№აs-979-911-2017 17 ოქტომბერი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ.ჩ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ჩ., მ.ჩ., ნ.ა.(მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 ივნისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნება

აღწერილობითი ნაწილი :

1. ვ.ჩ. (დაბადებული 1933 წლის 5 სექტემბერს და შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან თავდაპირველი მესაკუთრე) გორის რაიონის სოფელ ........ მდებარე უძრავი ქონების, ს/კ 66.44.03.490 (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სადავო უძრავი ქონება ან სადავო ქონება), რეგისტრირებული (ტიტულოვანი) მესაკუთრე იყო.

2. სადავო ქონება წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) დანიშნულების ნაკვეთს (დაზუსტებული ფართობით 209.00 კვ.მ), მასზე განთავსებულია 132.48 კვ.მ შენობა - ნაგებობა, საზაფხულო ფართით - 32.98 კვ.მ, სარდაფი - 114.28 კვ.მ ფართით, ასევე, საცხოვრებელი ფართი 39.48 კვ.მ, საზაფხულო - 21.4 კვ.მ ფართით და სარდაფი 40.6 კვ.მ ფართით.

3. 2015 წლის 17 აპრილს, მოსარჩელემ და ამ უკანასკნელის შვილიშვილმა, ლ.ჩ–მა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე, მოსარჩელის შვილიშვილი ან დასაჩუქრებული) დადეს წერილობითი შეთანხმება, რომელიც დასათაურებულია, როგორც „ჩუქების ხელშეკრულება“ (შემდეგში სადავო ხელშეკრულება). ამ შეთანხმების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება მოპასუხის საკუთრებად დარეგისტრირდა. შეთანხმების მიხედვით, მოპასუხეს მოსარჩელეზე სიცოცხლის განმავლობაში უნდა ეზრუნა, ეპატრონა და უზრუნველეყო იგი საკარმიდამო მიწის ნაკვეთიდან მიღებული შემოსავლით.

4. მოპასუხემ დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ შეწყვიტა მოსარჩელეზე ზრუნვა, მოვლა-პატრონობა და სადავო ქონება გაასხვისა მესამე პირზე.

5. 2015 წლის 13 ივლისს მან მ.ჩ–ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე ან მეორე მოწინააღმდეგე მხარე) სადავო უძრავი ქონება 10 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა. ეს უკანასკნელი საჯარო რეესტრში უძრავი ქონების მესაკუთრედ დარეგისტრირდა.

6. 2016 წლის 28 მარტს მეორე მოპასუხემ ნ.ა–ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე მოპასუხე, მესამე მოწინააღმდეგე მხარე), რომელიც პირველი მოპასუხის ცოლისდაა, 10 000 აშშ დოლარად მიჰყიდა სადავო ქონება, რომელიც დღემდე საჯარო რეესტრში ამ უკანასკნელის სახელზე ირიცხება.

7. მოსარჩელის საკუთრებად ასევე ირიცხება ქ. გორში, ....... მდებარე სხვა უძრავი ქონებაც, სადაც იგი ვაჟთან (მოპასუხის მამა) და მის ოჯახთან ერთად ცხოვრობს. მისი ყოველთვიური შემოსავალი მხოლოდ პენსია - 160 ლარია.

8. 2016 წლის 4 ივლისს, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ, 2015 წლის 17 აპრილის, 2015 წლის 13 ივლისისა და 2016 წლის 28 მარტის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავ ქონებაზე, საკუთრების უფლების დაბრუნების მოთხოვნით. მისი მტკიცებით, მან შვილიშვილს (პირველ მოპასუხეს) სადავო ქონება საკუთრებაში გარკვეული პირობით გადასცა. პირველ მოპასუხეს მისთვის უნდა მოევლო, გაფრთხილებოდა (არ გაესხვისებინა) ქონებას და ამ ქონებიდან მიღებული შემოსავლით მატერიალურად უნდა უზრუნველეყო ის, რადგანაც პენსია, თვეში 160 ლარი, მისთვის საკმარისი არ იყო. შვილიშვილმა გამოიჩინა უმადურობა და უპატივცემულობა, მან სადავო ქონება, მისი ნების საწინააღმდეგოდ, გაასხვისა, რის შედეგადაც ის აღმოჩნდა მძიმე მდგომარეობაში, რადგანაც, ქონება რომ არ გასხვისებულიყო, მისი გაქირავებით გარკვეული შემოსავალი ექნებოდა და ის შეძლებდა თავის რჩენას.

9. პირველმა და მესამე მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს, მათ წარადგინეს მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლები. პირველმა მოპასუხემ განმარტა, რომ ბებიამ მას უპირობოდ აჩუქა სადავო ქონება და აქედან გამომდინარე, ნაჩუქარი ქონების განკარგვა თავისუფლად შეეძლო. მეორე მოპასუხემ სასამართლოს მიერ დადგენილ 10 დღიან ვადაში შესაგებელი არ წარადგინა. მას სარჩელი თანდართულ მასალებთან ერთად ჩაჰბარდა 2016 წლის 22 აგვისტოს, ხოლო შესაგებელი კი, წარადგინა იმავე წლის 9 სექტემბერს (იხ. ტ.1. ს.ფ. 66, 104-112), მან მიუთითა, რომ სადავო ქონება პირველი მოპასუხისგან, კანონით დადგენილი წესით - უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, 10 000 აშშ დოლარად შეიძინა, თუმცა, რადგანაც იგი სამეწარმეო საქმიანობას ეწეოდა და, მუდმივად სჭირდებოდა გარკვეული თანხები პროდუქციის შესაძენად, სადავო ბინის მესამე მოპასუხის სახელზე გასხვისება მოუწია. ბინის შეძენისა და გასხვისების პერიოდში, მისთვის არაფერი იყო ცნობილი საცხოვრებელი სახლის გარშემო არსებულ დავასთან დაკავშირებით. მესამე მოპასუხემ განმარტა, რომ იგი მარტოხელა დედაა და წლების განმავლობაში აგროვებდა თანხას საცხოვრებელი სახლის შესაძენად. მან მეორე მოპასუხისგან შეძენილი სადავო ბინა, გაარემონტა, გამოცვალა კარ-ფანჯარა და შეიძინა სხვა სამშენებლო მასალებიც. მისი მტკიცებით, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, რომ 2016 წლის 28 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება თვალთმაქცურად იყო დადებული, უსაფუძვლო იყო, ვინაიდან, ბინის სადავოობასთან დაკავშირებით, იგი ინფორმირებული არ ყოფილა და აღნიშნული მხოლოდ მას შემდეგ შეიტყო, რაც სარჩელი ჩაჰბარდა.

10. გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 56-ე, 81-ე, 524-ე, 526-ე, 529-ე, 530-ე, 185-ე და 312-ე მუხლები, ასევე, ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის 17.1. და 17.2. მუხლები და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის # 1 დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა იმ მოწმეების ჩვენებები, რომლებიც მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ შეურაცხყოფისა და უპატივცემულობის ფაქტებს ადასტურებდნენ, სახელდობრ:

11.1. მოწმე ი.ჩ–მა დაწვრილებით აღწერა მხარეებს შორის არსებული ურთიერთობა. მისი ჩვენებით, მხარეთა შორის ნამდვილად არსებობდა შეთანხმება იმის თაობაზე, რომ, ბინის ჩუქების სანაცვლოდ, მოპასუხე მოსარჩელეზე იზრუნებდა, ვინაიდან, მას (მოსარჩელეს) ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა და პენსიის გარდა, სხვა შემოსავალი არ გააჩნდა. მოსარჩელე, თავის საკუთრებაში არსებულ მეორე ბინის გაქირავებას აპირებდა და პირველი მოპასუხის ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად ტინისხიდში მდებარე სადავო საცხოვრებელ სახლში უნდა გადასულიყო. პირველმა მოპასუხემ მოვლა-პატრონობის პირობა არ შეასრულა. ის ავღანეთში წასასვლელად გამოიძახეს, რის შემდეგაც ამ უკანასკნელის მეუღლე, ნ.ჩ–მა, ..... მდებარე სადავო ქონება საკუთარ დას (მესამე მოპასუხე) მიჰყიდა. დაახლოებით ერთი წელი, მათ შორის იყო კარგი ურთიერთობა, მოპასუხე მოსარჩელისთვის ყიდულობდა საკვებს, მიჰქონდა წამლები, თუმცა, ბოლო პერიოდში აღარ აქცევდა ყურადღებას, აღარ უშვებდა სადავო სახლში. მოწმე, მოსარჩელის თხოვნით, ორჯერ ესაუბრა მოპასუხეს და ურჩია, რომ მიეხედა და ეზრუნა მოსარჩელეზე (იხ. 02.11.2016წ. სხდომის ოქმი, 16:58-17:34).

11.2. მოწმე ნ. ჩ–ის განმარტებით, ბინის გაჩუქებამდე იგი უშუალოდ შეესწრო მხარეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულ საუბარს, სადაც მოპასუხემ პირობა მისცა მოსარჩელეს, რომ არ წავიდოდა ავღანეთში, რადგანაც ამ უკანასკნელს საკუთარი საცხოვრებელი სახლი არ ჰქონდა და ცხოვრობდა დაგირავებულ ბინაში, მოსარჩელე მას აჩუქებდა სადავო სახლს, სადაც ერთად გადავიდოდნენ საცხოვრებლად, მოსარჩელის გორში არსებულ ბინას კი, გააქირავებდნენ და მიიღებდნენ დამატებით შემოსავალს. მოპასუხე ჰპირდებოდა მოსარჩელეს, რომ მოუვლიდა და იზრუნებდა მასზე. მოპასუხემ, დროც კი ითხოვა იმისათვის, რათა მოეწესრიგებინა და გაერემონტებინა ტინისხიდში არსებული სადავო ბინა და მხოლოდ ამის შემდეგ გადასულიყვნენ ერთად საცხოვრებლად. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, მოპასუხემ მოსარჩელესთან კონტაქტი გაწყვიტა, იგი აღარ აძლევდა მას სადავო სახლის გასაღებს. მოწმემ აღნიშნა, რომ ბინის გაყიდვის თაობაზე მან ბოლო ხანს შეიტყო, თუმცა გაყიდვის მიზეზი მისთვის უცნობია. მან მოსარჩელისგან გადმოცემით იცოდა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის თავდაპირველად კარგი ურთიერთობა იყო და მათ შორის ურთიერთობის დაძაბვა მოპასუხის მიერ, მის დაუკითხავად, ნაჩუქარი ბინის გაყიდვამ გამოიწვია (იხ. 02.11.2016წ. სხდომის ოქმი, 17:48-18:41).

11.3. მოწმეებმა ფ. და ე.ჩ–მა, ასევე, მ.ფ–მა, განმარტეს, რომ მოპასუხის უმადურობა ბებიის დაუკითხავად სადავო ბინის გასხვისებაში გამოიხატა (იხ. 10.11.2016წ. სხდომის ოქმი, 10:22-11:16, 11:17-11:41, 11:41-12:31).

11.4. სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება იმის შესახებ, რომ სადავო უძრავი ქონების გასხვისებით, მოსარჩელის ეკონომიკური მდგომარეობა არსებითად გაუარესდა. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონება წარსულში არ ჰქონია გაქირავებული, არ ნიშნავს იმას, რომ იგი მომავალშიც არ აპირებდა მის გაქირავებას;

11.5. სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მესამე მოპასუხე პირველი მოპასუხის მეუღლის დაა. ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რომლებიც დაიდო, თავდაპირველად მეორე მოპასუხესთან, ხოლო შემდეგ - ამ უკანასკნელსა და მესამე მოპასუხეს შორის, მოჩვენებითი ხასიათის იყო, ვინაიდან, ვერც მეორე და ვერც მესამე მოპასუხემ, სასამართლოს ვერ წარუდგინეს ნასყიდობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც მათ არაკეთილსინდისიერებაზე მიუთითებდა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 5 ივნისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება, რეალურად სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება იყო და მის საფუძველზე, მხარეებს შორის სამისდღეშიო რჩენის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა. პალატის განმარტებით, სადავო გარიგების მიზანს, სწორედ ამ ურთიერთობის ფარგლებში, მოსარჩელის (სარჩენის) მიერ მარჩენალისათვის (მოპასუხისათვის) უძრავი ქონების გადაცემა წარმოადგენდა, რაც მხარეებმა ჩუქების ფორმით განახორციელეს.

12.2. სააპელაციო პალატის დასკვნებით, დადგენილი იყო, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულება დამოწმებული არ ყოფილა ნოტარიუსის მიერ, შესაბამისად, დაცული არ იყო, უძრავი ქონების გადაცემის შემთხვევაში, სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებისათვის სსკ-ის 942-ე მუხლით დადგენილი სანოტარო ფორმა, რაც აღნიშნული გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა. თუმცა, პალატამ განმარტა, რომ სადავო უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის, არ არსებობდა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რაც მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი იყო.

12.3. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მესამე მოპასუხის მოჩვენებითი ნება არ დასტურდებოდა. თავად მოსარჩელის სააპელაციო სასამართლოში მიცემული ახსნა-განმარტების თანახმად, მას შემდეგ, რაც ბინა გაიყიდა, მესამე მოპასუხე შეხვდა მას, და ჰკითხა სადავო სახლის პირდაპირ არსებულ ნაკვეთს ხომ არ გაყიდდა, რადგან მას სურდა ამ ნაკვეთის ყიდვა (იხ: თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 08 მაისის სხდომის ოქმი, 15:09:47-15:11:41). პალატის მოსაზრებით, ის ფაქტი, რომ მესამე მოპასუხეს სადავო საცხოვრებელი სახლის წინ არსებული ნაკვეთის ყიდვის სურვილი გააჩნდა, ქმნიდა საფუძველს ვარაუდისთვის, რომ მან ბინა ნამდვილი ნების საფუძველზე შეიძინა, საპირისპირო მტკიცებულება კი, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა;

12.4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადებისას დაცული იყო ნების გამოხატვის სამართლებრივი ფორმა. ხელშეკრულებაში მითითებულ მხარეებს, გამყიდველსა და მყიდველს წარმოეშვათ ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებები და მოვალეობები. პალატის დასკვნებით, საქმის მასალებით, არ დასტურდებოდა, რომ ჯერ პირველი და მეორე მოპასუხე, შემდგომ კი, მეორე და მესამე მოპასუხე გარიგების სხვა შინაარსზე იყვნენ შეთანხმებულები. პალატის მითითებით, რაიმე მტკიცებულება, რაც სადავო გარიგების ნების გამომვლენი სუბიექტების მიერ სხვა გარიგების დაფარვაზე მიუთითებდა, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა.

13. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

13.1. უსაფუძვლოა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნები, რომ სადავო ბინას, საკუთრების უფლებით მესამე მოპასუხე ფლობს, ვინაიდან, მითითებული უძრავი ქონება მხოლოდ საკუთრების უფლებით არის რეგისტრირებული მასზე. გასათვალისწინებელია, რომ სადავო ქონებას დღემდე მოპასუხის ოჯახის წევრები ფლობენ.

13.2. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ საკუთრების რეგისტრაცია კონკრეტულ პირზე და ქონების ფლობა სხვადასხვა ცნებებია. ის ფაქტი, რომ მესამე მოპასუხე სადავო ბინის ფლობას არასდროს შესდგომია, ადასტურებს სადავო გარიგებების თვალთმაქცურობას და მიუთითებს იმაზე, რომ აღნიშნული გარიგებების მიზანი მოსარჩელისათვის მის მიერ გაჩუქებული ქონების უკან დაბრუნების შესაძლებლობის მოსპობა იყო;

13.3. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხე, გარიგების მიხედვით, უფლებამოსილი არ ყოფილა, სადავო ბინა გაესხვისებინა;

13.4. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოწმეთა ჩვენებები და უსაფუძვლოდ მიიჩნია დადგენილად, რომ მოპასუხე მოსარჩელესთან ერთად ცხოვრობდა და ზრუნავდა მასზე. სადავო ქონების გასხვისების შედეგად, მოსარჩელის ეკონომიკური მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა, მას არ შეუძლია მედიკამენტებისა და საკვების შეძენა, რათა სიცოცხლე გადაირჩინოს;

13.5. უსაფუძვლოა სასამართლოს დასკვნები, რომ მოსარჩელეს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი არ გააჩნდა. მოსარჩელის უფლებები უხეშად დაირღვა, შესაბამისად, მისი მოთხოვნის იურიდიული ინტერესიც, სწორედ ჩუქების ხელშეკრულებისა და მისი თანმდევი მოჩვენებითად დადებული სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობაა.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "ა" და "ე" ქვეპუნქტების საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

სამოტივაციო ნაწილი :

საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები, ხოლო ამავე კოდექსის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)“. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენებისა და განმარტების კუთხით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) წარმოადგინა.

16. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სარჩელის უარყოფის თაობაზე სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგანაც ის სამოტივაციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ ერთმანეთის საწინააღმდეგო არგუმენტაციას ეყრდნობა. ერთი მხრივ, სასამართლომ სავსებით სწორად დაასკვნა, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის შეთანხმება არა ჩუქებად, არამედ სამისდღეშიო რჩენად უნდა შეფასებულიყო, მეორე მხრივ კი, სარჩელი არ დააკმაყოფილა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელეს ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნების იურიდიული ინტერესი არ გააჩნდა.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების ან ამ ქონებაზე უფლების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და, ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოითხოვდა სადავო ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნებას, ანუ აღძრული ჰქონდა მიკუთვნებითი და არა აღიარებითი ხასიათის სარჩელი. მართალია, ის იმავდროულად 2015 წლის 17 აპრილის, 2015 წლის 13 ივლისისა 2016 წლის 28 მარტის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასაც მოითხოვდა, მაგრამ ეს მისი სარჩელის ბუნებას ვერ შეცვლის, რადგანაც გარიგების ბათილობა დამოუკიდებელ მოთხოვნას არ წარმოადგენს, ანუ ამ გარემოების დადგენას სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღება არ სჭირდება. „შესაბამისად, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში სწორედ აღსრულებითი სარჩელის განხილვის შედეგი და არა კონკრეტულ გარიგებათა ბათილად ცნობა მიეთითება, რადგან თავისთავად გარიგების ბათილად ცნობა არ იწვევს რაიმე იურიდიულ შედეგს, თუკი წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით აღიარებითი სარჩელი არ იხილება“ (შდრ. ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2016 წლის 17 მარტის განჩინების 55-56-ე პუნქტებს და 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილების 226-ე პუნქტს, საქმე # ას- 121-117-2016 და #ას-664-635-2016). რაც შეეხება იურიდიულ ინტერესს, ის არა მიკუთვნებით, არამედ აღიარებითი სარჩელის სამართლებრივ ბუნებას უკავშირდება (სსსკ-ის 180-ე მუხლი). აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა შეუძლებელია და იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად: მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, როგორც ეს მოცემული დავის ფარგლებშია მოთხოვნილი, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ.

მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (შდრ. სუსგ, 10.11.2015, საქმეზე #ას-937-887-2015; (იხ. სუსგ-ები # ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას-773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას-323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

18. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე: მოსარჩელე მარტოხელა პენსიონერია, მისი ყოველთვიური შემოსავალი მხოლოდ პენსიის სახით მიღებული თანხა - 160 ლარია. მხარეები ერთმანეთის ნათესავები არიან. მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის დადებული გარიგების მიზანი იყო, რომ ამ უკანასკნელს მოსარჩელეზე ეზრუნა და სიცოცხლის განმავლობაში ეპატრონა მისთვის, ასევე, საკარმიდამო ნაკვეთიდან მიღებული შემოსავლით მატერიალურად უზრუნველეყო იგი. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, პირველი მოპასუხე მოსარჩელეზე ზრუნავდა კიდეც, თუმცა მათ შორის ურთიერთობა მალევე დაიძაბა, რადგანაც პირველმა მოპასუხემ შეწყვიტა მოსარჩელის მოვლა-პატრონობა და სადავო უძრავი ქონება გაასხვისა. ამრიგად, 2015 წლის 17 აპრილის ხელშეკრულება თავისი შინაარსით არ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ჩუქებას, რადგანაც მოსარჩელემ დამაჯერებლად, დასაშვები და სათანადო მტკიცებულებებით დაამტკიცა (იხ. აღწერილობითი ნაწილის მეორე და მომდევნო პუნქტები), რომ პირველ მოპასუხესთან სამისდღეშიო რჩენაზე (სსკ-ის 941-ე მუხლი) დადო ხელშეკრულება და მას ამ უკანასკნელისათვის საკუთრების გასხვისების უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია (სსკ-ის 945-ე მუხლი). ამდენად, პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებებსა და დასკვნებს ამ ნაწილში და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე მოპასუხესთან სამისდღეშიო რჩენის სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულების მიზანს, სწორედ, ამ ურთიერთობის ფარგლებში, მარჩენალისათვის სადავო უძრავი ქონების გადაცემა წარმოადგენდა. სსკ-ის 942-ე მუხლის მიხედვით კი, ამ სახის ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის წერილობით ფორმასთან ერთად სავალდებულოა მისი სანოტარო წესით დამოწმება, რაც შესრულებული არ არის. შესაბამისად, მითითებული ხელშეკრულება უცილოდ ბათილია (არარა გარიგებაა - სსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება და 328-ე მუხლის პირველი ნაწილი) და აქედან გამომდინარე, ის ვერ დაედებოდა საფუძვლად საჯარო რეესტრში პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლების რეგისტრაციას.

19. სსკ-ის 183-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, გამსხვისებელს გააჩნდეს ნივთზე საკუთრების კანონიერი უფლება („საკუთრება კანონიერია და საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით დაცულ სფეროში შედის, თუ მისი შეძენა მოხდა კანონის მოთხოვნათა დაცვით. საკუთრების განკარგვის თავისუფლებასთან გვაქვს საქმე, როცა ეს განკარგვა მესაკუთრის თავისუფალი ნების შედეგად ხდება და იგი წარმოადგენს სუვერენული უფლების რეალიზაციის გამოვლინებას“ იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის 2 ივლისის #1/2/384 გადაწყვეტილება, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის #1/2/411 გადაწყვეტილება). აღნიშნულიდან გამომდინარე, ბათილია სადავო უძრავ ნივთზე დადებული შემდგომი გარიგებებიც. 2015 წლის 13 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მეორე მოპასუხის სახელზე საკუთრება არ გადასულა, რადგანაც მან ნივთი არამესაკუთრისაგან შეიძინა და ამის შესახებ მისთვის ცნობილი იყო (სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები). ამ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას იძლევა მეორე მოპასუხის მიერ შესაგებლის სასამართლოს მიერ დადგენილ ვადაში წარუდგენლობის (იხ. აღწერილობითი ნაწილი, პ.9) სამართლებრივი შედეგები, რაც გათვალისწინებულია სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი და მეოთხე ნაწილებით. ის მოსარჩელეს არ შესდავებია იმაში, რომ მასზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ფორმალურად განხორციელდა და, სინამდვილეში, მისი ქონების ხელში ჩაგდება უნდოდა პირველი მოპასუხის ცოლისდას - მესამე მოპასუხეს. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის ბოლო წინადადების საფუძველზე სარჩელში მითითებული გარემოებები დამტკიცებულად ითვლება, რადგანაც მას აღარ ჰქონდა ამ მოქმედების შესრულების უფლება საქმის არსებითად განხილვის დროს. გარდა ამისა, მეორე მოპასუხის არც მოგვიანებით წარდგენილ შესაგებელშია დამაჯერებლად ახსნილი და დასაბუთებული, თუ რა მიზეზმა განაპირობა ის ფაქტი, რომ მან სადავო ქონება მისი შეძენიდან რამდენიმე თვეში (2016 წლის მარტი) იმავე ფასად (10 000 აშშ დოლარად) მიჰყიდა პირველი მოპასუხის ცოლისდას (მესამე მოპასუხეს).

20. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნებს შემძენების კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ 2016 წლის 28 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე არც მესამე მოპასუხეს შეუძენია სადავო ნივთზე საკუთრება, რადგანაც ის პირველი მოპასუხის ცოლისდაა და, აქედან გამომდინარე, არსებობს იმის პრეზუმფცია, რომ მან იცოდა გამსხვისებლის არამესაკუთრეობის თაობაზე. აღნიშნული პრეზუმფცია მესამე მოპასუხემ სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულებებით ვერ გააქარწყლა. ამრიგად, საჯარო რეესტრში მესამე მოპასუხე არასწორადაა რეგისტრირებული სადავო ნივთის მესაკუთრედ. რადგანაც ამ რეგისტრაციის საფუძველი, 2016 წლის 28 მარტის გარიგება ბათილია, რეგისტრაცია უნდა გაუქმდეს („საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი და 26-ე მუხლის 1.„ბ“ ქ/პუნქტი) და უნდა აღდგეს რეგისტრაციამდე არსებული სამართლებრივი მდგომარეობა, რადგანაც მესამე მოპასუხის მოქმედებით მოსარჩელეს ზიანი ადგება (სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი: იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება).

21. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

22. კასატორი სსსკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან, ამდენად, მოპასუხეებს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, უნდა დაეკისროთ პირველი, მეორე და მესამე ინსტანციის სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული სახელმწიფო ბაჟის 1 200 (ათას ორასი) აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა;

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 408.3 და 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ვ.ჩ–ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 ივნისის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. ვ.ჩ–ს სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. ვ.ჩ–ს (პ/ნ ....) დაუბრუნდეს საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: გორის რაიონის სოფელ ......, უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი ...... და საჯარო რეესტრში ვ.ჩ. ამ ქონების მესაკუთრედ აღირიცხოს;

5. ლ.ჩ–ს (პ/ნ .....), მ.ჩ–სა (პ/ნ .....) და ნ.ა–ს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროთ სახელმწიფო ბაჟის 1 200 (ათას ორასი) აშშ დოლარის ექვივალენტი ლარის გადახდა;

6. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი