საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-534-500-2017(ბ) 14 ივლისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – რ. გ-ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ბ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ. ბ-ე (შემდეგში: მოსარჩელე, მსჯავრდებული ან მარწმუნებელი) სასჯელაღსრულების დაწესებულებებში 2008 წლის 21 იანვრიდან (დაკავების დღიდან) 2009 წლის 18 აპრილამდე იმყოფებოდა, საიდანაც იგი საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულების (შეწყალების აქტის) საფუძველზე გათავისუფლდა (იხ. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ცნობა N06675612 - ტ.1.ს.ფ. 20).

1.1. მსჯავრდებულს გორის რაიონული სასამართლოს 2008 წლის 3 სექტემბრის განაჩენით, 2 წლითა და 6 თვის ვადით თავისუფლების აღკვეთა ჰქონდა მისჯილი (იხ. სასამართლოს განაჩენი - ტ.1. ს.ფ. 29).

2. აღნიშნულ საქმეზე მსჯავრდებულის ინტერესებს რ. გ-ი (შემდეგში: ადვოკატი, წარმომადგენელი, რწმუნებული, მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) ორდერის საფუძველზე იცავდა (იხ. ორდერი; ტ.1.ს.ფ. 21).

2.1. სისხლის სამართლის საქმეზე საადვოკატო მომსახურების საფასურისა და მისი ოდენობის თაობაზე მხარეებს არც ზეპირი და არც წერილობითი შეთანხმება არ დაუდიათ.

3. სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდში, 2008 წლის 2 სექტემბერს, მსჯავრდებულმა ადვოკატის სახელზე კანონით დადგენილი წესით გასცა გენერალური მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელს მიანიჭა უფლებამოსილება, რომ მარწმუნებელი წარმოედგინა ყველა სახელმწიფო და არასახელმწიფო ორგანიზაციაში, განეხორციელებინა სამკვიდროს მიღებისთვის კანონით გათვალისწინებული იურიდიული პროცედურები, განეკარგა მარწმუნებლის ქონება და ა.შ. (იხ. გენერალური მინდობილობა - ტ.1. ს.ფ. 31).

4. წინამდებარე განჩინების მე-3 პუნქტში მითითებული მინდობილობის საფუძველზე, ადვოკატმა შეასრულა სამკვიდროს მიღებისთვის დადგენილი სხვადასხვა იურიდიული ქმედებები, რის შედეგადაც 2008 წლის 24 ოქტომბერს, ნოტარიუსმა მსჯავრდებულის სახელზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა და იმავე დღეს ამ უკანასკნელის სახელზე აღირიცხა მამკვიდრებლის - თ. ბ-ის (მამიდის) დანაშთი სამკვიდრო ქონება (მდებარე ქ. გორში, თბილისის ქ.№ 62, ბინა №6 - იხ: სამკვიდრო მოწმობა; ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; ტ.1.ს.ფ.33-37).

4.1. 2008 წლის 24 ოქტომბერს, წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებული ქონება მოპასუხემ 16 500 (თექვსმეტი ათას ხუთას) აშშ დოლარად მიჰყიდა ა. ო-ეს (შემდეგში: ქონების შემძენი), რომელმაც 15 000 აშშ დოლარი (თხუთმეტი ათასი) რწმუნებულს იმავე დღეს გადაუხადა, ხოლო 1 500 აშშ (ათას ხუთასი) დოლარის ანაზღაურების შესახებ მხარეთა შორის შედგა ვალის აღიარების დოკუმენტი, რომლითაც ქონების შემძენმა აიღო ვალდებულება, რომ თანხის გადაუხდელ ნაწილს მოპასუხეს, როგორც რწმუნებულს, 2009 წლის 24 ოქტომბრის ჩათვლით გადაუხდიდა (იხ: ხელწერილი ნასყიდობის გარიგების დადებისა და თანხის რწმუნებულისთვის გადახდის შესახებ; ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან; სანოტარო აქტი №48 და ქონების შემძენის ხელწერილი ვალის აღიარების შესახებ - ტ. 1.ს.ფ.35-39).

4.2. ქონების განკარგვიდან მიღებული თანხა 15 000 (თხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარი რწმუნებულმა საკუთარ ანგარიშზე შეიტანა და მარწმუნებლისთვის არ გადაუცია.

4.3. ქონების შემძენმა უძრავი ქონების ღირებულების დარჩენილი ნაწილი - 1 500 აშშ (ათას ხუთასი) დოლარი 2010 წლის გაზაფხულზე ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულ მარწმუნებელს გადაუხადა (იხ. ხელწერილი; სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.1. ს.ფ.39-49).

5. 2012 წელს რწმუნებულმა (ადვოკატმა) სასამართლოს მიმართა ქონების შემძენის წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ უკანასკნელისათვის 1 500 (ათას ხუთასი) აშშ დოლარის დაკისრება 4.1. ქვეპუნქტში მითითებული ვალის აღიარების დოკუმენტის საფუძველზე.

5.1. გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით, რომელშიც მოსარჩელე იყო რწმუნებული, მოპასუხე - ქონების შემძენი, ხოლო მესამე პირად ჩაბმული იქნა მარწმუნებელი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, არ დაკმაყოფილდა სარჩელი. სასამართლომ დაადგინა, რომ 2008 წლის 24 ოქტომბერს ქონების შემძენის მიერ შედგენილი ხელწერილით გათვალისწინებული 1 500 (ათას ხუთასი) აშშ დოლარი (იხ. 4.1. ქვეპუნქტი), მარწმუნებლისათვის გაწეული საადვოკატო მომსახურებისათვის გასამრჯელოს სახით იყო გადასახდელი. სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო თანხა - 1500 აშშ დოლარი ქონების შემძენმა ყოფილ მესაკუთრეს (მარწმუნებელს) უკვე გადაუხადა და რწმუნებულს აღარ ჰქონდა ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება.

5.2. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა (იხ. სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.1.ს.ფ.40-49).

6. სარჩელის საფუძვლები:

6.1. მარწმუნებელმა 2014 წლის 2 დეკემბერს სარჩელი აღძრა რწმუნებულის (ადვოკატი) წინააღმდეგ და მოითხოვა ამ უკანასკნელისათვის 14 000 (თოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარისა და ამ თანხის გადაუხდელობით გამოწვეული ზიანის - 5 040 (ხუთი ათას ორმოცი) აშშ დოლარის დაკისრება (იხ. სარჩელი; თანდართული დოკუმენტაცია - ტ.1, ს.ფ.1-53).

6.1.1. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებზე და განმარტა, რომ მან მოპასუხის სახელზე გასცა გენერალური მინდობილობა, რათა რწმუნებულს მოეგვარებინა მემკვიდრეობის მიღებასთან დაკავშირებული საკითხები. მოსარჩელის განმარტებით, გენერალური მინდობილობის გაცემის მიზანი იყო, ბინის რეალიზაციით მიღებული თანხა მსჯავრდებულის ინტერესების დაცვას მოხმარებოდა, რაც იმას გულისხმობდა, რომ ყველა ხარჯის დაფარვის შემდეგ, ადვოკატს დარჩენილი თანხა მარწმუნებლისათვის უნდა დაებრუნებინა;

6.1.2. მოსარჩელის განმარტებით, მას არასოდეს გაუცია თანხმობა საცხოვრებელი სახლის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის რწმუნებულისათვის სრულად გადაცემის თაობაზე. მოპასუხემ თვითნებურად მიითვისა მარწმუნებლის უძრავი ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხა, რადგან ადვოკატს თავის დამსახურებად მიაჩნდა, რომ მსჯავრდებულს საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 19-108-ე მუხლით წარდგენილი ბრალდება ამავე კოდექსის 19-111-ე მუხლზე გადაუკვალიფიცირდა, ხოლო მოგვიანებით მსჯავრდებული პრეზიდენტმა შეიწყალა. მოსარჩელის მტკიცებით, მას მოპასუხესთან გასამრჯელოს თაობაზე არასოდეს დაუდია არც ზეპირსიტყვიერი და არც წერილობითი შეთანხმება, დასახელებულ საკითხებში, საპატიმროში ყოფნის დროს, მსჯავრდებულს დახმარება შესთავაზა ადვოკატმა;

6.1.3. მოსარჩელემ ისიც განმარტა, რომ, ვინაიდან, მის შვილს მოპასუხემ 15 000 (თხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარიდან 700 (შვიდასი) აშშ დოლარი გადასცა, ამასთან, არ არსებობდა მხარეთა შეთანხმება ჰონორარის ოდენობის თაობაზე, კეთილი ნების გათვალისწინებით, თვითონვე განუსაზღვრა მოპასუხეს გონივრულ ხარჯებად 300 (სამასი) აშშ დოლარი, შესაბამისად, მარწმუნებლის სასარჩელო მოთხოვნა, ამ ხარჯების გამოკლებით, შეადგენდა 14 000 აშშ დოლარს (15000-700-300=14000).

6.1.4. მოსარჩელემ მოპასუხისგან ზიანის ანაზღაურებაც მოითხოვა და მიუთითა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, იგი უნდა განსაზღვრულიყო სამწლიანი ვადით, თითოეულ თვეზე დასარიცხი 1%-ის (ანუ 140 აშშ დოლარი) ოდენობით, რაც 3 წელზე გაანგარიშებით შეადგენდა 5 040 (ხუთი ათას ორმოცი) აშშ დოლარს.

6.1.5. მოსარჩელემ წინამდებარე განჩინების 5.1. ქვეპუნქტში ასახულ გარემოებაზე მითითებით განმარტა, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილი იყო, რომ რწმუნებულმა (მოპასუხემ) უსაფუძვლოდ მიითვისა მარწმუნებლის უძრავი ქონების გასხვისებით მიღებული თანხა, რომელიც არ წარმოადგენდა საადვოკატო მომსახურების ჰონორარს;

6.2. მოსარჩელემ ასევე მიუთითა, რომ შსს გლდანი-ნაძალადევის სამმართველოს მე-2 განყოფილებაში ამჟამად მიმდინარეობდა გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელშიც იგი დაზარალებულად იყო ცნობილი 2009 წლის 19 მარტის დადგენილების საფუძველზე.

7. მოპასუხის შესაგებელი:

7. 1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მისი უარყოფა მოითხოვა შემდეგი საფუძვლებით:

7.1.1. იგი იცავდა მარწმუნებლის (მოსარჩელის) ინტერესებს სისხლის სამართლის საქმეზე და სწორედ მისი პროფესიონალიზმის შედეგად გადაუკვალიფიცირდა მსჯავრდებულს ბრალდება სხვა მუხლზე, რომელიც ნაკლებ სანქციას ითვალისწინებდა, შემდეგ კი მსჯავრდებული შეწყალების აქტის საფუძველზე გათავისუფლდა;

7.1.2. 2008 წლის 2 სექტემბერს, სასჯელაღსრულების დაწესებულებაში ყოფნის დროს, მოსარჩელემ ადვოკატზე გასცა გენერალური მინდობილობა, რათა ამ უკანასკნელს მარწმუნებლის სახელით ეწარმოებინა სამკვიდრო ქონების მიღებასთან დაკავშირებული საქმე. ამ მიზნით მოპასუხემ არაერთი იურიდიული ქმედება განახორციელა, რის შედეგადაც მოსარჩელე სამკვიდრო ქონების მესაკუთრე გახდა. შემდეგ მოპასუხემ, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა, ეს ქონება გაასხვისა 15 000 (თხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარად, თანხა კი მარწმუნებელს გადასცა. ამ უკანასკნელთან შეთანხმებით, როგორც საადვოკატო მომსახურების ჰონორარი, რწმუნებულმა თანხა საკუთარ ანგარიშზე ჩარიცხა, მოგვიანებით კი - 2008 წლის საშემოსავლო დეკლარაციაშიც ასახა.

7.2. მოპასუხემ მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა იყო ხანდაზმული, რაც მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს წარმოადგენდა (იხ. შესაგებელი; ტ.1.ს.ფ. 59-68).

8. გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები:

8.1. გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

8.1.1. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 14 000 (თოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

8.1.2. მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისთვის 14 000 (თოთხმეტი ათასი) აშშ დოლარის გადაუხდელობით გამოწვეული ზიანის - 5 040 (ხუთი ათას ორმოცი) აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

8.2. სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებანი და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 128-130-ე, 138-ე, 317-ე, 411-ე, 414-ე, 709-ე, 710-ე, 715-ე და 979-ე, მუხლები, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-3, მე-8-ე, 55-ე, 243-ე, 244-ე, 247-ე, 257-ე, 364-ე, 369-ე მუხლები.

8.3. სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 709-ე მუხლის მიხედვით, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ამავე კოდექსის 710-ე მუხლის შესაბამისად, „1. მარწმუნებელი ვალდებულია, გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. 2.გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. 3. თუ გასამრჯელოს ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ რაიმე ნიხრის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სანიხრო გასამრჯელო, ისევე, როგორც ნიხრის არარსებობისას - ჩვეულებრივი გასამრჯელო“. კოდექსის 715-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „რწმუნებული მოვალეა დაუბრუნოს მარწმუნებელს ყველაფერი, რაც მან მიიღო მინდობილი მოქმედების შესასრულებლად და არ გამოიყენა ამისათვის, აგრეთვე ისიც, რაც მან შეიძინა მინდობილი მოქმედების შესრულებასთან დაკავშირებით“.

8.3.1. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მიხედვით, „1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა- განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. 3. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით“.

