საქმე № 330210014676680

საქმე №ას-939-879-2017 29 სექტემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ინდივიდუალური მეწარმე ე. ნ.–ი (შემდგომში – მოსარჩელე, შეგებებულ სარჩელში – მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება (სარჩელი), ზიანის ანაზღაურება (შეგებებული სარჩელი)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ 2014 წლის 28 იანვრის სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოების ღირებულების – 8270.95 ლარისა და საბანკო გარანტიის – 6969 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2014 წლის 28 იანვარს მხარეთა შორის დაიდო ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ, რომლის თანახმად მოსარჩელეს ევალებოდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობა. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 69689 ლარს. ელექტრონულ ტენდერში გამარჯვებულად გამოვლენის შემდეგ ბანკის მიერ გაიცა საბანკო გარანტია 6969 ლარზე.

3. 2014 წლის 5 სექტემბერს ქ.თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის უფროსმა მოსარჩელეს გაუგზავნა წერილი, რომელშიც მიუთითა, რომ 10 კალენდარულ დღეში აღმოეფხვრა მემორიალური სვეტის ელექტრომოწყობილობის – სანათის გაუმართაობა, წინააღმდეგ შემთხვევაში გამოყენებული იქნებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სანქციები. მემორიალური სვეტის თავზე დგას 10 კილოვატიანი ელექტროენერგიის მომხმარებელი პროჟექტორი, რომელიც მწყობრიდანაა გამოსული თითქმის 4 წელია. პროჟექტორის ნაწილების ნახევარზე მეტი დაზიანებულია და მათი აღდგენა შეუძლებელია. მოსარჩელემ არაერთხელ მიმართა ქ.თბილისის მერიას და შესთავაზა თავისი ხარჯით სანათი მოწყობილობის აღდგენა. ამასთან, შეთავაზებულ იქნა სპეციალური კვლევის შედეგად მიღებული აქტის შესაბამისად, სისტემის მოდერნიზაცია და ახალი ეკონომიური ელექტროენერგიის მოხმარების ნათურით ჩანაცვლება. მოპასუხემ პრობლემის მოგვარების ორივე ვარიანტზე უარი თქვა. რიგ შემთხვევებში კი, უპასუხოდ დატოვა. ამასთან, 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრის ჩათვლით მოსარჩელემ შეასრულა 8270.95 ლარის სამუშაო, რაც მოპასუხის მიერ არ ანაზღაურებულა.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს 2014 წლის 28 იანვრის სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს 3205.70 ლარის ანაზღაურების თაობაზე.

5. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მიიჩნია, რომ 2014 წლის 28 იანვრის სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა მიმწოდებლის მიერ ვალდებულების დარღვევა. მონიტორინგის ფარგლებში გამოვლენილ იქნა მემორიალური სვეტის გაუმართაობა და მხარეს ხარვეზის აღმოსაფხვრელად განესაზღვრა ვადა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ამოქმედდებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სანქციები. აღნიშნულის მიუხედავად, მითითებული ხარვეზი აღმოფხვრილა, რის გამოც, ინდივიდუალურ მეწარმეს პირგასამტეხლოს სახით 3205.70 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქ.თბილისის მერიას დაეკისრა 8 270,95 ლარის გადახდა, ხოლო მოთხოვნა 6 969 ლარის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა, ქ.თბილისის მერიის შეგებებული სარჩელი პირგასამტეხლოს დაკისრების ნაწილში ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ძირითად მოსარჩელეს ქ.თბილისის მერიის სასარგებლოდ დაეკისრა პირგასამტეხლოს სახით 1 000 ლარის გადახდა, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის საფუძველზე ქ.თბილისის მერიას ძირითადი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 7 270.95 ლარის გადახდა, რაც მერიამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 28 იანვარს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. სახელმწიფო შესყიდვის ობიექტს წარმოადგენდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობის მომსახურება, რაც განსაზღვრული იყო მიმწოდებლის მომსახურების ხარჯთაღრიცხვაში. შესყიდვის საშუალებას წარმოადგენდა ელექტრონული ტენდერი.

9. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 69689 ლარს ყველა გადასახადის ჩათვლით. მომსახურების გაწევის ვადად განისაზღვრა 2014 წლის 31 დეკემბერი.

10. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, შესყიდვის ობიექტი ან მისი ნაწილი (ეტაპი) ჩაითვლება მიღებულად მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ (5.1. პუნქტი). ამ მუხლის 5.3. პუნქტის თანახმად, მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების საფუძველს წარმოადგენს ინსპექტირების (ხელშეკრულების შესრულების კონტროლზე პასუხისმგებელი) ჯგუფის დასკვნა და მიმწოდებლის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშები (გაწეული მომსახურების შესახებ).

11. ამასთან, ხელშეკრულების 11-ე მუხლის თანახმად, ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით.

12. მომსახურების ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, 2014 წლის 28 იანვარს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მიმწოდებელს (ძირითადი მოსარჩელეს) უნდა შეესრულებინა დასუფთავებასთან, ასევე, ელექტრო და პროგრამული მართვის ბლოკების და სანათი მოწყობილობების მოვლა-პატრონობასთან და ექსპლუატაციასთან დაკავშირებული სხვადასხვა სახის სამუშაოები.

13. 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების საფუძველზე 2014 წლის 28 იანვრიდან 2014 წლის 1 სექტემბრის ჩათვლით მოსარჩელის მიერ შესრულდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობასთან დაკავშირებული სამუშაოები 41471.84 ლარის ღირებულებით.

14. 2014 წლის 9 ოქტომბერს ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და მიუთითა, რომ 2014 წლის 7 აგვისტოს გამოვლინდა მემორიალური სვეტის ელექტროსისტემის გაუმართავად მუშაობის ფაქტი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, 2014 წლის 8 აგვისტოს წერილის შესაბამისად, მიმწოდებელს ეცნობა, რომ ობიექტის ელექტროსისტემაში დაზიანების გამოვლენიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში აღმოუფხვრელობის შემთხვევაში მოხდებოდა პირგასამტეხლოს დაკისრება. ხარვეზის აღმოფხვრა განმეორებით დაევალა 2014 წლის 5 სექტემბერს, თუმცა, უშედეგოდ. 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, მოსარჩელეს 2014 წლის 19 აგვისტოდან 2014 წლის 3 ოქტომბრის ჩათვლით დაეკისრა 3205.69 ლარის – პირგასამტეხლოს გადახდა და ქ. თბილისის მერიამ 2014 წლის 3 ოქტომბრიდან ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება.

15. მოპასუხის მიერ 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე 2014 წლის 9 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს ჩაბარდა 2014 წლის 28 ოქტომბერს.

16. 2014 წლის 17 ნოემბერს მოსარჩელემ მიმართა ქ.თბილისის მერიას და მოითხოვა, 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობასთან დაკავშირებული სამუშაოების მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება 8270.95 ლარის ოდენობით. ამასთან, განცხადებას ერთვოდა ფორმა №2.

17. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ უარი განაცხადა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 8270.95 ლარის გადახდაზე, რადგან სექტემბერში ჩატარებულმა მონიტორინგმა გამოავლინა, რომ სადავო ტერიტორიის მოვლა-პატრონობის სამუშაოები არ ჩატარებულა.

18. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე 2014 წლის 28 იანვრის სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით განსაზღვრული 8270,95 ლარის ღირებულების სამუშაოების შესრულების შესახებ.

19. აპელანტის მითითებით, ვინაიდან მიმწოდებლის მიერ სამუშაოების წარმოება არ დადასტურებულა და არც მიღება-ჩაბარების აქტი შემდგარა, შესაბამისად გაუგებარია, რაზე დაყრდნობით დაეკისრა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას 8270.95 ლარის გადახდა. საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა ის ძირითადი დოკუმენტი (მიღება-ჩაბარების აქტი) რასაც ხელშეკრულება განიხილავს სამუშაოების შესრულების ფაქტის დამადასტურებელ მტკიცებულებად.

20. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 629-656-ე მუხლები) არც ერთი დანაწესით კანონმდებელი იმპერატიულად არ აწესებს ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით.

21. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია, ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების ფორმაზე, მაგრამ მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა იმ შემთხვევაში, თუ სხვა მტკიცებულებით დადასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების შეუსრულებლად მიჩნევას (ზემოაღნიშნული მსჯელობა შესაბამისობაშია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკასთან, სუსგ 2011 წლის 1 დეკემბრის განჩინება, საქმეზე №ს-323-307-2011).

22. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) მე-4 მუხლში, რომლის მიხედვითაც მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ, განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა, თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

23. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული კატეგორიის დავის სამართლიანი და ობიექტური გადაწყვეტის მიზნებისათვის გამოყენებულ უნდა იქნეს მტკიცების ტვირთის განაწილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში მოქმედი სტანდარტი, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელემ უნდა დაადასტუროს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს სასარჩელო მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ კი, ის გარემოებები, რომლებსაც შესაგებლი ეფუძნება.

24. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 2014 წლის 28 იანვარს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულების და აღნიშნული ხელშეკრულების დანართის მომსახურების ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, მიმწოდებელს უნდა შეესრულებინა დასუფთავებასთან, ასევე, ელექტრო და პროგრამული მართვის ბლოკების და სანათი მოწყობილობების მოვლა-პატრონობასთან და ექსპლუატაციასთან დაკავშირებული სხვადასხვა სახის სამუშაოები.

25. სადავო არ არის, ასევე, რომ 2014 წლის 14 აგვისტოს შესრულების №07/14 აქტით მოხდა მემორიალური კომპლექსის ნაგებობაში არსებული პროჟექტორის ტექნიკური დათვალიერება, რის შედეგადაც, დადგინდა: ადგილზე არ არსებობს პროჟექტორის XL-10 ტექნიკური დოკუმენტაცია და ელექტრო-სამონტაჟო სქემები; პროჟექტორის XL-10 ელექტრული რკალის წარმოქმნის ბლოკი გამოსულია მწყობრიდან; დარღვეულია პროჟექტორის დამცავი გარსის ჰერმეტიზაცია და წყლის ჩასვლის გამო დაზიანებულია. ამასთან, ქ.თბილისის მერიის მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება განპირობებული იყო იმით, რომ მოსარჩელემ სადავო ნაკლი არ აღმოფხვრა.

26. ამდენად, ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ყველა სამუშაოს შეუსრულებლობა, არამედ მხოლოდ შესასრულებელი სამუშაოების გარკვეული ნაწილში ვალდებულების დარღვევა.

27. მოსარჩელის მიერ შედგენილი №2 ფორმის მიხედვით, იგი თანხის ანაზღაურებას მოითხოვს 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე გაწეული შემდეგი სახის სამუშაოებისათვის: კოშკის ფასადის კონტაქტური რეცხვა მთასვლელთა ეკიპირებით; კოშკის მიმდებარე ტერიტორიის დასუფთავება; მინის მოაჯირების და არქიტექტურული დეტალების გაწმენდითი სამუშაოები; კოშკზე და მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული სანათების გაწმენდითი სამუშაოები; პერსონალის ხელფასი, სანათ მოწყობილობაში ნათურის შეცვლა; სანათ მოწყობილობაში ჰაერის ფილტრის შეცვლა და ა.შ. თავის მხრივ ქ. თბილისის მერიას არ წარუდგენია მტკიცებულება, რომ მოსარჩელეს არ შეუსრულებია №2 ფორმაში ჩამოთვლილი სამუშაოები.

28. ამასთან, სააპელაციო პალატის შეფასებით, ის ფაქტი, რომ აღნიშნული სამუშაოების შეუსრულებლობა არ წარმოადგენდა ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველს ადასტურებს გარემოება, რომ ამ ნაწილში მოსარჩელე კეთილსინდისიერად ასრულებდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას.

29. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 50-ე-51-ე მუხლების დანაწესიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მხარეებს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის თარიღად 2014 წლის 28 ოქტომბერი ე.ი. დროის ის მონაკვეთი, როცა მოსარჩელემ მიიღო თბილისის მერიის მიერ გამოვლენილი ნება ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე. შესაბამისად, რამდენადაც მითითებულ დროის მონაკვეთამდე ხელშეკრულება ინარჩუნებდა ძალას და მხარისათვის უცნობი იყო ქ. თბილისის მერიის ნება ხელშეკრულებიდან გასვლის თაობაზე, კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე, ასევე დამატებითი სანქციების თავიდან აცილების მიზნით, მოსარჩელის მხრიდან ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოების (მათი ნაწილის) შესრულება ბუნებრივია, რისი გამაქარწყლებელი მტკიცებულებაც ქ.თბილისის მერიას არ წარმოუდგენია.

30. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის, 629-ე, 636-ე, 647-ე, 648-ე მუხლების მიხედვით, მხარეთა შორის 2014 წლის 28 იანვარს გაფორმებული იყო სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. სახელმწიფო შესყიდვის ობიექტს წარმოადგენდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობის მომსახურება, რომელიც განსაზღვრული იყო მიმწოდებლის მომსახურების ხარჯთაღრიცხვაში. შესყიდვის საშუალებას წარმოადგენდა ელექტრონული ტენდერი.

31. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს მიერ 2014 წლის 28 იანვრის სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულებით განსაზღვრული 8270,95 ლარის ღირებულების სამუშაოები ქ.თბილისის მერიას არ აუნაზღაურებია. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მითითებული თანხის გადახდა მოპასუხეს (შეგებებული სარჩელის ავტორი) სწორად დააკისრა.

32. სსკ-ის 417-ე და 418-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების თანახმად (მუხლი 11), ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით.

33. 2014 წლის 19 აგვისტოდან 2014 წლის 3 ოქტომბრის ჩათვლით მოსარჩელეს დაეკისრა 3 205.69 ლარის ოდენობით პირგასამტეხლოს გადახდა.

34. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირგასამტეხლოს ოდენობა არასწორად იქნა შემცირებული მინიმალურ ოდენობამდე.

35. სსკ-ის 115-ე და 420-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის დამატებით საშუალებას. ვალდებულების დარღვევამდე პირგასამტეხლო ემსახურება ვალდებულების შესრულების სტიმულირებას, ვინაიდან მოვალემ იცის, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მას მოუწევს გარკვეული საზღაურის გადახდა. პირგასამტეხლო ატარებს პრევენციული და მინიმალური ზიანის ანაზღაურების ფუნქციას, შესაბამისად, პირგასამტეხლო რომელიც გადააჭარბებს ამ ოდენობას, იძენს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს სტატუსს. მნიშვნელოვანია, რომ პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა ვალდებულების დარღვევით კრედიტორმა ზიანი განიცადა თუ არა. მართალია, კრედიტორს ენიჭება პირგასამტეხლოს უპირობოდ მოთხოვნის უფლება, მაგრამ მისი ოდენობის განსაზღვრისას, როგორც ზემოთ აღინიშნა, სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან. პირგასამტეხლოს მიზანია კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენა და არა გამდიდრება. შესაბამისად, პირგასამტეხლო უნდა იყოს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული.

36. მართალია, პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრას კანონმდებელი მხარეთა შეთანხმებას მიანდობს, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს დაკისრებით კრედიტორმა არათანაზომიერად დიდი სარგებელი მიიღოს. პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუზღუდავი არ არის. სასამართლო უფლებამოსილია, შეამციროს იგი დავის კონკრეტული გარემოებების შესაბამისად.

37. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის შესახებ აპელანტის მიერ წარმოდგენილი პრეტენზია და გარემოებები საჭიროებს შეფასებას და მხოლოდ მითითება იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაკისრებული პირგასამტეხლო არის დაუსაბუთებელი და პირგასამტეხლოს ოდენობა უნდა გაიზარდოს სარჩელით მოთხოვნილ ოდენობამდე, არ არის საკმარისი ამ გარემოების სრულად გაზიარებისათვის და აპელანტის მხოლოდ ამგვარი მსჯელობა ცალსახად ვერ იქნება გაზიარებული, თუკი პირგასამტეხლოს ოდენობასთან დაკავშირებით წარმოდგენილი პრეტენზია წინააღმდეგობაში მოვა საქმეში არსებულ კონკრეტულ გარემოებებზე დამყარებულ სასამართლოს შეფასებებთან პირგასამტეხლოს ოდენობასთან დაკავშირებით.

38. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დეტალურად გამოიკვლია საქმის გარემოებები, შეაფასა დარღვევათა ხარისხი და სწორად განსაზღვრა პირგასამტეხლოს ოდენობა.

39. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნა მოპასუხისათვის (შეგებებულ სარჩელში) დასაკისრებელი პირგასამტეხლოს ოდენობის გაზრდა, სარჩელით მოთხოვნილ ოდენობამდე დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

40. სსკ-ის 442-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს მხარეთა ურთიერთმოთხოვნები, კერძოდ, ქ. თბილისის მერიისათვის შესრულებული სამუშაოების ღირებულების – 8270,95 ლარის დაკისრება, ხოლო მოსარჩელისათვის ვალდებულების დარღვევისათვის პირგასამტეხლოს – 1000 დაკისრება. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაადგინა ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა და საბოლოოდ ქ. თბილისის მერიამ მოსარჩელის სასარგებლოდ მართებულად დააკისრა 7270.95 ლარის გადახდა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

41. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

42. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას სამუშაოების შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულების არსებობის და მერიის მხრიდან საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარუდგენლობის შესახებ. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველს ან მის წარმომადგენელს უფლება აქვს, ხელშეკრულებს შესრულების ნებისმიერ ეტაპზე განახორციელოს კონტროლი მიმწოდებლის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე და განახორციელოს მომსახურების ხარისხის პერიოდული ინსპექტირება. ხელშეკრულების 4.4 პუქტის თანახმად, მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების კონტროლს შემსყიდველის მხრიდან განახორციელებენ ქ.თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის თანამშრომლები.

43. ამავე ხელშეკრულების 5.3 პუნქტი მიხედვით, კი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების საფუძველს წარმოადგენს ინსპექტირების (ხელშეკრულების შესრულების კონტროლზე პასუხისმგებელი) ჯგუფის დასკვნა და მიმწოდებლის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშები (გაწეული მომსახურების შესახებ).

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების თანახმად, სამუშაოთა შესრულების ფაქტი დადასტურებული უნდა ყოფილიყო როგორც მიმწოდებლის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშებით, ასევე შემსყიდველის მხრიდან განხორციელებული ინსპექტირების შედეგად შედგენილი დასკვნით. განსახილველ შემთხვევაში კი არ არსებობდა 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე სამუშაოების წარმოების დამადასტურებელი არც მიმწოდებლის მიერ წარმოდგენილი ანგარიში და არც შემსყიდველის მხრიდან ინსპექტირების საფუძველზე შედგენილი დასკვნა. გაუგებარია, რის საფუძველზე დაადგინა სასამართლომ, თუ რას ეფუძნებოდა ერთმნიშვნელოვნად და დამაჯერებლად სამუშაოების 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე წარმოების ფაქტი მაშინ, როცა მსგავს ინფორმაციას თავად წარმოდგენილი ფორმა №2–იც კი არ შეიცავს. აღნიშნულ დოკუმენტში სამუშაოების შესრულების თარიღად მითითებულია 2014 წლის 28 ოქტომბერი. აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლო მთლიანად დაეყრდნო მხარის ზეპირისიტყვიერ განმარტებას, რაც მის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტიდანაც კი არ დასტურდებოდა.

45. დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მერიას არ წარუდგენია მიმწოდებლის მიერ ფორმა №2-ით გათვალისწინებული სამუშაოების შეუსრულებლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, ვინაიდან საქმეში არსებული ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2014 წლის 9 დეკემბრის 12/14321770-18, ასევე 2014 წლის 9 დეკემბრის №07/14318716-1 წერილების თანახმად, სამსახურის თანამშრომლების მიერ ტარდებოდა სამუშაოების მონიტორინგი, რომლის შედეგად დადასტურებულია, რომ მითითებულ პერიოდში მომწოდებელი სამუშაოებს არ აწარმოებდა. სასამართლომ ყურადღებისა და შეფასების მიღმა დატოვა აღნიშნული მტკიცებულებები, მაშინ როდესაც კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახური იყო სწორედ ის სუბიექტი, რომელსაც, ხელშეკრულების თანახმად, სამუშაოების პროცესის მონიტორინგის უფლებამოსილება გააჩნდა. აღნიშნული მტკიცებულებების საპირისპიროდ კი გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფორმა №2, რომელიც არც სათანადო ხელმოწერით არ არის დადასტურებული და არც სამუშაოების 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე შესრულების ფაქტს ადასტურებს.

46. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ უხეშად დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი და ხელყო მერიის კანონიერი ინტერესი, ვინაიდან სასამართლომ მხარეს მიაკუთვნა ის სიკეთე, რომლის მისთვის კუთვნილების კანონიერების დადასტურება მოსარჩელემ შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ შეძლო. მოსარჩელემ პრეტენზია გამოთქვა, რომ შემსყიდველს მის მიერ შესრულებული სამუშაოები არ აუნაზღაურებია, შესაბამისად, სწორედ ის არის ვალდებული, მაღალი სტანდარტით დაასაბუთოს სამუშაოების რეალურად შესრულება. აღნიშნულის გათვალისწინებით გაუგებარია რაზე დაყრნდობით დაეკისრა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას 7270.95 ლარის გადახდა, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა ის ძირითადი დოკუმენტი (მიღება-ჩაბარების აქტი), რასაც ხელშეკრულება განიხილავს სამუშაოების შესრულების ფაქტის დამადასტურებელ მტკიცებულებად. სამუშაოების შესრულების დამადასტურებლად წარმოდგენილი არ ყოფილა არც სხვა მსგავსი შინაარსის უტყუარი მტკიცებულება. მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენა ატარებს ფორმალურ ხასიათს და იგი წარმოადგენს ობიექტურ შესაძლებლობას გადამოწმდეს და დადასტურდეს, შესრულდა თუ არა სამუშაო და შეესაბამება თუ არა იგი ხელშეკრულებით/კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ხარისხსა და სტანდარტებს.

47. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლო განჩინების მიღებისას დაეყრდნო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკას, რომელიც მოცემულია 2011 წლის 1 დეკემბრის განჩინებაში საქმეში №ას-323-307-2011. აღნიშნული განჩინების გაცნობის შედეგად დგინდება, რომ უზენაესმა სასამართლომ მართლაც გააკეთა შეფასება, რომლის თანახმად, კანონმდებელი იმპერატიულად არ აწესებს ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით და მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა იმ შემთხვევაში თუ სხვა მტკიცებულებით უტყუარად დადასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, არ შეიძლება გახდეს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი. აღნიშნული განჩინება სააპელაციო სასასამართლოს განსახილველი დავის გადასაწყვეტად არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მასში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები არსებითად განსხვავდება განსახილველ დავაში არსებული გარემოებებისგან. კერძოდ, უზენაესი სასამართლოს განჩინების თანახმად, თავად შემსყიდველის მხრიდან შექმნილი ინსპექტირების ჯგუფის მიერ იყო დადასტურებული მიმწოდებელის მიერ სამუშაოების წარმოშოება, თუმცა მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენაზე უარს აცხადებდნენ მხოლოდ ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უზენაესმა სასამართლომ უტყუარ მტკიცებულებად მიიჩნია თავად შემსყიდველის დასკვნა, რომლის თანახმად დადასტურებული იყო სამუშაოების შესრულების ფაქტი, განსხვავებით განსახილველი დავისგან, სადაც ინსპექტირების ჯგუფის მონიტორინგის შედეგად დადასტურდა, რომ სამუშაოების წარმოება არ მომხდარა.

48. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყდა 2014 წლის 28 ოქტომბერს – დროს, როდესაც მოსარჩელემ მიიღო მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ. ფორმა №2-ში იმ ერთადერთ დოკუმენტში, რომელზე დაყრდნობითაც სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელემ სამუშაოები აწარმოა 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე, სამუშაოების შესრულების თარიღად მითითებულია 2014 წლის 28 ოქტომბერი.

49. აღმნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებულ განჩინებაში წარმოდგენილია ურთიერთგამომრიცხავი მსჯელობა, კერძოდ, სასამართლომ, ერთი მხრივ, დაადგინა, რომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა 2014 წლის 28 ოქტომბერს უკვე შეწყვეტილი იყო, ხოლო, მეორე მხრივ, ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას დააკისრა 2014 წლის 28 ოქტომბერს შესრულებული სამშუაოს ანაზღაურება. მიუხედავად იმისა, რომ მიმწოდებლის მხრიდან საერთოდ არ შესრულებულა მითითებულ პერიოდზე სამუშაოები, თუნდაც აღნიშნულის გაზიარების შემთხვევაში, ზემოაღნიშნული ფაქტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს გასაჩივრებული განჩინების უკანონობას.

50. სააპელაციო სასამართლომ კასატორის მიერ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო მიიჩნია შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობად და განმარტა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დეტალურად გამოიკვლია საქმის გარემოებები, შეაფასა დარღვევათა ხარისხი და სწორად განსაზღვრა პირგასამტეხლოს ოდენობა. აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორმა განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება საერთოდ არ შეიცავს პირგასამტეხლოს შემცირების დასაბუთებას, სასამართლო შემოიფარგლება მხოლოდ იმ შეფასებით რომ მოთხოვნილი პირგასამტეხლო არ შეესაბამება გონივრულობის სტანდარტს.

51. ხელშეკრულების 11-ე პუნქტის თანახმად, თუ დადგინდებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა, ვალდებულების დამრღვევს დაეკისრებოდა შესაბამისი სანქციები. მხარისათვის ცნობილი იყო ზემოაღნიშნული გარემოების შესახებ, შესაბამისად, მას ჰქონდა რეალური შესაძლებლობა, განესაზღვრა დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობა, რაც გულისხმობს, რომ მხარეს გათვითცნობიერებული ჰქონოდა მოსალოდნელი შედეგი ვალდებულების დარღვევისას.

52. განსახილველ შემთხვევაში კასატორმა მიიჩნია, რომ არსებობს ქ.თბილისის მუნიციპალმიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“, „დ“ და „ე“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დასაშვებობის საფუძვლები, კერძოდ, მნიშვნელოვანია, განიმარტოს შეჯიბრებითობის პრინციპის არსი, გადაწყვეტილების მისაღებად მნიშვნელოვანი მტკიცებულების სახე და შინაარსი, რამდენად შესაძლებელია მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფორმა 2 საფუძვლად დადებოდა მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. სამუშაოების შესრულებულად მიჩნევის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, სასამართლომ განმარტოს ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომ განხორციელებული სამუშაოების ანაზღაურების საკითხი.

53. გარდა ამისა, გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკისგან, ვინაიდან უზენაესი სასამართლო არაერთხელ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ სამუშაოების შესრულების ფაქტის დასადასტურებლად მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის აუცილებლობა არ არსებობს, თუ სხვა უტყუარი მტკიცებულებით დადასტურებულია, რომ სამუშაოები შესრულებულია. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ ისე გამორიცხა მიღება-ჩაბარების აქტის სავალდებულობა, რომ სამუშაოების შესრულების დამადასტურებელი სხვა უტყუარი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 1 დეკემბრის №ას-232-307-2011 გადაწყვეტილება, 2013 წლის 30 ოქტომბრის №ას-659-626-2013 გადაწყვეტილება, 2014 წლის 26 დეკემბრის №ას-362-341-2014 გადაწყვეტილება). კასატორმა ჩათვალა, რომ გასაჩივრებული განჩინება არღვევს მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმებს, რის შედეგადაც საქმეზე მიღებულია არსებითად არასწორი გადაწყვეტილება.

54. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

55. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

56. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 28 იანვარს მხარეთა შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება. სახელმწიფო შესყიდვის ობიექტს წარმოადგენდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობის მომსახურება, რაც განსაზღვრული იყო მიმწოდებლის მომსახურების ხარჯთაღრიცხვაში. შესყიდვის საშუალებას წარმოადგენდა ელექტრონული ტენდერი.

57. ხელშეკრულების ღირებულება შეადგენდა 69689 ლარს ყველა გადასახადის ჩათვლით. მომსახურების გაწევის ვადად განისაზღვრა 2014 წლის 31 დეკემბერი.

58. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, შესყიდვის ობიექტი ან მისი ნაწილი (ეტაპი) ჩაითვლება მიღებულად მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ (5.1. პუნქტი). ამ მუხლის 5.3. პუნქტის თანახმად, მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების საფუძველს წარმოადგენს ინსპექტირების (ხელშეკრულების შესრულების კონტროლზე პასუხისმგებელი) ჯგუფის დასკვნა და მიმწოდებლის მიერ წარმოდგენილი ანგარიშები (გაწეული მომსახურების შესახებ).

59. ამასთან, ხელშეკრულების 11-ე მუხლის თანახმად, ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში, მიმწოდებელს დაეკისრება ჯარიმის გადახდა ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით.

60. მომსახურების ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, 2014 წლის 28 იანვარს გაფორმებული სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მიმწოდებელს (ძირითადი მოსარჩელეს) უნდა შეესრულებინა დასუფთავებასთან, ასევე, ელექტრო და პროგრამული მართვის ბლოკების და სანათი მოწყობილობების მოვლა-პატრონობასთან და ექსპლუატაციასთან დაკავშირებული სხვადასხვა სახის სამუშაოები.

61. 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების საფუძველზე 2014 წლის 28 იანვრიდან 2014 წლის 1 სექტემბრის ჩათვლით მოსარჩელის მიერ შესრულდა მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობასთან დაკავშირებული სამუშაოები 41471.84 ლარის ღირებულებით.

62. 2014 წლის 9 ოქტომბერს ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ წერილობით მიმართა მოსარჩელეს და მიუთითა, რომ 2014 წლის 7 აგვისტოს გამოვლინდა მემორიალური სვეტის ელექტროსისტემის გაუმართავად მუშაობის ფაქტი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, 2014 წლის 8 აგვისტოს წერილის შესაბამისად, მიმწოდებელს ეცნობა, რომ ობიექტის ელექტროსისტემაში დაზიანების გამოვლენიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში აღმოუფხვრელობის შემთხვევაში მოხდებოდა პირგასამტეხლოს დაკისრება. ხარვეზის აღმოფხვრა განმეორებით დაევალა 2014 წლის 5 სექტემბერს, თუმცა უშედეგოდ. 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო, მოსარჩელეს 2014 წლის 19 აგვისტოდან 2014 წლის 3 ოქტომბრის ჩათვლით დაეკისრა 3205.69 ლარის – პირგასამტეხლოს გადახდა და ქ. თბილისის მერიამ 2014 წლის 3 ოქტომბრიდან ცალმხრივად შეწყვიტა ხელშეკრულება.

63. მოპასუხის მიერ 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე 2014 წლის 9 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს ჩაბარდა 2014 წლის 28 ოქტომბერს.

64. 2014 წლის 17 ნოემბერს მოსარჩელემ მიმართა ქ.თბილისის მერიას და მოითხოვა, 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2014 წლის 1 სექტემბრიდან 28 ოქტომბრამდე მემორიალური სვეტისა და მიმდებარე ტერიტორიის მოვლა-პატრონობასთან დაკავშირებული სამუშაოების მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება 8270.95 ლარის ოდენობით. ამასთან, განცხადებას ერთვოდა ფორმა №2.

65. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიამ უარი განაცხადა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი 8270.95 ლარის გადახდაზე, რადგან სექტემბერში ჩატარებულმა მონიტორინგმა გამოავლინა, რომ სადავო ტერიტორიის მოვლა-პატრონობის სამუშაოები არ ჩატარებულა.

66. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მხარემ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მიერ სადავო სამუშაოს შესრულება მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული წესით არ დადასტურებულა, რაც სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა. ასევე, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინებით პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველი.

67. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

68. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

69. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად.

70. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

71. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

72. სსსკ-ის 105-ე მუხლი ადგენს სასამართლოს მხრიდან მხარეთა მიერ მითითებული გარემოებების შეფასების პირობებს, კერძოდ, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას, უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში.

73. ამდენად, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რისი ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტი არსებობა.

74. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა მოსარჩელის მიერ შესასრულებელი სადავო ვალდებულების – შესაბამისი სამუშაოს შესრულების ფაქტი. მოსარჩელის მხრიდან აღნიშნული ვალდებულების ნაწილობრივ შესრულების დასადასტურებლად, სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, წარმოდგენილ იქნა მტკიცებულება – ფორმა №2-ზე. რაც შეეხება მოპასუხეს, დასახელებული მტკიცებულების გასაქარწყლებლად მას რაიმე საპასუხო გარემოებაზე არ მიუთითებია, გარდა იმისა, რომ სადავო სამუშაოს შესრულების დადასტურება უნდა მომხდარიყო მიღება-ჩაბარების აქტით. ასეთი კი მოსარჩელემ ვერ წარადგინა.

75. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე აპელირებას, კერძოდ, რომ ნარდობის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმების (სამოქალაქო კოდექსის 629-656-ე მუხლები) არც ერთი დანაწესით კანონმდებელი იმპერატიულად არ აწესებს ვალდებულების შესრულებულად მიჩნევის შესაძლებლობას მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის გზით. მართალია ხელშეკრულების მხარეები შეთანხმდნენ შესრულებული სამუშაოს მიღება-ჩაბარების ფორმაზე, მაგრამ მიღება-ჩაბარების აქტის შეუდგენლობა, იმ შემთხვევაში, თუ სხვა მტკიცებულებით უტყუარად დადასტურდება ვალდებულების შესრულების ფაქტი, არ შეიძლება გახდეს სარჩელზე უარის თქმის საფუძველი (სუსგ 1.12.2011, საქმე №ას-3232-307-2011).

76. ამდენად, დასაბუთებულია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა სადავო სამუშაოების ნაწილის შესრულებულად მიჩნევის თაობაზე მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ აღნიშნული დაადასტურა არა მხარეთა შორის გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტით, არამედ სხვა სახის მტკიცებულებით.

77. ამასთან, საკასაციო სასამართლო დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის მიერ 2014 წლის 28 იანვრის ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის თაობაზე 2014 წლის 9 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილება მოსარჩელეს ჩაბარდა 2014 წლის 28 ოქტომბერს. შესაბამისად, მოსარჩელე აღნიშნულ მომენტამდე უფლებამოსილი იყო, შეესრულებინა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო.

78. საკასაციო სასამართლო დასაშვებ და დასაბუთებულ საკასაციო პრეტენზიად არ მიიჩნევს კასატორის მითითებას პირგასამტეხლოს შემცირების შესახებ.

79. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები.

80. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (სუსგ 25.05.2010 წ. საქმე №ას-1220-1480-09).

81. სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

82. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან.

83. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა.

84. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული.

85. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება.

86. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (სუსგ 6.05.2015წ. საქმე №ას-1158-1104-2014, 10.02.2016წ. საქმე №ას-1265-1187-2015).

87. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა.

88. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მენარდემ, მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ვალდებულება სრულად არ შეასრულა და მას წარმოეშვა პირგასამტეხლოს გადახდის მოვალეობა.

89. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოსარჩელემ კანონიერად მოახდინა მისთვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს შემცირების უფლების რეალიზება და ამ კუთხით სააპელაციო პალატის მსჯელობა სწორი და დასაბუთებულია.

90. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

91. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

92. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

93. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

94. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი