საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-186-175-2017 2 ივნისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები – ნ. ჩ-ე, ვ. ჩ-ე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ქ-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, გარიგების ბათილად ცნობა, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ. ქ-ი (შემდეგში: მამკვიდრებელი, გარდაცვლილი, მოსარჩელის მამა) 1996 წლის 2 დეკემბერს გარდაიცვალა. მის სამკვიდროს წარმოადგენს ქ. გ-ში, თ-ის ქუჩა N1-ში მდებარე ერთოთახიანი ბინა (შემდეგში: სამკვიდრო ქონება, სადავო უძრავი ქონება);

2. მამკვიდრებელს სამი შვილი ჰყავდა: ა. ქ-ი (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან მამკვიდრებლის შვილი) და მისი ორი და. ერთ-ერთ დას - ლ. კ-ეს, სამკვიდრო ქონება არც ფაქტობრივი ფლობით და არც ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით არ მიუღია. ამასთან, მას სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზია არ გააჩნია. მეორე და გარდაცვლილია და მას თავის სიცოცხლეში მამის სამკვიდრო არ მიუღია;

3. გურჯაანის რაიონულმა სასამართლომ 1997 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით დაადგინა, რომ ნ. ჩ-ე (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, პირველი კასატორი) 1993 წლიდან - 1996 წლის 2 დეკემბრამდე არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მამკვიდრებელთან და ამ ხნის განმავლობაში მის კმაყოფაზე იყო;

4. მითითებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, 1998 წლის 25 თებერვალს პირველი მოპასუხის სახელზე ნოტარიუსმა კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა გასცა. 2007 წლის 19 აპრილს მოსარჩელე საჯარო რეესტრში სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა;

5. 2010 წლის 7 ოქტომბერს, პირველმა მოპასუხემ ვ. ჩ-ეს (შემდეგში: მყიდველი, მეორე მოპასუხე, მეორე კასატორი) სადავო უძრავი ქონება მიყიდა, რომელიც იმავე დღეს საჯარო რეესტრში მყიდველის საკუთრებად აღირიცხა;

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1. მამკვიდრებლის შვილმა 2015 წლის 20 იანვარს სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ და მოითხოვა 1998 წლის 25 თებერვალს პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობისა და პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2010 წლის 7 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. მოსარჩელის მიკუთვნებით მოთხოვნას კი წარმოადგენდა მამკვიდრებლის დანაშთი სადავო უძრავი ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა.

6.2. მოსარჩელის მითითებით, მისი მშობლები - გ. და მ. ქ-ები ქ. გ-ში, კ-ას შეს. N9-ში ცხოვრობდნენ. მოსარჩელის დედის გარდაცვალების შემდეგ, მამკვიდრებელმა, როგორც ომის მონაწილემ, სადავო უძრავი ქონება მიიღო. მან 1993 წელს ცოლად შეირთო პირველი მოპასუხე, ვისთან ერთადაც მითითებულ ბინაში ცხოვრობდა, სადაც მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, ცხოვრება განაგრძო პირველმა მოპასუხემ, რადგან მოსარჩელემ მამის თხოვნა, რომ მის მეუღლეს გარდაცვალებამდე სამკვიდროში ეცხოვრა, შეასრულა მოგვიანებით, მოსარჩელემ ნოტარიუსისაგან შეიტყო, რომ მამკვიდრებელს მოსარჩელის სახელზე ანდერძი ჰქონდა დატოვებული, რომლითაც მთელი თავისი ქონება მას დაუტოვა. ამის შემდეგ, მოსარჩელემ გაარკვია, რომ პირველ მოპასუხეს საცხოვრებელი სახლი მემკვიდრეობით ჯერ თავის თავზე გადაუფორმებია, ხოლო შემდეგ თავის ძმის შვილისათვის - მეორე მოპასუხისათვის მიუყიდია.

6.3.მოსარჩელის მტკიცებით, პირველ მოპასუხეზე კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა გაცემული იყო 1998 წლის 25 თებერვალს, ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების შემდეგ, რომელიც მამკვიდრებლის რჩენაზე მყოფ პირებს მემკვიდრეთა წრეში აღარ განიხილავდა. ამიტომ მისი მოსაზრებით, მითითებული საფუძვლით გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ბათილი იყო.

6.4. მოსარჩელის მტკიცებით, მეორე მოპასუხე არაკეთილსინდისიერი შემძენი იყო.

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა როგორც მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი, ისე მისი განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებელი და მიუთითა, რომ მამკვიდრებელმა მოსარჩელეს თავის სიცოცხლეშივე საკუთრებაში გადასცა მთელი თავისი ქონება და ბიზნესი, თავად კი ერთოთახიან ბინაში ცალკე ცხოვრობდა. აღნიშნული ბინა წარმოადგენდა სამკვიდრო ქონებას, რომელსაც მოსარჩელე არც ფაქტობრივი ფლობით და არც ნოტარიუსისათვის მიმართვის გზით არ დაუფლებია, რის გამოც, პირველი მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის საფუძველი არ არსებობდა; მანვე მიუთითა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, სასარჩელო მოთხოვნა, ხანდაზმულობის გამო, განხორციელებადი არ იყო;

7.2. მეორე მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მისი მტკიცებით, იგი კეთილსინდისიერი შემძენი იყო.

8. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილი იქნა;

8.2. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ამასთან, სასამართლომ გაიზიარა პირველი მოპასუხის მითითება, რომ მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდროს მიღების საკითხებთან დაკავშირებით დავა საქართველოს სსრ-ის სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციის (შემდეგში: სსკ-ის 1964 წლის რედაქცია ან სსკ-ის ძველი რედაქცია) ნორმათა შესაბამისად უნდა გადაწყვეტილიყო. მითითებული კოდექსის 544-ე მუხლის მიხედვით, კანონისმიერ მემკვიდრეთა წრეს ეკუთვნიან ის პირები, რომლებიც სამკვიდროს დამტოვებლის რჩენაზე იყვნენ არანაკლებ ერთი წლისა მის სიკვდილამდე. აღნიშნული ნორმის შესაბამისად, პირველი მოპასუხე მამკვიდრებლის კანონისმიერი მემკვიდრე იყო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მან, ახალი სსკ-ის ამოქმედებამდე, სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე მოიპოვა კანონისმიერ მემკვიდრედ ყოფნის უფლება. ამასთან, მხარეთა დავას არ იწვევდა პირველი მოპასუხის, როგორც მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე, ასევე გარდაცვალების შემდეგ, სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტი. ამდენად, სსკ-ის 1964 წლის რედაქციის 556-ე მუხლის შესაბამისად, მას სამკვიდრო კანონით დადგენილი ვადაში ჰქონდა მიღებული. სასამართლოს მოსაზრებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ სამკვიდრო მოწმობა ახალი სსკ-ის ამოქმედების შემდეგ გაიცა, სამკვიდრო მოწმობის ბათილობის საფუძველს არ წარმოადგენდა, რადგან სსკ-ის ძველი რედაქციის 556-ე მუხლის ბოლო წინადადების მიხედვით, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, ხოლო ამავე კოდექსის 566-ე მუხლის შესაბამისად, მემკვიდრეებად მოწოდებულ პირებს შეუძლიათ მოსთხოვონ მემკვიდრეობის გახსნის ადგილის სანოტარო კანტორას მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა;

8.3. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს არც ნოტარიუსისთვის მიმართვის გზით და არც ფაქტობრივი ფლობით მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონება არ მიუღია. მოსარჩელის მითითება, რომ სამკვიდროს მიღების 6-თვიანი ვადა 2014 წლის ოქტომბრიდან უნდა ათვლილიყო, ანუ მას შემდეგ რაც მან ანდერძის არსებობის შესახებ შეიტყო, სასამართლომ არ გაიზიარა და სსკ-ის ძველი რედაქციის 556-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა, რომ მოსარჩელეს, რომელიც მამკვიდრებლის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრეა, სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანით ან სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობითა და მართვით სამკვიდროს მიღების ნება უნდა გამოევლინა სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია;

8.4. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივად ფლობად და მართვად არ უნდა ჩათვლილიყო პირველი მოპასუხის მიერ, თავისივე სურვილით მამკვიდრებლის კუთვნილი გარკვეული ნივთების, როგორიცაა სალაროს წიგნაკი, ობლიგაციები და მაგნიტოფონი, მოსარჩელისათვის გადაცემა. სასამართლომ პირველი მოპასუხის აღნიშნული ქმედება განმარტა, როგორც მის მიერ გამოვლენილი სამკვიდროს განკარგვის ნება, და არა - მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფლობა და მართვა. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი ვერ დაადასტურა;

8.5. რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის მიერ მხოლოდ პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის ნათესაური კავშირის არსებობის მითითება შემძენის არაკეთილსინდისიერების დასადასტურებლად საკმარის საფუძვლად არ მიიჩნია;

სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ დაამტკიცა მეორე მოპასუხის, როგორც შემძენის, არაკეთილსინდისიერება, რის გამოც არ არსებობდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი;

8.6. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 544-ე, 556-ე, 566-ე მუხლები და სსკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილები, 312-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები, 185-ე მუხლი.

9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. მოსარჩელემ რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა;

9.2. აპელანტმა მიუთითა სარჩელში ჩამოყალიბებული პრეტენზიის იდენტურ გარემოებებზე, რომლებიც ასახულია ამ განჩინების 6.1.-6.3. პუნქტებში და დამატებით განმარტა, რომ იგი მამკვიდრებლის არა მარტო კანონისმიერი, არამედ ანდერძისმიერი მემკვიდრეც იყო, რასაც ადასტურებდა საქმის მასალებში წარდგენილი ანდერძი, რომელიც ძალაში იყო და რაზედაც სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ უმსჯელია;

9.3. აპელანტის მითითებით, სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს მის მიერ სამკვირო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების გარემოებები, კერძოდ, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 40 დღის შემდეგ, მოსარჩელის მიერ მამის კუთვნილი სალაროს წიგნაკების, ობლიგაციების, სხვადასხვა სახის ფურცლების წამოღების ფაქტი;

9.4. რაც შეეხება შემძენის კეთილსინდისიერებას, აპელანტის მტკიცებით, აღნიშნულის დადგენისათვის მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინება საკმარისი არ იყო, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში არსებითი საკითხი მესაკუთრის ვინაობისადმი შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულებას ეხებოდა. მეორე მოპასუხისათვის კარგად იყო ცნობილი თავისი მამიდის უფლებრივი მდგომარეობა და გარიგება მათ შორის მხოლოდ ფორმალურ მხარეს ატარებდა, რის გამოც იგი კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ მიიჩნეოდა.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 13 დეკემბრის გადაწყვეტილებით აპელანტის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი 1998 წლის 25 თებერვალს ნოტარიუსის მიერ პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობა; ბათილად იქნა ცნობილი პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის 2010 წლის 7 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; აპელანტი ცნობილი იქნა მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;

10.2. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოსარჩელეს სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადებით სანოტარო ორგანოსთვის არ მიუმართავს, სარჩელის საფუძვლიანად მიჩნევისათვის უნდა დადგენილიყო, მიიღო თუ არა მოსარჩელემ სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით.

აპელანტი სამკვიდროს მიღების ფაქტის დასადასტურებლად უთითებდა გარემოებაზე, რომ მამის გარდაცვალების შემდეგ, პირველ მოპასუხეს გამოართვა მამკვიდრებლის კუთვნილი ნივთები: სალაროს წიგნაკი, ობლიგაციები და მაგნიტოფონი. მოსარჩელისათვის, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის გასვლის შემდეგ, მითითებული ნივთების გადაცემას პირველი მოპასუხეც არ უარყოფდა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ ვადაში, პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის იმ სახის დოკუმენტის გადაცემა (სამკვიდრო ქონება), როგორიცაა სალაროს წიგნაკი, ხოლო, მემკვიდრის მიერ მისი მიღება, წარმოადგენდა მემკვიდრის სწორედ ისეთ მოქმედებას, რომელიც მიუთითებდა მემკვიდრის ნებაზე სამკვიდროს მიღების შესახებ. ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღება. სასამართლომ მიუთითა, რომ რაიმე ნივთის გადაცემა შესაძლებელია მართლაც, პირველი მოპასუხის ნების გამოვლინებად ჩათვლილიყო, მაგრამ შემნახველი სალაროს წიგნაკის გადაცემა თავისთავად დაკავშირებული იყო სამკვიდროს მიღებასთან. სასამართლოს განმარტებით, სამართლებრივი ბუნება სალაროს წიგნაკის გადაცემისა და ნივთის ჩუქებისა მეტად განსხვავებული იყო. სალაროს წიგნაკის გადაცემა არ ნიშნავდა მასში მითითებული თანხის დაუყოვნებლივ მიღებას. მის მისაღებად აუცილებელი იყო სამკვიდრო მოწმობის აღება, რაც მხოლოდ მემკვიდრეს შეეძლო, რომელსაც ყველა წინაპირობა გააჩნდა მოწმობის ასაღებად. სალაროს წიგნაკი წარმოადგენდა ქონებრივ აქტივს, რომლის მიღებაც აღიარებდა მემკვიდრის უფლებას სამკვიდრო ქონებაზე. შესაბამისად, პირველი მოპასუხის მიერ სალაროს წიგნაკის გადაცემა მემკვიდრისათვის არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო ამ თანხის (როგორც იგი მიუთითებდა სხვა დანარჩენი ნივთების მიმართ) ჩუქებად, არამედ იგი უნდა განხილულიყო, როგორც უფლებამოსილი პირის მიერ სამკვიდრო ქონების დაუფლება. სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა პირველ მოპასუხეზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის საფუძველი, რადგან იგი გარდაცვლილის არც მემკვიდრეს და, შესაბამისად, არც სავალდებულო წილის უფლებაზე მქონე პირს არ წარმოადგენდა.

10.3. სააპელაციო სასამართლომ მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლებზე, სსკ-ის 1504-ე მუხლზე, 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილსა და 1421-ე, 1424-ე მუხლებზე.

10.4. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონება ნასყიდობის ხელშეკრულებით გასხვისდა არამესაკუთრის მიერ, მითითებული გარიგებით დაირღვა კანონით დადგენილი წესრიგი, კერძოდ, სსკ-ის 170-ე, 477-ე მუხლების დანაწესი. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნასყიდობა, როგორც მართლსაწინააღმდეგო გარიგება, ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილი იყო.

10.5. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მყიდველი არ წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს. სასამართლოს განმარტებით, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის თაობაზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ გამყიდველი და მყიდველი ახლო ნათესაურ კავშირში იყვნენ ერთმანეთთან (ძმიშვილი-მამიდა), ასევე ის ფაქტიც - რომ მყიდველის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს არ წარმოადგენდა საქართველო, სადავო ქონებაში კი კვლავ ცხოვრობდა პირველი მოპასუხე. სასამართლომ სარწმუნოდ არ მიიჩნია პირველი მოპასუხის განმარტება სადავო ბინის ძმისშვილზე გასხვისებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, რომ ბინაში იგი დარჩებოდა თავისი სიცოცხლის განმავლობაში და ძმისშვილი მოუვლიდა მას. მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის ნებით მოპასუხე ისედაც ცხოვრობდა სადავო ბინაში, სწორედ აპელანტი უვლიდა მას და კარგ დამოკიდებულებაში იყვნენ ერთმანეთთან. ამდენად, მაშინ როდესაც მოსარჩელის მიერ პირველი მოპასუხის საცხოვრებელი ადგილი და სხვა საჭიროებები დაკმაყოფილებული იყო, სადავო ქონების ძმისშვილზე გასხვისება სასამართლომ შეაფასა, როგორც მემკვიდრის გვერდის ავლით ქონების მისაკუთრების მცდელობა და 2010 წლის 7 ოქტომბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება ბათილად ცნო.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. მოპასუხეებმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს;

პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს:

11.1.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 544-ე მუხლის მეექვსე აბზაცი, რომლის თანახმადაც პირველი კასატორი, როგორც მამკვიდრებლის რჩენაზე მყოფი პირი, კანონისმიერი მემკვიდრეა;

11.1.2. სარჩელი არ ეფუძნებოდა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტს, მხოლოდ მოსამზადებელი სხდომის დასრულების შემდეგ მიუთითა მოსარჩელემ მოთხოვნის დაკმაყოფილების აღნიშნულ საფუძველზე;

11.1.3. მოსარჩელეს სამკვიდრო ქონებაზე შედავების ყოველგვარი ვადა გაშვებული აქვს და სარჩელი ხანდაზმულია;

11.1.4. მცდარია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების დადგენილ ვადაში ფაქტობრივი ფლობით მიღების თაობაზე; რაც შეეხება სალაროს წიგნაკს, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ იგი მოსარჩელეს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში გადაეცა;

11.1.5 მცდარია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა შემძენის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და აღნიშნული გადაწყვეტილება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას ეწინააღმდეგება.

11.2.მეორე კასატორი საკასაციო საჩივარში უთითებს, რომ მის მიერ დადებული გარიგება რეალურია, ხოლო თავად კეთილსინდისიერი შემძენია.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 მარტის განჩინებით კასატორთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს (8.02.2017 N259; ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან), რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე;

14. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სწორი სამართლებრივი შეფასება აქვს მიცემული;

15. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორებს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენიათ;

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81);

17. განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის მთავარი სადავო საკითხი ეხება, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებას.

18. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა დავის საგნის გამოსაკვლევად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და სწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა არაკვალიფიციური შედავების ფარგლებში ვერ დასძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა და დასკვნები;

19. სსკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები ადგენს, იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს. სსკ-ი 1997 წლის 25 ნოემბერს ამოქმედდა. დადგენილია, რომ მოსარჩელე ითხოვს 1996 წელს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიკუთვნებას. სამკვიდრო გაიხსნა ახალი სსკ-ის ამოქმედებამდე. ამასთან, მხარეები მოქმედი სსკ-ის გამოყენებაზე არ შეთანხმებულან. ამდენად, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული საკითხები სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი, 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის შესაბამისი ნორმებით უნდა მოწესრიგდეს.

20. 1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 539-ე მუხლში აღნიშნულია, რომ მემკვიდრეობის გადასვლა ხდება კანონით ან ანდერძით. ამავე კოდექსის 544-ე მუხლით, კანონისმიერი მემკვიდრეობის დროს თანასწორი წილის უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან, პირველ რიგში გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები. ხოლო 556-ე მუხლის მეორე აბზაცის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე, როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

1964 წლის რედაქციის სსკ-ის 539-ე, 544-ე, 556-ე მუხლების იდენტურ მოწესრიგებას ადგენს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი 1336-ე, 1421-ე, 1424-ე მუხლები (იხ. სუსგ-ები# ას-480-454-2012, 30.04.2012წ; #ას-373-354-2013, 23.12.2013წ; #ას-964-913-2015, 12.12.2016წ; #ას-284-270-2016, 16.06.2016წ; #ას-530-506-2016, 23.09.2016წ; #ას-33-29-2017, 24.03.2017წ.).

21. ზემოხსენებული მუხლების გაანალიზების შედეგად, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიკვლია და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ გამოავლინა ნება მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიღებაზე და ფაქტობრივად დაეუფლა მას.

აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, პირველმა მოპასუხემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა ვერც ერთი დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულება საკუთარი პოზიციის დასადასტურებლად. მან ვერ წარმოადგინა ისეთი მტკიცებულება, რომელიც გააქარწყლებდა მოსარჩელის მიერ გარდაცვლილის მოძრავი ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტს.

22. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების იმგვარად შეფასებას, რომ მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან სალაროს წიგნაკი წარმოადგენდა ქონებრივ აქტივს, რომლის მიღებაც უფლებამოსილი პირის მიერ სამკვიდრო ქონების დაუფლებად მიიჩნევა.

23. საკასაციო სასამართლო მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით დაუფლებასთან დაკავშირებით არაერთ გადაწყვეტილებაში (განჩინებაში) უთითებს, რომ: „სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა)“, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან და არც ამ თვალსაზრისით არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დაშვების საპროცესო კოდექსით დადგენილი წინაპირობა (იხ. სუსგ-ები N ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ; ას-203-193-2016, 02.06.2016; ას-972-921-2015, 15.12.2015წ; Nას-482-455-2012, 31.05.2012წ);

24. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნებს პირველ და მეორე კასატორებს შორის 2010 წლის 7 ოქტომბრით დათარიღებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლებთან დაკავშირებით. კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას მეორე კასატორმა იცოდა, რომ პირველ კასატორს არ წარმოშობია საკუთრების უფლება სადავო ბინაზე, რაც ადასტურებს ამ გარიგების მოჩვენებითობასა და კასატორების მიზანს, შემძენის კეთილსინდისიერებაზე მითითებით, აერიდებინათ ქონების ნამდვილი მესაკუთრისათვის დაბრუნება. აღნიშნულს ადასტურებს არა მხოლოდ იმგვარი პრეზუმფცია, რაც ახლო ნათესავებს, ოჯახის წევრებს შორის ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის ფლობას უკავშირდება, არამედ ისიც, რომ მეორე კასატორი არ არის საქართველოს მოქალაქე, მის მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს არ წარმოადგენს საქართველო, ხოლო სადავო ქონებაში კვლავ პირველი მოპასუხე ცხოვრობს. აღნიშნულის საპირწონედ, მარტოოდენ იმაზე მითითება, რომ სასამართლოს არ გამოუკვლევია სათანადოდ მტკიცებულებები და არასწორი დასკვნები გამოიტანა, თავისი არსით არაკვალიფიციური შედავებაა, რომელიც ვერ აქარწყლებს გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ მოტივაციას;

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, პირველი კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. მეორე კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ჩ-ისა და ვ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ვ. ჩ-ეს (პასპორტი რფ 7..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ნ. ჩ-ის (პ/ნ 6..) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N12, გადახდის თარიღი 2017 წლის 30 იანვარი), 70% – 210 ლარი;

3. ნ. ჩ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე