№ას-866-808-2017 17 ოქტომბერი, 2017 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.კ–ძე (მოპასუხე)

მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი - გ.ო–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „გ.“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 აპრილის განჩინება

საკასაციო საჩივრების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ერთობლივი საქმიანობიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება, თანხის დაკისრება

აღწერილობითი ნაწილი :

1. ფიზიკურმა პირებმა: დ. დ–მ, პ. გ–მა, ი.კ–მ, გ.მ–ემ, პ.ხ–მა და პ.ბ–მ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც დამფუძნებლები) 2005 წლის 28 ნოემბერს დააფუძნეს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „გ.“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან ამხანაგობა), რომლის მიზანსაც წარმოადგენდა, ქ. თბილისში, ..... მდებარე მიწის ნაკვეთების „გეგმით განსაზღვრულ დაახლოებით 2832 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობა-ნაგებობების დანგრევა და მათ ნაცვლად ახალი მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა“ (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 930-ე და მომდევნო მუხლი).

2. დამფუძნებლებმა ერთობლივი საქმიანობის წერილობითი ხელშეკრულება სანოტარო წესით დაამოწმეს. შეთანხმების ხელმოწერის დროისათვის ამხანაგობას მისი ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი (პ. გ.) პირობადადებული საკუთრების უფლებით გადასცემდა ქ. თბილისში, ..... მდებარე 2832 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს, ხოლო დანარჩენ წევრებს ფულადი ან არაფულადი შენატანები უნდა განეხორციელებინათ (სსკ-ის 188-ე, 931-ე-932-ე მუხლები).

3. 2008 წლის 15 ოქტომბერსა და იმავე წლის 20 ოქტომბერს, ერთ შემთხვევაში, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობასა და მ.კ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან შემკვეთი) შორის და, მეორე შემთხვევაში, ამხანაგობასა და გ.ო–ს (შემდეგში მოხსენიებული, როგორც მეორე მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან შემკვეთი) შორის დაიდო შეთანხმებები, რომლებიც დასათაურდა, როგორც “ამხანაგობაში გაწევრიანების შესახებ” ხელშეკრულებები. ამ შეთანხმებების თანახმად, ქ. თბილისში, ...., ასაშენებელ სახლში, მოპასუხეებს განსაზღვრული ოდენობის თანხის სანაცვლოდ, კონკრეტული ფართები უნდა გადასცემოდათ.

4. პირველ მოპასუხეს აშენებულ უძრავ ნივთზე საკუთრება 46 120, ხოლო მეორე მოპასუხეს კი, 37950 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ გადაეცემოდა. მითითებული თანხები მოპასუხეებმა ამხანაგობას სრულად გადაუხადეს.

5. თავის მხრივ, ამხანაგობამ (მოსარჩელემ) მოპასუხეებს საკუთრებაში გადასცა შეთანხმების საგანი.

6. 2013 წლის 19 აპრილს, ამხანაგობის წევრთა საერთო კრებაზე, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება მენაშენეთა მიერ თანხის დამატებაზე (დარჩენილი სამუშაოების შესრულების მიზნებისათვის), რაც შესაბამისი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, განისაზღვრა 43 აშშ დოლარით 1 კვ.მ-ზე. მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე, ამხანაგობის წევრების გარკვეულმა ნაწილმა ამხანაგობაში დამატებითი თანხები შეიტანა.

7. 2013 წლის 19 სექტემბრის კრების ოქმის მიხედვით, ამხანაგობის იმ წევრებს, რომლებმაც არ გადაიხადეს 2013 წლის 19 აპრილის კრების ოქმით დადგენილი თანხა, დამატებითი ვადა განესაზღვრათ. მოპასუხეებმა არც ამ ვადაში ამხანაგობის გადაწყვეტილებით დადგენილი დამატებითი თანხები არ გადაიხადეს.

8. 2014 წლის 5 თებერვალს, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ, პირველი მოპასუხისათვის, დამატებით - 3376.36, ხოლო მეორე მოპასუხისათვის - 3008.28 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხეები წარმოადგენენ ამხანაგობის მონაწილე პირებს, რომელთაც ამხანაგობის წინაშე ფულადი ვალდებულება გააჩნიათ, მათი მხრიდან თანხის გადაუხდელობა კი, აბრკოლებს ამხანაგობის ერთობლივი საქმიანობის მიზნის საბოლოოდ მიღწევას. მან მიუთითა 2013 წლის 19 აპრილს გამართულ ამხანაგობის წევრთა საერთო კრებაზე, რომლის დღის წესრიგის ერთ-ერთ საკითხს წარმოადგენდა მშენებარე საცხოვრებელი სახლის ე.წ. ,,შავ კარკასამდე’’ მიყვანისათვის, არსებული ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარე, მენაშენეთა მიერ თანხის დამატება, რაც შესაბამისი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის თითოეული მესაკუთრისათვის 1 კვ.მ-ზე 43 აშშ დოლარით განისაზღვრა. ამხანაგობის წევრების მიზანი იყო, რომ ერთიანი ძალითა და კრიზისული სიტუაციის სწორი მართვით დასრულებულიყო სამშენებლო სამუშაოები. გასათვალისწინებელი იყო, რომ ამხანაგობის წევრთა უმრავლესობის მიერ დამატებითი თანხების გადახდამ შედეგობრივად გამოიწვია ის, რომ მშენებარე ობიექტზე არ შეჩერებულა სამშენებლო სამუშაოები, ასაშენებელი 18 დონიდან აშენდა 18 დონე, ამასთან, დასრულდა შენობის სახურავის მოწყობის სამუშაოები. მოსარჩელის მტკიცებით, ამხანაგობის წინაშე არსებობს სხვა სახის სერიოზული გამოწვევები, რაც ერთობლივი საქმიანობის მიზნების მიღწევის აუცილებლობიდან გამომდინარე უნდა გადაიჭრას. ყურადსაღებია, რომ ამხანაგობას გააჩნია ფულადი ვალდებულება ქ.თბილისის მერიის არქიტექტურის საქალაქო სამსახურის წინაშე - გადასახდელია მრავალფუნქციური ობიექტის კოეფიციენტის მოსაკრებელი, 458 659 ლარი, იმ შემთხვევაში კი, თუ ამხანაგობა შენობას ექსპლუატაციაში ვადაში ჩააბარებს, ეპატიება არსებული კოეფიციენტის დავალიანება. ამხანაგობის წევრთა აბსოლუტური უმრავლესობა აღნიშნულ ვალდებულებას ასრულებს კეთილსინდისიერად, დამატებით ფულად თანხას იხდიან დროულად, ერთჯერადად ანდა გარკვეული პერიოდულობით, ხოლო მოპასუხეებთან ეს საკითხი გადაუწყვეტელია, რადგანაც, ისინი უარს აცხადებენ დამატებითი თანხების გადახდაზე.

9. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და წარდგენილი შესაგებლებით გამორიცხეს მოთხოვნა. პირველი მოპასუხის განმარტებით, მან სრულად შეასრულა 2008 წლის 15 ოქტომბრის შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება და ამხანაგობას გადაუხადა უძრავი ნივთის საფასური. ამ უკანასკნელმა მას საკუთრებაში გადასცა ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი ბინა 77 კვ.მ (ასაშენებელ საცხოვრებელ სახლში), ასევე, ავტომანქანის სადგომი. დამატებითი თანხის შეტანასთან დაკავშირებით მოპასუხეს არ შეთანხმებიან, შესაბამისად, ის არ იყო ვალდებული მოთხოვნილი თანხის გადახდაზე. მეორე მოპასუხის მტკიცებით, მხარეებს შორის 2006 წლის 24 იანვრისა და 2008 წლის 20 ოქტომბრის ხელშეკრულებებით დამატებითი შენატანის პირობები განსაზღვრული არ ყოფილა, ამდენად, ამხანაგობა არ იყო უფლებამოსილი, მისი ე.წ. „ჩვეულებრივი წევრისთვის“ დამატებითი შენატანების განხორციელება მოეთხოვა. გარდა ამისა, ამხანაგობის წევრებმა გადაწყვეტილებები წესების დარღვევით მიიღეს, რაც გარიგებების უცილოდ ბათილობის საფუძველი იყო. მოპასუხის მითითებით, კონკრეტული წევრების მიერ კრების ოქმის საფუძველზე, ამხანაგობაში დამატებითი შენატანის განხორციელება არ მიუთითებდა სხვა წევრების ვალდებულების წარმოშობაზე.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 21 აპრილის გადაწყვეტილებით, ამხანაგობის სარჩელი დაკმაყოფილდა; პირველ მოპასუხეს 3376.36 აშშ დოლარის, ხოლო მეორე მოპასუხეს 3008.28 აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 317-ე, 930-ე, 932-ე, 934-ე, 937-ე მუხლები.

11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 20 აპრილის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები და მიუთითა, რომ ამხანაგობის წინაშე არსებული პრობლემური საკითხები უნდა გადაჭრილიყო ერთობლივი საქმიანობის მიზნების მიღწევის აუცილებლობიდან გამომდინარე. შესაბამისად, ამხანაგობის მოთხოვნა საერთო კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით დადგენილი - დამატებითი თანხის გადახდის დაკისრების თაობაზე, დასაბუთებული იყო;

12.2. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ამხანაგობასა და მოპასუხეებს შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების მიხედვით, მოპასუხეებმა აღიარეს 2005 წლის 28 ნოემბრის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულების მიზნები, დაეთანხმნენ ამხანაგობაში გაწევრიანების პირობებსა და წევრების უფლება-მოვალეობებს, ასევე იკისრეს ვალდებულება, განუხრელად დაეცვათ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით წევრებისათვის დადგენილი ვალდებულებები. ამდენად, პალატის დასკვნებით, ისინი ვალდებული იყვნენ არა მხოლოდ განეხორციელებინათ მითითებული ხელშეკრულებით დადგენილი შენატანი, არამედ, დამორჩილებოდნენ და შეესრულებინათ ამხანაგობის წევრთა საერთო კრების გადაწყვეტილება, დამატებითი თანხების შეტანის თაობაზე.

13. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

13.1. კასატორების მოსაზრებით, სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მათი, როგორც ამხანაგობის წევრების სამართლებრივ ბუნებასა და სტატუსზე, კერძოდ, შესაფასებელია, ისინი წარმოადგენენ ამხანაგობის დამფუძნებელ თუ ე.წ. „ჩვეულებრივ წევრებს“. კასატორების განმარტებით, ამ საკითხს პრინციპული მნიშვნელობა აქვს მათივე ნაკისრი ვალდებულებებისა და უფლებების განსაზღვრისათვის;

13.2. კასატორების მტკიცებით, მათ დამატებითი თანხების გადახდის ვალდებულება რაიმე ფორმით არ აუღიათ;

13.3. კასატორების მითითებით, 2013 წლის 19 სექტემბრის კრების ოქმი კანონსაწინააღმდეგო გარიგება იყო და სააპელაციო სასამართლოს მათი მითითება ამ კრების ოქმის ბათილობაზე, საკმარისად უნდა ჩაეთვალა მისი კანონიერების შესასწავლად. ასევე, ყურადსაღებია, რომ აღნიშნულ ოქმს ხელს მხოლოდ ორი პირი აწერს, შესაბამისად, არასანდოა ის მითითებაც, რომ მიღებულ გადაწყვეტილებას ამხანაგობის 87-მა წევრმა დაუჭირა მხარი;

13.4. კასატორების განმარტებით, 2013 წლის 19 აპრილის სხდომის ოქმი რომლითაც, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, დამატებითი შენატანების განხორციელების შესახებ, საერთოდ არ არის წარმოდგენილი საქმეში

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "ა", „დ“ და "ე" ქვეპუნქტების საფუძველზე, საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

სამოტივაციო ნაწილი :

საკასაციო საჩივრები დასაბუთებულია. შესაბამისად, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი უარყოფილ იქნეს.

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები, ხოლო ამავე კოდექსის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)“. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალუ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორებმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების არასწორად გამოყენებისა და განმარტების კუთხით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) წარმოადგინეს.

16. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კერძო ხასიათის ურთიერთობების სამართლებრივი რეგულირების პროცესში კონკრეტული სამართლის ნორმების საფუძველზე, ამ ურთიერთობის მონაწილეების აღჭურვა განსაზღვრული სუბიექტური უფლებებითა და მოვალეობებით, განაპირობებს შემდგომში მათ ქცევას არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. სამართლის ნორმა (ნორმები) პირს უნდა ანიჭებდეს უფლებას, მოსთხოვოს ვალდებულ პირს, შეასრულოს სამართლებრივად განპირობებული აუცილებელი მოქმედება ან თავი შეიკავოს მისგან (სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი). აქედან გამომდინარე, მოთხოვნა ყოველთვის წარუმატებელი იქნება, თუ არ არსებობს კანონის ნორმა, საიდანაც გამომდინარეობს ის სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს (შდრ. სუსგ საქმე # ას-245-233-2017 6.06.2017). განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნას - მოპასუხეებისათვის ფულადი ვალდებულების შესრულების დაკისრების თაობაზე, სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია. 2008 წლის 15 და 20 ოქტომბრის ხელშეკრულებები, რომელსაც ის ეყრდნობა, ასეთი მოთხოვნის წარდგენის საშუალებას მას არ აძლევს, რადგანაც მოპასუხეებს სრულად შესრულებული აქვთ მითითებული შეთანხმებით ნაკისრი ვალდებულება და, აქედან გამომდინარე, ფულადი ვალდებულება შეწყვეტილია (სსკ-ის 427-ე მუხლი). აღნიშნული ხელშეკრულებების სამართლებრივ ბუნებასთან მიმართებით საკასაციო სასამართლო ამხანაგობის ყურადღებას ამახვილებს შემდეგზე: მიუხედავად იმისა, რომ მხარეებმა 2008 წლის 15 და 20 ოქტომბრის შეთანხმებები დაასათაურეს, როგორც “ამხანაგობაში გაწევრიანების შესახებ” ხელშეკრულება, ის ამხანაგობაში მოპასუხეების გაწევრიანების საფუძვლად ვერ მიიჩნევა, რადგანაც 2005 წლის 28 ნოემბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც უნდა წარმოშობოდათ მოპასუხეებს ე.წ. „ჩვეულებრივი წევრის“ უფლება-მოვალეობები, სანოტარო წესით იქნა დამოწმებული, ანუ მხარეებმა გარიგების ნამდვილობა წერილობითი შეთანხმების სანოტარო წესით დამოწმებას დაუკავშირეს და, აქედან გამომდინარე, ამხანაგობაში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით ყველა შემდგომი გარიგებებიც სანოტარო წესით უნდა დამოწმებულიყო (სსკ-ის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილი), რაც მოპასუხეების შემთხვევაში დაცული არ ყოფილა და შესაბამისად, მათ არ წარმოეშობოდათ საერთო საქმიანობიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობები.

17. გარდა ამისა, საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. პალატას მიაჩნია, რომ ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (სსკ-ის 931-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ე“ ქ/პუნქტი, 935-ე მუხლები). განსახილველ შემთხვევაში კი, ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივ წევრებს“, ამ შემთხვევაში მოპასუხეებს, ამხანაგობის სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიხედვით, სრული უფლებამოსილება არ გააჩნდათ და ისინი მხოლოდ აშენებული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის უფლებით იყვნენ აღჭურვილნი (იხ.ტ.1. ს.ფ. 365, შდრ. სუსგ, საქმე #ას-482-458-201316.01.2014წ.; საქმე # ას- 630-597-2014, 28.07.2015 „იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისაგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“).

18. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებთან გაფორმებული ხელშეკრულებებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ მათ სახელშეკრულებო თვითბოჭვის ფარგლებში იკისრეს ვალდებულება, ერთობლივად ემოქმედათ ამხანაგობის სხვა წევრებთან ერთად ამხანაგობის მიზნების მისაღწევად და ამ მიზნების მიღწევისას წარმოშობილ ვალდებულებებზე აიღეს პასუხისმგებლობა. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობაში გაწევრიანების შესახებ ხელშეკრულებებში, მოპასუხეების ამხანაგობის წევრებად მოხსენიება არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს იმისთვის, რომ აღნიშნული პირები ამხანაგობის მონაწილე წევრებად და მის ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ პირებად მივიჩნიოთ.

19. ამრიგად, 2008 წლის 15 და 20 ოქტომბრის შეთანხმებები სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საერთო საქმიანობის სამართლებრივ ურთიერთობად და არასწორად გამოიყენა 930-ე და მომდევნო მუხლები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნების გაზიარების შემთხვევაშიც კი, არ იარსებებდა სარჩელის დაკმაყოფილების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძველი, რადგანაც 2013 წლის 19 აპრილისა და 19 სექტემბრის კრებას მოპასუხეები არ ესწრებოდნენ და მათ არ აუღიათ დამატებითი შენატანების განხორციელების ვალდებულება. ამხანაგობასა და მოპასუხეებს შორის ურთიერთობა ნარდობად უნდა შეფასდეს და, შესაბამისად, გამოყენებული უნდა იქნეს ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები (სსკ-ის 629-ე და მომდევნო მუხლები). სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ანუ, ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს რეზულტატზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2008 წლის 15 ოქტომბერს, ამხანაგობასა და პირველ მოპასუხეს შორის, ხოლო 2008 წლის 20 ოქტომბერს, ამხანაგობასა და მეორე მოპასუხეს შორის ხელშეკრულებები დაიდო, რომელთა თანახმად, პირველ მოპასუხეს ამხანაგობაში 46 120, ხოლო მეორე მოპასუხეს, 37 950 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის შენატანი უნდა განეხორციელებინა. შენატანების სანაცვლოდ, ქ. თბილისში, ....., ასაშენებელ სახლში, პირველ მოპასუხეს 77 კვ.მ ფართის საცხოვრებელი ბინა, ასევე, ავტომანქანის სადგომი (15 კვ.მ), ხოლო მეორე მოპასუხეს, 69.04 კვ.მ ფართის საცხოვრებელი ბინა უნდა გადასცემოდა საკუთრებაში. შესაბამისად, შინაარსობრივად ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო შესრულებული სამუშაოს რეზულტატის, კონკრეტული საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემა, რისთვისაც მოპასუხეები ახორციელებდნენ არა არაფულადი სახის რაიმე შენატანს, არამედ იხდიდნენ კონკრეტული ფართის ბინის განსაზღვრულ ღირებულებებს. საკასაციო პალატის განმარტებით, მოპასუხეებთან დადებული ხელშეკრულებებით ცალსახად დგინდება, რომ მათი ინტერესი შემოიფარგლებოდა ინდივიდუალურად განსაზღვრული ფართის (ბინის) მიღებით. მათ ხელშეკრულება გააფორმეს უკვე შექმნილ ამხანაგობასთან. შესაბამისად, მათ ამხანაგობის დამფუძნებლებისაგან განსხვავებული სამართლებრივი კავშირი აქვთ ამხანაგობასთან. ისინი ერთობლივი საქმიანობის მონაწილეები კი არ გახდნენ, არამედ შეთანხმებული საზღაურის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების მიერ აშენებულ მრავალბინიან კორპუსში გახდნენ განსაზღვრული ფართის მესაკუთრეები. რადგანაც განსახილველ შემთხვევაში, ნარდობა არ ითვალისწინებდა უძრავი ნივთის დამზადებას (აშენებას) მიახლოებითი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით (სსკ-ის 629.2-ე და 631-ე.1 მუხლები), ამხანაგობას (მენარდეს) არ შეუძლია, მოითხოვოს შეთანხმებულ საზღაურზე მეტი.

20. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

21. ამდენად, მოსარჩელეს კასატორების სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელების მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი, 695 ლარისა (პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ) და 621.3 ლარის (მეორე მოპასუხის) ოდენობით.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 408.3, 411-ე და 199¹-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. მ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გ.ო–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 აპრილის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „გ–ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

5. ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „გ–ს“ (ს/ნ ....) მ.კ–ძის (პ/ნ ......) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 695 (ექვსას ოთხმოცდათხუმეტი) ლარის ანაზღაურება;

6. ინდივიდუალურ ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „გ–ს“ (ს/ნ ....) გ.ო–ის (პ/ნ .....) სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 621.3 (ექვსას ოცდაერთი ლარი და ოცდაათი თეთრი) ლარის ანაზღაურება;

7. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 11 თებერვლის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება იმ ნაწილში, რომლითაც:

7.1. მ.კ–ძეს (პ/ნ ....) აეკრძალა, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მდებარე: ქალაქი თბილისი, ...., სადარბაზო 1, სართული 8, ბინა 40, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ....... გასხვისება;

7.2. გ.ო–ს (პ/ნ .....) აეკრძალა, მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მდებარე: ქალაქი თბილისი, ....., სადარბაზო 2, სართული 3, ბინა 94, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ...... გასხვისება;

8. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი