საქმე №330210015001106169
საქმე №ას-904-844-2017 29 სექტემბერი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – დ. (ა.) კ.-ა (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ს.“ (შემდგომში – მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა 29 374 ლარის ანაზღაურება.
სარჩელის საფუძვლები:
2. მოსარჩელის განმარტებით, შპს დაარსდა სამშენებლო საქმიანობის დაწყების მიზნით და დირექტორად დაინიშნა მოპასუხე. მას დაევალა, კომპანიის ფუნქციონირების დაწყების მომენტიდან – 2015 წლის თებერვლიდან 7 თვეში სამშენებლო კომპლექსის დასრულება, რის სანაცვლოდაც მიიღებდა თვეში 3000 ლარს, სულ – 21 000 ლარს. მშენებლობა დროულად არ დასრულებულა, რის გამოც მოპასუხეს მიეცა გაფრთხილება. ამავდროულად, მოპასუხემ თვითნებურად მოხსნა საზოგადოების ანგარიშიდან 15 000 ევრო (35 124 ლარი) და იმავე დღეს შეიტანა 9 374 ლარით ნაკლები.
3. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ თვითნებურად საკუთარ ანგარიშზე პრემიის სახით გადარიცხა 20 000 ლარი.
მოპასუხის, შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:
4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს, რომლითაც მოითხოვა ორი თვის განმავლობაში შესრულებული სამუშაოების – 6000 და 5000 ლარის, ასევე, მოსარჩელე საზოგადოებისათვის გადახდილი 25 750 ლარის ანაზღაურება.
5. შეგებებული სარჩელი ავტორმა მიუთითა, რომ 2014 წლის 18 დეკემბრიდან 2015 წლის 17 აგვისტომდე ეკავა ძირითადი მოსარჩელე საზოგადოების დირექტორის, ასევე, ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე, სამშენებლო ობიექტზე სამშენებლო სამუშაოების ხელმძღვანელის პოზიცია, რისთვისაც დამატებით კვარტლურად უნდა მიღო პრემია – 7500 ლარი.
6. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მშენებლობის დასრულების შემდეგ მას უნდა მიეღო უძრავი ქონება საკუთრებაში, რისი ღირებულების ანგარიშში საზოგადოებას გადასცა 25 750 ლარი, რომელიც მოხმარდა სამშენებლო სამუშაოებს, ასევე, ტექნიკური ინვენტარი და ხელსაწყოები, რომლებიც ამჟამადაც ობიექტზე იმყოფება.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 2 დეკემბრის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითადი, ისე შეგებებული სარჩელები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს ძირითადი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6374 ლარის გადახდა, ხოლო შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა მხოლოდ 6000 ლარის ანაზღაურების ნაწილში, რაც მხარეებმა მათ მოთხოვნებზე უარის თქმის ნაწილში გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მაისის განჩინებით ძირითადი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ძირითადი სარჩელი მოპასუხისათვის 20 000 ლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა, დანარჩენ ნაწილში კი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
9. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერის შესაბამისად, 2014 წლის 18 დეკემბრის მონაცემებით ძირითადი მოსარჩელე საზოგადოება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2014 წლის 18 დეკემბრიდან. ხელმძღვანელობა/წარმომადგენელობაზე უფლებამოსილი პირი, დირექტორია მოპასუხე, ფიზიკური პირი კი, 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი.
10. მოსარჩელე საზოგადოების საქმეში წარმოდგენილი 2015 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილების მიხედვით, საზოგადოების დირექტორობიდან გაირიცხა ხელმძღვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი – მოპასუხე და საზოგადოების დირექტორად დაინიშნა ხელმძვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი (იგივე 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი).
11. 2015 წლის 18 აგვისტოს მონაცემებით, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელე საზოგადოების (რომელიც სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2014 წლის 18 დეკემბრიდან) ხელმძღვანელობა-წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი – დირექტორი არის იმავდროულად 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი.
12. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2015 წლის 20 მაისიდან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოსარჩელე საზოგადოების სახელზე.
13. საქმის მასალებით დადგენილია და სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხეს, როგორც შპს-ს დირექტორს, ხელფასის სახით ერიცხებოდა თვეში 3000 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერის მიხედვით, თანხის გადახდა მხარეთა ანგარიშებიდან ხორციელდებოდა 2015 წლის 17 თებერვლიდან 2015 წლის აგვისტომდე, ექვსი თვე.
14. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელე საზოგადოების ანგარიშიდან დგინდება, რომ 2015 წლის 17 თებერვალს მოპასუხემ საზოგადოების ანგარიშიდან მოხსნა 15 000 ევრო და იმავე დღეს იმავე ანგარიშზე შეიტანა 25 750 ლარი, 2015 წლის 23 თებერვალს კი, – 3000 ლარი.
15. საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, 2015 წლის 14 აგვისტოს მოპასუხემ მოსარჩელის ანგარიშიდან საკუთარ ანგარიშზე გადარიცხა 20000 ლარი, როგორც პირველი და მეორე კვარტალების პრემია.
16. სამშენებლო სამუშაოთა წარმოების საერთო ჟურნალის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის სამშენებლო ობიექტის, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამუშაოთა მწარმოებელი იყო მოპასუხე. სამუშაოები დაიწყო 2015 წლის 15 იანვარს არსებულ მისამართზე ტერიტორიის შემოღობვით.
17. საქმეში წარმოდგენილი შრომის დაცვისა და სამუშაოთა უსაფრთხო წარმოების ინსტრუქტაჟის რეგისტრაციის ჟურნალით დგინდება, რომ შპს-ში, რომლის დირექტორი იყო მოპასუხე, უბნის უფროსს, უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინერსაც მოპასუხე წარმოადგენდა.
18. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზაირა მოპასუხის მოსაზრება, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს არ გადაუხდია აპელანტისთვის სამუშაოთა მწარმოებლის, უსაფრთხოებისა და სამშენებლო საქმიანობაზე პასუხისმგებელი ტექნიკური ზედამხედველისათვის გასაცემი 2 თვის ანაზღაურების ოდენობის კომპენსაცია. აპელანტი მოპასუხე მის პოზიციას საფუძვლად უდებს იმ გარემოებას, რომ საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომში – სშკ) 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით „დამსაქმებლის მიერ ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი უფლებამოსილია არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე გააფრთხილოს დასაქმებული წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამ შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში.“ ხოლო დამსაქმებელს, მისი მოსაზრებით, არ განუხორციელებია აღნიშნული ნორმით იმპერატიულად დადგენილი პირობა და არ გადაუხდია შესაბამისი თანხა.
19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ არის წერილობითი მტკიცებულება, რომელიც ასახავს მხარეთა შორის არსებულ უფლება-მოვალეობებს. ის გარემოება, რომ მოპასუხე წარმოადგენდა საზოგადოების დირექტორს, ვლინდება სამეწარმეო რეესტრის მონაცემებიდან. საქმეში არ არსებობს მხარეთა მიერ გაფორმებული გარიგება, რომლიდანაც შესაძლებელი იქნებოდა იმ ფაქტის დადგენა, თუ რა ვალდებულებები ან რა უფლებები გააჩნდა მოპასუხეს, ან რა ანაზღაურებას იღებდა აღნიშნული ვალდებულების შესასრულებლად, თუმცა შეუძლებელია იმ გარემოების უარყოფა, რომ იგი ასრულებდა სხვა, კერძოდ კი, უბნის უფროსის, სამუშაოთა მწარმოებლის და უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინერის ფუნქციებსაც.
20. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ მოპასუხე სამსახურიდან გათავისუფლდა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, რაც გულისხმობს მის გათავისუფლებას სამსახურიდან დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობის გამო, მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან და, ასევე, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეშ დარღვევას.
21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მხარეს მისი გათავისუფლების მართლზომიერება სადავოდ არ გაუხდია. სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ და „ზ“ ქვეპუნქტების არსებობისას „ვ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებს კომპენსაციის გადახდას, „ზ“ ქვეპუნქტი კი, გამორიცხავს მსგავსს. ასეთ დროს სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ მსგავს შემთხვევაში მას არ უნდა აუნაზღაურდეს შესაბამისი კომპენსაცია.
22. მოპასუხე ზემოთ მითითებული საფუძვლით გათავისუფლებულია დირექტორის თანამდებობიდან. მტკიცებულება იმისა, რომ საზოგადოებაში დამოუკიდებლად არსებობდა უბნის უფროსის, სამუშაოთა მწარმოებლის ან უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინერის თანამდებობები, რომელთაც დანიშნული ჰქონდათ მსგავსი ფუნქციების შესასრულებლად შესაბამისი ხელფასი, საქმეში წარმოდგენილი არ არის. ამისათვის, წარმოდგენილი უნდა იყოს საშტატო განრიგი, შესაბამისი გარიგება ან რაიმე სხვა სახის მტკიცებულება, რომელითაც დადასტურდებოდა მსგავსი თანამდებობების არსებობა საწარმოში. მსგავსი მტკიცებულებების შექმნის ორგანიზება სწორედ, დირექტორის ფუნქციაში შედის, საქმის მასალებში კი მგსავსი მტკიცებულება წარმოდგენილი არ არის.
23. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ მიღებული 20000 ლარი წარმოადგენს მხარეთა მიერ შეთანხმებულ საზღაურს.
24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლების ერთობლივად განხილვის შედეგად სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მხარეს, რომელმაც სასამართლოს მიმართა მოთხოვნით, აწევს როგორც ამ მოთხოვნის საფუძვლად არსებული ფაქტების მითითების, ასევე, მათი დამტკიცების, ანუ მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი.
25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მტკიცება იმისა, რომ მოპასუხის მიერ გადარიცხული 20 000 ლარი წარმოადგენდა მხარეთა შორის შეთანხმებულ საზღაურს წარმოადგენს მისივე მტკიცების ტვირთს. როგორც საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, მითითებული თანხა წარმოადგენდა დირექტორის თანამდებობის გარდა სხვა დამატებითი სამუშაოების საფასურს. აღნიშნული მოსაზრება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა.
26. უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნულთან დაკავშირებით საინტერესოა ის გარემოება, რომ მითითებული თანხის გადარიცხვა მოხდა პრემიის სახით. პრემიაში, როგორც წესი, იგულისხმება ფულადი ან ნივთიერი ჯილდო რაიმე დარგში წარმატებისათვის, დამსახურებისათვის, ასევე, მუშებისა და მოსამსახურეებისათვის დამატებითი ფულადი ანაზღაურება (ხელფასს ზევით) საწარმოო ნორმების გადაჭარბების შემთხვევაში (უცხო სიტყვათა ლექსიკონი). მოცემულ შემთხვევაში მსგავი რამ არ დაფიქსირებულა. პირიქით, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოპასუხე სამსახურიდან გათავისუფლდა დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობის გამო მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან და ასევე, დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევის გამო. ასეთ დროს პრემიის გაცემა სრულად გამორიცხავს პრემიის სამართლებრივ ბუნებას.
27. გარდა აღნიშნულისა, არცერთი მტკიცებულებით დადასტურებული არ არის ის გარემოება, რომ მხარეები შეთანხმებული იყვნენ მოპასუხისათვის პრემიის გაცემაზე. მითითებული გარემოების დადასტურების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრებოდა, მან კი ვერ წარადგინა ვერანაირი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნული თანხის მიღების მართლზომიერებას.
28. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს არც იმ მოსაზრებას, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენს მოპასუხის მიერ, დირექტორის ფუნქციის გარდა, სხვა შესრულებელი სამუშაოების ღირებულებას. აღნიშნული მოსაზრების მართებულების შემთხვევაში სრულიად მარტივად შესაძლებელი იყო დირექტორის ხელფასთან ერთად დამატებითი ხელფასის ჩარიცხვა, მაგრამ საინტერესოა, რომ ეს თანხა ჩაირიცხა ერთიანად და მხარეთა შორის ხელშეკრულების შეწყვეტის წინა პერიოდში. აღნიშნული კი საეჭვოს ხდის მოპასუხის მიერ მითითებული მოსაზრების მართებულობას.
29. ამასთან, საგულისხმოა ის გარემოებაც, რომ საქმის მასალებში არ არსებობს რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მხარეთა შორის მსგავსი შეთანხმების არსებობას.
30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 976-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის ვალდებულება თანხის გადაცემის თაობაზე არ წარმოშობილა, რის გამოც შპს-ს მიერ გადაცემული 20000 ლარი მას უკან უნდა დაუბრუნდეს.
31. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ამ ნაწილში უნდა გაუქმდეს გადაწყვეტილება და სარჩელი 20000 ლარის დაკისრების ნაწილში დაკმაყოფილდეს.
32. რაც შეეხება შპს-ს სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიას 6000 ლარის მისთვის დაკისრების ნაწილში, სააპელეციო პალატამ ეს მოსაზრება არ გაიზიარა. აღნიშნული მოთხოვნა გამომდინარეობს იმ გარემოებიდან, რომ საზოგადოებამ საქმიანობა დაიწყო 2015 წლის თებერვლიდან და მას ანაზღაურება ამ პერიოდიდან უნდა აეღო. მოცემულ შემთხვევაში პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრება, რომ რეალურად მოპასუხე დირექტორად დაინიშნა 2014 წლის დეკემბრიდან. შესაბამისად, მას ხელფასიც სწორედ ამ პერიოდიდან უნდა აუნაზღაურდეს. მხარეები სადავოდ არ ხდიან მათ შორის არსებულ შეთანხმებას ხელფასის – 3000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე. როგორც წესი, ხელფასის გადახდა ხდება პირის შესაბამის თანამდებობაზე დანიშვნის მომენტიდან. სხვა სახის შეთანხმების არსებობა აპელანტმა ვერ დაადასტურა. შესაბამისად, მისი მოთხოვნა უსაფუძვლოდ უნდა იქნეს მიჩნეული.
33. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 9375 ლარიდან უნდა დაეკისროს მხოლოდ 6000 ლარის გადახდა. აპელანტი მოსარჩელის მოსაზრებით, მას დამატებით უნდა დაეკისროს 3000 ლარის გადახდაც, რადგან მოპასუხემ არაერთხელ შეიტანა თანხა ანგარიშზე. ეს იყო ნასესხები თანხა და სასამართლოს მიერ მითითებული თანხაც წარმოადგენდა სწორედ მსგავსი სესხის დაბრუნების მაგალითს.
34. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება აპელანტს. მოპასუხემ თანხის დაბრუნების ფაქტი დაადასტურა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე დაყრდნობით, კერძოდ, იმაზე მითითებით, რომ ამ უკანასკნელმა მას შემდეგ, რაც 2015 წლის 17 თებერვალს ანგარიშიდან მოხსნა 15000 ევრო, იმავე დღეს ანგარიშზე დააბრუნა 25 750 ლარი, 23 თებერვალს კი – 3000 ლარი. 23 თებერვალს 3000 ლარის დაბრუნების ფაქტი მხარეს სადავოდ არ გაუხდია. თუ აღნიშნული თანხა გადახდილია არა სადავო, არამედ სხვა ვალდებულების შესასრულებლად, მოსარჩელეს უნდა გაეწია შესაბამისი მტკიცების ტვირთი, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა. თანხა გადახდილია სწორედ იმ დღეებში, როდესაც ანგარიშიდან მოხდა 15000 ევროს გატანა და, თუ მითითებული 3000 ლარი შეტანილია სხვა ვალდებულების შესასრულებლად, მხარემ ეს შესაბამისი მტკიცებულებებით უნდა დაადასტუროს.
კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:
35. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება. მხარე დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებულ სამართლებრივ შედეგს შემდეგი საფუძვლებით:
36. კასატორმა აღნიშნა, რომ საქალაქო სასამართლომ მის მიერ ფაქტობრივად გაწეული მომსახურება/შრომა სამართლიანად ჩათვალა დამატებით ანაზღაურების უფლების წარმოშობის საფუძვლად, ვინაიდან საქმეში არსებული ანაზღაურების მოცულობები, როგორც დირექტორის ხელფასი – 3000 ლარი, ასევე, იმ დამატებითი სამუშაოებისათვის – 2500 ლარი, რასაც ახორცელებდა სამშენებლო ბიზნესში ჩართული სუბიექტი, წარმოადგენს ინდივიდუალური შეთანხმების საგანს და სრულიად შეესაბამება საქართველოს სამშენებლო ბაზარზე არსებულ ანალოგიური საქმიანობის განხორციელებისათვის ფულადი ანაზღაურების მოცულობებს და კასატორის მიერ მიღებული თანხაც შეფასებულ იქნა, როგორც შესაბამისი საფუძვლის მქონე ტრანზაქციად, რომელსაც არავითარი კავშირი არ აქვს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ უსაფუძვლო გამდიდრებასთან.
37. კასატორის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ გაწეული დამატებითი მომსახურება, რაც დაკავშირებულია სამშენებლო სამუშაოთა მწარმოებლის (ხელმძღვანელის (უბნის უფროსი), შრომის დაცვის და უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინრის საქმიანობასთან, წარმოადგენს ერთი სუბიექტის მიერ მეორისათვის გაწეულ მომსახურებას, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი ნორმების შესაბამისად, დარეგულირდა როგორც წერილობითი ფორმით, ასევე ზეპირსიტყვიერად. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს (არ ეწინააღმდეგება) იმ ფაქტს, რომ არსებობს მომსახურება ზეპირსიტყვიერი შეთანხმების საფუძველზე და უსაფუძვლო გამდიდრება არ მომხდარა.
38. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ კასატორს სადავო თანხა მართებულადაც რომ გადაერიცხა, აღნიშნული მოქმედება მაინც უსაფუძვლო გამდიდრებად უნდა ჩაითვალოს, რადგან თანხის გადარიცხვა განხორციელდა ერთჯერადად და დირექტორთან არსებული ზეპირსიტყვიერი ხელშეკრულების შეწყვეტის წინა პერიოდში.
39. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მოსაზრება გაუგებარია, უპირველესად იმიტომ, რომ კასატორმა ზუსტად ის თანხა გადარიცხა, რაც კომპანიის მესაკუთრესთან ჰქონდა შეთანხმებული (დადასტურებულად გაწეული მომსახურების 8 თვის ღირებულება), რასაც ისიც ადასტურებს, კერძოდ, კასატორმა კომპანიის მესაკუთრესთან შეთანხმებული თანხა გადარიცხა მას შემდეგ, რაც კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა სრულად უზრუნველყოფდა ამ მოცულობის თანხის იმგვარად გამოკლებას, რომ მისი საქმიანობა საფრთხის ქვეშ არ დადგებოდა. სადავო თანხის გადარიცხვის შემდეგ კომპანიის ანგარიშზე დარჩა დაახლოებით გადარიცხული თანხის 50%-ზე მეტი, რომელიც კასატორმა არ გადარიცხა საკუთარ ანგარიშზე, რაც ბუნებრივია იმაზე მიუთითებს, რომ ამგვარი შეთანხმების/ურთიერთობის არარსებობის შემთხვევაში კასატორს არაფერი არ შეუშლიდა ხელს, სრულად გადაერიცხა კომპანიის ანგარიშზე დარჩენილი თანხა მის სასარგებლოდ, საკუთარ ანგარიშზე. აქ აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ კასატორის, როგორც დირექტორისათვის ანაზღაურების გადახდაც ხორციელდებოდა ნაწილ-ნაწილ, კომპანიის ფინანსური შესაძლებლობების გათვალისწინებით.
40. კასატორის მოსაზრებით, ასევე გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ გადარიცხული თანხა უსაფუძვლოა, რადგან იგი გადაირიცხა მხარეთა შორის არსებული ზეპირსიტყვიერი ხელშეკრულების შეწყვეტის წინა პერიოდში, რადგან შეუძლებელია, კასატორს წინასწარ სცოდნოდა, კომპანიის მესაკუთრე შეწყვეტდა თუ არა მასთან არსებული ზეპირსიტყვიერ ხელშეკრულებებს/შეთანხმებებს მაშინ, როცა არავითარი მტკიცებულება, ნიშანი იმისა, რომ კომპანიის მესაკურე ამგვარი მოქმედებების განხორციელებას აპირებდა, კასატორისათვის ცნობილი არ იყო.
41. კასატორის მოსაზრებით, სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიცია გულისხმობს, რომ აღნიშნული ნორმით განსაზღვრული პირობების არსებობისასაც, პირს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მხოლოდ მაშინ ეკისრება, თუ მან მიღებისას იცოდა, ან, უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, უცნობი იყო სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა და ამის შესახებ მოგვიანებით შეიტყობს ან გადაცემის თაობაზე მოთხოვნა მიღებულია სასამართლო წარმოებაში, რაც სათანადოდ განიმარტა კიდეც საქალაქო სასამართლოს მიერ, რომელმაც დამატებით მიუთითა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების სუბსიდიალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. განსახილველ შემთხვევაში კი ასეთი საფუძვლები არსებობს, ორივე ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ კასატორი მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ დამატებით, ასრულებდა შესაბამის მომსახურებას, რაც გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრებას.
42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
43. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
44. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერის შესაბამისად, 2014 წლის 18 დეკემბრის მონაცემებით ძირითადი მოსარჩელე საზოგადოება სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2014 წლის 18 დეკემბრიდან. ხელმძღვანელობა/წარმომადგენელობაზე უფლებამოსილი პირი, დირექტორია მოპასუხე, ფიზიკური პირი კი, 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი.
45. მოსარჩელე საზოგადოების საქმეში წარმოდგენილი 2015 წლის 17 აგვისტოს გადაწყვეტილების მიხედვით, საზოგადოების დირექტორობიდან გაირიცხა ხელმძღვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი – მოპასუხე და საზოგადოების დირექტორად დაინიშნა ხელმძვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი (იგივე 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი).
46. 2015 წლის 18 აგვისტოს მონაცემებით, მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელე საზოგადოების (რომელიც სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში რეგისტრირებულია 2014 წლის 18 დეკემბრიდან) ხელმძღვანელობა-წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირი – დირექტორი არის იმავდროულად 100%-ით წილის მფლობელი პარტნიორი.
47. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2015 წლის 20 მაისიდან არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოსარჩელე საზოგადოების სახელზე.
48. საქმის მასალებით დადგენილია და სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხეს, როგორც შპს-ს დირექტორს, ხელფასის სახით ერიცხებოდა თვეში 3000 ლარი. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერის მიხედვით, თანხის გადახდა მხარეთა ანგარიშებიდან ხორციელდებოდა 2015 წლის 17 თებერვლიდან 2015 წლის აგვისტომდე, ექვსი თვე.
49. საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელე საზოგადოების ანგარიშიდან დგინდება, რომ 2015 წლის 17 თებერვალს მოპასუხემ საზოგადოების ანგარიშიდან მოხსნა 15 000 ევრო და იმავე დღეს იმავე ანგარიშზე შეიტანა 25 750 ლარი, 2015 წლის 23 თებერვალს კი, – 3000 ლარი.
50. საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, 2015 წლის 14 აგვისტოს მოპასუხემ მოსარჩელის ანგარიშიდან საკუთარ ანგარიშზე გადარიცხა 20000 ლარი, როგორც პირველი და მეორე კვარტალების პრემია.
51. სამშენებლო სამუშაოთა წარმოების საერთო ჟურნალის მიხედვით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სამშენებლო ორგანიზაცია მოსარჩელის სამშენებლო ობიექტის, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის სამუშაოთა მწარმოებელი იყო მოპასუხე. სამუშაოები დაიწყო 2015 წლის 15 იანვარს არსებულ მისამართზე ტერიტორიის შემოღობვით.
52. საქმეში წარმოდგენილი შრომის დაცვის და სამუშაოთა უსაფრთხო წარმოების ინსტრუქტაჟის რეგისტრაციის ჟურნალით დგინდება, რომ შპს-ში, რომლის დირექტორი იყო მოპასუხე, უბნის უფროსს, უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინერსაც მოპასუხე წარმოადგენდა.
53. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარე არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას მისთვის 20 000 ლარის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში და მიიჩნია, რომ აღნიშნული თანხა წარმოადგენდა მის მიერ შესრულებული სამუშაოსათვის პრემიას.
54. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
55. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
56. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად.
57. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.
58. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.
59. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.
60. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.
61. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია სააპელაციო პალატის იმ მსჯელობის წინააღმდეგ, რომ მოპასუხის მიერ მიღებული 20000 ლარი არ წარმოადგენს მხარეთა მიერ შეთანხმებულ საზღაურს. აღნიშნული სადავო გარემოების სარწმუნოდ დადასტურება კასატორის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, რისი რეალიზებაც მან ვერ მოახდინა.
62. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ ამონაწერზე საბანკო ანგარიშიდან (ტომი 1, ს.ფ 17), სადაც სადავო 20 000 ლარის გადარიცხვის მიზნობრიობაში მითითებულია I და II კვარტლის პრემია, შესაბამისად, აღნიშნული ეწინააღმდეგება მხარის პოზიციას სადავო თანხის შრომის საზღაურად მიჩნევის შესახებ.
63. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
64. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.
65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
66. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.
67. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
68. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გ. მ.-ის მიერ 2017 წლის 21 ივლისს №.. საგადახდო დავალებით გადახდილი 1000 ლარის 70% – 700 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. დ. (ა.) კ.-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ დ. (ა.) კ.-ას (პირადი №..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გ. მ.-ის მიერ 2017 წლის 21 ივლისს №.. საგადახდო დავალებით გადახდილი 1000 ლარის 70% – 700 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ე. გასიტაშვილი