8.3.2. სასამართლომ მიუთითა წინამდებარე განჩინების პირველ და მე-3 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე და დაასკვნა, რომ 2008 წლის 4 აგვისტოდან მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირსიტყვიერი დავალების ხელშეკრულება, რასაც ადასტურებდა ამავე თარიღით გამოწერილი ადვოკატის ორდერი. საადვოკატო მომსახურების ოდენობის თაობაზე მოპასუხეს მოსარჩელესთან რაიმე სახის ხელშეკრულება არ გაუფორმებია, მათ შორის - არც ზეპირი შეთანხმება. მომსახურების ღირებულებასთან დაკავშირებით საქმეში წარდგენილი იყო მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტება, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა, როგორც ურთიერთგამომრიცხველი. სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმე მ. (ბ.) ბ-ის ჩვენება, როგორც არათანმიმდევრული და არადამაჯერებელი, რომელმაც მოპასუხის (ადვოკატის) დაჟინებული მოთხოვნით რამდენჯერმე „დააზუსტა“ სადავო საკითხები, მით უმეტეს, რომ იგი უშუალოდ არ დასწრებია მხარეთა (ადვოკატ-კლიენტის) საუბარს. ამდენად, სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის არსებობდა დავალების ხელშეკრულება, რაც დასტურდებოდა 2008 წლის 6 აგვისტოს გაცემული ორდერით, ხოლო 2008 წლის აგვისტოში მხარეები არ შეთანხმებულან საადვოკატო მომსახურების ოდენობაზე. წინამდებარე განჩნების 4.1. ქვეპუნქტში მითითებულ გარემოებასთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა ის გარემოება, რომ რეალიზებული უძრავი ქონების სრული ღირებულება, რომელიც რწმუნებულმა საკუთარ ანგარიშზე ჩარიცხა, როგორც საადვოკატო მომსახურების თანხა, ნამდვილად იყო შეთანხმებული მარწმუნებელთან (მოსარჩელესთან). გენერალური მინდობილობის შინაარსით დგინდებოდა, რომ იგი გაიცა მხოლოდ იმ მიზნით, რომ მოპასუხე ყოფილიყო მოსარჩელის წარმომადგენელი სხვადასხვა სახელმწიფო თუ არასახელმწიფო დაწესებულებაში და სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებით შეესრულებინა კანონმდებლობით დადგენილი ყველა მოქმედება; ამავე მინდობილობით, რწმუნებული უფლებამოსილი იყო, განეკარგა მარწმუნებლის ქონება; აღნიშნულ მინდობილობაში არსად იყო დათქმა, რომ რწმუნებულს ჰქონდა უფლება, მარწმუნებლის უძრავი ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხა, მიუხედავად ქონების ღირებულებისა, თავის ანგარიშზე ჩაერიცხა, როგორც საადვოკატო მომსახურების ჰონორარი. სასამართლომ მიუთითა გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ივნისის კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაზე (იხ. 5.1. ქვეპუნქტი), რომლის საფუძველზე პრაქტიკულად ირიბად იქნა აღიარებული, რომ სადავო თანხა ეკუთვნოდა მოსარჩელეს, რადგან, სასამართლოს მსჯელობით, თუკი მიჩნეული იქნებოდა, რომ უძრავი ქონების სრული საფასური იყო საადვოკატო მომსახურების ჰონორარი, მაშინ ეს ჰონორარი 16 500 აშშ დოლარი უნდა ყოფილიყო და არა 15 000 აშშ დოლარი. ამავე გადაწყვეტილების სადავო გარემოებებით დადგენილია, რომ სადავო 1500 აშშ დოლარი არ წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის (მარწმუნებლისათვის) გაწეული საადვოკატო მომსახურებისათვის გასამრჯელოს სახით გადასახდელ თანხას. ამასთან, მნიშვნელოვანი იყო ის გარემოება, რომ სადავო 1 500 აშშ დოლართან დაკავშირებით მოსარჩელესთან (მარწმუნებელთან), რომელიც მესამე პირს წარმოადგენდა აღნიშნულ დავაში, მოპასუხეს (რწმუნებულს) პრეტენზია არ ჰქონია.

8.3.3. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ 2008 წლის 24 ოქტომბრისათვის, ანუ იმ დღეს, როცა რწმუნებულმა მარწმუნებლის უძრავი ქონება გაასხვისა, მხარეებს შორის საადვოკატო მომსახურება სრულად იყო ამოწურული როგორც სისხლის სამართლის, ასევე სამოქალაქო საქმეზეც, მათ შორის - უძრავი ქონების რეალიზაციის ჩათვლით. შესაბამისად, ქონების რეალიზაციით ამოიწურა რა დავალების ხელშეკრულებით გადაცემული უფლებები, სხვა მინდობილობა მხარეებს შემდეგ აღარ შეუდგენიათ.

8.3.4. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა. ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ. ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა“. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, რაიონულმა სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ არსებობდა დასახელებული ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელი წინაპირობები, ვინაიდან დადასტურდა, რომ მოპასუხე (რწმუნებული) უსაფუძვლოდ გამდიდრდა.

8.3.5. სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების გაანალიზების გარდა, შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის (ადვოკატის) პირადი ანგარიშის საბანკო ამონაწერებზე, საიდანაც დგინდებოდა, რომ 2008 წლის 23 ივნისიდან 2009 წლის 16 თებერვლამდე პერიოდში, მოპასუხის ანგარიშზე რამდენიმე პირის მიერ შეტანილი იყო გარკვეული თანხა, როგორც საადვოკატო მომსახურების ღირებულება (კერძოდ, 2008 წლის 16 ივლისს - 200 ლარი, იმავე წლის 15 სექტემბერს - 100 ლარი, იმავე წლის 19 სექტემბერს - 200 ლარი, იმავე წლის 29 სექტემბერს - 200 ლარი, იმავე წლის 20 ოქტომბერს - 200 ლარი -იხ. სალარო ორდერები; ტ.I, ს.ფ.108). ყველა გადახდის შემთხვევაში მითითებული იყო „საადვოკატო მომსახურება“. სასამართლოს შეფასებით, აღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებდა, რომ მოპასუხეს, როგორც იურისტსა და ადვოკატს, რომლის მომსახურება შეადგენდა რამდენიმე ათას ლარს, სასამართლოსათვის უნდა წარედგინა სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული ისეთი სახის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მხარეთა შორის ასეთი გარიგებისა და მისი ღირებულების არსებობას.

8.4. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და განმარტა: სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 129-ე მუხლის მიხედვით: „1. სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. 2. ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. 3. ცალკეულ შემთხვევებში კანონით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ხანდაზმულობის სხვა ვადებიც“. სსკ-ის 130-ე მუხლის მიხედვით, „ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ“. სსკ-ის 138-ე მუხლის თანახმად, „ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები“.

8.4.1. სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა არ იყო ხანდაზმული, ვინაიდან მოსარჩელემ სამოქალაქო წესით სარჩელის წარდგენამდე, 2009 წლის 15 მარტს, მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს, რითაც სცადა თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება კანონით დადგენილი სხვა საშუალებით.

8.5. მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნის თაობაზე, რომელიც ეხებოდა მოპასუხისთვის ზიანის ანაზღაურების სახით 5 040 (ხუთი ათას ორმოცი) აშშ დოლარის დაკისრებას, მსჯელობისას, სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 411-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას გასათვალისწინებელი იყო ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ.

8.5.1. სასამართლომ განმარტა, რომ ზიანის ოდენობის დასადგენად გათვალისწინებული უნდა იყოს ხელშეკრულების შესრულების დრო და ადგილი. მოცემულ სამოქალაქო საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ მოპასუხის ქმედებით მოსარჩელეს მიადგა 5040 აშშ დოლარის ზიანი (ფაქტობრივად დამდგარი ზიანის ან მიუღებელი შემოსავლის სახით), რის გამოც აღნიშნულ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

8.6. სასამართლომ მოპასუხის შუამდგომლობით სასამართლო წესით საგამოძიებო ორგანოებიდან გამოთხოვილ არაერთ მტკიცებულებაზე (მოწმეთა ჩვენებები, გამოკითხვის ოქმები, ფოტოსურათები, საგამოძიებო ორგანოსთვის წარდგენილ შუამდგომლობები, მოსარჩელის შვილის ხელწერილი მოპასუხისგან 500 აშშ დოლარის გადაცემის თაობაზე, სსიპ „საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის“ თავმჯდომარის მიერ მოპასუხის სახელზე გაცემული რეკომენდაცია-შუამდგომლობა, ექსპერტიზის დასკვნა, ვალუტის კურსის ამსახველი დოკუმენტაცია და ა.შ.) აღნიშნა, რომ მათ არ ჰქონდათ კავშირი სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან. აღნიშნული მტკიცებულებები მოსარჩელის მიმართ წარმოებული სისხლისსამართლებრივი საქმის ფარგლებში შეგროვებული დოკუმენტები იყო.

8.6.1. სასამართლომ მოპასუხესა და მოსარჩელის შვილს შორის 2008 წლის 4 და 30 ნოემბერს გაფორმებული შეთანხებები საქმისთვის მნიშვნელობის არმქონე მტკიცებულებებად შეაფასა, რადგან ამ შეთანხმებების საგანი იყო მოსარჩელისთვის სისხლისა და სამოქალაქო საქმეებზე სამართლებრივი დახმარების გაწევა. სასამართლომ განმარტა, რომ ეს ხელშეკრულებები დადებული იყო არა მოდავე მხარეთა შორის, არამედ მოსარჩელის შვილსა და მოპასუხეს შორის, რაც შესაძლოა დამოუკიდებელი სასარჩელო წარმოების საგანი გამხდარიყო, თუმცა, არა განსახილველი საქმის.

9. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

9.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ (ადვოკატმა), რომელმაც მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნის მთლიანად უარყოფა შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

9.1.1. სასამართლომ იმსჯელა მსჯავრდებულისათვის (მოსარჩელისათვის) წარდგენილი ბრალდების გადაკვალიფიცირებაზე და საქართველოს პრეზიდენტის მიერ მის შეწყალებაზე, თუმცა, სასამართლოს არ მიუთითებია, რა გავლენა იქონია ადვოკატის ძალისხმევამ მიღწეულ სამართლებრივ შედეგზე ან/და როგორ და რა საფუძვლით უკავშირდებოდა ზემოაღნიშნული გარემოებები მომსახურების საფასურს;

9.1.2. სასამართლომ ტენდენციურად გამოიყენა გორის რაიონული სასამართლოს 07.06.2012წ. გადაწყვეტილება საკუთარი მსჯელობის იურიდიული გამართლებისთვის. კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებაში მართლაც არის ნამსჯელი მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის საადვოკატო მომსახურებიდან გამომდინარე ურთიერთობაზე, თუმცა, რწმუნებულის, რომელიც ამ დავაში მოსარჩელე იყო, მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა არა იმის გამო, რომ ამ უკანასკნელს საადვოკატო მომსახურების საფასურის მოთხოვნის უფლება არ ჰქონდა, არამედ მას ასეთ უფლებას არ წარმოუშობდა ქონების შემძენის მიერ შედგენილი ვალის აღიარების ხელწერილი.

9.1.3. სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის კოდექსის 102-ე მუხლით რეგლამენტირებულ მტკიცების ტვირთზე, თუმცა არ იმსჯელა, რა გარემოება დაადასტურა მოსარჩელემ მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით და რის საფუძველზე მიიჩნია ზეპირსიტყვიერი დავალების ხელშეკრულება დადებულად. ამასთან, თუ სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირსიტყვიერი დავალების ხელშეკრულება, გაუგებარია, რა მიზეზით არ გამოიყენა სსკ-ის 710-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები და დავა გადაწყვიტა ამავე კოდექსის 976-ე მუხლზე დაყრდნობით.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის (ადვოკატის) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

10.1.1. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 11 000 (თერთმეტი ათასი) აშშ დოლარის გადახდა დაეკისრა.

10.2. სასამართლომ სრულად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც აღწერილია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში, ხოლო ნაწილობრივ გაიზიარა ის სამართლებრივი შეფასებები, რომლითაც სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა და რომლებიც მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოდ მიიჩნია.

11. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხის შესაგებლითა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მითითებული გარემოების დადასტურება (რომ არსებობდა მხარეთა შეთანხმება მარწმუნებლის ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხის ადვოკატის ჰონორარის ანგარიშში ჩათვლისათვის), მოპასუხის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებისთვის მოპასუხეს არ წარუდგენია ჯეროვანი მტკიცებულები, გარდა საკუთრივ მისი და ერთი მოწმის ასხნა-განმარტებისა, რომელიც ბუნდოვანი იყო;

11.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ მარწმუნებლის ქონების განკარგვის უფლებამოსილება ამ ქონების გასხვისებით მიღებული თანხის განკარგვის უფლებამოსილებასაც მოიცავდა. სასამართლოს შეფასებით, გენერალური მინდობილობა, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, არ ადასტურებდა იმ სადავო გარემოებას, რომ აპელანტს, მოსარჩელის (მარწმუნებლის) სამკვიდრო ქონების რეალიზაციიდან მიღებული თანხა შეეძლო ჩაერიცხა საკუთარ ანგარიშზე, როგორც საადვოკატო მომსახურების საფასური. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა რაიონული სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოპასუხემ, სსსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ვერ უზრუნველყო სასარჩელო პრეტენზიის გაქარწყლება;

11.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია რაიონული სასამართლოს მიერ 2012 წლის 7 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მცდარად მითითება-გამოყენებასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ დასახელებული გადაწყვეტილებით პრაქტიკულად არაპირდაპირ იყო აღიარებული, რომ სადავო თანხა ეკუთვნოდა მარწმუნებელს (იხ. ამ განჩინების 8.3.4. ქვეპუნქტი) სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ ფაქტსაც, რომ მითითებული გადაწყვეტილება ისე შევიდა კანონიერ ძალაში, რომ მოპასუხეს (რწმუნებულს) რაიმე სახის დავა მოსარჩელის (მარწმუნებლის) წინააღმდეგ, რომელიც საქმეში მესამე პირად იყო ჩართული, არ ჰქონია.

12. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია, რომ რადგან რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა დავალების ხელშეკრულების არსებობა, მას სამართლებრივი შეფასებისას უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 710-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილები.

12.1. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, დავალების ხელშეკრულების დადებისას გასამრჯელოს კონკრეტულ ოდენობაზე ან მისი გამოთვლის წესზე შეუთანხმებლობა არ გულისხმობს მხარეთა შორის უსასყიდლო ურთიერთობის არსებობას. ამ თავისებურებაზე მიუთითებს სსკ-ის 710-ე მუხლის მე-2 ნაწილი „გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი“. ამ ნორმით გათვალისწინებული გარემოების გაქარწყლება შესაძლებელია თვით დაინტერესებული პირის მიერ, თუ იგი დაადასტურებს, რომ სადავო ურთიერთობა გასამრჯელოს არ ითვალისწინებდა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის (მარწმუნებლის) მითითება, რომ მხარეებს შორის იმთავითვე არ არსებობდა შეთანხმება რაიმე სახის ფიქსირებული ოდენობის გასამრჯელოზე, არ იყო საკმარისი სსკ-ის 710-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მოცემული პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად. სსკ-ის 710-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, „თუ გასამრჯელოს ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ რაიმე ნიხრის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სანიხრო გასამრჯელო, ისევე, როგორც ნიხრის არარსებობისას - ჩვეულებრივი გასამრჯელო“. ამდენად, კანონი უშვებს შესაძლებლობას, რომ გასამრჯელოს თაობაზე ხელშეკრულებაში შესაბამისი დათქმის არარსებობის მიუხედავად, მისი ოდენობა დადგინდეს ნიხრების ან ამ ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელი ჩვეულებების მიხედვით გონივრული ოდენობით. გასამრჯელოს გონივრული ოდენობის დადგენის მიზნით, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ იგი არ მოელოდა უსასყიდლო მომსამხურებას და ვარაუდობდა, რომ თუ მოპასუხის (ადვოკატის) დახმარებით მას საპროცესო შეთანხმებით გაათავისუფლებდნენ, გადაუხდიდა 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარს. ამასთან, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხე კონკრეტულ თანხას არ ითხოვდა და მოსარჩელეს სთავაზობდა, რისი სურვილიც ჰქონდა, ის თანხა გადაეხადა (იხ: 31.01.2017წ. სხდომის ოქმი CD დისკზე, 17:21:29 – 17:22:32);

12.2. იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს არ ჰქონდა წარდგენილი რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა მის მიერ გაწეული საადვოკატო მომსახურებისათვის ფიქსირებული ნიხრების არსებობას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წინამდებარე განჩინების 12.1. ქვეპუნტში ასახული მსჯელობიდან გამომდინარე, გაწეული საადვოკატო მომსახურებისათვის ანაზღაურება უნდა განსაზღვრულიყო თავად მოსარჩელის (მარწმუნებლის) მიერ დასახელებული გასამრჯელოს სავარაუდო ოდენობით, ანუ 3 000 (სამი ათასი) აშშ დოლარით. სასამართლომ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ გარდა სისხლის სამართლის საქმისა, მოპასუხე მოსარჩელის ინტერესებს წარმოადგენდა სამოქალაქო საქმეზეც, რომელიც ეხებოდა სამკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებით იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენას და სანოტარო ბიუროში სამკვიდრო მოწმობის მიღებას, რაც ასევე გაითვალისწინა სასამართლომ გასამრჯელოს ოდენობის განსაზღვრისას. გასამრჯელოს გონივრულობაზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის მიერ 23.06.2008-16.02.2009 წლებში მიღებულ საადვოკატო ჰონორარებზე (იხ 8.3.7. ქვეპუნქტი).

12.3. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელით მოთხოვნილ თანხას უნდა გამოკლებოდა ადვოკატის გასამრჯელოს თანხა - 3 000 აშშ დოლარი და სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ნაწილობრივ, მოპასუხისათვის 11 000 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში.

13. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

13.1. მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მარწმუნებლის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა შესაგებელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებსა და სააპელაციო პრეტენზიების იდენტურ გარემოებებზე დაყრდნობით (იხ. ამ განჩინების მე-7 და მე-9 პუნქტები).

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

14.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 1 მაისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო განაცხადი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

18. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

20. კასატორის ერთ - ერთ პრეტენზიას წარმოადგენს ის, რომ სააპელაციო სასამართლომ ისე გამოიყენა სამართლის ნორმები, რომ არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოებანი, რომლებიც ცხადყოფდა, თუ რა სახის სამართალურთიერთობა არსებობდა მხარეებს შორის. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლო გარკვეულ ნორმებს ციტირებს, მაგრამ ეს ვერ ჩაანაცვლებს სამართალშეფარდების პროცესს, შესაბამისად, მიაჩნია, რომ გადაწყვეტილება მოკლებულია სამართლებრივ დასაბუთებას,

20.1. სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის გამოყენებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მოიხმობს სასამართლო პრაქტიკით დამკვიდრებულ განმარტებას: „სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია (იხ. სუსგ- # ას-493-473-2016, 14.12.2016წ; ასევე , შდრ. სუსგ-ებს # ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.;#ას-920-870-2015, 09.06.2016წ.; #ას-101-97-2016, 15.07.2016წ.; #ას-195-183-2014, 21.10.2016წ.)“.

20.2. რაც შეეხება კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ განსახილველ სამართალურთიერთობას არასწორი კვალიფიკაცია მიანიჭა, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, განსახილველი დავა დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და მხარეებს გააჩნდათ მათი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების თანაბარი შესაძლებლობა. საქმეში წარმოდგენილია ორდერი და დავალების ხელშეკრულება, რომელსაც თავად მოპასუხე საქმისწარმოების ყველა ეტაპზე არაერთხელ მოიხსენიებს, როგორც გენერალური მინდობის ხელშეკრულებას. მოპასუხემ სამართალწარმოების ვერც ერთ ეტაპზე ვერ დაამტკიცა, რომ გენერალური მინდობილობა ანიჭებდა რწმუნებულს უფლებას, მარწმუნებლის უძრავი ქონების რეალიზაციიდან მიღებული თანხა საადვოკატო მომსახურების ჰონორარად მიეჩნია. „სსკ-ის 709-ე და 710-ე მუხლების ნორმატიული შინაარსი დავალებისათვის გასამრჯელოს გადახდის ვალდებულებას ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებს უკავშირებს. მოცემულ შემთხვევაში, დავალების ხელშეკრულება (გასამრჯელოზე შეთანხმებით) და მისი გადახდის დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი კასატორს არ წარმოუდგენია. შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოუდგენლობის პირობებში კი, ამგვარი ხარჯების ანაზღაურების შესახებ სასამართლოს დადგენილება (განჩინება/გადაწყვეტილება) მძიმე ტვირთად დააწვება პროცესის მოწინააღმდეგე მხარეს და ამგვარად დაარღვეს თანასწორობის ფუძემდებელ პრინციპს“ (იხ. სუსგ # ას-358-343-2016, 03.06.2016წ.). საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომელიც წინამდებარე განჩინების 13.1. ქვეპუნქტშია ასახული და განმარტავს, რომ საადვოკატო მომსახურების გაწევისას მოქმედებს მყარი პრეზუმფცია, რომ ადვოკატი უსასყიდლოდ არ გასწევს მომსახურებას და მას ეკუთვნის ის გასამრჯელო, რაც მხარეთა შორის შეთანხემბულია. ამასთან, „ადვოკატთა შესახებ“ საქართველოს კანონი, როგორც სპეციალური ნორმატიული აქტი, არ ადგენს საადვოკატო ხელშეკრულებისათვის სავალდებულო ფორმას - წერილობითი შეთანხმების სახით, შესაბამისად, ასეთ შემთხვევებში გამოიყენება სსკ-ით დადგენილი ზოგადი წესები გარიგებისათვის, რომელიც შესაძლებელია დაიდოს, როგორც წერილობით, ისე ზეპირი ფორმით.

20.3. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სწორედ ზემოხსენებული პრეზუმფციის არსებობის საფუძველზე, მოსარჩელის სასარგებლოდ მხოლოდ 11 000 აშშ დოლარის დაკისრებას, რადგან 3 000 აშშ დოლარი მიჩნეულია სწორედ იმ გასამრჯელოდ, რომელსაც მარწმუნებელი გადაუხდიდა რწმუნებულს, რადგან სხვა სარწმუნო და დამაჯერებელი მტკიცებულება ამ უკანასკნელს არ წარუდგენია სასამართლოსათვის (იხ. ამ განჩინების 13.1 -13.2 ქვეპუნქტები).

21. კასატორს გაურკვევლად მიაჩნია, რა მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ 3 000 დოლარი გონივრულ გასამრჯელოდ იმ პირობებში, როცა მოსარჩელის განმარტებები არათანმიმდევრული იყო: იგი რაიონულ სასამართლოში ახსენებდა 300 დოლარს, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში - 3 000-ს. კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ პროცესუალური შეცდომაც დაუშვა. მას არ უნდა გაეთვალისწინებინა მოსარჩელის განმარტება გასამრჯელოს ოდენობის შესახებ, რითაც დაირღვია სსსკ-ის 219-ე მუხლის დათქმა დაგვიანებით წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან მიმართებით. კასატორი რიტორიკულად სვამს კითხვას, თუ მას მინდობილობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, აქვს 3000 დოლარის მიღების უფლება, რატომ არ აქვს უფლება, მიიღოს 14 000?!

21.1. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსსკ-ის 4.1- ე მუხლი). თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102.1-ე მუხლი). საპროცესო კანონის მიზანს წარმოადგენს არა მარტო მოსარჩელის დავალდებულება, წარმოუდგინოს სასამართლოს ის მტკიცებულებები, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მის სასარგებლოდ გამოყენების წინაპირობებს ქმნიან, არამედ გულისხმობს მოპასუხის დავალდებულებასაც, შესაგებელის ფარგლებში უზრუნველყოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა გაქარწყლება.

21.1.1. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ვალდებული იყო, დაემტკიცებინა, რომ დავალების ხელშეკრულება უსასყიდლო იყო, მოპასუხე კი ვალდებული იყო, ხელშეკრულების სასყიდლიანობა ემტკიცებინა. მოცემულ შემთხვევაში, ვერც ერთმა მათგანმა ვერ უზრუნველყო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, სააპელაციო სასამართლომ სარწმუნოდ არ მიიჩნია არც ერთი მათგანის ზეპირი ახსნა-განმარტება, შესაბამისად, დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი დავალების ხელშეკრულება, იხელმძღვანელა სსკ-ის 710-ე მუხლით (გასამრჯელო დავალებისათვის): „1. მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. 2. გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. 3. თუ გასამრჯელოს ოდენობა არ არის განსაზღვრული, მაშინ რაიმე ნიხრის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სანიხრო გასამრჯელო, ისევე, როგორც ნიხრის არარსებობისას - ჩვეულებრივი გასამრჯელო“ . ვინაიდან მოხმობილი ნორმის პირველი ნაწილის ნორმატიული შემადგენლობა - „შეთანხმება გასამრჯელოზე“ არ დადასტურდა, სასამართლომ იხელმძღვანელა მეორე ნაწილით, რომლითაც პრეზუმირებულია, რომ აღნიშნული მომსახურება მხოლოდ გასამრჯელოთია შესაძლებელი, ხოლო მესამე ნაწილიდან გამომდინარე, ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლომ სანიხრო გასამრჯელოს გონივრულ ოდენობად 3 000 დოლარი დაადგინა, რა დროსაც დაეყრდნო მარწმუნებლის (მოსარჩელის) განმარტებას, ასევე, გასამრჯელოს გონივრულობის შეფასებისას სააპელაციო სასამართლოსთვის ობიექტურ გარემოებებს წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის სასარგებლოდ გაწეული მომსახურება სისხლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე, მსგავს დავებზე მოპასუხის (ადვოკატის) მიერ სხვა პირებისაგან მიღებული შემოსავლები. (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ტ.3. ს.ფ. 169).

21.1.2. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოსთვის მიცემული ახსნა-განმარტება მოცემულ შემთხვევაში ახალ მტკიცებულებაზე ან ახალ გარემოებაზე მითითებას ნიშნავდა და, სსსკ-ის 219-ე მუხლიდან გამომდინარე, სასამართლოს აღნიშნული არ უნდა გაეთვალისწინებინა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, სსსკ-ის 222-ე მუხლით მოწესრიგებულია სამოსამართლო უფლებამოსილების განხორციელებისას მოსამართლეთა მიერ შეკითხვების დასმის წესი: „მოსამართლეს, რომელიც ერთპიროვნულად განიხილავს საქმეს, კოლეგიური სასამართლოს თავმჯდომარესა და მის ნებისმიერ წევრს უფლება აქვთ, მხარეებს მისცენ შეკითხვები, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა სრულად და ზუსტად განსაზღვრას, ამ გარემოებების დასადასტურებლად მტკიცებულებათა გამოვლენასა და სასამართლოში წარდგენას, მათი უტყუარობის გამორკვევას“. განსახილველ დავაში სასამართლომ გამოკითხა მოსარჩელე, რომლის ახსნა-განმარტებამაც, სხვა გარემოებებთან ერთობლიობაში, ხელი შეუწყო სასამართლოს, რომ გონივრულ ფარგლებში განესაზღვრა გასამრჯელო. საგულისხმოა, რომ სასამართლოს მიერ მტკიცებულებათა ერთობლივად შეფასების შედეგად, მოსარჩელის განმარტებამ, შედეგობრივად, არათუ ამ უკანასკნელის პოზიციისა და სასარჩელო მოთხოვნის გამყარებას შეუწყო ხელი, არამედ პირიქით - მის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკმაყოფილებული სარჩელის, როგორც წარმატებული შედეგის შემცირება გამოიწვია, რაც დაეფუძნა მოპასუხის სასიკეთოდ დაშვებულ მყარ პრეზუმფციას, რომ საადვოკატო მომსახურება არ არის უსასყიდლო. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ თუ მას 3000 აშშ დოლარი მიაკუთვნა სასამართლომ, მაშინ რატომ არ ეკუთვნოდა 14 000 აშშ დოლარი, ამის საწინააღმდეგოდ საკასაციო სასამართლომ უკვე მიუთითა მხარეთა მტკიცების ტვირთზე და მტკიცებულებათა ერთობლიობის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნების საადვოკატო გასამრჯელოს 3000 აშშ დოლარით განსაზღვრის თაობაზე, დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში, დასაბუთებულად მიიჩნია.

22. კასატორს პროცესუალური შინაარსის პრეტენზია გააჩნია იმ შუამდგომლობასთან მიმართებით, რომლის საფუძელზეც მან მიმართა სასამართლოს, რომ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოდან გამოთხოვილიყო ინფორმაცია, ნამდვილად იყო თუ არა მოსარჩელე რეგისტრირებული სოციალურად დაუცველთა ერთიან ბაზაში სარჩელის შეტანის მომენტისათვის, რადგანაც ამ საფუძვლით ეს უკანასკნელი სასამართლომ ბაჟის გადახდისგან გაათავისუფლა. კასატორის აზრით, სასამართლომ მოსარჩელე უკანონოდ გაათავისუფლა ბაჟის გადახდისგან.

22.1. კასატორის ამ არგუმენტის გასაბათილებლად საკასაციო სასამართლო მიუთითებს როგორც ფაქტობრივ გარემოებაზე, ასევე იმ კანონის მიზანზე, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელე ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლდა.უდავოა, რომ ცნობა, რომელიც მოსარჩელემ წარადგინა, სასამართლოს საეჭვოდ არ მიუჩნევია და შესაბამისად, მოსარჩელე ბაჟის გადახდისგან კანონის საფუძველზე გაათავისუფლა (სსსკ-ის 461.-ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტი); გორის რაიონულ სასამართლოში წარდგენილ სამოქალაქო სარჩელზე გამოსახულია შტამპიანი ბეჭედი და სასამართლოში სარჩელის წარდგენის თარიღი - 03.12.2014წ. ხოლო ცნობა, რომელიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელე რეგისტრირებულია სოციალურად დაუცველთა ბაზაში, დათარიღებულია 18.11.2014 წლით. მაშასადამე, ნათელია, რომ სასამართლოს აღნიშნული ცნობა მისი გაცემიდან გონივრულ ვადაში - 15 დღეში წარედგინა. ე.ი. სარჩელის შეტანის დროისთვის მოსარჩელე აღნიშნულ სიაში უკვე ირიცხებოდა და შეეძლო, ესარგებლა სსსკ-ის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის ”ვ” ქვეპუნქტით დადგენილი შეღავათით.

22.2. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ იმსჯელეს მის შუამდგომლობაზე (მოსარჩელის ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლების კანონიერებაზე), საკასაციო სასამართლო განმარტავს: საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლით აღიარებულია უფლების სასამართლო წესით დაცვის საყოველთაო პრინციპი: „ყოველ ადამიანს უფლება აქვს თავის უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად მიმართოს სასამართლოს“. აღნიშნული ნორმა დეფინიციური შინაარსისაა და მოქმედებს სხვა ნორმებთან ერთობლიობაში: კერძოდ, სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონი (მე-5 მუხლი) და სსსკ-ის (46-ე მუხლი) იძლევა იმ კონკრეტულ გარემოებათა ჩამონათვალს, რომელთა საფუძველზეც მხარე ბაჟის გადახდის ვალდებულებისგან გათავისუფლდება. ამ ნორმათა უპირველესი მიზანი სახელმწიფოს მიერ მხარეთათვის ხელმისაწვდომი მართლმსაჯულების უზრუნველყოფაა, რაც კანონის დონეზე ორგვარადაა რეგლამენტირებული: ერთ შემთხვევაში კანონი თავად ადგენს იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც ბაჟის გადახდისგან ათავისუფლებს მხარეს (სსსკ-ის 46-ე მუხლი და „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი), ხოლო სხვა შემთხევებში (სსსკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილი) განსაზღვრავს, რომ „მოქალაქის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, თუ მოქალაქე დაასაბუთებს სასამართლო ხარჯების გადახდის შეუძლებლობას და სასამართლოს წარუდგენს უტყუარ მ ტკიცებულებებს, შეუძლია მთლიანად ან ნაწილობრივ გაათავისუფლოს იგი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, რის თაობაზედაც მოსამართლეს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება“. არც პირველ (გათავისუფლება კანონის საფუძველზე) და არც მეორე (გათავისუფლება სასამართლოს მიხედულებისამებრ, მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შემდეგ) შემთხვევაში, საპროცესო კანონმდებლობა არ უშვებს ამ განჩინებების გასაჩივრების შესაძლებლობას, რადგან, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, რომ მოხმობილ ნორმათა მიზანია, რომ სახელმწიფომ ხელი შეუწყოს მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის საყოველთაო უფლებას იმ მხარის სასარგებლოდ, რომელიც გადახდისუუნაროა, დავა კი დაკავშირებულია ისეთი ფასეულობის დაცვასთან (დავა სარჩელებზე ხელფასის გადახდევინების შესახებ; სარჩელებზე ალიმენტების გადახდევინების შესახებ; ადმინისტრაციული ორგანოები, როგორც მოსარჩელეები და ა.შ.), რასაც სახელმწიფოს მხრიდან დაცვის მაღალი სტანდარტი აქვს მინიჭებული. მართლმსაჯულების ხელმისაწვდომობის უფლებას კიდევ უფრო აფართოებს სსსკ-ის 47 -ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც დავის ხასიათის მიუხედავად, იმპერატიულად ადგენს, რომ „სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან თავისუფლდებიან: მხარეები, რომლებიც დადგენილი წესით რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში და იღებენ საარსებო შემწეობას“. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ისარგებლა სახელმწიფოს მიერ დადგენილი შეღავათით, რაც მართლზომიერია, ხოლო სასამართლოს ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) მეორე მხარის მიერ გასაჩივრება დაუშვებელია.

22.3. სახელმწიფო ბაჟის გათავისუფლებასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია პრაქტიკაც, რომელიც ემყარება ეროვნული კანონმდებლობის ანალიზს და, ამავდროულად, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლიდანაც გამომდინარეობს. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „მხარის მიმართ გარკვეული შეღავათის გამოყენების საკითხი, კანონით იმპერატიულად განსაზღვრული წინაპირობების გარდა (სსსკ-ის 46-ე მუხლი, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლი), სასამართლოს შეხედულებითაც წყდება, რა დროსაც სასამართლო საკითხს ე.წ. „პროპორციულობის ტესტის“ მიხედვით აფასებს. ამ დროს სასამართლო იკვლევს მხარის ქონებრივ მდგომარეობას (რომელიც პირდაპირ და უტყუარ მტკიცებულებებს ემყარება) და დარღვეული უფლების დაცვის ინტერესებს.... კანონმდებლობით დადგენილი და გათვალისწინებული გამონაკლისები (სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლება, მისი ოდენობის შემცირება ან გადახდის გადავადება) დასაშვებია მხოლოდ ქონებრივი მდგომარეობის უტყუარად დადასტურების შემთხვევაში, კერძოდ, შუამდგომლობის ავტორი მხარე ვალდებულია, სასამართლოს წინაშე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი წესით, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტუროს მძიმე ქონებრივი მდგომარეობა, რათა სასამართლოს გაუჩნდეს მყარი შინაგანი რწმენა, რომ მხარეს არ შეუძლია გადაიხადოს სახელმწიფო ბაჟი და სწორედ კანონით გათვალისწინებული შეღავათების გამოუყენებლობა გამოიწვევს სადავოდ მიჩნეული უფლების სასამართლოს წესით დაცვის რეალიზების შეზღუდვას მოდავე მხარის მიმართ. საკასაციო პალატის აღნიშნული მსჯელობა არ ეწინააღმდეგება ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ პრაქტიკასაც (კონვენციის მე-6 მუხლთან მიმართებით). პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, მართალია, „სასამართლო უფლება“, განსაკუთრებით სასამართლოსადმი წვდომის უფლება არ არის აბსოლუტური და ექვემდებარება ნაგულისხმევ შეზღუდვებს, თუმცა ამ შეზღუდვებმა არ უნდა უგულებელყონ მოსარჩელის სასამართლოსადმი ხელმისაწვდომობა იმ სახით და იმ დონემდე, რომ მან გავლენა იქონიოს სასამართლო უფლების არსზე. შეზღუდვები აკმაყოფილებს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პარაგრაფს მხოლოდ მაშინ, თუ აქვს დასახული ლეგიტიმური მიზანი და თუ არის დაცული პროპორციულობა გამოყენებულ საშუალებასა და დასახულ მიზანს შორის (Liakopoulou v.Greece, 20627/04, #17, 2006, ECHR)“ - იხ. სუსგ-ები: #ას-1090-1047-2016, 20.01.2017წ; # ას-1185-1146-2016, 11.02.2017წ.).

23. კასატორის ერთ-ერთ პრეტენზიას წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მითითება გორის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილების შინაარსზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.2. ქვეპუნქტი). აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომელიც ასახულია ამ განჩინების 11.2. ქვეპუნქტში (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.3, ს.ფ. 169). საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ გორის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებისათვის (და მის ფარგლებში დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს) ქვემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მიერ პრეიუდიციული მნიშვნელობა არ მიუნიჭებია. კასატორის მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში უმთავრესად იმაზეა მითითებული, რომ მოპასუხემ (ადვოკატმა) ვერ უზრუნველჰყო შესაგებლის ფარგლებში წარდგენილი მოთხოვნის გამომრიცხველი გარემოების ჯეროვნად დადასტურება, ანუ იმის დამტკიცება, რომ მარწმუნებლის ქონების რეალიზაციიდან მიღებული მთელი თანხა საადვოკატო მომსახურების ჰონორარი იყო. მოპასუხემ ზეპირი ახსნა-განმარტების გარდა, სასამართლოს ვერ წარუდგინა სამართლებრივად ვარგისი და სარწმუნო მტკიცებულება (სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლები).

24. კასატორი მიუთითებს მოთხოვნის ხანდაზმულობაზეც, რაც შეფასებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, ხოლო სააპელაციო სამართალწარმოებისას ამ საფუძვლით პრეტენზია არ წარუდგენია მოპასუხეს (იხ. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ.208-319). იგი საკასაციო საჩივარში უთითებს, რომ სააპელაციო სამართალწარმოებისას იშუამდგომლა ხანდაზმულობის საკითხის გადაწყვეტა, რაზეც არ იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ. სააპელაციო სასამართლო მსჯელობს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში (სსსკ-ის 377-ე მუხლი), ხოლო საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, სასამართლო ხელმძღვანელობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტებით (იხ. სსსკ-ის 407-ე მუხლი).

24.1. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ საგამოძიებო ორგანოს 2009 წლიდან დღემდე არ მიუღია საბოლოო გადაწყვეტილება თაღლითობის ფაქტის დადგენილად მიჩნევის თაობაზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული გარემოება საოქალაქო დავის გადაწყვეტაში სასამართლოს ხელს ვერ შეუშლის, რადგანაც სამართლებრივი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა სახელმწიფოს ვალდებულებაა (იხ: საქმე Nას-664-635-2016 „...როდესაც საზოგადოებრივი ინტერესია დღის წესრიგში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ადამიანის ფუძემდებლურ უფლებებში, როგორიცაა საკუთრების უფლება, ჩარევას აქვს ადგილი, ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს დროულად, ჯეროვნად და რაც მთავარია, თანმიმდევრულად’’ (საქმე JGK STATYBA LTD AND GUSELNIKOVAS v. LITHUANIA, 2013).

25. კასატორს არ წარუდგენია დასაბუთებული შედავება საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის პროცესუალურსამართლებრივ წინაპირობებთან დაკავშირებით (სსსკ-ის 391-ე მუხლი).

26. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება და დადგენილ ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მიანიჭა. შესაბამისად, არ არსებობს მოპასუხის საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. რ. გ-ს (პ/ნ 0.) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1318 ლარის (საგადასახადო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2017 წლის 20 აპრილი), 70% – 922.6 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე