№ას-424-397-2017 29 სექტემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ს-ა“ (მოპასუხე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო–ი (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 02 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს გადაანგარიშება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 1957 წლიდან ო–ი (შემდეგში: მოსარჩელე) მუშაობდა ყოფილი ა--იის რკინიგზის მესამე განყოფილების უფროს კ-ად (ს- ხ-თან არსებულ მ-ში) საზოგადოებაში.

2. 1960 წლის 18 აპრილს მოსარჩელემ მიიღო სამსახურებრივი ტრამვა, რის გამოც, დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით. მის სასარგებლოდ ყოველთვიურად ხორციელდებოდა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება სარჩოს გადახდით.

3. ხონინის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე მოპასუხეს დაეკისრა აღნიშნული ვალდებულების შესრულება, კერძოდ, ზიანის ანაზღაურება მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიურად სარჩოს გადახდით 102,33 ლარის ოდენობით.

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა სარჩოს გადაანგარიშება იმგვარად, რომ 2012 წლის დეკემბრიდან 2016 წლის აპრილამდე (ანუ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე) აუნაზღაურდეს 19 846.68 ლარი (ფიქსირებული თანხა), ხოლო აპრილიდან ყოველთვიურად – 600 ლარი (განგრძობადი ანაზღაურება) [დაზუსტებული მოთხოვნა].

5. მოთხოვნა შესაძლოა გამომდინარეობდეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგში: სსკ-ის) 992-ე, 408-ე, 411-ე მუხლებიდა, აგრეთვე, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ-ი) 44-ე მუხლიდან.

6. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მოსარჩელემ მიუთითა ამ განჩინების პპ: 1-3 დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები. იმავდროულად, აღნიშნა, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხისათვის დაკისრებული სარჩოს ოდენობა საჭიროებდა გადაანგარიშებას, რამეთუ 2016 წლის 23 მარტის მონაცემებით 2012 წლის დეკემბრიდან 2015 წლის დეკემბრამდე მატარებლის შემდგენლის თანამდებობა გათანაბრებულია უფროსი კ--ის თანამდებობასთან, ხოლო თანამდებობრივი სარგო შეადგენს 750 ლარს (საშემოსავლოს ჩათვლით). მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე შრომითი ინვალიდობის თანხას იღებს თავდაპირველად დანიშნული ოდენობით, რაც შეადგენს 102,33 ლარს და არა 750 ლარის 80%-ს – 600 ლარს.

7. მოპასუხემ წარმოადგინა, როგორც მოთხოვნის შემწყვეტი ისე, მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, სახელდობრ, სადავოდ გახადა მოსარჩელის შრომის უნარიანობის დაკარგვის ფაქტი, საამისოდ ვარგისი მტკიცებულების საქმეში წარმოუდგენლობის მოტივით (შესაგებელი - ს.ფ. 21). იმავდროულად, აღნიშნა, რომ სარჩოს გაანგარიშების შესახებ მოთხოვნას არ გააჩნდა სამართლებრივი საფუძველი, რაც ერთმნიშვნელოვნად მიუთითებდა სარჩელის წარუმატებლობაზე.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებას სამართლებრივ საფუძვლად დაუდო ზიანის ანაზღაურების მიზანი და სამართალურთიერთობაში მისი არსი. სასამართლოს მოსაზრებით, დაზარალებულის მაკომპენსირებელ საშუალებას წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურება, რომლის ოდენობის დასადგენად რელევანტური იქნებოდა სსკ-ის 411-ე მუხლის დანაწესი. გარდა ამისა, საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით განსახილევლი დავის გადასაწყვეტად რელევანტურ სასამართლო პრაქტიკას წარმოადგენდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 22 იანვრის გადაწყვეტილება (იხ., საქმე Nას-789-746-2015), რომელშიც ჩამოყალიბებული იყო ერთიანი მიდგომა ზიანის ოდენობის განსასაზღვრად. სასამართლოს მიხედულებით, ამ კრიტერიუმს სწორედ ის შემოსავალი წარმოადგენდა, რომელსაც ორგანიზაციაში მუშაობის პერიოდში ღებულობდა დაზარალებული და მიიღებდა ზიანის მავალდებულებელი გარემოების დადგომადე [სსკ-ის 992-ე და 408-ე მუხლები].

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 02 თებერვლის განჩინებით უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ:1-3 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო დავის სამართლებრივი მოწესრიგებისას იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 992-ე, 408-ე და 411-ე მუხლებით.

12. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოპასუხე წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს სსკ-ის 992-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით, ხოლო ზიანის სახით ასანაზღაურებელი თანხის (სსკ-ის 408-ე მუხლი) განსაზღვრის მიზნით, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 411-ე მუხლით, ხოლო სპეციალური მოწესრიგებისათვის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით, როგორიცაა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულება, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის მე-2 მუხლის მიხედვით, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული „ზიანის ანაზღაურების სარჩო“ ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ.

13. იმავდროულად, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა, თუმცა, მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი შესაძლოა მოძიებულიყო ზიანის ანაზღაურების მიზანში (დაზარალებულის კომპენსირება), იმ თვალსაზრისით, რომ დაზარალებულისათვის ზიანის ანაზღაურება მის კომპენსირებაში მდგომარეობდა. მაკომპენსირებელი საშუალებას ის შემოსავალი წარმოადგენდა, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას.

14. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა და რასაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება [სშკ-ის 44-ე მუხლი].

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

16. კასატორის მოსაზრებით, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილება და სსკ-ის 408-ე მუხლი არ წარმოადგენს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის მეორე ნაწილი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების წესს და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას.

17. დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს განსაზღვრავდა „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული წესი. ამავე წესის მე-11 პუნქტის თანახმად, „დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდებოდა იმავე ან იმავე თანრიგის სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი“. დასახელებული წესის მე-12 პუნქტის მიხედვით, „ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ან მისი მინიმალური დონის ცვლილების შესაბამისად ხდება სასამართლოს ან დამსაქმებლის მიერ ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშება, მიუხედავად იმისა, როდის მიიღო მან ეს დასახიჩრება“. ზიანის ანაზღაურების წესის მე-12 პუნქტში საქართველოს პრეზიდენტის 2003 წლის 11 სექტემბრის №443 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების მინიმალური ხელფასის ცვლილების შესაბამისად ხდება სასამართლოს ან დამსაქმებლის მიერ დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშება, მიუხედავად იმისა, როდის მიიღო დაზარალებულმა ტრავმა“. აღნიშნული პუნქტიდან გამომდინარე, 2003 წლის 11 სექტემბრიდან სარჩო შრომის ანაზღაურების ცვლილების შესაბამისად, გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, ხოლო, შემდგომ 12-ე პუნქტი წესიდან 2005 წლის 7 ნოემბრის საქართველოს პრეზიდენტის №923 ბრძანებულებით საერთოდ ამოღებულ იქნა.

18. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის პირველი ნაწილი შეეხება არა უკვე დანიშნული სარჩოს ანაზღაურებას, არამედ აღნიშნული ნორმა ვრცელდება 2007 წლის 24 მარტიდან ორგანიზაციაში დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. ასევე, მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 1 მარტის №45 დადგენილებით დაუქმდა 2007 წლის 24 მარტის 53 დადგენილება, რომლის ჯანმრთელობისათვის ვნების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დახმარების დანიშვნისა და გაცემის წესის მე-5 მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ყოველთვიური სარჩო გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება.

19. კასატორის მითითებით, სამოქალაქო კოდექსში, სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს 408-ე მუხლის მეორე და არავითარ შემთხვევაში პირველი ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს სპეციალურ დანაწესს, რომელიც, უშუალოდ შეეხება სხეულის დაზიანების ფაქტს და მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, ადგენს კომპენსაციის პირველადი მდგომარეობის აღდგენის საშუალებას სარჩოს დანიშვნის გზით, რაც განპირობებულია საკითხის რეგულირების სირთულით. (სწორედ ამას გულისხმობს საქართველოს მთავრობის №45 დადგენილება, რომელიც მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურება ხდება სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და გარდა აღნიშნულისა სხვას არაპერს გულისხმობს). 408-ე მუხლის მეორე ნაწილი პირდაპირ ადგენს, ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევაში, თუ რა მეთოდით უნდა მოხდეს ზიანის ანაზღაურება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და მასზე ამავე მუხლის პირველი ნაწილის გავრცელება, როგორც განსხვავებული მოწესრიგება, დაუშვებელია. აღნიშნული მუხლის პირველი ნაწილი ზოგადად მიუთითებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაზე, ხოლო, მისი მეორე ნაწილი გამომდინარეობს პირველი ნაწილისგან და აზუსტებს მას, ანუ ადგენს სხეულის დაზიანების შემთხვევაში მდგომარეობის აღდგენის მეთოდს. მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა სარჩოს გადაანგარიშების გზით არაეფექტური და არაზუსტი გადაწყვეტაა პრობლემისა, აღნიშნული საკითხის სირთულიდან არსებობს გამოსავალი, რაც კანონმდებელმაც გაითვალისწინა და, მეტიც, კანონმდებელმა საერთოდ გააუქმა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი, ვინაიდან, წინასწარ ზუსტად განსაზღვრა მიუღებელი შემოსავლისა მთელი ცხოვრების მანძილზე შეუძლებელია და ამასთან, საგულისხმოა, რომ მტკიცების სირთულის თვალსაზრისით მოდავე მხარეებისათვის თანაბარმნიშვნელოვანია. კანონი ლოგიკურად დარჩა საკითხის მოწესრიგების იმგვარ ფორმაზე, როგორიცაა სარჩოს გამოანგარიშება და დანიშვნა იმ ოდენობიდან, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს და მას ეს სარჩო ერიცხება ცხოვრების ბოლომდე. როგორც ჩანს, აღნიშნული მოწესრიგების ,,ხარვეზიანობის" სავარაუდოობისა და საეჭვოობის „საკომპენსაციოდ“ კანონი ითვალისწინებს სარჩოს გადახდას სტაბილურად ფიქსირებული ოდენობით მთელი ცხოვრების მანძილზე. კანონმდებელმა ამ გზით, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპის ფონზე მათი უფლებებისა და ინტერესების შეჯერების საფუძველზე მოაწესრიგა აღნიშნული საკითხი, რაც სავსებით ლოგიკურია ზოგად-სამართლებრივი თვალსაზრისით. აღნიშნულ შემთხვევაში, როგორც ერთი, ისე მეორე მხარის უფლებების მოსალოდნელი შეზღუდვა დაყვანილია მინიმალურ დონეზე და თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ, როდესაც კანონმდებლობა პირდაპირ ითვალისწინებდა სარჩოს გადაანგარიშებას, დანიშნული სარჩოს ოდენობა ხელფასის შემცირების შემთხვევაში ავტომატურად მცირდებოდა. შესაბამისად, მოსარჩელე ნომინალურ დონეზეც კი ვერ ასაბუთებს მოთხოვნას, რაც სარჩელის შინაარსს ფორმალური თვალსაზრისით შეავსებდა. აღნიშნული კი განპირობებულია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების როგორც სათანადო კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლის, ისე შესაბამისი ზოგადი სამართლებრივი პრინციპის არარსებობით.

20. კასატორის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული გარემოებები ნათელს ხდის, რომ პირვანდელი მდგომარეობა მოსარჩელის მიერ დაყენებული მოთხოვნიდან გამომდინარე, მხოლოდ სავარაუდო ხასიათს ატარებს, ხოლო სსსკ-ის 102-ე მუხლის დანაწესი გამომდინარეობს სსსკ-ის ერთ-ერთი ფუძემდებლური პრინციპის შეჯიბრებითობის პრინციპიდან. გარდა აღნიშნულისა, მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისითაც, ზიანის მიყენებისას მხარემ უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოება, ანუ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს, რომ არა უბედური შემთხვევა, ის ნამდვილად მიიღებდა შემოსავალს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ის მოითხოვს, ფიქსირებული სტაბილური ხელფასის სახით მისი გაზრდის გათვალისწინებით ცხოვრების ბოლომდე, ასევე მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ მაშინ მოქმედი შრომის კოდექსის (1973 წლის 28 ივნისის) რედაქციით მიხდვით მამაკაცებისათვის საპენსიო ასაკს შეადგენდა 65 წელი. აღნიშნული განჩინება ასევე განსხვავდება უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, კერძოდ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ აღნიშნულ კატეგორიის საქმეებზე შეიცვალა მანამდე არსებული სასამართლო პრაქტიკა (საქმე №ას-789-746-2015, №ას-1220-1145-2015) და თანხის გადახდის ვალდებულება გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად განისაზღვრა 65 წლამდე.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 23 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის საპროცესო სამართლებრივი საფუძვლით [დისპოზიცია: საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან].

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

22. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

23. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც კასატორს სადავოდ არ გაუხდია (იხ., ამ განჩინების პპ: 1-3). საკასაციო საჩივრით სადავოა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, კონკრეტულად კი, საკასაციო საჩივრის პერსპექტივა მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობას ემყარება, რაც იმავდროულად, სარჩელის დაკმაყოფილების განმაპირობებელ საფუძველად გვევლინება.

22. საკასაციო სასამართლო განსახილველი დავის სამართლებრივი შეფასებისას ყურადღებას მიაქცევს დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ყოფილმა ა---იის რკინიგზის მესამე განყოფილების უფროსმა კ--მა საწარმოო ტრავმა მიიღო 1960 წელს, რის გამოც, დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით. შრომის უნარის დაკარგვის გამო, მას დაენიშნა სარჩო და მის სასარგებლოდ ყოველთვიურად ხორციელდებოდა მიყენებული ზიანის ანაზღაურება სარჩოს გადახდით. უკანასკნელ პერიოდში, მოსარჩელეს ზიანი უნაზღაურდებოდა ყოველთვიურად სარჩო - 102,33 ლარის გადახდით [ხონის რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 14 აპრილის გადაწყვეტილება]. განსახილველი დავის საგანს კი, სარჩოს იმგვარად გადაანგარიშება წარმოადგენს, რომ მოსარჩელეს 2012 წლის დეკემბრიდან 2016 წლის აპრილამდე (ანუ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე) აუნაზღაურდეს 19 846.68 ლარი (ფიქსირებული თანხა), ხოლო აპრილიდან ყოველთვიურად – 600 ლარი (განგრძობადი ანაზღაურება).

23. სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძვლად სააპელაციო სასამართლო იშველიებს ზოგადად დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნებსა და ზიანის ანაზღაურების არსს, რაც მისი მიხედულებით მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს. ასეთ დროს კი, მხედველობაშია მისაღები ის მიუღებელი შემოსვალი რომელიც დაზარალებულის მიმართ არ დადგებოდა, რომ არა განხორციელებული დელიქტი [სსკ-ის 992-ე, 408-ე და 411-ე მუხლები]. სარჩოს გადაანგარიშების პრაქტიკულ საფუძვლად სააპელაციო პალატა მიუთითებს სასამართლო პრაქტიკაზეც (იხ., სუსგ Nას-789-746-2015, 22.02.2016წ.), თუმცა, საგულისხმოა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინების წინააღმდეგობრივია. პირველ რიგში, აღსანიშნავია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოხმობილი გადაწყვეტილება შეეხება მარჩენალდაკარგული პირისათვის სარჩოს გაადანგარიშებას, რომელშიც (იხ., სუსგ Nას-789-746-2015, 22.02.2016წ.) საკასაციო პალატამ განმარტა: „ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია მართებულად შეფასდეს, თუ როდემდე იქნებოდა ვალდებული მარჩენალი, ერჩინა მის კმაყოფაზე მყოფი პირები, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ..პრეზუმირებულია, რომ მემანქანე იმუშავებდა საპენსიო ასაკამდე, რომელიც იმხანად მოქმედი შრომის კოდექსის (1973 წლის 28 ივნისის რედაქციით) მიხედვით, მამაკაცებისათვის 65 წელს შეადგენდა“.

24. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია სსკ-ის 992-ე, 408-ე და 411-ე მუხლების საფუძველზე, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის გაზრდილი (გადაანგარიშებული) სარჩოს დაკისრების მართლზომიერება.

25. ვინაიდან, დელიქტი განხორციელებულია და ვალდებულება მოპასუხეს აღიარებული აქვს, რაც გამოიხატება განვლილ პერიოდზე სარჩოს გადახდით (იხ., ამ განჩინების პ-7), საკასაციო პალატა იმსჯელებს მხოლოდ ვალდებულების მოცულობაზე - მოპასუხისათვის გაზრდილი (გადაანგარიშებული) სარჩოს დაკისრების მართლზომიერებაზე.

26. საკასაციო პალატა მოიხმობს სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციას [„იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“] და აღნიშნავს, რომ ნორმა განცდილი ქონებრივი დანაკლისის ანაზღაურების ვალდებულებას წარმოუშობს ვალდებულ პირს. ნორმის ამგვარი ფორმულირების მიზანია დაზარალებულის მდგომარეობის აღდგენა იმგვარად, რომ მივიღოთ ზიანის მიყენებამდე არსებული მდგომარეობა. თეორიულად, განხორციელდეს ე.წ რესტიტუცია, რაც პრაქტიკულად დაზარალებულის იმ პირობებში ჩაყენებას გულისხმობს, რომელიც ზიანის მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში იქნებოდა სახეზე.

27. სადავო შემთხვევაშიც, სარჩოს გადაანგარიშების მიზანსაც დაზარალებულისათვის იმ მატერიალური დანაკლისის შევსება წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული მიიღებდა, სარჩოს მიღების საფუძვლის - დაზიანების (უბედური შემთხვევის) ფაქტის არარსებობისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხედველობაშია მისაღები ზოგადი კრიტერიუმი დაზარალებულის მხრიდან (დელიქტის წარმოუშობლობის პირობებში) აქტიური შრომისუნარიანობის შესახებ. სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილიც იმაზე მიუთითებს, რომ ზიანის ანაზღაურების ოდენობის დასადგენად მნიშვნელოვანია შეფასდეს, თუ როდემდეა ვალდებული საწარმო გადაუხადოს დაზარალებულს კომპენსაცია [დისპოზიცია: "თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით"].

28. ამდენად, შეფასებას საჭიროებს გარემოება, რომელიც პირის დასაქმების პერიოდს უკავშირდება. დიდი ალბათობით პირი იმუშავებდა თავისი პროფესიით და მიიღებდა იმ შეღავათებს და უპირატესობას, რასაც ანალოგიურ, თანაბარ პირობებში მყოფი მუშაკი. სხვა სამოქალაქო საქმეშიც, რომელშიც აგრეთვე შესაფასებელი იყო სარჩოს გადანგარიშების წინაპირობები, საკასაციო პალატამ გამოიკვლია წარმოშობილი იყო თუ არა დაზარალებულისათვის მოქმედი ელმავლის მემანქანის თანაშემწის ხელფასის მიხედვით, ზიანის ასანაზღაურებლად თანხის გადაანგარიშების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები (იხ., სუსგ №ას-1220-1145-2015, 3 ივნისი, 2016 წელი). ამის შესაბამისად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია მართებულად შეფასდეს, თუ როდემდე იქნებოდა ვალდებული ზიანის მიმყენებელი გადაეხადა კომპენსაცია დაზარალებულისათვის (იხ. სუსგ N ას-789-746-2015, 22.01.2016წ.). იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ამჟამად, 88 წლისაა (იხ., ს.ფ. 13 - პირადობის მოწმობა), პრეზუმირებულია, რომ იგი იმუშავებდა საპენსიო ასაკამდე, რომელიც იმხანად მოქმედი შრომის კოდექსის (1973 წლის 28 ივნისის რედაქციით) მიხედვით, მამაკაცებისათვის 65 წელს შეადგენდა. შესაბამისად, სადავო პერიოდში 2012-16 წლებში და 2016 წლიდან დღემდე (დაზუსტებული მოთხოვნა) მოსარჩელე ვერ შეასრულებდა საწარმოში შრომით მოვალეობას და მასზე ვერც დასახელებულ პერიოდში განხორციელებული სახელფასო ცვლილებები გავრცელდებოდა.

29. საკასაციო პალატის მსჯელობა შესაბამისობაშია ამჟამინდელ სასამართლო პრაქტიკასთან იხ., სუსგ Nას-1180-1141-2016, 31.03.2017წ; Nას-637-608-2016, 23.09.2016წ.; Nას-1220-1145-2015, 03.06.2016წ.; Nას-1216-1141-2015 03.06.2016წ.; Nას- 742-710-2016, 25.11.2016წ..

30. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 992-ე, 408-ე და 411-ე მუხლებზე მითითებით და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის არასწორი გამოყენებით საქმეზე უმართებულო გადაწყვეტილება მიიღო, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

31. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, აკმაყოფილებს საკასაციო პრეტენზიას, ხოლო მოსარჩელის მოთხოვნას სარჩოს იმგვარად გადაანგარიშების თაობაზე, რომ 2012 წლის დეკემბრიდან 2016 წლის აპრილამდე (ანუ სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე) მას აუნაზღაურდეს 19 846.68 ლარი (ფიქსირებული თანხა), ხოლო აპრილიდან ყოველთვიურად – 600 ლარი (განგრძობადი ანაზღაურება), უარყოფს.

32. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველ, მეორე, მესამე ნაწილებზე და 49-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე მითითებით, საკასაციო სასამართლო მოსარჩელეს ათავისუფლებს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან მოსარჩელეს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. სს „ს---ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 02 თებერვლის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ო-–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მოსარჩელე გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი