას და აღსრულებას კონვენციის მე-5 (1) „ბ“ პუნქტის შესაბამისად;

9.3.1. მხარე, რომლის წინააღმდეგაც არის მიმართული გადაწყვეტილება, არ იყო ჯეროვნად ინფორმირებული არბიტრის დანიშვნის ან საარბიტრაჟო განხილვის შესახებ, ან სხვა მიზეზების გამო, ვერ მოახერხა თავისი პოზიციის წარდგენა. მსგავსი ჩანაწერია არბიტრაჟის კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა.ბ“ ქვეპუნქტში, რომლის მიხედვით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაში იქნა გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, მხარეს შეიძლება უარი ეთქვას ამ გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე, თუ მხარე არ იყო ჯეროვნად ინფორმირებული არბიტრის დანიშვნის ან საარბიტრაჟო განხილვის შესახებ ან სხვაგვარად არ მიეცა შესაძლებლობა, წარმოედგინა საკუთარი პოზიცია, ან დაეცვა თავისი ინტერესები;

9.3.2. არბიტრაჟის მიერ არასწორად იქნა გამოყენებული საქართველოს სამართალი სარჩელისა და სხვა დოკუმენტების ჩაბარებასთან დაკავშირებით, რამაც გამოიწვია ვადების არასწორად გამოთვლა და არათანასწორ მდგომარეობაში ჩააყენა მყიდველი, ვინაიდან მას უარი ეთქვა დამატებით ორკვირიან ვადაზე, რის გამოც, არ მიეცა შესაძლებლობა, საარბიტრაჟო პროცესის ფარგლებში დაეფიქსირებინა საკუთარი პოზიცია პროცესუალურ დარღვევასთან დაკავშირებით. სარჩელი და სხვა პროცესუალური დოკუმენტები მხარეს უნდა ჩაბარდეს სსსკ-ის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. ელექტრონული ფოსტით ჩაბარებისას, აუცილებელია მიმღების მიერ მიღების დადასტურება. ვინაიდან ადრესატის მიერ არ მომხდარა ელექტრონული ფოსტის მეშვეობით დოკუმენტების მიღების დადასტურება, ჩაბარების თარიღად უნდა ჩაითვალოს ფოსტაში დოკუმენტების ორიგინალების ჩაბარების თარიღი. არბიტრმა კომუნიკაციის საწარმოებლად მიუთითა იმ პირების ელექტრონული ფოსტის მისამართები, რომელთაც არ ჰქონდათ დავასთან დაკავშირებით საქმის წარმოების უფლებამოსილება;

9.4. გადაწყვეტილება არ ექვემდებარება ცნობას და აღსრულებას კონვენციის მე-5 (1) „დ“ პუნქტის შესაბამისად, კერძოდ: საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობას და აღსრულებას შეიძლება უარი ეთქვას, როცა არბიტრაჟის შემადგენლობა ან საარბიტრაჟო შეთანხმება არ შეესაბამებოდა მხარეთა შეთანხმებას, ხოლო ასეთი შეთანხმების არ არსებობისას - იმ ქვეყნის კანონს, სადაც ჩატარდა საარბიტრაჟო განხილვა;

9.4.1. საარბიტრაჟო პროცედურა წარიმართა ინგლისის საარბიტრაჟო აქტის დარღვევით. აქტის 33-ე მუხლის შესაბამისად, ტრიბუნალს აქვს ვალდებულება, იმოქმედოს სამართლიანად და მიუკერძოებლად, ორივე მხარეს მისცეს გონივრული შესაძლებლობა, წარმოადგინონ საკუთარი პოზიცია და უპასუხონ მოწინააღმდეგე მხარეს, გამოიყენოს პროცედურა, რომელიც შეესაბამება კონკრეტული საქმის გარემოებებს, თავიდან აირიდოს არასაჭირო დაგვიანება და ხარჯი;

9.4.2. არბიტრმა გადაწყვეტილება ისე მიიღო, რომ წარმოების არცერთ ეტაპზე არ გაუთვალისწინებია მყიდველის პოზიცია, მხარეს არ მიეცა კომპეტენციასთან დაკავშირებული პრეტენზიის წარდგენის საშუალება. არბიტრმა არ გაითვალისწინა მყიდველის მიერ 2015 წლის 2 სექტემბერს წარდგენილი მოთხოვნა, ჩართულიყო საარბიტრაჟო წარმოებაში, რადგან არბიტრმა უარი განაცხადა ვადის გაგრძელებაზე;

9.4.3. გადაწყვეტილება არ შეესაბამება ინგლისის აქტის იმპერატიულ ნორმას არბიტრის ვალდებულებასთან დაკავშირებით და წაართვა მხარეს სამართლიანი სასამართლოს უფლება. იმ ფონზე, როდესაც არბიტრი დაინიშნა 2014 წლის 23 აპრილს და საარბიტრაჟო პროცესი 4 თვეზე მეტ ხანს მიმდინარეობდა, მოპასუხისათვის (მყიდველისათვის) ორკვირიანი ვადის გაგრძელება არ გამოიწვევდა მართლმსაჯულების განხორციელების დაყოვნებას;

9.4.4. არბიტრმა არ განიხილა მხარეთა მიერ მოლაპარაკების ეტაპის ამოწურვის საკითხი. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის მიხედვით, მხარეებს დავა უნდა გადაეწყვიტათ მოლაპარაკების გზით და მხოლოდ ამის შემდეგ მიემართათ დავის გადამწყვეტი ორგანოებისთვის. არბიტრის გადაწყვეტილება არ მიუთითებს მოლაპარაკებების ამოწურვის საკითხზე, არბიტრს არ გაუანალიზებია ამოწურეს თუ არა მხარეებმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მექანიზმი;

9.4.5. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს. ნიუ-იორკის კონვენციისა და არბიტრაჟის კანონის შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაში იქნა გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, მხარეს შეიძლება უარი ეთქვას ამ გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა და აღსრულება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს (მუხლი 45.1.ბ. (ბ.ბ.));

9.4.6. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო შეთანხმება არღვევს საჯარო წესრიგს, ვინაიდან ხელშეკრულების 5.2. ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო შეთანხმება არ შეიცავს დავის განმხილველი არბიტრაჟის დასახელებას, მხარეებს არ გამოუხატავთ ნება, დავა განიხილოს კონკრეტულმა არბიტრაჟმა. საერთო სასამართლოების პრაქტიკით, „დავა მხარეთა შორის შეიძლება განიხილოს იმ არბიტრაჟმა, რომელზეც შეთანხმდებიან მხარეები საარბიტრაჟო შეთანხმების დადებისას, ხოლო ბათილია ის საარბიტრაჟო შეთანხმება, თუ მასში მითითებული არბიტრი არც ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული და არც იმგვარად არის ჩამოყალიბებული, რომ მისი შინაარსის მიხედვით შესაძლებელი იყოს განსაზღვრა, თუ რომელ კონკრეტულ არბიტრაჟს გულისხმობდნენ მხარეები. დაუშვებელია საარბიტრაჟო დათქმიდან ორი ან მეტი არბიტრაჟის განსჯადობა გამომდინარეობდეს“ (იხ. სუსგ # ას-809-862-2011,15.07.2011წ.). მეტიც, „საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ შეთანხმება შეიცავდეს დავის განმხილველი არბიტრაჟის დასახელებას, რათა მხარეთათვის შეთანხმების გაფორმების მომენტშივე იყოს ცნობილი, რომელი არბიტრაჟი განიხილავს შესაძლო დავას, რათა მხარემ გამოხატოს ნება, კონკრეტულ არბიტრაჟზე და არა ზოგადად მუდმივმოქმედ არბიტრაჟზე, რამეთუ არბიტრაჟზე შეთანხმება ეს არის მხარეთა მიერ არბიტრაჟის არჩევა და მხარეებმა ურთიერთშეთანხმებით უნდა აირჩიონ დავის განმხილველი კონკრეტული არბიტრაჟი“ (იხ. სუსგ # ას-549-519-2011, 06.06.2011წ.). საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკით, თუ მხარეები არ შეთანხმებულან კონკრეტული არბიტრაჟის მიერ დავის განხილვაზე, აღნიშნული გარემოება წარმოადგენს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების სამართლებრივ საფუძველს. სსკ-ის 54-ე მუხლის დანაწესის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკის გათვალისწინებით, შეთანხმების მიჩნევა საარბიტრაჟო შეთანხმებად, რომელიც არ წარმოადგენს საარბიტრაჟო შეთანხმებას, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს;

9.4.7. გადაწყვეტილება არღვევს მხარეთა თანასწორობის პრინციპს და ამიტომ ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ საჯარო წესრიგი განმარტებულია, როგორც კანონით დადგენილი იმპერატიული წესი, სამართლებრივი საფუძველი, რომლის დარღვევაც თავისთავად იწვევს საჯარო წესრიგის დარღვევას. მყიდველის მტკიცებით, ის ფაქტი, რომ მხარეს არ მიეცა თავისი ინტერესის წარდგენის საშუალება უკვე წარმოადგენს საჯარო წესრიგის დარღვევას. აღნიშნულით დაირღვა არა მარტო თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპი, არამედ სამართლიანი სასამართლოს უფლება, რაც საჯარო წესრიგის ნაწილია;

9.4.8. საარბიტრაჟო შეთანხმება, როგორც გარიგება, არღვევს სსკ-ის 50-ე, 317-ე, 327-ე მუხლების მოთხოვნებს და იგი, როგორც სამოქალაქო ვალდებულებითსამართლებრივი პრინციპების საწინააღმდეგო, არღვევს საჯარო წესრიგს. აღსანიშნავია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოში გამყიდველის წინააღმდეგ მყიდველმა წარადგინა სარჩელი მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. გადაწყვეტილების გამოტანამდე, ერთპიროვნული არბიტრისათვის ცნობილი იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოში მიმდინარე პროცესის შესახებ, მიუხედავად ამისა, არბიტრმა არა თუ არ გაითვალისწინა საარბიტრაჟო წარმოებაზე უფრო ადრე დაწყებული პროცესი, არამედ, ე.წ. „საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებაში“ არც უმსჯელია საკუთარ კომპეტენციაზე. ასეთი ტიპის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება აშკარად უგულებელყოფს იგივე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლით საქართველოში მიმდინარე სამართალწარმოებას, რითაც ეწინააღმდეგება საქართველოს საჯარო წესრიგს;

9.4.9. არბიტრი არაობიექტური და მიკერძოებელია, იგი არა ფაქტების ანალიზითა და სამართლებრივი შეფასებებით მივიდა დასკვნებამდე და გადაწყვეტილებამდე, არამედ პირიქით, თავიდანვე გადაწყვეტილ საკითხებს მოარგო საკუთარი ანალიზი და მოახდინა ფაქტების მანიპულაცია.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ, 2016 წლის 18 მარტის განჩინებით, მიმწოდებლის შუამდგომლობა ერთპიროვნული არბიტრის 2015 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობისა და აღსრულების თაობაზე მიიღო განსახილველად და დანიშნა ზეპირი მოსმენა 2016 წლის 22 აპრილს, რომელიც მხარეებთან შეთანხმებით, გადაიდო იმავე წლის 3 ივნისს, სადაც მხრეებმა დეტალურად წარმოადგინეს საკუთარი პოზიციები, ისევე როგორც, მომდევნო სხდომებზე, რომლებიც ჩატარდა 30 ივნისს და 28 ივლისს.

11. შუამდგომლობის ავტორმა, წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტში მითითებული არგუმენტაციის დამატებით, ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე:

11.1. მხარეებმა სახელშეკრულებო ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის განსაზღვრის თავისუფლებით ისარგებელს, როდესაც ხელშეკრულების მე-5 მუხლით დაადგინეს: „შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, დავა გადაწყდება ინგლისის სამართლის გამოყენებით. იურისდიქციის ადგილი ლონდონი“. აღნიშნული დებულებით მხარეებმა თავიანთი სახელშეკრულებო ურთიერთობა დაუქვემდებარეს სხვა ქვეყნის - ინგლისის სამართალს (იხ. შუამდგომლობის ავტორის 22.04.2016წ. განმარტება- გვ. 2, ქვეპუნქტი 2.3);

11.2. გამყიდველის მტკიცებით, „იქიდან გამომდინარე, რომ მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობის, მათ შორის, დავის გადაწყვეტისათვის, გამოსაყენებელ სამართალს წარმოადგენს ინგლისის სამართალი, განსახილველ შუამდგომლობასთან დაკავშირებული ყველა საკითხი (გარდა საჯარო წესრიგისა) - საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობა, საარბიტრაჟო ტრიბუნალის კომპეტენცია, საარბიტრაჟო პროცესის ჯეროვანი ხასიათი და სხვა საკითხები...“ (იხ. შუამდგომლობის ავტორის 22.04.2016წ. განმარტება - გვ.3, ქვეპუნქტი 2.4);

11.3. ხელშეკრულების მე-5 მუხლით გათვალისწინებული შეთანხმება დავის გადაწყვეტის მეთოდზე არის ნამდვილი საარბიტრაჟო შეთანხმება, ინგლისის კანონმდებლობის მიხედვით, რადგან ერთადერთი მოთხოვნა, რომელსაც აღნიშნული ქვეყნის სამართალი აყენებს საარბიტრაჟო შეთანხმებებისათვის, ეს არის მისი წერილობითი ფორმით არსებობა;

12. ხელშეკრულების მე-5 მუხლთან დაკავშირებით, შუამდგომლობის ავტორისა და მისი მოწინააღმდეგის მიერ, გარდა წერილობით წარმოდგენილი განმარტებისა (იხ. ამ განჩინების მე-8 და მე-9 პუნქტები), საქმის ზეპირი განხილვისას დაფიქსირდა შემდეგი პოზიციები:

12.1. შუამდგომლობის ავტორს მე-5 მუხლის ქართული და რუსული ტექსტის ვერსიები ერთმანეთის შემავსებლად მიაჩნია, კერძოდ, გამყიდველის წარმომადგენლებმა 2016 წლის 3 ივნისის სხდომაზე განმარტეს, რომ საერთაშორისო კერძოს სამართლის კანონი მხარეებს აძლევს უფლებას, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე საქართველოში რეგისტრირებული კომპანიაა, აირჩიონ გამოსაყენებლი სამართალი, რაც რეალიზებულია მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით, კერძოდ, მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის ქართულ და რუსულ ვერისებს შორის არ არსებობს არსებითი წინააღმდეგობა, თუკი რაიმე განსხვავებაა მათ შორის, ისინი უფრო მეტად ავსებენ ერთმანეთს, ვიდრე კოლიზიურია;

12.2. შუამდგომლობის ავტორის მტკიცებით, ტექსტებს შორის ბუნდოვანება არ არის იმგვარი, რომლის გამოც, ვერ დგინდება მხარეთა ნება, აქედან გამომდინარე, ინგლისის კანონმდებლობით უნდა გადაწყდეს მხარეთა დავა. საარბიტრაჟო შეთანხმების ნამდვილობასთან დაკავშირებით, პირველ რიგში, აღსანიშნავია, რომ ინგლისის კანონმდებლობა არ უყენებს მხარეებს რაიმე მოთხოვნებს, თუ რა ფორმისა და შინაარსის უნდა იყოს შეთანხმება, ერთადერთი კრიტერიუმია შეთანხმების წერილობითი ფორმა, მითითებაც კი სიტყვისა - „არბიტრაჟი“(იხ. ასევე, შუამდგომლობის ავტორის 22.04.2016წ. განმარტება - გვ.4-5, ქვეპუნქტი 3.1), საკმარისია, რასაც, შუამდგომლობის ავტორის მტკიცებით, ადასტურებს მის მიერ წარდგენილი ინგლისელი ბარისტერის მოსაზრების 27-29 პუნქტები: „წერილობითი ფორმის დაცვის მოთხოვნის გარდა, ინგლისის სამართალი არ ადგენს საარბიტრაჟო შეთანხმების განსაზღვრულ სავალდებულო ფორმას, ან რაიმე გარკვეული ენის (ფორმულირების) გამოყენებასა თუ შინაარსრობრივ ვალდებულებას. საკითხი იმის თაობაზე, წარმოადგენს თუ არა დებულება ნამდვილ შეთანხმებას არბიტრაჟისათვის გადაცემის თაობაზე (როგორც მოთხოვნილია აქტის მე-6 მუხლით) უნდა დადგინდეს სიტყვიერი ფორმულირების მიხედვით)“;

12.3. შუამდგომლობის ავტორი აპელირებდა ასევე, საქმეში წარმოდგენილ განმარტებაზე ინგლისელი ბარისტერისა, რომ ინგლისის სასამართლოები საარბიტრაჟო წინადადების ინტერპრეტაციისას მიმართავენ იმავე მეთოდს, რომელსაც ისინი ზოგადად იყენებენ კომერციული ხელშეკრულებებისადმი, საამისოდ კი ტესტს წარმოადგენს იმის დადგენა, თუ რას მიიჩნევდა გონიერი პირი მხარეების განზრახვად, მათ მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე იმ მომენტისათვის მხარეების შესაბამისი ცოდნის გათვალისწინებით. მხარემ მიუთითა ქართული არბიტრაჟის კანონის 45-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა.დ.“ ქვეპუნქტზე, თუ როდის შეიძლება ეთქვას უარი მხარეს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე: „არბიტრაჟის შემადგენლობა ან საარბიტრაჟო წარმოება არ შეესაბამებოდა მხარეთა შეთანხმებას, ხოლო ასეთი შეთანხმების არარსებობისას - იმ ქვეყნის კანონის მოთხოვნებს, სადაც ჩატარდა საარბიტრაჟო განხილვა”; არა მარტო ინგლისის კანონი უშვებს არბიტრაჟის შემადგენლობასა და საარბიტრაჟო წარმოებაზე მხარეთა შეთანხმების არარსებობას, არამედ დასახელებული ქართული კანონის შესაბამისი ნორმაც (მეორე წინადადება);

12.4. შუამდგომლობის ავტორის მტკიცებით, არბიტრაჟზე შეთანხმებას ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი 2015 წლის 4 თებერვლის წერილიც. მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, არბიტრი დანიშნა ინგლისის მართლმსაჯულების უმაღლესმა სასამართლომ, მხარე უთითებს, ინგლისელი ბარისტერის მოსაზრების 36-ე პუნქტზე და განმარტავს, რომ ოპონენტთან ვერ იქნა მიღწეული შეთანხმება არბირტის დანიშვნაზე, რის გამოც, გამყიდველმა განცხადებით მიმართა ინგლისის სამეფო სასამართლოს, რომელმაც დანიშნა საქმეზე ერთპიროვნული არბიტრი. არბიტრის დამნიშვნელმა მოსამართლე ბარტონმა ხელშეკრულების მე-5 მუხლის საფუძველზე, პრეზუმირებლად მიიჩნია, რომ საქმე არბიტრის განსახილველი იყო. ერთპიროვნულმა არბიტრმა იმსჯელა, როგორც საკუთარ კომპეტენციაზე, ასევე, საარბიტრაჟო შეთანხმების არსებობაზე (იხ. ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილების 2.8 ქვეპუნქტი, მე-4 თავი). მხარემ იმაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ არბიტრს, საკუთარი დისკრეციის ფარგლებში, შეეძლო ემსჯელა კომპეტენციაზე, მოწინაღდეგეს არ გამოუხატავს რაიმე მოსაზრება არბიტრის დანიშვნისა და კომპეტენციის თაობაზე, მიუხედავად ამისა, ერთპიროვნულმა არბიტრმა მაინც იმსჯელა საკუთარ კომპეტენციაზე, შუამდგომლობის ავტორმა მიუთითა ინგლისელი ბარისტერის მოსაზრების 39-ე პუნქტზე (იხ. 03.06.2016წ. სხდომის ოქმი 11:39:90 - დან 12:34:25 -მდე).

13. მოპასუხის (მყიდველის) წარმომადგენლის განმარტებით, უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილება, რომლის ცნობაც და აღსრულებაც არის შუამდგომლობით მოთხოვნილი, არის არა ლონდონის საარბიტრაჟო ინსტიტუციური არბიტრაჟი, არამედ, ე.წ. ad-hoc არბიტრაჟი, რომელიც თავად მხარემ წარუდგინა ინგლისის სასამართლოს და რომელიც დანიშნა ინგლისის სასამართლომ;

13.1. მოპასუხე არ დაეთანხმა შუამდგომლობის ავტორის მტკიცებას ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თაობაზე და აღნიშნა, რომ ამ მუხლში არა მხოლოდ ლინგვისტური პრობლემაა, არამედ მისი პირველი და მეორე ნაწილები განსხვავებულია და არა ერთმანეთის შემავსებელი, როგორც ამას ოპონენტი უთითებს. სადავო ტექსტის ქართული ვერსია უთითებს დავის მოგვარებაზე, ხოლო რუსული ვერსია - ხელშეკრულების განმარტებაზე, რაც არ არის ერთი და იგივე, მით უფრო, რომ ხელშეკრულების 6.4 ქვეპუნქტის საფუძველზე, ხელშეკრულება ორ ენაზეა შედგენილი, ორივე მათგანი ავთენტურია და არ არის განსაზღვრული რომელიმე მათგანის უპირატესობა, რომ შედარების შემთხვევაში, ერთერთს მიენიჭოს პრიორიტეტი. ამასთან, ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხი ის არის, რომ როდესაც არბიტრაჟზეა საუბარი, მხარეთა ნება აბსოლუტურად განმსაზღვრელია. მოწინააღმდეგე უთითებს, რომ შუამდგომლობის ავტორის პრაქტიკულად ერთადერთი არგუმენტია სადავო მე-5 მუხლის სათაური - „არბიტრაჟი“, თუმცა, თავისი შინაარსით, დასახელებული ნორმის პირველი პუნქტი ეხება მოლაპარაკებებს, ხოლო მეორე - დავის მოგვარებას. დავის მოსაგვარებლად არბიტრაჟზე შეთანხმება უნდა იყოს ერთმნიშვნელოვანი, არაორაზროვანი და მკაფიო, ამასთან, დამკვიდრებულია, რომ ხელშეკრულების შემდგენლის საწინააღმდეგოდ (contra referenda) განიმარტება მის მიერ შედგენილი დებულება, განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულება გამყიდველმა შეადგინა და შესთავაზა მყიდველს. საარბიტრაჟო დათქმიდან გამომდინარე, არც ის ჩანს, მხარეები ინსტიტუციონალურ არბიტრაჟზე შეთანხმდნენ თუ ერთჯერად (ad-hoc) არბიტრზე, ასევე, არც ის დგინდება არბიტრაჟზე შეთანხმდნენ, თუ სასამართლოზე, შესაბამისად, ყველა „საეჭვო“ დებულება უნდა განიმარტოს შუამდგომლობის ავტორის საწინააღმდეგოდ (იხ. 03.06.2016 წ. სხდომის ოქმი - 14:20:55 -დან 14:46:05);

13.2. მოპასუხე ყურადღებას ამახვილებს მის მიერ 2016 წლის 30 მარტს წარმოდგენილ წერილობით განმარტებაზე, სადაც ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თაობაზე მითითებულია, რომ არბიტრაჟი, როგორც დავის გადაწყვეტის მექანიზმი, ნახსენებია მხოლოდ მუხლის სათაურში, მხოლოდ ერთხელ, ხოლო ხელშეკრულების არცერთ სხვა მუხლში არ არის მითითება მხარეთა ნებაზე, დავა გადაწყვიტონ არბიტრაჟის გზით და მასთან დაკავშირებით მხარეთა მიერ მიღწეულ შეთანხმებაზე. კონკრეტული მუხლის სათაურში „არბიტრაჟის“ მითითება არ არის საკმარისი მხარეთა ნების გამოსახატად, თუკი მხარეთა ნება ერთმნიშვნელოვნად, მკაფიოდ და არაორაზროვნად არ გამომდინარეობს საარბიტრაჟო დათქმის ტექსტიდან;

13.3. ამავე წერილობით პოზიციაში მითითებულია, რომ „საარბიტრაჟო შეთანხმება უნდა იყოს ისეთი ფორმით, რომ არ საჭიროებდეს დამატებებსა და დაზუსტებებს დავის წარმოშობის დროს, საარბიტრაჟო დათქმა უნდა იყოს გასაგები, სრული და ავტონომიური. გასაგები და ნამდვილი საარბიტრაჟო შეთანხმების გარეშე, არ არსებობს არბიტრაჟი და, შესაბამისად, ეროვნული სასამართლოები უფლებამოსილი არიან, განახორციელონ თავიანთი იურისდიქცია“. მოწინააღმდეგე, 2016 წლის 30 მარტის წერილობით განმარტებაში, იმასაც უთითებს, რომ დასახელებული კრიტერიუმების საწინააღმდეგოდ, ხელშეკრულების მე-5 მუხლი არ შეიცავს არანაირ კონკრეტულ შეთანსმებას არბიტრაჟთან დაკავშირებულ საკითხებზე. მეტიც, ე.წ. საარბიტრაჟო დათქმა იმდენად გაუგებარი და არაერთმნიშვნელოვანია, რომ მისი შინაარსის დადგენა არათუ გართულებული, არამედ შეუძლებელია. მხარეთა შორის დადებული ე.წ. საარბიტრაჟო შეთანხმება არ არის „გასაგები, სრული და ავტონომიური“ და, ამ კონტექსტში, მოწინააღმდეგე უთითებს მიმწოდებლის 2015 წლის 26 თებერვლის წერილზე, რომლითაც მყიდველის მტკიცებით, გამყიდველი მოითხოვდა დამატებით შეთანხმებას, რომლის გარეშეც, მოწინააღმდეგის მტკიცებით, ხელშეკრულების მე-5 მუხლი პირველადი ფორმით არ წარმოადგენს საარბიტრაჟო დათქმას, რადგან მისი განხორციელება და მის საფუძველზე მხარეთა ნების დადგენა შეუძლებელია. სწორედ ამით აიხსნება მიმწოდებლის წარმომადგენელთა არაერთი მიმართვა მყიდველისათვის საარბიტრაჟო დათქმის არსებით ელემენტებზე შეთანხმების მიღწევის მიზნით;

13.4. მხარემ მიუთითა, რომ საქართველოში უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულება უნდა მოხდეს ნიუ-იორკის კონვენციისა და მისი შესაბამისი საერთაშორისო სტანდარტების საფუძველზე და განმარტა: თუკი დადგინდება, რომ მხარეები შეთანხმდნენ არბიტრაჟის გზით დავის მოგვარებაზე, საარბიტრაჟო დათქმა შეიცავს პათოლოგიურ დებულებებს. საგულისხმოა, რომ საარბიტრაჟო დათქმა არ უნდა იყოს არასრული, ბუნდოვანი, არათანმიმდევრული და წინააღმდეგობრივი. თუკი ერთი სიტყვა „არბიტრაჟი“ საკმარისია მხარეთა ნების დასადგენად და ინგლისის კანონმდებლობა უნდა იქნეს გამოყენებული, როგორც ამას შუამდგომლობის ავტორი ამტკიცებს, საარბიტრაჟო დათქმის, ანუ მე-5 მუხლის პირველი პუნქტი უთითებს ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებულ დავებზე მხოლოდ და არა ხელშეკრულების შეწყვეტის, დარღვევის, ბათილობის, განმარტების შესახებ. ამგვარი დეტალური ჩამონათვალის მითითება აუცილებელია, რათა არ იყოს ორაზროვნება და მხარეთა ნების განმარტების საჭიროება. როდესაც მხარე უარს აცხადებს სასამართლოსადმი მიმართვის კონსტიტუციურ უფლებაზე და დავის არბიტრაჟის გზით გადაწყვეტას თანხმდება, მაშინ ამგვარი დათქმა უნდა იყოს მკაფიო, არაბუნდოვანი და არაორაზროვანი. ეროვნული კანონმდებლობით უნდა დადგინდეს, არის თუ არა მხარე საარბიტრაჟო შეთანხმების მხარე, იყო თუ არა შესაბამისი ფორმით გარიგების ყველა არსებით საკითხზე შეთანხმება, ასეთია უცხოეთის ქვეყნების პრაქტიკაც (იხ. 30.06.2016 წ. სხდომის ოქმი - 11:13:52- დან- 11:53:16-მდე)

13.5. მოწინააღმდეგის მტკიცებით, ხელშეკრულების მე-5 მუხლი ვერ აკმაყოფილებს საარბიტრაჟო შეთანხმებისათვის კონვენციით დადგენილ სტანდარტებს, ვინაიდან დასახელებული მუხლით არ იკვეთება მხარეთა ნება, ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული დავები გადაეცათ არბიტრაჟისათვის. მოწინააღმდეგის მტკიცება იმ მსჯელობის დაშვებასაც მოიცავს, რომ თუნდაც მხარეებს სურდათ დავის არბიტრაჟის მეშვეობით მოგვარება, ხელშეკრულების მე-5 მუხლი ვერ აკმაყოფილებს საარბიტრაჟო შეთანხმების დადებისათვის დადგენილ მინიმალურ სტანდარტებს და მისი შინაარსი გაუგებარია (იხ. 30.03.2016 წ. წერილობითი განმარტება);

13.6. მყიდველმა აღნიშნა, რომ მან 2015 წლის 10 მარტს სარჩელით მიმართა საქართველოს საერთო სასამართლოს გამყიდველის წინააღმდეგ, რომელიც მხარეს 20 მარტს ჩაბარდა, რითაც მხარემ თუნდაც ამ დროიდან უკვე ცალსახად იცოდა, რომ საარბიტრაჟო განხილვას არ ეთანხმებოდა (იხ. 03.06.206წ. სხდომის ოქმი 15:40-51-დან 15:49:59-მდე). დასახელებული არგუმენტების საფუძველზე, მოპასუხე ითხოვს უარი ეთქვას შუამდგომლობის ავტორს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.

14. შუამდგომლობის ავტორმა 28.07.2016წ. სხდომაზე, საკუთარი განმარტებებისა და წინა სხდომებზე გაცხადებული არგუმენტების დამატებით, წარმოადგინა და გამოაქვეყნა ხუთგვერდიანი ნაბეჭდი დოკუმენტი (დაერთო საქმის მასალებს), რომელიც მისივე მითითებით, თეზისების სახით, აჯამებს მოსარჩელის პოზიციას და ეხება განსახილველი დავის სამართლებრივ ჩარჩოს, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ნამდვილობას, მოლაპარაკების ეტაპის ამოწურვას, მოპასუხის ჯეროვან ინფორმირებას და პროცედურის სამართლიანად წარმართვას, საქართველოში მიმდინარე დავის გამო საარბიტრაჟო პროცესის შეჩერება/შეწყვეტის საკითხებს, არბიტრის კვალიფიკაციას, მოპასუხის მიერ გამოუყენებლ დაცვის საშუალებებს, საჯარო წესრიგს. შუამდგომლობის ავტორმა ისაუბრა ინგლისური სამართლის განმარტების მიზანშეუწონლობაზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ და მხარი დაუჭირა ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებას საქართველოს ტერიტორიაზე (იხ. 28.07.2016წ. სხდომის ოქმი 12:11:06-დან 12:24:44-მდე).

15. მოპასუხემ მოითხოვა მოსარჩელის შუამდგომლობის უარყოფა და კიდევ ერთხელ გაამახვილა ყურადღება, რომ საარბიტრაჟო დათქმის ნამდვილობა არავის გაურკვევია და დაუდგენია აქამდე, არც არბიტრის დამნიშვნელ ინგლისელ მოსამართლეს და არც თავად ერთპიროვნულ არბიტრს. მოპასუხემ ყურადღება გაამახვილა ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თითოეული ქვეპუნქტის შინაარსზე და აღნიშნა, რომ მასში მითითებულია, რომ ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებული დავა გადაწყდება ინგლისური სამართლის გამოყენებით, ერთპიროვნულმა არბიტრმა კი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან გამომდინარე, ზიანის ანაზღაურების საკითხი განიხილა, რითაც გასცდა კომპეტენციის ფარგლებს, კერძოდ, მე-5 მუხლის არასწორი ინტერპრეტაცია მოახდინა, რათა გასულიყო გამყიდველის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ანაზღაურების საკითხზე (იხ. 28.07.2016წ. სხდომის ოქმი 12:34:03-დან 12:47:16-მდე).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

გამყიდველის შუამდგომლობით მოთხოვნილი უცხო ქვეყნის სასამართლო (ერთპიროვნული არბიტრის) გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობისა და აღსრულების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების შესწავლისა და გაანალიზების შედეგად, რაც ემყარება ხელშეკრულებისა და საქმის მასალების შეზღუდული სახით გამოკვლევას, მოდავე მხარეთა პოზიციების, ზეპირი განხილვით, მხარეთა მონაწილეობით მოსმენას, მათი თანაბარი საპროცესო უფლებების (სსსკ-ის მე-3 და მე-4 მუხლები) რეალიზებას, ამასთან, ნიუ-იორკის კონვენციის შესაბამისად, საქმის საკასაციო სასამართლოს მიერ განხილვას, კონვენციის ერთ-ერთი ფუნდამენტური პრინციპის - „აღსრულების მომხრე განწყობის“ - გათვალისწინებით, სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ გამყიდველის შუამდგომლობა არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

16. საკასაციო სასამართლო წარმოდგენილი შუამდგომლობის განხილვისას ხელმძღვანელობს ნიუ-იორკის კონვენციის (საქართველოში ძალაშია საქართველოს პარლამენტის 1994 წლის 3 თებერვლის დადგენილებით) პირველი მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების, მე-3, მე-4 მუხლების და მე-5 მუხლის პირველი ნაწილით, „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის 68-ე, 71-ე, არბიტრაჟის კანონის 44-ე, 45-ე მუხლებით, სსსკ-ის 356 22 მუხლით.

17. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს, რომ ნიუ-იორკის კონვენცია გამოიყენება იმ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობისა და აღსრულების მიმართ, რომლებიც მიღებულია სხვა სახელმწიფოს ტერიტორიაზე (იხ. პირველი მუხლი), განსახილველი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არის ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილება, რაც ასევე, შეესაბამება კონვენციის პირველი მუხლის მეორე ნაწილს. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების მოთხოვნით წარმოდგენილ შუამდგომლობაზე მსჯელობისას, საკასაციო სასამართლო, რომელიც საერთაშორისო კერძო სამართლის კანონის 68-ე მუხლის მე-5 ნაწილის საფუძველზე, იხილავს უცხო ქვეყნის სასამართლო გადაწყვეტილების ცნობის საკითხს, იყენებს კონვენციისეულ მიდგომას, რომ დაუშვებელია უცხო ქვეყნის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობისა და აღსრულებისათვის დაწესებული იქნეს არსებითად უფრო რთული პირობები, ვიდრე დადგენილია ადგილობრივი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულებისათვის (იხ. კონვენციის მე-3 მუხლი; ასევე, ამ განჩინების 8.4 ქვეპუნქტი).

18. შუამდგომლობის ავტორის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტები და მტკიცებულებები, შეესაბამება, უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების მომთხოვნი მხარისათვის, კონვენციის მე-4 მუხლით დადგენილ წინაპირობებს (იხ. ამ განჩინების 8.5 ქვეპუნქტი). მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური გადანაწილების პირობებში, ნიუ-იორკის კონვენციით, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე ამომწურავი საფუძვლების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოპასუხეს, ამასთან, გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის კონვენციით გათვალისწინებული წინაპირობების ფართოდ განმარტება დაუშვებელია, რადგან თუკი არსებობს გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის კონვენციით გათვალისწინებული საფუძველი, გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლოს დისკრეცია შეზღუდულია.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შეზღუდული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილების არსებითი განხილვისა და გადახედვის კომპეტენციის გარეშე, სასამართლოს კვლევისა და მსჯელობის ცენტრალური ნაწილია მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-5 მუხლი, რომლის სახელწოდებაა „არბიტრაჟი“. ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია დასახელებული მუხლის შინაარსის მოხმობა: „5.1. ყველა სადავო საკითხს ამ ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, მხარეები გადაწყვეტენ, ურთიერთმოლაპარაკების გზით. 5.2. შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, დავა გადაწყდება ინგლისის სამართლის გამოყენებით, იურისდიქციის ადგილი: ლონდონი.“; იგივე მუხლი ხელშეკრულების რუსულენოვან ტექსტში ფორმულირებულია შემდეგნაირად: „5.Арбираж. 5.1. Все споры связанные с выполнением условий данного Договора Стороны будут решать путем проведения переговоров. 5.2. В случае невозможности решить спор путем проведения переговоров, условия этого Договора регулируются и разъясняются в соответствии с Английским правом, местом юрисдикции является Лондон“. ორენოვანი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის ციტირებიდან, აშკარად ჩანს, რომ არსებითი განსხვავებაა ქართულ და რუსულ ტექსტებს შორის. ქართული და რუსული ვერსიების 5.1. ქვეპუნქტის იდენტურად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, 5.2. ქვეპუნქტი ქართულ ვერსიაში, შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, დავის ინგლისური სამართლის გამოყენებით გადაწყვეტაზე უთითებს, ხოლო რუსული ტექსტი - ამ ხელშეკრულების პირობების მოწესრიგებასა და განმარტებაზე ინგლისური სამართლის შესაბამისად. ხელშეკრულების 6.4 ქვეპუნტით, ქართულ და რუსულ ენებზე, მხარეთა მიერ ხელმოწერილი შეთანხმების ორივე ეგზემპლარი იდენტურია და აქვთ ერთნაირი ძალა, შესაბამისად, ვერცერთს მიენიჭება უპირატესობა მუხლის შინაარსის განმარტების დროს.

20. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე აღნიშნა: „ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება, მაგრამ, თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობას ადგილი აქვს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ. ხოლო ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული. ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე, მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნეს განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა” (იხ. სუსგ # ა-2135-შ-46-2015, 26.10.2015წ.).

21. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნავს, რომ არ იზიარებს შუამდგომლობის ავტორის არგუმენტს, ხელშეკრულების მე-5 მუხლის სათაურიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის დავის არბიტრაჟის მეშვეობით მოგვარების შესახებ შეთანხმებაზე, რაც მიღებული პრაქტიკაა ინგლისის სამართლის მიხედვით (იხ. ამ განჩინების 11.1-11.3, 12.1-12.3 ქვეპუნქტები) და შუამდგომლობის ავტორის აღნიშნული მტკიცების საწინააღმდეგოდ უთითებს საკასაციო სასამართლოს კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე:

„ხსენებული საარბიტრაჟო დათქმა (შეთანხმება არბიტრაჟზე) ნამდვილი არ იყო, ვინაიდან ბათილია საარბიტრაჟო შეთანხმება, თუ მასში მითითებული არბიტრაჟი არც ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული და არც იმგვარად არის შეთანხმება ჩამოყალიბებული, რომ, მისი შინაარსის მიხედვით, შესაძლებელი იყოს განსაზღვრა, რომელ არბიტრაჟს ეხება დათქმა. დაუშვებელია, საარბიტრაჟო დათქმიდან ორი ან მეტი არბიტრაჟის, ან ერთობლივად არბიტრაჟის და სასამართლოს განსჯადობა გამომდინარეობდეს“ (სუსგ # ას-804-858-2011, 27.06.2011წ). „არბიტრაჟის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტების თანახმად, საარბიტრაჟო შეთანხმება არის შეთანხმება, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან, განსახილველად გადასცენ არბიტრაჟს ყველა ან ზოგიერთი დავა, რომელიც წარმოიშვა ან შეიძლება წარმოიშვას მათ შორის ამა თუ იმ სახელშეკრულებო ან სხვა სამართლებრივი ურთიერთობებიდან გამომდინარე. საარბიტრაჟო შეთანხმება შეიძლება დაიდოს ხელშეკრულებაში საარბიტრაჟო დათქმის ან ცალკე შეთანხმების ფორმით. ამავე მუხლის მე-6 პუნქტით საარბიტრაჟო შეთანხმება ითვლება წერილობითი ფორმით დადებულად, თუ იგი გაფორმებულია საარბიტრაჟო სარჩელისა და საარბიტრაჟო შესაგებლის გაცვლით, როდესაც ერთი მხარე ამტკიცებს, ხოლო მეორე მხარე არ უარყოფს შეთანხმების არსებობას. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის მიხედვით, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, “არბიტრაჟის შესახებ” კანონით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო შეთანხმება ასევე წარმოადგენს ორი ან მეტი პირის შინაარსობრივად ურთიერთთანმხვედრი ნების გამოვლენას (გარიგებას), რომელიც უნდა აკმაყოფილებდეს ნების გამოვლენის ნამდვილობის ყველა წინაპირობას. კანონის ზემოთ დასახელებული ნორმების შინაარსიდან გამომდინარე, პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავა მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება განიხილოს იმ არბიტრაჟმა, რომელზეც შეთანხმდებიან მხარეები საარბიტრაჟო შეთანხმების დადებისას. შეთანხმებაში პირდაპირ უნდა იყოს მითითებული კონკრეტული არბიტრაჟი, რომელიც უფლებამოსილი იქნება განიხილოს და გადაწყვიტოს დავა. ბათილია საარბიტრაჟო შეთანხმება, თუ მასში მითითებული არბიტრაჟი არც ერთმნიშვნელოვნად არის განსაზღვრული და არც იმგვარად არის ჩამოყალიბებული, რომ მისი შინაარსის მიხედვით შესაძლებელი იყოს განსაზღვრა, თუ რომელ კონკრეტულ არბიტრაჟს გულისხმობდნენ მხარეები. დაუშვებელია საარბიტრაჟო დათქმიდან ორი ან მეტი არბიტრაჟის განსჯადობა გამომდინარეობდეს. ...ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული ზოგადი დათქმა დავის კერძო არბიტრაჟის მიერ განხილვის თაობაზე არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო “არბიტრაჟის შესახებ” საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ საარბიტრაჟო შეთანხმებად, ვინაიდან მხარეები არ შეთანხმებულან ხელშეკრულების არსებით პირობაზე _ კონკრეტულ არბიტრაჟზე, რომლის კომპეტენციასაც აღიარებს ორივე მხარე“ (სუსგ # ას-416-389-2010, 28.06.2010წ).

22. საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე დაყრდნობით, სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს ამავე კანონის მე-8 მუხლის ცალკეულ ქვეპუნქტზე, რომელიც საარბიტრაჟო შეთანხმების ცნებასა და ფორმას ადგენს: „1. საარბიტრაჟო შეთანხმება არის შეთანხმება, რომლითაც მხარეები თანხმდებიან, განსახილველად გადასცენ არბიტრაჟს ყველა ან ზოგიერთი დავა, რომელიც წარმოიშვა ან შეიძლება წარმოიშვას მათ შორის ამა თუ იმ სახელშეკრულებო ან სხვა სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე. 2. საარბიტრაჟო შეთანხმება შეიძლება დაიდოს ხელშეკრულებაში საარბიტრაჟო დათქმის ან ცალკე შეთანხმების ფორმით. 3. საარბიტრაჟო შეთანხმება უნდა დაიდოს წერილობითი ფორმით. 4. საარბიტრაჟო შეთანხმება ითვლება წერილობითი ფორმით დადებულად, თუ მისი შინაარსი დაფიქსირებულია ნებისმიერი ფორმით, მიუხედავად საარბიტრაჟო შეთანხმების ან ხელშეკრულების დადების ფორმისა“. არბიტრაჟის კანონის 44-ე და 45-ე მუხლები ეხება საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების, ასევე, მათზე უარის თქმის საფუძვლებს, 45-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა.გ.“ ქვეპუნქტის მიხედვით: „საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება შეიცავს გადაწყვეტილებას ისეთ საკითხზე, რომელიც არბიტრაჟში მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს სცილდება“.

23. ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 (1) მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით დადგენილია ერთ-ერთი საფუძველი, რომლითაც საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებას შეიძლება უარი ეთქვას იმ მხარის მოთხოვნით, რომლის წინააღმდეგაც არის იგი მიმართული, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი ეს მხარე უფლებამოსილ ორგანოს წარუდგენს იმის მტკიცებულებას, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება გამოტანილია იმ დავის შესახებ, რომელიც არ იყო გათვალისწინებული საარბიტრაჟო შეთანხმებით ან ეხება საკითხს, რომელიც სცილდება საარბიტრაჟო შეთანხმების ფარგლებს. საკასაციო სასამართლო, განსახილველ შემთხვევაში, ყურადღებას გაამახვილებს, რომ შუამდგომლობის ავტორის მიერ მოთხოვნილი ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობისა და აღსრულების უარყოფა ეფუძნება კონვენციის ზემოხსენებულ ნორმას, რადგან უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილება გამოტანილია იმ დავის შესახებ, რომელიც სცილდება საარბიტრაჟო შეთანხმების ფარგლებს. აღნიშნული დასკვნის გამოტანის საფუძველია, საკასაციო სასამართლოს მიერ მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის, რომლის სახელწოდებაა - „არბიტრაჟი“ - შინაარსის, როგორც მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების, დადგენა. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, ყველა სადავო საკითხს გადაწყვეტდნენ ურთიერთმოპალარაკების გზით, ხოლო შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, დავა გადაწყდებოდა ინგლისის სამართლის გამოყენებით. აღნიშნული მუხლის სათაურისა და მისი შინაარსის ერთობლივი გაანალიზებითა და „ვიწრო“ ინტერპრეტაციით, საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, მომავალში წარმოშობილ დავაზე, მხარეებმა გაითვალისწინეს დათქმა, რომელიც, თავის მხრივ, საჭიროებდა დამატებით შეთანხმებას და დაზუსტებას და არ იყო დაკონკრეტებული, ზოგადად, ინგლისური სამართლის გამოყენების გარდა, რომელიმე არბიტრაჟის, ინსტიტუციური თუ კონკრეტული დავის გადასაწყვეტად შექმნილი ე.წ. ad-hoc არბიტრის ან სასამართლოს მიერ მოხდებოდა საქმის განხილვა. უფრო მეტიც, თუკი დასახელებული მუხლის რუსულენოვან ტექსტს დავეყრდნობით, მხარეებს, დავის მოლაპარაკების გზით შედეგის მიუღწევლობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების პირობები უნდა მოეწესრიგებინათ და განემარტათ ინგლისის სამართლის გამოყენებით (იხ. ამ განჩინების მე-19 პუნქტი), რაც კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ შუამდგომლობის ავტორის პოზიციის გაზიარების შემთხვევაშიც, რომ ხელშეკრულების მე-5 მუხლის სათაური „არბიტრაჟი“ საარბიტრაჟო განხილვას ნიშნავს, მხოლოდ იმას შეიძლება ადასტურებდეს, რომ მხარეებმა გაითვალისწინეს საარბიტრაჟო დათქმა ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით და არ შეთანხმებულან კონკრეტულ არბიტრაჟზე.

24. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის შინაარსის, როგორც საარბიტრაჟო დათქმის განმარტების შემთხვევაშიც კი, იგი განიხილება როგორც ხელშეკრულების ნაწილი და ეხება ჯერ არარსებულ, მომავალში ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით დავის წარმოშობის შემთხვევაში, დავის ინგლისის სამართლისათვის დაქვემდებარებას მხარეთა შეთანხმებით (იხ. მოპასუხის პოზიცია ამ განჩინების 13.3-13.5 ქვეპუნქტებში, ასევე, მე-19 პუნქტში მითითებული 5.1 და 5.2. ქვეპუნტების დეფინიცია). მითითებულ დასკვნას, დასაბუთებული არგუმენტაციით ვერ აბათილებს შუამდგომლობის ავტორის მტკიცება, რომელიც, თავის მხრივ, ინგლისელი ბარისტერის მოსაზრებას (იხ. ამ განჩინების 12.3 ქვეპუნქტი) ეყრდნობა და ეფუძნება ტესტს, თუ რას მიიჩნევდა გონიერი პირი მხარეების განზრახვად, მათ მიერ გამოვლენილი ნების საფუძველზე, იმ მომენტისათვის, მხარეების შესაბამისი ცოდნის გათვალისწინებით. სწორედ აღნიშნული ტესტის გამოყენებით, იმ დაშვებითაც კი, რომ მე-5 მუხლში მხარეთა ნება გამოვლენილია საარბიტრაჟო დათქმის სახით, მის არცერთ ქვეპუნქტში არ არის მითითებული კონკრეტული არბიტრაჟი და სხვა მატერიალური ხასიათის თუ პროცედურული საკითხები, რომლებიც, არბიტრაჟის გზით, დავის გადაწყვეტისათვის იქნებოდა მხარეთა შორის შეთანხმებული სსკ-ის 50-ე, 327-ე მუხლებით დადგენილი წესით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საარბიტრაჟო დათქმისაგან განსხვავებით, საარბიტრჟო შეთანხმება, რომელიც ზოგადი ცნებაა, შესაძლოა საარბიტრაჟო ხელშეკრულებასაც ეხებოდეს, რომელიც იდება მხარეთა შორის უკვე წარმოშობილი დავის გამო და საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ მის გადასაწყვეტად.

25. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტზე, რომელიც არბიტრის გადაწყვეტილების შედეგს ასახავს და თავად ერთპიროვნული არბიტრის მიერ გადაწყვეტილების 3.2 ქვეპუნქტში მითითებულ დავის საგანზე: მიმწოდებლის მოსაზრებით (შუამდგომლობის ავტორი), „მყიდველმა არ მიიღო (და არ გადაიხადა) შეთანხმებული მისაწოდებელი საქონლის მთლიანი მოცულობა. ვინაიდან, მყიდველმა უარი განაცხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის შესყიდვაზე იმ შემთხვევაში, თუ არ შემცირდებოდა ფასი, მომწოდებელმა შეწყვიტა ხელშეკრულება და მოსთხოვა მყიდველს მომწოდებლის მიერ განცდილი ზარალის ანაზღაურება“. მოსარჩელის (შუამდგომლობის ავტორის) მითითებული მოთხოვნიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კიდევ ერთხელ დასტურდება წინამდებარე განჩინების 21-23 პუნქტებში განვითარებული მსჯელობისა და დასკვნების დასაბუთებულობა, რომ მხარეთა შეთანხმების საარბიტრაჟო დათქმად განხილვის პირობებშიც კი, დგინდება, რომ მოსარჩელემ არა ხელშეკრულების შესრულება, არამედ ზარალის ანაზღაურება მოითხოვა, რადგან ხელშეკრულება შეწყვიტა (იხ. ასევე, ამ განჩინების 13.4 ქვეპუნქტი). სწორედ ამ მოთხოვნაზე იმსჯელა ერთპიროვნულმა არბიტრმა, შესაბამისად, იმ დაშვებითაც, რომ ხელშეკრულების მე-5 მუხლი არის საარბიტრაჟო დათქმა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული დათქმა მომავალში წარმოშობილ დავას ეხება ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, არბიტრმა კი განიხილა საკითხი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის საარბიტრაჟო დათქმად მიჩნევის შემთხვევაშიც, არბიტრმა იმსჯელა გამყიდველის მიერ წარდგენილ მეორად მოთხოვნაზე, რომელიც ეხებოდა ზიანის ანაზღაურებას, რაც არ გამომდინარეობს მე-5 მუხლით გათვალისწინებული დათქმიდან, რადგან აღნიშნული ეხებოდა ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით წარმოშობილი დავის გადაწყვეტას და არა მისი შეწყვეტის შედეგად, მხარის უფლებას, მიემართა არბიტრაჟისათვის მოწინააღმდეგისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მოთხოვნით. მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-5 მუხლის „ვიწრო“ განმარტებით, ხელშეკრულების შესრულებასა (პირველადი მოთხოვნა) და ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ზიანის ანაზღაურების (მეორადი მოთხოვნა) მოთხოვნათა შორის კონკურენციის შემთხვევაში, უპირატესობა ენიჭება პირველად მოთხოვნას. განსახილველ შემთხვევაში, ერთპიროვნულმა არბიტრმა დავა განიხილა და გადაწყვეტილება მიიღო მოსარჩელის მეორადი მოთხოვნიდან გამომდინარე, რითაც იგი გასცდა საარბიტრაჟო დათქმის ფარგლებს.

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულების მე-5 მუხლით მხარეთა შორის გამოვლენილი ნება დადგინდა, უზენაესი სასამართლო აღარ იმსჯელებს მოპასუხის სხვა არგუმენტებზე, რომლებიც უცხო ქვეყნის გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების უარყოფის საფუძვლებს ეხება, რადგან საარბიტრაჟო დათქმის შინაარსის გამოკვლევით, სასამართლომ დაადგინა ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 (1) „გ“ ქვეპუნტით დადგენილი წინაპირობა, რაც წარმოდგენილი შუამდგომლობის საფუძველზე, ერთპიროვნული არბიტრის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობის უარყოფის საფუძველია, შესაბამისად, აღარ განიხილება გადაწყვეტილების აღსრულების საკითხიც.

27. „საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უცხო სახელმწიფოს სასამართლო გადაწყვეტილებისა და უცხოური საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა და აღსრულება სხვა ქვეყანაში ამ უკანასკნელის საჯარო ხელისუფლების მიერ განხორციელებული აქტია, რომელთა მიმართებით ეს სახელმწიფო სრული სუვერენიტეტითა და თავისუფლებით სარგებლობს. საერთაშორისო სამართალში მოქმედი „გათანაბრების თეორიის“ თანახმად, უცხოური აქტი უნდა აღქმულ იქნეს და იურიდიულად გაუთანაბრდეს შიდასახელმწიფოებრივ სასამართლო გადაწყვეტილებას, შესაბმისად, ამ სახის სასამართლო გადაწყვეტილებების საპროცესო შედეგებიც შიდასახელმწიფოებრივი სამართლის მიხედვით უნდა გადაწყდეს. ეს კონცეფცია ნოსტრიფიკაციის სახელით არის ცნობილი და ემყარება ყველა სახელმწიფოს სამართლებრივი სისტემის თანასწორუფლებიანობის მოსაზრებას. უცხო ქვეყნის სასამართლო გადაწყვეტილების ან უცხოური საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილების ცნობისას საქმე გვაქვს მეორე ქვეყნის ტერიტორიაზე უცხოური აქტის მოქმედების გაფართოვებასთან, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობს მის ცნობაზე უარის თქმის საფუძვლები“ (იხ. სუსგ # ა-2135-შ-46-2015, 26.10.2015წ.).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა უცხოური საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ცნობისა და აღსრულების შესახებ ნიუ-იორკის კონვენციის პირველი მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, მე-3 და მე-4 მუხლებით, მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნტით, „საერთაშორისო კერძო სამართლის შესახებ“ საქართველოს კანონის 68-ე, 70-ე, 71-ე, 731 -ე მუხლებით, „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე, 45-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 35622 - ე მუხლით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 264-ე მუხლის მესამე ნაწილით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს-ის „G” შუამდგომლობა ლონდონში საარბიტრაჟო ტრიბუნალის 2015 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე არ დაკმაყოფილდეს;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მზია თოდუა

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

პაატა ქათამაძე