საქმე №ას-622-581-2017 8 სექტემბერი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. შ-ე (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ქ-ი (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და შეგებებული სარჩელის წარმოებაში მიღების შესახებ განჩინების გაუქმებაზე უარის თქმის შესახებ საქალაქო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ძირითად სარჩელში), კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრების უფლების გადაცემა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის/შეგებებული მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის/შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. მ. შ-ემ (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე, აპელანტი, კასატორი ან მესაკუთრე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ქ-ის (შემდგომში _ მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მოსარგებლე) მიმართ მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი, ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში მდებარე (ს/კ #...) #31 ოთახის გამოთხოვის მოთხოვნით.

1.1.1. თავდაპირველი სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელემ, 2002 წლის 30 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, დეიდის _ ნ. ხ-ისაგან შეიძინა ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში, ლიტერ „ა-ში“ მდებარე სახლის 1/2 და საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ამავე წლის 10 ოქტომბერს (ს/კ #... ამ სახლის 1/2-ის საცხოვრებელი ოთახებიდან და სათავსებიდან მოსარჩელის საკუთარებაში დარჩა 19.1 კვ.მ #29 ოთახი, რომელიც დაკავებული აქვს მას და მისი ოჯახის წევრებს, ასევე, 10.15 კვ.მ #31 ოთახი, რომელიც, როგორც ქონების შეძენის დროისათვის, ასევე _ ამჟამად დაკავებული აქვს მოპასუხეს. აღნიშნული ოთახი, ჯერ კიდევ 1980-იან წლებში მოსარჩელისათვის უცნობი გარიგებითა და პირობით მოპასუხისათვის დროებით საცხოვრებლად გადაუცია მოსარჩელის მეორე დეიდას _ მ. ხ-ეს. მ. და ნ. ხ-ეებს შორის თანასაკუთრებიდან იდეალური წილის გაყოფა მოხდა 1996 წლის 19 აგვისტოს ქ.თბილისის მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული #29 და #31 ოთახები მიეკუთვნა ნ. ხ-ეს. მოპასუხის მხრიდან სადავო ოთახის დაბრუნების საჭიროება არსებობს დიდი ხანია, რადგანაც არც მოსარჩელეს და არც მას არ აქვთ ნორმალური საცხოვრებელი პირობები. მიუხედავად მოლაპარაკების მცდელობისა, მოპასუხეს წარედგინა ნივთის ფლობის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულება, მას ამგვარი ქმედება არ განუხორციელებია, მას არ შეიძლება, გააჩნდეს მსგავსი დოკუმენტი, რადგანაც მ. ხ-ე არ ყოფილა #31 ოთახის მესაკუთრე და შესაბამისად, უფლებამოსილი, მოპასუხისათვის გადაეცა ეს ქონება.

1.2. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა მის მიერ დაკავებული სადავო სადგომის საბაზრო ღირებულების _ 14 298 ლარის 25%-ის _ 3 574,5 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში მდებარე 10.90 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის (საინვენტარიზაციო გეგმაზე 31-ე ნომრით ფიქსირებული ოთახის) მესაკუთრედ შეგებებული მოსარჩელის ცნობა.

1.2.1. შეგებებული სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 1982 წელს, ზეპირი გარიგების საფუძველზე, 7 000 მანეთის გადახდის სანაცვლოდ, შეგებებულმა მოსარჩელემ შეიძინა საცხოვრებელი სადგომი ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში. ვინაიდან შეძენილი ქონება მდებარეობდა ე.წ იტალიურ ეზოში, საერთო სარგებლობაში იყო აბაზანა-საპირფარეშო და სამზარეულო. შეთანხმება მოხდა, როგორც ხსენებულ ფართზე, ისე _ მოსარგებლის მიერ დაკავებულ საცხოვრებელ ფართზე. იმ პერიოდში არსებული საბჭოური პრაქტიკიდან გამომდინარე, ქ.თბილისში ბინის შეძენა შეიძლებოდა მხოლოდ ჩაწერის შემთხვევაში, რაც შეგებებული მოსარჩელის მხრიდან განხორციელებულია. მოსარჩელეს ფართზე უფლება მოპოვებული აქვს დათმობის გარიგებით და ქონებით სარგებლობს 32 წელია. სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს ცნობით დგინდება, რომ შეგებებული მოსარჩელე ამავე მისამართზე რეგისტრირებულია 1982 წლის 1 დეკემბრიდან. ვინაიდან სადგომი წარმოადგენს იტალიურ ეზოს, მასში არ იყო ინდივიდუალური გამრიცხველიანობა. მოსარჩელე აბონენტად დარეგისტრირდა 2006 წელს, მას შემდეგ, რაც სს „თ-მა“ ინდივიდუალური გამრიცხველიანობა განახორციელა.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოსარგებლემ თავდაპირველი სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ წარმოადგენს სადავო ქონების მართლზომიერ მფლობელს, კერძოდ, მას ნივთი დაკავებული აქვს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების საფუძველზე.

2.2. თავდაპირველმა მოსარჩელემ ასევე არ ცნო შეგებებული სარჩელი და განმარტა, რომ, როგორც მოსარჩელე თავადვე აღიარებს, მან სადგომი ზეპირი გარიგების საფუძველზე შეიძინა, შესაბამისად, არ გააჩნია არც შეძენის და არც მის მიერვე გადახდილი თანხის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულება. გარდა ამისა, შეგებებული მოსარჩელე არასწორად განმარტავს, რომ დაკავებული აქვს 20 კვ. ოთახი, რაც არ შეესაბამება საინვენტარიზაციო გეგმის მონაცემებს. აუდიტის დასკვნა, რომელზეც მიუთითებს შეგებებული მოსარჩელე, ვერ გახდება სადავო სადგომზე მისი უფლების მოპოვების დამადასტურებელი მტკიცებულება. იგი ემყარება დამკვეთის ახსნა-განმარტებას და სავარაუდოდ, აღწერს მოსარჩელის მიერ დაკავებულ #29 ოთახს, რომელსაც ჩატარებული აქვს რემონტი, შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნა ყალბია. რაც შეეხება მოსარგებლის რეგისტრაციას სადავო მისამართზე, იგი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს არ ქმნის, გარდა ამისა, მის მიერ წარმოდგენილი სს „თ-ის“ ცნობა ადასტურებს, რომ 2006 წლამდე მოსარგებლე არ იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, ამასთანავე, დგინდება ის ფაქტი, რომ მას არა 20, არამედ, 10,15 კვ.მ ოთახი აქვს დაკავებული.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით (სსსკ-ის 232¹ მუხლის შესაბამისად) თავდაპირველი სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებული ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში მდებარე ლიტერ „ა-ს“ 1/2 ნაწილში განთავსებული #31 ოთახი;

3.2. ამავე სასამართლოს 2014 წლის 30 ივლისის საოქმო განჩინებით მოპასუხის საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა 2014 წლის 27 ივნისის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება და მოპასუხეს შესაგებლის წარსადგენად საპროცესო ვადა განესაზღვრა 7 (შვიდი) დღით;

3.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით მესაკუთრის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარგებლეს თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 3 574,5 ლარის გადახდა და ამ ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ, იგი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში მდებარე შენობა-ნაგებობაში (ს/კ #...) განთავსებული, საინვენტარიზაციო გეგმაზე 31-ე ნომრით ფიქსირებული 10,90 კვ.მ სადგომის მესაკუთრედ.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი, დაუსწრებელ გადაწყვეტილებაზე წარდგენილი საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ განჩინების, ასევე, შეგებებული სარჩელის მიღების შესახებ განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და შეგებებული სარჩელის წარმოებაში მიღების შესახებ განჩინების გაუქმებაზე უარის თქმის შესახებ საქალაქო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება, ხოლო, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ კასატორის მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს, ერთი მხრივ, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და შეგებებული სარჩელის განსახილველად მიღების განჩინების კანონიერების შეფასება, ხოლო, საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის შემთხვევაში, შემოწმებას ექვემდებარება ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა, ასევე ხომ არ გამორიცხავს/აფერხებს მესაკუთრის მოთხოვნას მის წინააღმდეგ მოპასუხის მიერ აღძრული შეგებებული სარჩელი (წინამდებარე საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობას სწორედ სსსკ-ის 391-ე (5) მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი წარმოადგენს, შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობაც მიმართული იქნება სამართლის ნორმის შესაძლო დარღვევის კვლევისა და დავის მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგზე ამ დარღვევის გავლენის არსებითობის მიმართ). დასმული საკითხების შესწავლის მიზნით, საკასაციო პალატა, უპირველესად, გადაწყვეტილების წინმსწრები იმ საოქმო განჩინებების საფუძვლიანობას შეამოწმებს, რომელთა დამოუკიდებლად გასაჩივრებასაც კანონი არ ითვალისწინებს.

1.1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. საქმის ფაქტობრივი აღწერილობა შემდეგია:

ა) თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 26 თებერვლის განჩინებით მესაკუთრის სარჩელი მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების გამოთხოვის თაობაზე მიღებულ იქნა განსახილველად, ხოლო თანმხლები პირების მიმართ ვინდიცირების ნაწილში სარჩელი არ იქნა მიღებული;

ბ) სასამართლო გზავნილით მოპასუხეს განესაზღვრა შესაგებლის წარდგენის 10-დღიანი ვადა, ხოლო საქმის მასალები პირადად ჩაბარდა 2014 წლის 1 მაისს;

გ) უდავოა, რომ დადგენილ ვადაში მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია, ხოლო საქალაქო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹ მუხლზე მითითებით მიიღო დაუსწრებელი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე;

დ) დაუსწრებელი გადაწყვეტილების წინააღმდეგ მოსარგებლემ წარადგინა საჩივარი, რომელშიც ძირითადად ორ ფაქტორზე გაამახვილა ყურადღება: ა) სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებდა მოთხოვნას; ბ) შესაგებლის წარუდგენლობა გამოწვეული იყო საპატიო მიზეზით, თუმცა, საპატიო მიზეზის (სსსკ-ის 215.3 მუხლი) დამადასტურებელი მტკიცებულება საჩივარს არ ერთვის;

ე) თბილისის საქალაქო სასამართლომ 2014 წლის 30 ივლისის საოქმო განჩინებით დააკმაყოფილა საჩივარი და გააუქმა მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. აღნიშნული საპროცესო მოქმედება სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად: „სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 241-ე მუხლის შესაბამისად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და საქმის განხილვა განახლდეს, თუ არსებობს 233-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები ან, თუ მხარის გამოუცხადებლობა გამოწვეული იყო სხვა საპატიო მიზეზით, რომლის შესახებაც მას არ შეეძლო, თავის დროზე ეცნობებინა სასამართლოსთვის. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე ლ. ქ-ი მიუთითებს, რომ მის მიერ შესაგებლის წარმოუდგენლობა განპირობებული იყო ავადმყოფობით, კერძოდ, მას შეზღუდული ჰქონდა გადაადგილების უნარი და ფიზიკურად ვერ შეძლო შესაგებლის წარმოდგენა. შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებისას ივარაუდება და არსებობს პრეზუმფცია, რომ ის ცნობს სარჩელს, ეთანხმება მასში მოყვანილ გარემოებებს. თუმცა საკმარისია, მხარემ განაცხადოს პრეტენზია, ანუ გამოხატოს ნება, რომ არ ეთანხმება სარჩელს და მასში მოყვანილ გარემოებებს, რომ აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება. შესაბამისად, სასამართლოს მიაჩნია, რომ არსებობს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის წარმოების განახლების საფუძვლები“.

1.1.2. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით არ იზიარებს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ განჩინების დასაბუთებას და განმარტავს, რომ იგი არა მხარის უბრალო შეპასუხების, არამედ, კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული წინაპირობების ზედმიწევნით დადასტურების შემთხვევაში (სსსკ-ის 241-ე მუხლი) დაიშვება, რამეთუ დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, მიუხედავად მისი პრეზუმფციული ხასიათისა, წარმოადგენს მართლმსაჯულების აქტს და კანონიერ ძალაში შესვლის შემთხვევაში, მას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 267-ე მუხლით გათვალისწინებული ძალა გააჩნია (გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება დასაშვებია მხოლოდ მისი კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ), თუმცა, საქალაქო სასამართლოს მხრიდან დაშვებული ზემოხსენებული საპროცესო დარღვევა არ შეიძლება, განხილულ იქნას საქმის მთლიანი კონტექსტისაგან განყენებულად, არამედ, საკასაციო სასამართლო, როგორც მართლმსაჯულების უმაღლესი ინსტანცია, ვალდებულია, შეამოწმოს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების არა მხოლოდ ფორმალური, არამედ, მატერიალური წინაპირობების ნამდვილობა და საპროცესო ნორმათა დარღვევის ხარისხი შეაფასოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თვალსაზრისით (საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი).

1.1.3. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 232¹ მუხლის თანახმად, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოპასუხე სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა იყოს ინფორმირებული საქმის განხილვის თაობაზე, კერძოდ, მას დადგენილი წესით უნდა ჰქონდეს ჩაბარებული სარჩელი და თანდართული მასალები და ამომწურავად უნდა ჰქონდეს განმარტებული 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის ფარგლებში დანიშნული საპროცესო ვადის არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; ბ) მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა. ამ ფაქტობრივი წინაპირობების არსებობა განაპირობებს სარჩელში მითითებული გარემოებების დადგენილად მიჩნევის აუცილებლობას. ზემოაღნიშნული საფუძვლების კუმულატიურად არსებობა კი, ქმნის დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ფორმალურ წინაპირობას, თუმცა იმისათვის, რათა სასამართლომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით დააკმაყოფილოს სარჩელი, მოსამართლე ვალდებულია, გამოარკვიოს კანონის ძალით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებენ თუ არა იურიდიული თვალსაზრისით მოთხოვნას. მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომლებიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენენ და იძლევიან ამა თუ იმ ურთიერთობის რეგულირების აბსტრაქტულ შემადგენლობას. ნორმის მოძიების შემდგომ სასამართლო ადგენს, სარჩელში მითითებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ აღწერილობას აკმაყოფილებენ თუ არა, რაც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით სარჩელის წარმატების საფუძველია.

1.1.4. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დადგენილად მიიჩნევა თავდაპირველ სარჩელში მითითებული შემდეგი გარემოებები:

ა) მოსარჩელემ, 2002 წლის 30 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, დეიდის _ ნ. ხ-ისაგან შეიძინა ქ.თბილისში, გ-ის ქ#5-ში, ლიტერ „ა-ში“ მდებარე სახლის 1/2 და საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღირიცხა ამავე წლის 10 ოქტომბერს (ს/კ #...). ამ სახლის 1/2-ის საცხოვრებელი ოთახებიდან და სათავსებიდან მოსარჩელის საკუთარებაში დარჩა 19.1 კვ.მ #29 ოთახი, რომელიც დაკავებული აქვს მას და მისი ოჯახის წევრებს, ასევე, 10.15 კვ.მ #31 ოთახი (საგულისხმოა, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით. ეს საკითხი მნიშვნელოვანია იმგვარად, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის ზოგადი წესისაგან განსხვავებით (ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნევა დადასტურებულად) სასამართლო ყოველთვისაა ვალდებული, რეგისტრაციაუნარიანი ნივთების, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტებისა და საჯარო წესრიგისათვის დამახასიათებელი სხვა საკითხების დადგენისას, საპროცესო წესებზე მაღლა დააყენოს ამ საკითხების დადგენა განკუთვნად მტკიცებულებებზე დაყრდნობით);

ბ) როგორც ქონების შეძენის დროისათვის, ასე _ ამჟამად სადავო #31 ოთახი დაკავებული აქვს მოპასუხეს. აღნიშნული ოთახი, ჯერ კიდევ 1980-იან წლებში გარიგების საფუძველზე მოპასუხისათვის დროებით საცხოვრებლად გადაუცია მოსარჩელის მეორე დეიდას _ მ. ხ-ეს, რომელიც სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრეს წარმოადგენდა;

გ) მ. და ნ. ხ-ეებს შორის თანასაკუთრებიდან იდეალური წილის გაყოფა მოხდა 1996 წლის 19 აგვისტოს ქ.თბილისის მთაწმინდის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე (მსგავსად ზემოხსენებულისა, ამ შემთხვევაშიც სასამართლო ითვალისწინებს საქმეში წარმოდგენილ გადაწყვეტილებას) და მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული #29 და #31 ოთახები მიეკუთვნა ნ. ხ-ეს;

დ) მოპასუხეს არ გააჩნია ნივთის ფლობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტი. მ. ხ-ე, ვისი ნებართვითაც გადაეცა მოსარგებლეს სადავო ოთახი, არ იყო ამ ქონების მესაკუთრე.

1.1.5. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) და 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება) წარმოადგენენ, თუმცა, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები იურიდიულად არ ამართლებენ მოთხოვნას, რამდენადაც დადგენილადაა მიჩნეული ასევე ის, რომ ქონება წარმოადგენდა საზიარო საგანს იდეალურ წილში და იგი განკარგულია ერთ-ერთი თანამესაკუთრის მიერ 1980-იან წლებში, ხოლო საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა 1996 წლის 19 აგვისტოს გადაწყვეტილების საფუძველზე განხორციელდა. ამ შემთხვევაში პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო კოდექსის 959-ე მუხლით, რომლის თანახმადაც თითოეულ მოწილეს შეუძლია, განკარგოს თავისი წილი, ხოლო საზიარო საგნის განკარგვა ხდება მხოლოდ ერთობლივად. თანაზიარი საკუთრების უმთავრესი თავისებურება ისაა, რომ მის გაუქმებამდე (იხ. სკ-ის 961-ე და 963-ე და 964-ე მუხლები) შეუძლებელია, ვიმსჯელოთ პირის იდეალური წილი საზიარო საგნის რომელ ნაწილს შეეხება, არამედ, საზიარო უფლების სუბიექტები წილთა შესაბამისად ფლობენ ქონების ნებისმიერ ნაწილს (იხ. სკ-ის 955.2 მუხლი), შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, რომ საზიარო უფლების გაუქმებამდე მ. ხ-ე არ იყო უფლებამოსილი, განეკარგა სადავო #31 ოთახი, სამართლებრივ დასაბუთებასაა მოკლებული, ამასთანავე, ვინაიდან სარჩელიდანვე დადგენილია, რომ მოსარგებლე წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს (სკ-ის 162-ე მუხლი), სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, არ არსებობს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები (საკასაციო პალატა საკითხის სამართლებრივი შეფასებისას ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ უძრავ ნივთებზე უფლებების წარმოშობა სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე არსებული სამართლებრივი წესრიგიდან გამომდინარეობს, თუმცა, ვინაიდან მოსარჩელეს ურთიერთობის რეგულირება სამოქალაქო სამართლის კოდექსის დანაწესების შესაბამისად არ ჰქონია სარჩელში მოთხოვნილი, მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, პალატა ხელმძღვანელობს კანონის არსებული რედაქციით).

1.1.6. განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს მიერ 2014 წლის 30 ივლისის საოქმო განჩინებაში დაშვებული საპროცესო სამართლის ნორმათა დარღვევა არ წარმოდგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების წინაპირობას (სსსკ-ის 393.3 მუხლი).

1.2. პალატა უსაფუძვლობის გამო უარყოფს კასატორის პრეტენზიებს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ განჩინების წინააღმდეგ წარდგენილ საჩივართან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების წინააღმდეგ საჩივრის განხილვა-გადაწყვეტის წესს განსაზღვრავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 240-ე მუხლი, რომელიც დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების შესახებ განჩინების დამოუკიდებლად გასაჩივრებას არ ითვალისწინებს. ამ საკითხთან მიმართებით გამოიყენება ამვე კოდექსის 377-ე (3) და 404-ე (2) მუხლები. ეს უფლება მხარეს არ შეზღუდვია და საკასაციო პალატის მხრიდანაც სრულყოფილად იქნა შესწავლილ-გაანალიზებული, ხოლო, რაც შეეხება შეგებებული სარჩელის მიღების საკითხს, ზემოხსენებული ნორმის (სსსკ-ის 240-ე მუხლი) შესაბამისად, საქმის განხილვა განახლდება მომზადების ეტაპიდან.

1.2.1. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ სასამართლოს საქმის მომზადების ეტაპზე მიმართა შეგებებული სარჩელით, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შეგებებული სარჩელი წარმოადგენს მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას, რომელიც, შესაგებლისაგან განსხვავებით (რომელიც სარჩელის უარყოფას ემსახურება, თანახმად სსსკ-ის 201-ე მუხლისა), თავად წარმოადგენს დამოუკიდებელ მოთხოვნას, რომლის მიმართაც სასამართლომ უნდა იმსჯელოს და დაადგინოს მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგი. შეგებებული სარჩელის განსახილველად მიღების წინაპირობებს ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 188-ე მუხლი და იგი დასაშვებად მიიჩნევს ამგვარ შედავებას საქმის მთავარ სხდომამდე განახილველად მომზადების პროცესის დასრულებამდე (1), გამონაკლის შემთხვევაში კი, თუკი შეგებებული მოსარჩელე დაასაბუთებს საპატიო მიზეზის არსებობას, მისი აღძვრა დასაშვებია მხარეთა პაექრობის დაწყებამდე (2). მოცემულ შემთხვევაში, საქალაქო სასამართლომ გააუქმა რა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ბუნებრივია, საქმის განხილვა გაგრძელდა მისი მომზდების ეტაპიდან, სწორედ პროცესის ამ სტადიაზე აღიძრა შეგებებული სარჩელი, რომელიც დაკმაყოფილების შემთხვევაში მთლიანად გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას (სსსკ-ის 189-ე (2) მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი). ამ მხრივ ქვემდგომი სასამართლოების მსჯელობა კანონიერია, ხოლო კასატორის პოზიცია, თუ რატომ უნდა განეცხადებინა სასამართლოს მართლმსაჯულების განხორციელებაზე უარი, არ შეიცავს სამართლებრივად ღირებულ შედავებას.

1.2.2. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობდა მოსარგებლის მხრიდან შეგებებული სარჩელის აღძვრის, ხოლო სასამართლოს მიერ მისი განსახილველად მიღების პროცესუალურ-სამართლებრივი წინაპირობები.

1.3. რაც შეეხება დავის მატერიალურ-სამართლებრივ კანონიერებას (ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარსა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას), ამ თვალსაზრისით პალატა ყურადღებას გაამახვილებს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე, ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

1.3.1. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ე.გ-ის ქ#5-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან (ს/კ #...) ნაწილის, კერძოდ, შენობა-ნაგებობის ლიტერი „ა-ს“ (საერთო სასარგებლო ფართობი 180,99 კვ.მ და დამხმარე ფართი 33,91 კვ.მ) ½-ის მესაკუთრეა მოსარჩელე. მისი საკუთრება ასევე მოიცავს საინვენტარიზაციო გეგმაზე 31-ე ნომრით დაფიქსირებულ 10,90 კვ.მ ოთახს;

1.3.2. 1982 წლიდან ქ.თბილისში, ე.გ-ის ქ#5-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომს სარგებლობის უფლების მესაკუთრისაგან დათმობის საფუძველზე ფლობს შეგებებული მოსარჩელე, იგი ამავე მისამართზე რეგისტრირებულია 1982 წლიდან. სს „თ-ის“ 2014 წლის 4 აგვისტოს ცნობის, ამავე კომპანიის მიერ შედგენილი ელექტროენერგიის აღრიცხვიანობის შემოწმების #... აქტისა და 2014 წლის 14 ნოემბრის ცნობის თანახმად, კომუნალურ გადასახადებს სადავო სადგომზე იხდის მოსარგებლე 2006 წლის 3 აპრილიდან. შეგებებული სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით მოსარგებლის მიერ სადგომის ფლობის ფაქტს არ უარყოფს არც აპელანტი, თუმცა, მან სადავო გახადა სადგომის მფლობელის სტატუსი და მიიჩნევს, რომ იგი დამქირავებელია და არა მოსარგებლე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის კონტექსტში. ასევე სადავოდ ხდის ბინის საფასურის გადახდას.

1.3.3. შეგებებული მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული 10.90 კვ.მ სადგომი მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს;

1.3.4. სადავო ფართის საბაზრო ღირებულება 2015 წლის 30 ივლისის მდგომარეობით, საორიენტაციოდ, შეადგენს 6 300 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ეროვნულ ლარს.

1.4. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

1.4.1. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის არგუმენტს იმის შესახებ, რომ მოწინააღმდეგე მხარე არ წარმოადგენს #31 ოთახის მოსარგებლეს. ამ თვალსაზრისით, პალატა არ მიუბრუნდება იმ საკითხის კვლევას, მ. ხ-ე იყო თუ არა უფლებამოსილი, გადაეცა შეგებებული მოსარჩელისათვის ფართი და მიუთითებს ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.1.5. პუნქტში განვითარებულ მსჯელობაზე. რაც შეეხება კომუნალური გადასახადების გადახდას, საკასაციო პალატა მხედველობაში იღებს შეგებებული მოსარჩელის პოზიციას, რომელიც გამყარებულია სს „თ-ის“ ცნობებითა და შესაბამისი აქტით, რომ იტალიური ტიპის საცხოვრებელში არსებობდა საერთო მრიცხველი და მაცხოვრებლები ახორციელებდნენ მოხმარებული ელ.ენერგიის გადასახადის ერთობლივ გადახდას, ხოლო ინდივიდუალური გამრიცხველიანების შემდგომ მოსარგებლე, როგორც დამოუკიდებელი აბონენტი, რეგისტრირებულია სს „თ-ში“ და იხდის გადასახადს. მითითებული გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივი ანალიზი (სსსკ-ის 105-ე მუხლი) წარმოშობს პრეზუმფციის დაშვების საფუძველს, რომ პირი, რომელიც სადგომში რეგისტრირებულია 1982 წლიდან და უდავოა, რომ ფლობს მას, ინდივიდუალურ გამრიცხველიანებამდე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს. პრეზუმირებული ფაქტის თავისებურებიდან გამომდინარე კი, საგულისხმოა, რომ მისი გაქარწყლების ვალდებულება ეკისრება პირს, რომლის წინააღმდეგაც მეტყველებს ვარაუდი. ამ საკითხის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის ჭრილში შეფასების თვალსაზრისითაც გამართლებულია, ფაქტის მტკიცება დაეკისროს თავდაპირველ მოსარჩელეს, რამეთუ მისი პოზიციის გაზიარების შემთხვევაში, რომ მოსარგებლე არ იხდიდა გადასახადებს, მას, როგორც მესაკუთრეს, უნდა გააჩნდეს მოხმარებული ელ.ენერგიის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები (მით უფრო, რომ ნეგატიური მტკიცების მხარისათვის დაკისრება სამართლებრივ ლოგიკასაა მოკლებული). #31 ოთახზე მოხმარებული ელ.ენერგიის ფართის მესაკუთრის მიერ გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში არ მოიპოვება, შესაბამისად, მისი მტკიცება ამ თვალსაზრისით ვერ იქნება გაზიარებული პალატის მიერ.

1.4.2. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შეგებებული სარჩელის აღძვრის დროს მოქმედი რედაქცია, თუმცა, ფაქტების სუბსუმირების მიზნით, მოქმედი კანონი არ იძლევა არსებით განსხვავებებს) მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). როგორც ზემოთ აღინიშნა, დადგენილია, რომ შეგებებული მოსარჩელე რეგისტრირებულია სადავო ფართში და იხდის კომუნალურებს, ამ მხრივ, ფართის ფლობას იმჟამინდელ თანამესაკუთრესთან შეთანხმებით ადასტურებს თავდაპირველი მოსარჩელეც სარჩელით, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების არსებობა დასტურდება და ამაზე გავლენას ვერ იქონიებს კასატორის შედავება, რომ მოსარგებლეს არ გააჩნია წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და თანხის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება. ის გარემოება, რომ მხარეთა შორის არ არსებობდა ქირავნობის სამართლებრივი ურთიერთობა, სამართლიანადაა გამოკვლეული სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან. დაკმვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით მოსარგებლედ მიიჩნევა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით კანონმდებელი განმარტავს, თუ რა განიხილება საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის უფლების დათმობის გარიგებად. ამ მიზნით უნდა გავმიჯნოთ აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე ქირავნობის ხელშეკრულება და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება, რადგან მითითებული კანონი აწესრიგებს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამ ორი სამართლებრივი ინსტიტუტის (ქირავნობა, საცხოვრებელი სადგომის დათმობა) გამიჯვნისათვის მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით. აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის 1.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მფლობელობის უფლების მიღების საფუძვლები უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, კერძოდ, აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა. ერთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში - საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაშიც იგულისხმება კანონით გათვალისწინებული წესების დარღვევით საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების გადაცემა. ამისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა, განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნული საფასური შესაძლებელია, ყოფილიყო, როგორც ერთჯერადი, ასევე - ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლეზე „სამუდამოდ“, რაც განასხვავებდა მას ქირავნობის ინტიტუტისაგან. ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები, რომლისთვისაც დამახასიათებელია საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა (რომელშიც იგულისხმება ვადიანი და უვადო ხელშეკრულებები, ამ უკანასკნელ შემთხვევაში გამოიყენებოდა სსრ-ის საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლი). სსრ-ის საბინაო კოდექსის 142-ე მუხლის მე-2 აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად, საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას დამქირავებელი უდებს სახლის მესაკუთრეს წერილობით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს უნდა დაედასტურებინა ქირავნობის ხელშეკრულების ფაქტი მხოლოდ წერილობით დადებული ხელშეკრულებით (იხ. სუსგ №ას-1033-1226-08, 28 მაისი, 2009 წელი), მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში არ არის წარმოდგენილი შეგებებულ სარჩელზე მოპასუხის მხრიდან ქირავნობის ხელშეკრულება, შესაბამისად, სასამართლო სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ სახეზეა გარიგება საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ.

1.4.3. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას პროცესი საკმაოდ გაჭიანურდა, თუმცა, ეს გარემოება მიღებულ გადაწყვეტილებაზე გავლენს ვერ იქონიებს. რაც შეეხება ექსპერტიზის დანიშვნის საკითხს, პალატა აღნიშნავს, რომ შეგებებულ სარჩელზე დართული აუდიტორული დასკვნა კასატორის მხრიდან იქნა შედავებული, ანალოგიური შედავება იქნა წარმოდგენილი მოსარგებლის მხრიდან მოსარჩელის ინიციატივით ჩატარებულ საექსპერტო კვლევის თაობაზე. დავას არ იწვევს ის საკითხი, რომ მოცემული კატეგორიის დავის გადაწყვეტისას სასამართლომ უნდა დაადგინოს სადგომის საბაზრო ღირებულება და ამ საკითხის თაობაზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია. ამ ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით.

1.5. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად (თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა) არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რაც, როგორც ზემოთ აღინიშნა, გამორიცხავდა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის შესახებ ძირითადი სარჩელის დაკმაყოფილებას, შესაბამისად, პალატა ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების შეფასებებსა და დასკვნებს და მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მისი გაუქმების წინაპირობები (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ:

ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი;

ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა;

გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

2. სასამართლო ხარჯები:

რადგანაც წინამდებარე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა კასატორის მოთხოვნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლის შესაბამისად, გადახდილი ბაჟი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. შ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მარტის განჩინება დარჩეს უცვლელად.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე