საქმე №ას-625-584-2017 7 ივლისი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)

მეორე კასატორი _ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. ს–ი (მოსარჩელე)

თავდაპირველი თანამოპასუხე _ დ. ც-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

2. სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მინდობილობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, ქონების საკუთრებაში დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ზ. ს–მა (შემდგოში _ მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან დასაჩუქრებული), საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროსა (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) და დ. ც-ის (შემდგომში _ მოპასუხე ან რწმუნებული) მიმართ მოსარჩელის მიერ დ. ც-ის სახელზე 2009 წლის 12 აგვისტოს გაცემული ავტომობილის მართვისა და განკარგვის შესახებ მინდობილობის, საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და რწმუნებულს შორის 2009 წლის 18 სექტემბერს დადებული ავტომობილის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ავტომობილ Volkswagen TOUAREG-ზე (სახელმწიფო #...., საიდენტიფიკაციო კოდი #.....) მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენის მოთხოვნით.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2009 წლის 27 ივლისიდან ამავე წლის 26 აგვისტოს ჩათვლით მოსარჩელე იმყოფებოდა პატიმრობაში. 2009 წლის 26 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიამ დაამტკიცა ბრალდებულთან გაფორმებული საპროცესო შეთანხმება და სასჯელად განუსაზღვრა 4 წლით თავისუფლების აღკვეთა, რაც სისხლის სამართლის კოდექსის 63-ე-64-ე მუხლების შესაბამისად, ჩაეთვალა პირობით და გამოსაცდელი ვადა განისაზღვრა 5 (ხუთი) წლით, ასევე, დამატებით სასჯელად ბრალდებულს მიესაჯა ჯარიმა _ 10 000 ლარის ოდენობით, რაც სრულადაა გადახდილი. პატიმრობაში ყოფნისას მოსარჩელეს იძულებით გააცემინეს მინდობილობა ნათესავისა და მეგობრის _ დ.ც-ის სახელზე სადავო მოძრავი ნივთის განკარგვის უფლების მინიჭების თაობაზე. მარწმუნებლის ნების საწინააღმდეგოდ რწმუნებულმა გააფორმა ჩუქების ხელშეკრულება დასაჩუქრებულთან. ჩუქების ხელშეკრულების უკანონობას ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელის დაკავების დღიდან ავტომობილი ჩამორთმეულ იქნა და იმყოფებოდა შინაგან საქმეთა სამინისტროს განკარგულებაში, შესაბამისად, რწმუნებულს არანაირი შესაძლებლობა არ ჰქონდა, ემართა ავტომობილი. მოსარჩელეს, გარდა ყოველდღიური მოხმარების უმნიშვნელო ღირებულების საგნებისა, არავითარი ქონება არ გააჩნდა საკუთრებაში და მისი ოჯახის შემოსავლის ერთადერთ წყაროს უკანონოდ ჩამორთმეული ავტომობილი წარმოადგენდა, რომლის ჩამორთმევის შედეგად მას აღარ გააჩნდა არც საკუთარი თავისა და არც ოჯახის რჩენის მატერიალური შესაძლებლობა.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. რწმუნებულმა სარჩელი ცნო სრულად;

2.2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ მარტივი/მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება ქონების მინდობის თაობაზე გამოვლენილი ცალმხრივი ნების უკანონობა, ვინაიდან, როგორც მინდობილობის, ისე _ ქონების ჩუქების შესახებ ხელშეკრულების დადებიდან გასულია 1 წელზე მეტი, სამოქალაქო კოდექსის 529-ე მუხლის შესაბამისად, ჩუქების გაუქმების შესახებ მოთხოვნა ხანდაზმულია, აღნიშნული კი, თავისთავად განაპირობებს ქონების დაბრუნებაზე უარის თქმას;

2.3. დასაჩუქრებულმა ასევე არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მოსარჩელე ვერ ადასტურებს ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით გათვალისწინებული ვერც ერთი საფუძვლის არსებობას, რაც შეეხება იძულებას, ამ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელე არის სრულწლოვანი და გააჩნია ცხოვრებისეული გამოცდილება, რათა შეაფასოს მესამე პირისგან მომდინარე შესაძლო იძულების ხარისხი, რომელსაც, რეალურად, ადგილი არ ჰქონია. გარდა ამისა, განსახილველ შემთხვევაზე უნდა გავრცელდეს არა ხანდაზმულობის საერთო ვადა, არამედ, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ვადა, რომელიც, მოცემულ შემთხვევაში გასულია და სამოქალაქო კოდექსის 144-ე მუხლის შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, გარდა ამისა, გასულია გარიგების შეცილების სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული ვადაც. იმ პირობებში, როდესაც არ არსებობს გარიგების ბათილობის საფუძველი, ქონების საკუთრებაში დაბრუნების მოთხოვნა აღარ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 12 აგვისტოს მოსარჩელის მიერ გაცემული ავტომანქანის მართვისა და განკარკვის ხელშეკრულება, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 18 სექტემბერს დასაჩუქრებულსა და რწმუნებულს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და სადავო ქონებაზე აღდგა მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

4. აპელანტების მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხე სამინისტროებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორების მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:

1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული დანაწესები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

1.2. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:

1.2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 26 აგვისტოს განაჩენით დამტკიცდა 2009 წლის 24 აგვისტოს პროკურორსა და განსასჯელს (მოსარჩელე) შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, რომლის თანახმად, მოსარჩელე ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 18-180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ პუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 55-ე მუხლის გამოყენებით, სასჯელად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 3 (სამი) წლის ვადით. იგი, ასევე, ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 373-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის და ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის გამოყენებით, სასჯელად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 1 (ერთი) წლის ვადით. დადგენილი სასჯელების შეკრების შედეგად, ბრალდებულს საბოლოოდ სასჯელად განესაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 4 (ოთხი) წლის ვადით, რაც, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 63-ე-64-ე მუხლების თანახმად, ჩაეთვალა პირობითად და გამოსაცდელ ვადად დაუდგინდა 5 (ხუთი) წელი. მასვე, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 42-ე მუხლის თანახმად, დამატებითი სასჯელის სახით დაეკისრა ჯარიმა 10 000 (ათი ათასი) ლარის ოდენობით. ამავე განაჩენით გაუქმდა მსჯავრდებულის მიმართ გამოყენებული აღკვეთის ღონისძიება - პატიმრობა;

1.2.2. 2009 წლის 12 აგვისტოს მოსარჩელესა და რწმუნებულს შორის დაიდო დავალების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, რწმუნებულს მიანიჭა მისი კუთვნილი მსუბუქი ავტომანქანის - VOLKSWAGEN TOUAREG-ის (სახელმწიფო ნომრით ……) განკარგვის უფლებამოსილება;

1.2.3. 2009 წლის 18 სექტემბერს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსა და რწმუნებულს შორის დაიდო მოძრავი ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს საჩუქრად გადაეცა ავტომანქანა VOLKSWAGEN TOUAREG სახელმწიფო ნომრით …..;

1.2.4. სასარჩელო მოთხოვნას განსახილველ დავაზე წარმოადგენს:

ა) 2009 წლის 12 აგვისტოს მოსარჩელლის მიერ რწმუნებულის სახელზე გაცემული მინდობილობის ბათილად ცნობა;

ბ) 2009 წლის 18 სექტემბერს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და დ. ც-ეს შორის გაფორმებული ავტომანქანის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

გ) მოსარჩელის საკუთრების უფლების აღდგენა, ავტომანქანაზე VOLKSWAGEN TOUAREG, სახ. #..., საიდენტიფიკაციო კოდი #.....;

1.2.5. მოძრავი ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) შესახებ 2009 წლის 18 სექტემბრის ხელშეკრულების იძულებით დადების ფაქტი საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება;

1.2.6. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ:

- 2009 წლის 25 ივლისს, ქ.თბილისის შს დიდუბე-ჩუღურეთის მე-2 განყოფილებაში დაიწყო წინასწარი გამოძიება #002091871 სისხლის სამართლის საქმეზე;

- 2009 წლის 27 ივლისის დადგენილებით, ცალკე წარმოებად გამოიყო სისხლის სამართლის საქმე ზ.ს–ისა და ი.ს–ის მიმართ, დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 18-180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ პუნქტით, მე-3 ნაწილის „ბ“ პუნქტითა და 373-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ პუნქტით;

- 2009 წლის 12 აგვისტოს, ერთი მხრივ, საპატიმრო დაწესებულებაში მყოფ მოსარჩელესა და, მეორე მხრივ, რწმუნებულს შორის დაიდო დავალების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ზ. ს–მა დ. ც-ეს მიანიჭა მისი კუთვნილი მსუბუქი ავტომანქანის (VOLKSWAGEN TOUAREG, სახელმწიფო ნომრით …..) განკარგვის უფლებამოსილება;

- 2009 წლის 24 აგვისტოს პროკურორსა და განსასჯელ მოსარჩელეს შორის დაიდო საპროცესო შეთანხმება;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 26 აგვისტოს განაჩენით დამტკიცდა პროკურორსა და განსასჯელს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, ზ. ს–ი გათავისუფლდა პატიმრობიდან;

- 2009 წლის 18 სექტემბერს დასაჩუქრებულსა და რწმუნებულს შორის, 2009 წლის 12 აგვისტოს გაცემული მინდობილობის საფუძველზე, დაიდო მოძრავი ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემის (ჩუქების) შესახებ ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოპასუხეს საჩუქრად გადაეცა ავტომანქანა VOLKSWAGEN TOUAREG, სახელმწიფო ნომრით …..;

1.2.7. მოსარჩელეს არ გააჩნდა მის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება, საქმეში წარმოდგენილი ცნობით იგი და მისი ოჯახი რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში;

1.2.8. ზ. ს–ის მიერ დ. ც-ის სახელზე გაცემული დავალების ხელშეკრულება (მინდობილობა) და მის მიერ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის მოძრავი ნივთის უსასყიდლოდ გადაცემა იმ დროისათვის, როდესაც შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ. თბილისის დიდუბე-ჩუღურეთის მე-2 განყოფილებაში, ზ.ს–ის მიმართ მიმდინარეობდა სისხლისსამართლებრივი დევნა და შემდგომ, პროკურორსა და განსასჯელ ზ. ს–ს შორის დაიდო საპროცესო შეთანხმება, არ წარმოადგენდა სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას;

1.2.9. დასაჩუქრებულს არც შესაგებელში და არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოებისას იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელე არ იყო სადავო მოძრავი ნივთის (ავტომანქანის) მესაკუთრე, არ მიუთითებია და ეს საკითხი დააყენა მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში. ამასთან, ვერ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215.3 მუხლით გათვალისწინებულ რაიმე საპატიო მიზეზზე;

1.2.10. სადავო ავტოსატრანსპორტო საშუალება იმყოფება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბალანსზე, თუმცა, შემდგომი განკარგვის მიზნით, გადაეცა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს;

1.2.11. სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია საერთო სასარჩელო ხანდაზმულობის (10-წლიან) ვადაში.

1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორთა შედავება იმის თაობაზე, რომ:

ა) პირველი კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები:

1.4.1. ქვემდგომმა სასამართლოებმა მინდობილობის ნამდვილობა ჩუქების ხელშეკრულებასთან ერთიანობაში შეამოწმეს და მოთხოვნის მიმართ გამოიყენეს ხანდაზმულობის საერთო ვადა, ამასთანავე, დაადგინეს, რომ იძულების ფაქტი არ დასტურდებოდა და მიიჩნიეს, რომ ჩუქება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით იყო ბათილი. სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლის თანახმად, ჩუქება წარმოადგენს ორმხრივ გარიგებას, სადაც სავალდებულოა დასაჩუქრებულის ფორმალური თანხმობა ქონების საკუთრებაში მიღების თაობაზე. სადავო პერიოდში მოქმედი „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, კასატორი არ იყო უფლებამოსილი, უარი განეცხადებინა ქონების უსასყიდლოდ მიღებაზე, მას არ გააჩნდა იძულების რაიმე მექანიზმი, რომლის ზემოქმედების შედეგადაც მოსარჩელე დათმობდა ქონებას. სასამართლომ გადაწყვეტილების დასაბუთებისას გამოიყენა ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს პრეცედენტული გადაწყვეტილებები, თუმცა არ გაითვალისწინა შემდეგი ფაქტები:

- მინდობილობა მომზადებულია სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე, საპყრობილეში, რომელიც განსასჯელის ინტერესების დამცველი ადვოკატის მიერ იქნა გამოტანილი;

- ჩუქების ხელშეკრულება რწმუნებულსა და დასაჩუქრებულს შორის გაფორმებულია მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე გათავისუფლდა პატიმრობიდან, რაც იმას ნიშნავს, რომ, სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლის შესაბამისად, მას სრული შესაძლებლობა ჰქონდა, გაეუქმებინა მინდობილობა, რაც არ განუხორციელებია. საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით კი, პირისათვის განმეორებით მსჯავრის დადება აკრძალულია;

1.4.2. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ განსასჯელს სრული უფლება ჰქონდა, ესარგებლა სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 679-ე მუხლით გარანტირებული განაჩენის ზემდგომ სასამართლოში გასაჩივრების უფლებით;

1.4.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოიყენა/განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი და არასწორად განაცხადა უარი გარიგების ბათილობის სპეციალური ნორმის, ასევე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის შესაბამისი ვადის გამოყენებაზე. მიღებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებას (სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება #ას-664-635-2016);

ბ) მეორე კასატორის მოთხოვნის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძვლები:

1.4.4. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა რა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება, არასწორად არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზიები, რაც არასწორი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი გახდა. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრის 2009 წლის 7 ოქტომბრის #..... ბრძანებისა და შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე კასატორს სამსახურებრივი საჭიროების გამო გადაეცა საკუთრებაში სადავო ავტომანქანა, ხოლო შს მინისტრის 2013 წლის 5 თებერვლის #... ბრძნანების საფუძველზე, შემდგომი განკარგვის მიზნით ეს ავტომანქანა გადაეცა სსიპ მომსახურების სააგენტოს. ამ საკითხის თაობაზე ეცნობა სასამართლოს, რაც არასწორად არ იქნა გაზიარებული. პირველი ინსტანციის სასამართლოს დავაში უნდა ჩაება სსიპ მომსახურების სააგენტო, რომელიც ავტოსატრანსპორტო საშუალებაზე საკუთრების მარეგისტრირებელი ორგანოა. ვინაიდან მეორე კასატორი არ წარმოადგენს მოცემულ დავაზე მოპასუხეს, მას ასევე არასწორად დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის მოსარჩელისათვის ანაზღაურება.

1.5. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორთა პრეტენზიებს და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მიღებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები. პალატა საკასაციო პრეტენზიებთან მიმართებით დამატებით განმარტავს შემდეგს:

1.5.1. სამოქალაქო კოდექსი აწესრიგებს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ ურთიერთობებს (ის. სკ-ის პირველი მუხლი: ეს კოდექსი აწესრიგებს პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ, საოჯახო და პირად ურთიერთობებს). მიუხედავად გარიგების კონტრაჰენტისა, მხარეთა შორის სადავოდ გამხდარი უფლების კანონიერება სწორედ ამ კონტექსტში ექვემდებარება შემოწმებას, რა დროსაც ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენის მიზნით, სასამართლო ხელმძღვანელობს ყველა იმ მტკიცებულებების ერთობლივი კვლევით (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), რომელთაც შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების დაცვით (სსსკ-ის მე-3 და მე-4 მუხლები) მხარეები საკუთარი პოზიციის მართებულობის მტკიცებას უდებენ საფუძვლად. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა ის გარემოება, რომ სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლით გათვალისწინებული გარიგება სადავო მოძრავი ქონების მართვა-განკარგვის უფლების რწმუნებულისათვის გადაცემას ემსახურებოდა და სწორედ ამ გარიგების საფუძველზე დაიდო მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ჩუქების ხელშეკრულება (სკ-ის 524-ე მუხლი), შესაბამისად, ამ ორი ხელშეკრულების ეკონომიკური ერთიანობა მხარეთა შორის დავის საგანს არ წარმოადგენს, ხოლო სარჩელის შედეგის მიღწევისათვის მათი, როგორც ურთიერთდაკავშირებული ნების ერთიანობაში განხილვა-შეფასება სასამართლოს მხრიდან მართლმსაჯულების მიზნის მიღწევას _ სარჩელის საფუძვლიანობის კვლევას ემსახურებოდა. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს პირველი კასატორის პოზიციას ჩუქების ორმხრივ ბუნებასთან, ასევე, „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ ჩუქების ხელშეკრულება თავისი იურიდიული შედეგებით კერძო სამართლის სფეროს მიეკუთვნება, შესაბამისად, საჯარო-სამართლებრივი რეგულაციები არ შეიძლება ამ ხელშეკრულების იურიდიული ბუნების შემცვლელი გახდეს. სამოქალაქო კოდექსის 524-ე მუხლიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ჩუქება ცალმხრივი გარიგებაა და იგი მჩუქებლის მიღებასავლდებულო ნების იურიდიული შედეგია (სკ-ის 51-ე (1) მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნება, როგორც იურიდიული მოქმედების ამსახველი ინსტრუმენტი, მხოლოდ გარეგანი გამოხატულების ფორმით არ შეიძლება შეფასდეს ნამდვილად, არამედ, ნამდვილი იურიდიული ძალმოსილება გააჩნია მხოლოდ იმგვარ ნებას, როდესაც შინაგანი და გარეგანი გამოხატულება იურიდიულ თანხვედრაშია, ანუ გარეგანი ფორმირება სრულად უნდა ასახავდეს ნების გამომვლენის სურვილს. გარდა ამისა, გასათვალისიწინებელია ნების ნამდვილობის თვალსაზრისით სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის წინაპირობებიც.

1.5.2. საკასაციო პალატა არ იზიარებს პირველი კასატორის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებისაგან და აღნიშნავს, რომ განსხვავებით დიდი პალატის მიერ განხილული საკითხისა (იხ. გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი), მოცემულ შემთხვევაში, მსჯელობის საგანს წარმოადგენს ქონების განკარგვის შესაბამისობა საზოგადოებაში დამკვიდრებულ მორალურ (ზნეობრივ) სტანდარტებთან. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი გამოყოფს „სამი სახის ფასეულობას“, რომელთა დარღვევა იწვევს გარიგების ბათილობას: კანონით დადგენილი წესი და აკრძალვა; საჯარო წესრიგი; ზნეობის ნორმები. საკასაციო პალატა ზნეობრივი სტანდარტების განმარტების მიზნით მოიშველიებს დოქტრინაში განვითარებულ შეხედულებებს: სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიზანი არის ზოგადად მართლწესრიგსა და სამოქალაქო სამართალს შორის კავშირის უზრუნველყოფა და იმის დაფიქსირება, რომ გარიგების ნამდვილობა არ არის მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის ნორმებზე დამოკიდებული. ნორმით გათვალისწინებული შეზღუდვები გამოიყენება ყველა, როგორც ცალმხრივი, ისე ორმხრივი და მრავალმხრივი გარიგების მიმართ. მუხლის მოქმედება ვრცელდება გარიგებებზე და არა მხოლოდ ნების გამოვლინებებზე (მაგალითად: ოფერტსა და აქცეპტზე). დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას. ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს სარგებლის ამორალური ხასიათი და კრედიტორის სურვილი, მიიღოს მაქსიმალური სარგებელი დადებული ხელშეკრულებიდან. ზნეობის შესაბამისი გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგობოდეს სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს არ უნდა აყენებდეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. ამ საკითხის კვლევისას შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან. გარიგების მოტივის ამორალურობა ასევე შეიძლება, გახდეს მთლიანად გარიგების ამორალურად მიჩნევის საფუძველი. გარიგების ბათილობა არ შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, იცოდნენ თუ არა გარიგების მონაწილეებმა, რომ ზნეობის საწინააღმდეგოდ მოქმედებდნენ.

1.5.3. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი გარემოებების (პირის პატიმრობაში ყოფნა, მინდობილობის გაფორმების დრო, საპროცესო შეთანხმების დამტკიცება, მოსარჩელის ქონებრივი მდგომარეობა) ანალიზი, სწორედ რომ ზნეობის ნორმებთან შეუსაბამო გარიგების პრეზუმირების საფუძველს იძლევა, რომლის გაქარწყლების მტკიცების ტვირთი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, დასაჩუქრებულს ეკისრებოდა, რომელმაც სასამართლოს ვერ წარუდგინა მყარი არგუმენტები. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობა პირს აძლევდა განაჩენის ზემდგომი წესით გასაჩივრების უფლებას, ასევე, სამოქალაქო კოდექსის 720-ე მუხლიდან გამომდინარე, დავალების გამცემს შეეძლო მინდობილობის გაუქმება, ვერ გახდება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგანაც გასათვალისწინებელია, რომ მოსარჩელესთან საპროცესო შეთანხმების გაფორმებით იგი მიჩნეული იყო ბრალდებულად და შეფარდებული ჰქონდა პირობითი სასჯელი. ამ მხრივ გაუმართლებელი შედავებაა კასატორის მითითება, რომ მსჯავრდებულს, საკუთარი სამართლებრივი მდგომაროებიდან გამომდინარე, შეეძლო მოეხდინა კონსტიტუციით გარანტირებული უფლების რეალიზაცია, ამდენად, ჰიპოთეტური მსჯელობა პირის მოქმედების შესაძლო თავისუფლებაზე არ არის დასაბუთებული.

1.5.4. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების მითითებას ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს პრეცედენტულ გადაწყვეტილებებზე (იხ. GALSTYAN v. ARMENIA, (Application no. 9043/05) 15.11.2007; CASE OF GUSINSKIY v. RUSSIA (Application no. 70276/01) 19.05.2004; CASE OF NATSVLISHVILI AND TOGONIDZE v. GEORGIA (Application no. 9043/05) 29.04.2014). ევროსასამართლოს განმარტებით კი, სისხლის სამართლებრივ პასუხისგებაში მიცემის ეტაპზე სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების დადება, რომელიც დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურებას არ ემსახურება, მაღალი ალბათობით, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგს არ წარმოადგენს, რადგან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლება გარიგების გაფორმების მაპროვოცირებელი გარემოებაა, რაც ნების გამოვლენის თავისუფლებას იმთავითვე გამორიცხავს.

1.5.5. პალატა არ იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას კონდიქციური ვალდებულების მომწესრიგებელი ნორმებისა და ხანდაზმულობის საერთო ვადის არასწორად გამოყენების თაობაზე და განმარტავს, რომ საკუთრების განმკარგავი ხელშეკრულების გაბათილების შემთხვევაში, ვითომ კრედიტორს წარმოეშვება კანონისმიერი ვალდებულება, დააბრუნოს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მიღებული სიკეთე, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში, ხოლო კონდიქციური ვალდებულების მარეგულირებელი ნორმებიდან გამომდინარე მოთხოვნის მიმართ, სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო ათწლიანი ვადა გამოიყენება, რადგანაც ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებს სპეციალურ ვადას (იხ. სუსგ № ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წელი).

1.5.6. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას სათანადო მოპასუხის საკითხის თაობაზე (სსკ-ის 85-ე მუხლი) და ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ ქონების დაბრუნებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს მეორე კასატორი, რამდენადაც დადგენილია, რომ სადავო ავტოსატრანსპორტო საშუალება იმყოფება საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბალანსზე, თუმცა, შემდგომი განკარგვის მიზნით გადაეცა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს - საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს. „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლის მიხედვით, სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მოძრავი ქონების (შემდგომ – მოძრავი ქონება) განკარგვის თაობაზე გადაწყვეტილებას იღებს ის სახელმწიფო ორგანო/საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელსაც მოძრავი ქონება სარგებლობაში აქვს გადაცემული ან/და ბალანსზე ერიცხება. სახელმწიფო კონტროლისადმი დაქვემდებარებულ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირს მოძრავი ქონების განკარგვის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღების უფლება აქვს მხოლოდ სახელმწიფო კონტროლის განმახორციელებელი ორგანოს თანხმობით. ამის შემდეგ სახელმწიფო ორგანო/საჯარო სამართლის იურიდიული პირი მოძრავი ქონების შემდგომი განკარგვის მიზნით მიმართავს სააგენტოს. მოძრავი ქონების განკარგვის ფორმის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს სააგენტო, გარდა ამ კანონის 31¹ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა.

1.5.7. იმ პირობებში, როდესაც მეორე კასატორი წარმოადგენს ქონების განკარგვაზე უფლებამოსილ სახელმწიფო ორგანოს, სარჩელის დაკმაყოფილების გამო, იგი სწორედ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლით გათვალისწინებულ პროცესის ხარჯების ანაზღაურებაზე ვალდებულ სუბიექტად გვევლინება, რომელმაც ეკონომიკის სამინისტროსთან ერთად, სოლიდარულად უნდა აანაზღაუროს საქმის განხილვის გამო მოსარჩელის (მოგებული მხარე) მიერ გაწეული ხარჯი, ამასთანავე, რადგანაც რწმუნებულმა საქმის მომზადების ეტაპზე ცნო სარჩელი, სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 49-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე სწორად არ დააკისრა სარჩელზე გადახდილი ბაჟის მოსარჩელის სასარგებლოდ ანაზღაურება.

1.6. ამდენად, განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც ამორალური გარიგებიდან ნაწარმოები კონდიქციური ვალდებულების, ასევე, ამ მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა. კასატორები ვერ მიუთითებენ იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლებოდა ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, ხოლო კასატორები ვერც ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების წინააღმდეგობრიობას ამტკიცებენ მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დებულებებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

2. სასამართლო ხარჯები:

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული არიან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე