საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-650-616-2015 26 ივლისი, 2017 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე),
ეკატერინე გასიტაშვილი(მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ვ. ც-ის უფლებამონაცვლე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჯ-ე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება და 11 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სახელმწიფო ქონების აღრიცხვისა და პრივატიზების სამხრეთ ჯავახეთის სამხარეო ტერიტორიული ორგანოს 24.08.07. მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი # 218 ოქმით ვ. ც-ს (შემდეგში: მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი, უძრავი ქონების მესაკუთრე, გამყიდველი, მეორე აპელანტი, აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებელი) საკუთრებაში გადაეცა ნინოწმინდის რაიონში, აბულ-სამსარის მასივზე მდებარე 7500 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც საჯარო რეესტრში მის საკუთრებად აღირიცხა 13.09.2007წ. (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ, 183-ე, 311-ე, 312-ე მუხლები; იხ. მიწისა და სხვა უძრავი ქონების შეძენის დამადასტურებელი ოქმი # 218, 24.08.2007წ. - ტ.1, ს.ფ.17 და საჯარო რეეტრის ამონაწერი- ს.ფ.18).
2. ზემოხსენებული უძრავი ქონების მესაკუთრესა და ი. ჯ-ეს (შემდეგში: მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე, მყიდველი, პირველი აპელანტი) შორის 2010 წლის 28 ოქტომბერს გაფორმდა განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, უძრავი ქონების მესაკუთრემ მყიდველს განვადებით მიჰყიდა ნინოწმინდის რაიონში, აბულ-სამსარის მასივში მდებარე 7 500 666 კვმ მიწის ნაკვეთი, რომელიც იპოთეკით იყო დატვირთული სახელმწიფოს მიერ (სსკ-ის 505-507-ე, 289.1-ე მუხლები).
3. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, ნასყიდობის საგანი გაიყიდა 135 000 (ას ოცდათხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარად, რაც ხელშეკრულების სანოტარო წესით დადასტურების დღისათვის, საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის შესაბამისად, შეადგენდა 240 435 (ორას ორმოცი ათას ოცდათხუთმეტი) ლარს და მყიდველს უნდა გადაეხადა შემდეგი გრაფიკით: ხელშეკრულების დამოწმების დღისათვის - 55 000 (ორმოცდათხუთმეტი ათასი) აშშ დოლარი, შემდეგ კი 2011 წლის თებერვლიდან ნოემბრის ჩათვლით, ყოველი მომდევნო თვის 20 რიცხვში (20 თებერვალს, 20 მარტს, 20 აპრილს, 20 მაისს, 20 ივნისს, 20 ივლისს, 20 აგვისტოს, 20 სექტემბერს, 20 ოქტომბერს, 20 ნოემბერს) - 8 000 (რვა ათასი) აშშ დოლარი; ამავე პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნასყიდობის ფასის სრულად გადახდამდე ნასყიდობის საგნის მყიდველი მესაკუთრედ აღირიცხებოდა საჯარო რეესტრში (იხ. გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ. 19-23).
4. მყიდველმა განვადებით შეძენილი უძრავი ქონების (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი), საკადასტო კოდით 6-, საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მოთხოვნით 2010 წლის 29 ოქტომბერს მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ნინოწმინდის რაიონის სარეგისტრაციო სამსახურს, რაზედაც სარეგისტრაციო სამსახურის 18.10.2012წ. #882010856215-03 გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული უძრავი ნივთი განკარგული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ და იგი რეგისტრირებული იყო სახელმწიფოს საკუთრებად (იხ. ტ.1 - მყიდველის განცხადება საკუთრების უფლების რეგისტრაციის შესახებ- ს.ფ.24, განცხადების მიღების ბარათი და სარეგისტრაციო სამსახურის გადაწყვეტილება- ს.ფ.25-26).
5. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 19 ოქტომბრის განაჩენით სამცხე-ჯავახეთის საოლქო განყოფილების უფროსი პროკურორის - ე. ფ-ის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და დამტკიცდა ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული უძრავი ქონების გამყიდველს, როგორც ბრალდებულსა და პროკურორს შორის დადებული საპროცესო შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც, უძრავი ქონების გამყიდველი მსჯავრდებული იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 362-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით და 25.333-ე მუხლის პირველი ნაწილით. ამავე განაჩენით მსჯავრდებულს (რომელიც განსახილველ დავაში მოპასუხეა) საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 52-ე მუხლის თანახმად, დამატებითი სასჯელის სახით, უსასყიდოლოდ ჩამოერთვა საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო (საძოვარი) დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომლის ღირებულება შეადგენდა 225 000 (ორას ოცდახუთი ათასი) ლარს (იხ. ახალციხის რაიონული სასამართლოს განაჩენი და განჩინება- ტ.1, ს.ფ. 27-35);
6. 2012 წლის 16 იანვარს ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ უძრავ ქონებაზე /სახელმწიფო კოდით 6--/ დარეგისტრირდა სახელმწიფოს საკუთრების უფლება (იხ. ტ.2, ს.ფ.124 და ტ.1, ს.ფ.36-37).
7. უძრავი ქონების მყიდველმა (იხ, ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) ეტაპობრივად, 2010 წლის 28 ოქტომბრიდან 2011 წლის 21 ივლისის ჩათვლით, გამყიდველის ანგარიშზე გადარიცხა თანხა - ჯამში 147 877.25 (ას ორმოცდაშვიდი ათას რვაას სამოცდაჩვიდმეტი ლარი და ოცდახუთი თეთრი) ლარი (იხ. სს „ბ-იდან“ სადავო ქონების მყიდველის მიმდინარე ანგარიშიდან ამონაწერი- ტ.1, ს.ფ. 38-39).
8. მყიდველის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის შეტყობინების შემდეგ, გამყიდველმა ნასყიდობის ფასის დაბრუნების მიზნით, მყიდველის ანგარიშზე შეიტანა 2012 წლის 11 ივლისს - 19 460 (ცხრამეტი ათას ოთხას სამოცი) აშშ დოლარი, რაც თანხის შეტანის დღისათვის ეროვნული ბანკის კურსის შესაბამისდ შეადგენდა 32 087.60 (ოცდათორმეტი ათას ოთხმოცდაშვიდი ლარი და სამოცი თეთრი) ლარს და იმავე წლის 2 თებერვალს - 10 000 (ათი ათასი) აშშ დოლარი, რაც 16 000 (თექვსმეტი ათასი) ლარს შეადგენდა, შესაბამისდ, გამყიდველის მიერ მიღებულ და მყიდველისათვის დაბრუნებულ თანხებს შორის სხვაობა შეადგენს 99 189.65 (ოთხმოცდაცხრამეტი ათას ას ოთხმოცდაცხრა ლარს და სამოცდახუთ თეთრს) - იხ. ამონაწერი მყიდველის ანგარიშიდან - ტ.1, ს.ფ.40.
9. სარჩელის მოთხოვნა
9.1. მყიდველმა 2012 წლის 10 დეკემბერს სარჩელი აღძრა გამყიდველის წინააღმდეგ და მოითხოვა მისთვის 99 189.65 (ოთხმოცდაცხრამეტი ათას ას ოთხმოცდაცხრა ლარი და 65 თეთრი) ლარის დაკისრება; ასევე, მიუღებელი შემოსავლის სახით, ზიანის ანაზღაურება 2012 წლის 1 ივლისიდან 2012 წლის 2 ნოემბრამდე 3 569.7 (სამი ათას ხუთას სამოცდაცხრა ლარი და სამოცდაათი თეთრი) ლარის ოდენობით, ხოლო 2012 წლის 2 ნოემბრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე - დავალიანებული თანხის 10%-ის ოდენობით (იხ. დამატებითი სარჩელი - იხ. ტომი 2, ს.ფ. 1-14).
10. მოპასუხის შესაგებელი
10.1. მოპასუხემ არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და მიუთითა, რომ მან მყიდველს მიჰყიდა მის საკუთრებაში არსებული უფლებრივად უნაკლო ნივთი და მიუხედავად იმისა, რომ ნასყიდობის თანხა მყიდველს მისთვის ეტაპობრივად უნდა გადაეხადა, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მყიდველი დარეგისტრირებულიყო მესაკუთრედ ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე, ხოლო ნასყიდობის საფასური დაიფარებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში;
10.2. მიუხედავად იმისა, რომ მყიდველმა (მოსარჩელემ) მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციის თაობაზე განცხადებით მიმართა სარეგისტრაციო სამსახურს, იგი შეგნებულად თავს არიდებდა იმის განმარტებას, დაკმაყოფილდა თუ არა მისი მოთხოვნა რეგისტრაციის შესახებ და უარყოფით შემთხვევაში, რა ზომებს მიმართა მოსარჩელემ დარღვეული უფლების აღსადგენად;
10.3. მიწის ნაკვეთზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 2012 წლის 16 იანვარს, ხოლო მოსარჩელემ სარეგისტრაციო სამსახურს მიმართა ჯერ კიდევ 2010 წლის 29 ოქტომბერს. მოპასუხის აზრით, მოსარჩელემ თავისი უმოქმედობით გამოიწვია ის გარემოება, რომ აღმოჩნდა ე.წ. დაზარალებულის მდგომარეობაში. იგი 2011 წლის ივლისამდე აგრძელებდა თანხის გადახდას და 14 თვის განმავლობაში არანაირი პრეტენზია არ წაუყენებია არც საჯარო რეესტრისათვის და არც უშუალოდ ქონების გამყიდველისათვის;
10.4. არც ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ არ უცნობებია მოსარჩელეს მოპასუხისათვის, ხოლო ამ უკანასკნელს თანხის ნაწილი ძალადობისა და დაპატიმრების მუქარით დააბრუნებინეს. შესაბამისად, გამყიდველი თვითონვეა დაზარალებული, რადგან შექმნილი ვითარების გამო იპოთეკით დატვირთა თავისი ყველა ქონება, მან დაკარგა კანონიერად ნაყიდი ქონება. მოსარჩელეს ზიანი მიადგა საკუთარი უმოქმედობისა და საჯარო რეესტრის ქმედებით და არა მოპასუხის გამო, რის გამოც სარჩელი უსაფუძვლოა (იხ.შესაგებელი - ტ. 1, ს.ფ. 132-141, სხდომის ოქმი).
11. მოპასუხის შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა
11.1. მოპასუხემ 2013 წლის 19 ივლისს უძრავი ქონების მყიდველის წინააღმდეგ შეგებებული სარჩელი აღძრა და მოითხოვა ამ უკანასკნელისათვის 141 244.75 (ას ორმოცდაერთი ათას ორას ორმოცდაოთხი ლარის და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის დაკისრება (იხ. ტ.2, ს.ფ. 32-57)
12. მოპასუხის პოზიცია შეგებებულ სარჩელზე
12.1. მყიდველმა მოპასუხის შეგებებული სარჩელის პასუხად წარდგენილი შესაგებლით არ ცნო გამყიდველის მოთხოვნა და მიუთითა, რომ მყიდველს არ გადასცემია ნაყიდი უძრავი ქონება, რადგან მას არ გადასცემია ამ ქონებაზე საკუთრების უფლება კანონით დადგენილი წესით. მყიდველმა ყველა ვალდებულება შეასრულა და გამყიდველის (განსახილველ დავაში მოპასუხისა და იმავდროულად შეგებებული მოსარჩელის) დანაშაულებრივი ქმედების გამო მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოს საკუთრებად აღრიცხვა არ შეიძლება ჩაითვალოს მყიდველის მიერ ვალდებულების დარღვევად;
12.2. მყიდველს არ მიუძღვის ბრალი სახელმწიფოს სახელზე მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციაში და იგი ვერც ამ მიწის ნაკვეთის დაბრუნებაზე იქონიებს გავლენას, რადგან მყიდველის საკუთრებაში არასოდეს ყოფილა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი. ამასთან, ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ ცნობილი იყო გამყიდველისათვის, რასაც ადასტურებს ის გარემოება, რომ ამ უკანასკნელმა ნებაყოფლობით დაუბრუნა მყიდველს თანხის ნაწილი ორჯერ გადახდით, რითაც აღიარა მოსარჩელის კანონიერი უფლება თანხის დაბრუნებაზე. საპირისპიროს დასამტკიცებლად საქმეში რაიმე მტკიცებულება არ იყო წარდგენილი, შესაბამისად, უსაფუძვლო იყო შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (იხ. შესაგებელი, ტ.2, ს.ფ 79-90).
13. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
13.1. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით მყიდველის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:
13.1.1. მოპასუხეს (გამყიდველს) მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 99 189.65 (ოთხმოცდაცხრამეტი ათას ას ოთხმოცდაცხრა ლარი და 65 თეთრი) ლარის გადახდა;
13.1.2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი -1000 (ათასი) ლარი;
13.1.3. დანარჩენ ნაწილში მყიდველის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;
13.1.4. გამყიდველის (მოპასუხის) შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;
13.1.5. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის 2976 (ორი ათას ცხრაას სამოცდათექვსმეტი) ლარისა და სარჩელის უზრუნველყოფისათვის 50 (ორმოცდაათი) ლარის გადახდა.
13.2. რაიონულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ არსებობდა უდავო ფაქტობრივი გარემოებები და წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში ასახული სადავო ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა, ხოლო გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციისას გამოიყენა სსკ-ის 183-ე, 316-ე, 317-ე, 361-ე, 352-ე, 354-355-ე, 405-ე, 411-ე, 414-ე, 477-ე, 505-ე მუხლები.
13.3. საქმის მასალებით დადგენილია, რასაც მხარეებიც არ უარყოფენ, რომ ნასყიდობის საგანზე მყიდველის საკუთრების უფლება არ გადასულა, რადგან აღნიშნული უძრავი ნივთი განკარგულია არაუფლებამოსილი პირის მიერ და იგი რეგისტრირებულია სახელმწიფო საკუთრებად.
13.4. სასამართლომ განმარტა, რომ ორმხრივი ხელშეკრულების არსებობის პირობებში არსებითია, რომ ხელშეკრულება შეასრულოს ორივე მხარემ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შეიძლება დადგეს ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივი შედეგები.
13.5. სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის გაფორმებული იყო გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მხარეებიც იყვნენ, ერთი მხრივ, გამყიდველი (მოპასუხე) და, მეორე მხრივ, მყიდველი (მოსარჩელე).
13.6. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი“. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, „მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება“. სსკ-ის 505-ე მუხლით, ”განვადებით ნასყიდობისას გამყიდველი ვალდებულია გადასცეს ნივთი მყიდველს ფასის გადახდამდე. ნივთის ფასის გადახდა მყიდველის მიერ ხდება ნაწილ-ნაწილ დროის განსაზღვრულ შუალედებში“. ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, „უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში“.
13.7. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ გამყიდველმა ვერ უზრუნველყო მყიდველისათვის (მოსარჩელისათვის) ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემა. სსკ-ის 405-ე მუხლი კი აწესებს, რომ „თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი“. სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენების წინაპირობად დამატებითი ვადის დაწესებას განიხილავს. ბუნებრივია, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც იწვევს ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებას, არ შეიძლება განხორციელდეს მოვალისათვის ხელმეორედ შესაძლებლობის მიცემის გარეშე. თუმცა, დამატებითი ვადა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა გამომდინარეობდეს მხოლოდ შესასრულებელი ვალდებულების თავისებურებიდან, არამედ მხედველობაშია მისაღები ასევე კრედიტორის ინტერესები. დამატებითი ვადის დაწესება აზრს კარგავს, როდესაც აშკარაა, რომ ამ პირობებშიც კრედიტორისათვის ხელსაყრელი შედეგების მიღწევა შეუძლებელია.
13.8. სასამართლოს შეფასებით, საქმეში წარდგენილი მასალებით დასტურდებოდა, რომ იმ პერიოდისათვის, როდესაც მოსარჩელემ შეწყვიტა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება გრაფიკით დადგენილი თანხის გადაუხდელობით, ნასყიდობის საგანი აღრიცხული იყო სახელმწიფოს საკუთრებად. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, მოცემულ შემთხვევაში დამატებითი ვადის განსაზღვრას აზრი არ ჰქონდა.
13.9. სასამართლომ იმსჯელა, რომ საქმის მასალებში წარდგენილი მტკიცებულებები, ასევე მხარეთა ახსნა-განმარტებები, უდავოდ ადასტურებდა, რომ გამყიდველმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები არ შეასრულა.
13.10. სასამართლომ წინამდებარე განჩინების მე-2 და მე-7 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და დაადგინა, რომ გამყიდველმა ვერ უზრუნველყო მყიდველისათვის (მოსარჩელისათვის) ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემა. აღნიშნული გარემოება უფლებას აძლევდა მოსარჩელეს, მოეთხოვა მის მიერ გადახდილი თანხის დაბრუნება.
13.11. სსკ-ის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება)“, ხოლო სსკ-ის 352-ე მუხლის დანაწესით, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების განხორციელების შემთხვევაში, ორივე მხარე თავისუფლდება ხელშეკრულებით ნაკისრი მოვალეობების შესრულებისაგან და ეკისრებათ ორმხრივი რესტიტუცია. ამ შემთხვევაში მხარეები ვალდებულნი არიან, დაუბრუნდნენ ხელშეკრულების დადებამდე არსებულ მდგომარეობას.
13.12. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე და არ შეასრულა ის, რის გამოც იგი ვალდებული იყო დაებრუნებინა მიღებული თანხა, რომელიც შეადგენდა 99 189.65 (ოთხმოცდაცხრამეტი ათას ას ოთხმოცდაცხრა ლარი და 65 თეთრი) ლარს.
13.13. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის (მოსარჩელე შეგებებულ სარჩელში) განმარტება მოსარჩელის (მყიდველის) მიერ მიწის ნაკვეთის დაბრუნებასთან დაკავშირებით, რამდენადაც ნასყიდობის საგანი სახელმწიფოს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა გამყიდველის მიმართ წარმოებულ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით, რომლითაც ეს უკანასკნელი მსჯავრდებულ იქნა (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი), ამ ვითარებაში მყიდველის მიერ ნასყიდობის საგნის დაბრუნება როგორც ფაქტობრივი, ასევე, სამართლებრივი თვალსაზრისით შეუძლებელი იყო, რადგან მის საკუთრებაში აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არასოდეს არ ყოფილა.
13.14. სსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად „ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“. ამავე კოდექსის 414-ე მუხლის თანახმად ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ. მიუღებელი შემოსავალი თავისი სამართლებრვი ბუნებით ზიანის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. ამდენად, მისთვის დამახასიათებელია ყველა ის ელემენტი, რომელიც ზიანიდან წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის არის გათვალისწინებული. ზემოხსენებული ნორმა სწორედ ამ მოსაზრებას განამტკიცებს, ამიტომ მიუღებელი შემოსავალიც ისევე, როგორც ზიანი, მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული და დადასტურებული უტყუარი მტკიცებულებებით. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ მოპასუხისათვის თანხის საქართველოს კომერციულ ბანკებში სადეპოზიტო ანგარიშზე შეტანის შემთხვევაში იგი მოგების სახით მიიღებდა სარგებელს.
13.15. სასამართლომ განმარტა, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად ზიანის მომტანია მხარისთვის, რადგან კრედიტორს ყოველთვის აქვს შესრულების მოლოდინი და შესრულება მისთვის ყოველთვის გარკვეულ ღირებულებას წარმოადგენს, მაგრამ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მხოლოდ მაშინ, თუ დარღვევამ დამატებით მიაყენა ზიანი კრედიტორს. მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანი დგება, როდესაც ვალდებულების შესრულებით კრედიტორს გარკვეული შემოსავლის წყარო გაუჩნდებოდა, დამატებით მატერიალურ სიკეთეს შეიძენდა, რაც ვერ განხორციელდა ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამგვარი გარემოება საქმეში წარდგენილი მასალების მიხედვით არ იკვეთებოდა. მიუღებელი შემოსავალი, როგორც ზიანის ერთ-ერთი ფორმა მეორადი მოთხოვნის უფლებაა და პირდაპირ კავშირშია ძირითად ვალდებულებასთან. მისი წარმოშობის წინაპირობაა ძირითადი ვალდებულების დარღვევა. ამიტომ, მოსარჩელე არამართებულად ითხოვდა მიუღებელ შემოსავალს, განიხილავდა რა მას ძირითადი ვალდებულებისაგან განყენებულად.
13.16. სსკ-ის 411-ე მუხლი ცალსახად განსაზღვრავს მიუღებელი შემოსავლის ცნებას, რომელიც გულისხმობს სარგებელს, რასაც მხარე მიიღებდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში. მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოიცავდა გამყიდველის ვალდებულებას, მყიდველისათვის გადაეცა საკუთრების უფლება ნასყიდობის საგანზე. ამდენად, მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში, მოსარჩელე მიიღებდა უძრავ ქონებას, რაც გამორიცხავდა ყოველგვარ კავშირს მოსარჩელის მიერ მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის ნაწილში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან. შესაბამისად, სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, განსაზღვროს სარგებლის ის ოდენობა, რომელსაც მოსარჩელე მიიღებდა.
13.17. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების თაობაზე ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი სადეპოზიტო განაკვეთის ყოველწლიური 10%-ის ოდენობით, დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მხარეს არ წარუდგენია არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ მოსარჩელე საბანკო ანგარიშზე განთავსებით მიიღებდა მის მიერ მითითებულ სარგებელს. შესაბამისად, ამ ნაწილში სარჩელი უსაფუძვლოდ მიიჩნია სასამართლომ და უარყო.
13.18. სსკ-ის 354-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებები მხარეებმა უნდა შეასრულონ ერთდროულად, ხოლო 355-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულებიდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის შეგებებულ სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ მყიდველს მეორე მხარისათვის - გამყიდველისათვის არ შეუტყობინებია ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, რამდენადაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებით დადასტურებული იყო, რომ მყიდველის მიერ ვალდებულების შესრულების შეწყვეტისა და ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინების შემდეგ, გამყიდველმა, ნასყიდობის ფასის დაბრუნების მიზნით, მყიდველის ანგარიშზე ორჯერ შეიტანა თანხა (იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი). ამდენად, სასამართლოს შეფასებით, გამყიდველის ამგვარი ქმედება - თანხის დაბრუნება მყიდველის ანგარიშზე შეტანის გზით, ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მისთვის ცნობილი იყო მყიდველის ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, რასაც იგი დაეთანხმა კიდეც თავისი მოქმედებით და, უფრო მეტიც, მისი ამგვარი შესრულება გულისხმობდა ვალდებულების არსებობას, სსკ-ის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად.
13.19. სასამართლომ არ გაიზიარა ასევე მოპასუხის შეგებებული სარჩელის პრეტენზია მყიდველის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობისა და მიწის ნაკვეთის დაბრუნების თაობაზე. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, ასევე, მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დასტურდებოდა, რომ მყიდველმა ეტაპობრივად, 2010 წლის 28 ოქტომბრიდან 2011 წლის 21 ივლისის ჩათვლით, გამყიდველის ანგარიშზე გადარიცხა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გრაფიკის მიხედვით გარკვეული თანხები - სულ 147 877.25 ლარი.
13.20. საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რასაც მხარეებიც არ უარყოფდნენ, რომ ნასყიდობის საგანზე მყიდველის საკუთრების უფლება არ გადასულა, რადგან აღნიშნული უძრავი ნივთი განკარგული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ და ქონება რეგისტრირებული იყო სახელმწიფოს საკუთრებად; ახალციხის რაიონული სასამართლოს 19.10.2011 წლის განაჩენის საფუძველზე გამყიდველი მსჯავრდებულ იქნა და მას ამავე განაჩენით, დამატებითი სასჯელის სახით, სახელმწიფოს სასარგებლოდ უსასყიდლოდ ჩამოერთვა საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო (საძოვარი) დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (იხ. ამ განჩინების მე-5 პუნქტი), შესაბამისად, მყიდველის უმოქმედობით გამოწვეულ ზიანსა და ნასყიდობის საგნის დაბრუნებაზე მითითება არასწორი იყო, რადგან აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არასოდეს ყოფილა მოსარჩელის საკუთრება და საპირისპირო მტკიცებულებები საქმეში წარდგენილი არ იყო.
13.21. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის, მე-4 და 103-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე, მოქმედებს პრინციპი, რომ იმ მხარემ, რომელიც მტკიცებულებად იყენებს რაიმე ფაქტებს, გარემოებებს და დოკუმენტს, უნდა დაამტკიცოს ამ დოკუმენტში დაფიქსირებული ფაქტების ნამდვილობა, თუ აღნიშნული გახდება სადავო. მითითებულ ნორმებზე დაყრდნობით სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემული ნორმა შეიცავს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის (მოვალეობების) განაწილების ზოგად წესს. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას, ხოლო მოპასუხემ - გარემოებები, რომელზეც იგი ამყარებს თავის შესაგებელს.
13.22. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ დაადასტურა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევა და ხელშეკრულების შეუსრულებლობა, ხოლო მის მიერ მითითებული გარემოებები მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ იყო სარწმუნო და საკმარისი ამ ნაწილში მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად. ასევე დაუსაბუთებელი იყო შეგებებული სარჩელის ავტორის (მოპასუხის) მოთხოვნა ძირითადი მოსარჩელისადმი (მყიდველისადმი) თანხის დაკისრების თაობაზე ზემოაღნიშნული გარემოებებისა და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე.
13.23. სიღნაღის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით (იხ. ტ.2, ს.ფ.261) სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით ყადაღა დაედო მოპასუხის კუთვნილ უძრავ ქონებას მდებარე სიღნაღის რაიონის სოფელ ბოდბისხევში: 1) ზონა სიღნაღი .., სექტორი ბოდბისხევი .., კვარტალი .., ნაკვეთი .., ნაკვეთის საკუთრების ტიპი - საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 258879.00 კვ.მ.ნაკვეთის წინა ნომერი 5-, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1; 2) ზონა სიღნაღი .., სექტორი ბოდბისხევი .., კვარტალი .., ნაკვეთი .., ნაკვეთის საკუთრების ტიპი - საკუთრება, ნაკვეთის ფუნქცია: სასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 2036599.00 კვ.მ.ნაკვეთის წინა ნომერი 5-.
13.24. სსსკ-ის 1991 მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით. სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ამ ეტაპზე არ არსებობდა გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმების საპროცესო-სამართლებრივი საფუძველი.
14. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
14.1. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა.
14.2. პირველმა აპელანტმა (მყიდველმა) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:
14.2.1. არასწორია სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავლის დაკმაყოფილების უარყოფის ნაწილში, რადგან ფული ბრუნვაუნარიანი ობიექტია და ნებისმიერ დროს შეუძლია სარგებლის მოტანა. ეს დადგენილია უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკითაც;
14.2.2. არასწორია, ასევე, მოსარჩელის მიერ ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯების ნაწილობრივ დაკმაყოფილება სსსკ-ის 37-ე და 53-ე მუხლების საფუძველზე.
14.3. მეორე აპელანტმა (გამყიდველი) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, მყიდველის სარჩელის მთლიანად უარყოფა, გამყიდველის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე მითითებით:
14.3.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ამ განჩინების მე-8 პუნქტში მითითებული გარემოება, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ მხარეებს არ ჰქონიათ არავითარი ურთიერთობა, გამყიდველმა მხოლოდ პროკურატურის დაჟინებული მოთხოვნით გადაურიცხა მყიდველს თანხა;
14.3.2. სასამართლო თვითონვე უთითებს, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემებით მიწის ნაკვეთი გამყიდველის საკუთრებას წარმოადგენდა, ხოლო შემდეგ მსჯელობს, რომ ნაკვეთი არაუფლებამოსილმა პირმა განკარგა, რადგან აპელანტი არ იყო მისი მესაკუთრე;
14.3.3. სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელემ შეწყვიტა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება გრაფიკით დადგენილი თანხის გადაუხდელობით, რადგან ნასყიდობის საგანი აღრიცხული იყო სახელმწიფოს საკუთრებად, რაც არასწორია, რადგან მყიდველი (მოსარჩელე) 2011 წლის ივნისის ჩათვლით ურიცხავდა გამყიდველს თანხას, სახელმწიფო საკუთრებად კი ნაკვეთი აღირიცხა 2011 წლის 19 ოქტომბრის განაჩენის საფუძველზე.
15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება და დასკვნები
15.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით პირველი აპელანტის (მოსარჩელის) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, ხოლო მეორე აპელანტის (შეგებებული მოსარჩელის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;
15.1.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცვალა მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურებისა და ადვოკატის ხარჯების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მყიდველის სარჩელი დაკმაყოფილდა;
15.1.2. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისრა 3 569, 70 (სამი ათას ხუთას სამოცდაცხრა ათასი ლარი და სამოცდაათი თეთრი) ლარი;
15.1.3. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისრა ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი - 1000 (ათასი) ლარი.
15.2. სააპელაციო სასამართლომ ამ განჩინების 1-8 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა: საქმის მასალებით დადგინდა, რომ ნასყიდობის საგანზე მყიდველის (მოსარჩელის, პირველი აპელანტის) საკუთრების უფლება არ გადასულა, რადგან აღნიშნული უძრავი ნივთი განკარგული იყო არაუფლებამოსილი პირის მიერ და იგი სახელმწიფო საკუთრებად იყო რეგისტრირებული. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ გამყიდველმა ვერ უზრუნველყო მყიდველისათვის ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემა. მყიდველმა შეატყობინა გამყიდველს ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ (იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი).
15.3. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მყიდველი მართლზომიერად, კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად გავიდა ხელშეკრულებიდან, რადგან გამყიდველმა (მოპასუხემ) დაარღვია მასზე დაკისრებული ვალდებულება, რაც გულისხმობდა ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთის მყიდველისათვის გადაცემას, ხოლო გამყიდველმა ვერ უზრუნველყო მყიდველისათვის ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემა, შესაბამისად, ამ უკანასკნელს წარმოეშვა ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლების თანახმად (ნორმათა დეფინიცია იხ. ამ განჩინების 13.7 და 13.11 ქვეპუნქტებში).
15.4. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მყიდველის მხრიდან ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, მისთვის დამატებითი ვადის დაწესებას ან გაფრთხილებას არ ექნებოდა რაიმე შედეგი (სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლები). ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების განხორციელების შემთხვევაში, ორივე მხარე თავისუფლდება ხელშეკრულებით ნაკისრი მოვალეობების შესრულებისაგან და ეკისრებათ ორმხრივი რესტიტუცია, ანუ იმავე მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება, რომელიც არსებობდა ხელშეკრულების დადების გარეშე. შესაბამისად, ვინაიდან გამყიდველმა დაარღვია და არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები, იგი ვალდებული იყო მოსარჩელისათვის (მყიდველისათვის) დაებრუნებინა მიღებული თანხა - 99 189.65 ლარი, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება ამ ნაწილში დასაბუთებული და კანონიერი იყო.
15.5. მეორე აპელანტის (გამყიდველის) სააპელაციო პრეტენზიაზე მსჯელობისას, სასამართლომ განმარტა, რომ ძირითადი მოსარჩელის (მყიდველის) სარჩელის დაკმაყოფილება გამორიცხავდა გამყიდველის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას. მოცემულ შემთხვევაში გამოიკვეთა ურთიერთგამომრიცხავ მოთხოვნათა შეპირისპირება. მყიდველის მიერ რესტიტუციის მიზნით განსახორციელებელ ქმედებებთან დაკავშირებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ასევე, სწორად არ გაიზიარა მოპასუხის (შეგებებული სარჩელის ავტორის) მოთხოვნა მოსარჩელის მიერ მიწის ნაკვეთის დაბრუნების თაობაზე, რამდენადაც მყიდველის მიერ ნასყიდობის საგნის დაბრუნება როგორც ფაქტობრივი, ისე სამართლებრივი თვალსაზრისით შეუძლებელი იყო, რადგან ამ უკანასკნელის საკუთრებაში აღნიშნული მიწის ნაკვეთი არც არასოდეს ყოფილა.
15.6. სსკ-ის 354-ე მუხლის თანახმად, „ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებები მხარეებმა უნდა შეასრულონ ერთდროულად“, ხოლო 355-ე მუხლის შესაბამისად „ხელშეკრულებიდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხრისათვის შეტყობინებით“. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მეორე აპელანტის (გამყიდველის) განმარტება, რომ მყიდველს არ შეუტყობინებია ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ, რამდენადაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ მყიდველის მიერ ვალდებულების შესრულების შეწყვეტისა და ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინების შემდეგ, გამყიდველმა ნასყიდობის ფასის დაბრუნების მიზნით მყიდველს ანგარიშზე ორჯერ ჩაურიცხა თანხა (იხ. ამ განჩინების მე-8 პუნქტი).
15.7. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს შეფასება და დასკვნები მყიდველის სასარგებლოდ გამყიდველისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის დაკისრების უარყოფის ნაწილში და სსკ-ის 411-ე და 414-ე მუხლებზე (ნორმათა დეფინიცია იხ. ამ განჩინების 13.14 ქვეპუნქტში) მითითებით განმარტა, რომ ზიანის მიყენების ფაქტისა და ზიანის ოდენობის შეფასება განსაკუთრებულ თავისებურებას იძენდა, როცა საქმე ეხებოდა ფულად ვალდებულებას. ამგვარი დამოკიდებულება განპირობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, მისი სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხით, რაც ფულს ყველა შემთხვევაში ანიჭებს სარგებლის მოტანის უნარს. იგი ყოველთვის წარმოადგენს შემოსავლის წყაროს, ვინაიდან შეუძლია მესაკუთრეს შესძინოს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი პროცენტის სახით. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება ყოველთვის აყენებდა პირს ზიანს და სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისაგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტს და არც ოდენობის დადგენას. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს მიუღებელი შემოსავლის სახით უნდა ანაზღაურებოდა თანხა, რასაც იგი მიიღებდა მინიმუმ გარკვეული პერიოდული შემოსავლის - დარიცხული სარგებლის სახით, 10%-იანი ნიხრით.
15.8. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა 2012 წლის 11 ივლისიდან (გამყიდველის მიერ პირველი თანხის - 19 460 აშშ დოლარის, კურსით - 32 097.60 ლარის მყიდველისათვის დაბრუნების მომენტი) 2012 წლის 2 ნოემბრამდე მიუღებელი შემოსავლის სახით 3 569.70 ლარის დაკისრების თაობაზე (იხ. ამ განჩინების მე-9 პუნქტი). სასამართლოს შეფასებით, 2012 წლის 11 ივლისს მყიდველისათვის დასაბრუნებელი თანხის ოდენობა შეადგენდა 115 789.65 (147 877.25-32 087) ლარს, რომლის წლიური 10 % 11 579 ლარია, ხოლო იმავე წლის 2 ნოემბრამდე ანუ გამყიდველის მიერ მეორე ეტაპზე თანხის დაბრუნებამდე პერიოდი შეადგენდა 3 თვეს და 21 დღეს (თანხა 21 დღისათვის - 675 ლარი). ამდენად, მიუღებელი შემოსავლის ოდენობა ზემოხსენებული გაანგარიშებით შეადგენდა 3 569.70 ლარს.
15.9. მოსარჩელის მიერ იურდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - დამატებით 1000 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების სამართლებრივ საფუძვლად სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილზე: „იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.“
15.10. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა 04.12.2012წ. ხელშეკრულება იურიდიული მომსახურების გაწევის თაობაზე, რომლის მე-3 პუნქტის საფუძველზე, ჰონორარი შეადგენს 2000 ლარს, რაც გადახდილ უნდა იქნეს შემდეგი წესით: ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 5 დღის ვადაში 1000 ლარი, ხოლო 1000 ლარი - დავაზე სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან 5 დღეში. საქმის მასალებში მოთავსებული იყო 1000 ლარის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ადვოკატისათვის რეალურად გაწეული ხარჯი - 1000 ლარის ოდენობით.
15.11. სასამართლომ საქმეში წარდგენილი იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს წარმოეშვა იურიდიული ფირმისათვის 2000 ლარის გადახდის ვალდებულება. მართალია, 1000 ლარი მას შედარებით გვიან უნდა გადაეხადა, თუმცა, ეს გავლენას ვერ იქონიებდა მოპასუხისათვის თანხის ანაზღაურების დაკისრებაზე, რადგან სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის, აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან.
15.12. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზეც გაამახვილა ყურადღება: „ნათელია, რომ საპროცესო კანონმდებლობა ზუსტად და ამომწურავად განსაზღვრავს პროცესის ხარჯების განაწილებასთან დაკავშირებულ საკითხებს, შესაბამისად, დაინტერესებულ მხარეს აქვს სრული შესაძლებლობა, ისარგებლოს ზემოხსენებული საპროცესო მექანიზმებით და მოითხოვოს საქმის განხილვასთან დაკავშირებით მის მიერ გაწეული პროცესის ხარჯების ანაზღაურება. იმ შემთხვევაში, თუ მხარე არ ისარგებლებს ზემოაღნიშნული შესაძლებლობით, იგი კარგავს პროცესის ხარჯების ანზღაურების მოთხოვნის უფლებას, ვინაიდან ასეთ მოთხოვნას მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და იგი არ შეიძლება იყოს დამოუკიდებელი სარჩელის დავის საგანი. აქედან გამომდინარე, უარყოფითად უნდა ვუპასუხოთ დასაწყისში დასმულ კითხვას, კერძოდ, დაუშვებელია დამოუკიდებელი სარჩელით იმ საპროცესო ხარჯების ანაზღაურების მოთხოვნა, რომელიც მოგებულმა მხარემ ძირითად სარჩელზე საქმის წარმოებისას გასწია“ (იხ. სუსგ # ას-1706-1600-2012, 18.02.2014წ.) შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ქვემდგომი სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ უკვე დაკისრებული 1000 ლარის გარდა, მოპასუხეს, ასევე უნდა დაჰკისრებოდა დამატებით 1000 ლარი იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების ასანაზღაურებლად.
15.13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 11 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის (მყიდველის) შუამდგომლობა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მას, როგორც სააპელაციო საჩივრის ავტორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდა მის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით ზედმეტად გადახდილი 500 ლარიდან 317.22 ლარი და ასევე 833.06 ლარი.
16. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
16.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 ივლისის განჩინებით საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალ სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს დაევალა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში მოპასუხის საინფორმაციო ბარათის სტატუსის (აქტიურია თუ არა) შესახებ ინფორმაციის წარმოდგენა. აღნიშნულის მიზეზი გახდა მოპასუხისათვის გაგზავნილი გზავნილის დაბრუნება სასამართლოში იმ მითითებით, რომ ადრესატი (მოპასუხე) გარდაცვლილია (იხ. საკასაციო სასამართლოს განჩინება - ტ.4, ს.ფ. 420-424).
16.2. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს მიერ მოწოდებული ინფორმაციით მოპასუხის გარდაცვალების სარეგისტრაციო ჩანაწერი (აქტი # 49157000191) ირიცხება აღნიშნულ სამსახურში და გარდაცვალების რეგისტრაცია მოხდა 2015 წლის 15 აპრილს (იხ. ტ.4, ს.ფ.427).
16.3. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 31 აგვისტოს განჩინებით სამოქალაქო საქმის წარმოება შეჩერდა მოპასუხის უფლებამონაცვლის დადგენამდე, მაგრამ არა უმეტეს ერთი წლისა (სსსკ-ის 279-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი; იხ. განჩინება- ტ.4, ს.ფ. 429-432).
16.4. საქმის მასალებშია მოსარჩელის წარმომადგენლის განცხადებები და ასევე შუამდგომლობა, საქმის განხილვის დაჩქარების მიზნით საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან მოპასუხის სამკვიდროს მიღება/არ მიღების თაობაზე ინფორმაციისა და მტკიცებულებების (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) გამოთხოვის თაობაზე, ასევე სიღნაღის ადგილობრივი თვითმმართველობიდან - აწ გარდაცვლილი მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული ქონების კონკრეტული პირების მხრიდან ფაქტობრივი დაუფლებით სამკვიდროს მიღება/არ მიღებასთან დაკავშირებით.
16.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა და ნოტარიუსთა პალატიდან იმავე წლის 2 დეკემბერს წარმოდგენილი იქნა ცნობა, რომ მოთხოვნილი ინფორმაცია არ არსებობდა ერთიან ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში (მოპასუხის სავარაუდო მემკვიდრეების მიერ ნოტარიუსთან არ ყოფილა წარდგენილი განცხადება სამკვიდროს მიღების თაობაზე), ასევე 2016 წლის 26 იანვარს სიღნაღის მუნპიციპალიტეტის გამგეობამ აცნობა სასამართლოს მოთხოვნილი ინფორმაციის გამგეობაში არარსებობის შესახებ.
16.6. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 17 ივნისის განჩინებით განახლდა შეჩერებული საქმისწარმოება და მოპასუხის სავარაუდო უფლებამონაცვლეებს (ოჯახის წევრებს) დაევალათ საკასაციო სასამართლოს განჩინების ჩაბარებიდან 10 დღის ვადაში მოპასუხის სამკვიდროს მიღების ან სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის დამადასტურებელი დოკუმენტის საკასაციო სასამართლოსათვის წარდგენა (იხ. განჩინება- იხ. ტ.4, ს.ფ. 502-506).
16.7. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით და 30 სექტემბრის განჩინებით უსწორობის გასწორების შესახებ მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მმართველობაში შემავალი საჯარო სამართლოს იურიდიული პირი - სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (იხ. განჩინებები - ტ.4, ს.ფ. 529-532, 539-541).
16.8. სსიპ-სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ (შემდეგში: სააგენტო ან კასატორი) 2016 წლის 22 ნოემბერს საკასაციო საჩივარი წარმოადგინა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებაზე, რომლითაც მოითხოვა დასახელებული გადაწყვეტილებისა და 2015 წლის 11 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილების (იხ. ამ განჩინების 15.13 ქვეპუნქტი) გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მყიდველის სარჩელის უარყოფა შემდეგ საკასაციო პრეტენზიებზე დაყრდნობით:
16.8.1. გამოკვეთილია როგორც სსკ-ის 393–ე მუხლით გათვალისწინებული კონკრეტული საფუძვლები: სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა (“ა“ ქვეპუნქტი), გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა („ბ“ ქვეპუნქტი); ასევე - ამავე კოდექსის 394–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული კონკრეტული საფუძველი: გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რამაც განაპირობა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების არასწორი შეფასება და შესაბამისად მატერიალურ–სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება;
16.8.2. სააგენტო არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს განსახილველ საქმეზე, ვინაიდან: მიმდინარე საქმის წარმოება, მყიდველის სარჩელზე გამყიდველის (აწ გარდაცვლილი მოპასუხის) წინააღმდეგ ზიანის ანაზღაურებისა და თანხის დაკისრების თაობაზე, დასაშვებად არ მიიჩნევს უფლებამონაცვლეობას. სსსკ–ის 279–ე მუხლით დადგენილია სასამართლოს მოვალეობა, შეაჩეროს საქმის წარმოება მოქალაქის გარდაცვალებისას, თუ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობა დასაშვებად თვლის უფლებამონაცვლეობას. თუკი ამგვარი უფლებამონაცვლეობა დასაშვებია, ასეთ შემთხვევაში, საქმის წარმოება შეჩერდება გონივრული ვადით, მაგრამ არა უმეტეს ერთი წლისა. მოპასუხის გარდაცვალების შემთხვევაში, მოსარჩელე ვალდებულია, ერთწლიანი ვადის გასვლამდე, მიუთითოს მოპასუხის უფლებამონაცვლე პირი (პირი, რომელმაც სამკვიდრო ქონება მიიღო, უმკვიდრო ქონების შემთხვევაში – სახელმწიფო ან შესაბამისი ორგანიზაცია ან სხვა უფლებამონაცვლე). ამრიგად, მოპასუხე ფიზიკური პირის გარდაცვალების შემთხვევაში უფლებამონაცვლეობა დასაშვებია მაშინ, როდესაც მოპასუხის სამკვიდრო ქონებას იღებს მემკვიდრე, ან ქონების უმკვიდროდ ცნობის შემთხვევაში - სახელმწიფო, ე.ი. სამკვიდრო მასაში უნდა შედიოდეს ის უფლება–მოვალეობები, რომლებიც განსახილველი სამართალწარმოების საგანია და სადავო სამართალურთიერთობა დაკავშირებულია სამკვიდრო მასაში შემავალ ასეთ უფლებებთან და მოვალეობებთან;
16.8.3. სსკ-ის 1330–ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროში არ შედის ის ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც პირადი ხასიათისაა და მხოლოდ მამკვიდრებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს, ასეთი კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც მოქმედებს მხოლოდ კრედიტორისა და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით;
16.8.4. მოპასუხის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნა ზიანის ანაზაღაურებისა და ამ საფუძვლით თანხის დაკისრების სახით წარმოადგენს გამყიდველის სწორედ ისეთ ვალდებულებას (შესაბამისი საქმის გარემოებების დადასტურებისა და სარჩელის საფუძვლიანობის შემთხვევაში), რომელიც პირადი ხასიათისაა, რის გამოც ამგვარი სახის ვალდებულება სამკვიდრო მასაში არ შედის. განსახილველ სამოქალაქო საქმეზე სადავო იყო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევის გამო თანხის დაკისრება. აღნიშნული სამართალურთიერთობის მხარე შესაძლოა იყოს მხოლოდ ის პირი, რომელმაც დაარღვია ხელშეკრულება და ამით გამოწვეული ზიანის საკომპენსაციოდ უნდა დაეკისროს თანხა. ეს არის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ის უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც მოქმედებს მხოლოდ კრედიტორის და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დარღვევის გამო თანხის დაკისრების მოთხოვნა შეიძლება მიმართული იყოს მხოლოდ ხელშეკრულების მხარის და, შესაბამისად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების დამრღვევის მიმართ და ვინაიდან მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა არ ითვალისწინებს უფლებამონაცვლეობას, ამრიგად საპროცესო უფლებამონაცვლეობაც დაუშვებელია. საპროცესო უფლებამონაცვლეობის საფუძველია უფლებამონაცვლეობა მატერიალურ სამართალში. გარდაცვლილი პირის უფლებამონაცვლეობა გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც მემკვიდრე სამკვიდროს მიღების შედეგად ხდება მამკვიდრებლის იმ უფლებებისა და მოვალეობების მატარებელი, რომელთაც სადავო სამართალურთიერთობა ითვალისწინებს. კანონის თანახმად, ზემოაღნიშნული მოთხოვნის შესრულების ვალდებულება ვერ გადავა უფლებამონაცვლეზე. ამრიგად, სააგენტო წარმოადგენს არასათანადო მოპასუხეს, ანუ სააგენტო არ არის ის პირი, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს მყიდველის სარჩელზე და დაეკისროს პასუხისმგებლობა აწ გარდაცვლილი მოპასუხის იმ ქმედებებზე, რომელიც პირადი ხასიათისაა და სამკვიდრო მასაში არ შედის. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლოს სსსკ-ის 272–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე უნდა შეეწყვიტა საქმისწარმოება;
16.8.5. კასატორის მტკიცებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო არ გაიზიარებს სააგენტოს მოსაზრებას და მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობა ითვალისწინებდა უფლებამონაცვლეობას (რასაც კატეგორიულად არ ეთანხმება კასატორი და სადავო ხდის), სააგენტო არ წარმოადგენს უფლებამონაცვლეს და შესაბამისად, სათანადო მოპასუხეს. კასატორი სადავოდ ხდის სააგენტოს, როგორც აწ გარდაცვლილი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობის საკითხს;
16.8.6. სსსკ-ის 281–ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოპასუხის გარდაცვალების შემთხვევაში მოსარჩელე ვალდებულია ერთწლიანი ვადის გასვლამდე მიუთითოს მოპასუხის უფლებამონაცვლე პირი (პირი, რომელმაც სამკვიდრო ქონება მიიღო, უმკვიდრო ქონების შემთხვევაში - სახელმწიფო ან შესაბამისი ორგანიზაცია ან სხვა უფლებამონაცვლე) განსახილველ შემთხვევაში სააგენტო სადავოდ ხდის ქონების უმკვიდროობის ფაქტს;
16.8.7. გარდაცვლილი პირის უფლებამონაცვლედ სახელმწიფოს ცნობის შემთხვევაში სავალდებულოა, რომ სამკვიდრო ქონება ცნობილი იქნეს უმკვიდროდ, ე.ი. დადასტურებული იყოს ქონების უმკვიდროობა, რაც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მოპასუხის უფლებამონაცვლედ სახელმწიფო ცნობის ეტაპზე მსჯელობის საგანიც კი არ გამხდარა.
16.8.8. სსკ-ის 1343–ე მუხლის 1–ლი ნაწილის თანახმად, თუ: „არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა, როცა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე...“ ამრიგად, იმისათვის, რომ ქონება უმკვიდროდ ჩაითვალოს დადასტურებული უნდა იქნეს ზემოთ ჩამოთვლილი თითოეული გარემოება კუმულაციურად. განსახილველ შემთხვევაში კი უზენაესი სასამართლოს მიერ, ისე იქნა მიჩნეული ქონება უმკვიდროდ, რომ არც ერთი ზემოაღნიშნული გარემოება არ იქნა გამოკვლეული, რაც რეალურად უზენაესი სასამართლოს მიერ მიმდინარე საქმის წარმოების ფარგლებში შეუძლებელი იყო, ვინაიდან ქონების უმკვიდროდ ცნობისათვის კანონმდებლობით გათვალისწინებულია მხოლოდ ორი გზა:
1. თუ მოსარჩელე, როგორც დაინტერესებული პირი, მიმართავდა სასამართლოს ქონების უმკვიდროდ ცნობის მოთხოვნით;
2. თუ სააგენტო (სათანადო დაინტერესების არსებობის შემთხვევაში) მიმართავდა ნოტარიუსს ქონების უმკვიდროდ ცნობისა და შესაბამისი მოწმობის გაცემის თაობაზე.
16.8.9. ზემოხსენებული თითოეული შესაძლებლობის განხილვით, კასატორი განმარტავს: რომ ქონების უმკვიდროდ ცნობისათვის მოსარჩელის „ვალდებულებას“ (მისი ინტერესებიდან გამომდინარე) წარმოადგენდა, როგორც დაინტერესებულ პირს, სარჩელი წარედგინა სასამართლოში, მოპასუხე სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართ და მოეთხოვა მოპასუხის ქონების უმკვიდროდ ცნობა და მხოლოდ იმის შემდეგ, რაც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომლითაც დადგენილი იქნებოდა მოპასუხის ქონების უმკვიდროობა, გამართლებული იქნებოდა სახელმწიფოს მიჩნევა მოპასუხის უფლებამონაცვლედ. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ ქონების უმკვიდროდ ცნობა უნდა მომხდარიყო დამოუკიდებელი სასარჩელო წარმოების წესით, სადაც სააგენტოს შესაძლებლობა მიეცემოდა მოპასუხის სტატუსით შედავება და შეპასუხება განეხორციელებინა ქონების უმკვიდროდ ცნობის შესახებ მოთხოვნის უსაფუძვლობასთან მიმართებით, დაეცვა საკუთარი ინტერესები, საქმეში მოწმის სახით მოეწვია მემკვიდრეები ან/და სხვა პირები, შეეგროვებინა და სასამართლოსათვის წარედგინა მტკიცებულებები ან/და სასამართლო წესით გამოეთხოვა ისინი, რაც შესაძლოა ქონების უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი გამხდარიყო. სადავო შემთხვევაში კი სააგენტოს არ მიეცა შესაძლებლობა, სასარჩელო წარმოების ფარგლებში შედავებოდა ქონების უმკვიდროდ ცნობის მოთხოვნის საფუძვლიანობას და გაებათილებინა მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, რაც სავსებით შესაძლოა სხვაგვარი შედეგის დადგომის წინაპირობა გამხდარიყო;
16.8.10. ამასთან, ქონების უმკვიდროობა, გარდა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებისა, შესაძლოა დადგენილიყო ზემოხსენებულ მეორე შემთხვევაშიც, თუ თავად სააგენტო მოითხოვდა ნოტარიუსთან ქონების უმკვიდროდ ცნობას. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №7 ბრძანების 93–ე მუხლის მე–2 პუნქტის შესაბამისად, უმკვიდრო ქონების მიღების მიზნით, უფლებამოსილი სუბიექტი ვალდებულია ნოტარიუსს მიმართოს განცხადებით. ამავე ბრძანების მე–4 პუნქტის თანახმად, მემკვიდრეობის გახსნიდან ექვსი თვის ვადის გასვლის შემდეგ, თუკი სამკვიდროს მიღების შესახებ განცხადება არ არის შეტანილი სანოტარო ბიუროში და უფლებამოსილი სუბიექტი ითხოვს უმკვიდრო ქონების საკუთრებაში გადაცემას, ნოტარიუსი ვალდებულია, გამოაქვეყნოს საჯარო განცხადება უფლებამოსილი პირის მოთხოვნის შესახებ. ამავე ბრძანების მე - 6 პუნქტის თანახმად, უმკვიდრო ქონების უფლებამოსილი სუბიექტისათვის გადაცემის შემთხვევაში საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე გამოითხოვება სხვა დოკუმენტები (იურიდიული პირების შესახებ დოკუმენტაცია, უმკვიდრო ქონებასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია და სხვა). შესაბამისად, სახელმწიფოს უფლებამოსილი ორგანოს – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიერ საკუთარი ინიციატივით უმკვიდრო ქონების უფლებამოსილი სუბიექტისათვის გადაცემის შესახებ მოწმობის გაცემის მოთხოვნით მიმართვისას, იმისათვის, რომ არ დაირღვეს შესაძლო მემკვიდრეთა უფლებები, კანონმდებლობა ითვალისწინებს მთელ რიგ ღონისძიებებს, რომლებზეც ზემოთ აღინიშნა;
16.8.11. ამასთან, ქონების უმკვიდროდ ცნობას ნოტარიუსი ან სასამართლო ახდენს. ორივე შემთხვევაში სახელმწიფო, სააგენტოს სახით, უშუალოდაა ჩართული მიმდინარე პროცესებში და საკუთარი უფლებებისა და ინტერესების რეალიზებას ახდენს კანონით დადგენილი წესით. სსკ-ის 1444–ე მუხლის თანახმად, სახელმწიფოს არა აქვს უფლება უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რომელიც მასზე გადავიდა. ეს იმას ნიშნავს, რომ სახელმწიფოს მას შემდეგ არ აქვს უფლება უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, როდესაც სათანადო წესით დადასტურდება ქონების უმკვიდროობა. სსსკ-ის 281–ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო, მოპასუხის გარდაცვალების შემთხვევაში მის უფლებამონაცვლედ მიეთითებინა სსიპ – სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო, თუკი ქონება უმკვიდროდ იქნებოდა ცნობილი;
16.8.12. მოსარჩელემ თავის არაერთ განცხადებაში მოითხოვა, რომ მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობილი ყოფილიყო სააგენტო, თუმცა, მისი განცხადების დასაკმაყოფილებლად, როგორც ზემოთ აღინიშნა სავალდებულო იყო სათანადო წესით დადგენილიყო ქონების უმკვიდროობა. შესაბამისად, სახელმწიფოს არც მოპასუხის ქონება მიუღია, როგორც უმკვიდრო, ვინაიდან არ არსებობს უფლებამოსილი ორგანოს გადაწყვეტილება ქონების უმკვიდროდ ცნობაზე, ხოლო ასეთ გადაწყვეტილებად არავითარ შემთხვევაში არ შეიძლება ჩაითვალოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება სააგენტოს აწ გარდაცვლილი მოპასუხის უფლებამონაცვლედ ცნობის შესახებ, ვინაიდან სასამართლოს სათანადო წესით არ დაუდგენია და არ გამოუკვლევია ქონების უმკვიდროობა;
16.8.13. უზენაესმა სასამართლომ განჩინებაში განმარტა, რომ არაერთხელ იქნენ მოპასუხის სავარაუდო უფლებამონაცვლეები (ოჯახის წევრები) გაფრთხილებული სახელმწიფო უფლებამოსილი ორგანოს ჩართვის შესახებ სადავო სამართალურთიერთობაში, თუმცა, მათი მხრიდან სამკვიდროს მიღების თაობაზე იურიდიული ინტერესი არ გამოვლენილა. კასატორს წარმოუდგენლად მიაჩნია ქონების უმკვიდროობის დადგენა იმ პირობებში, როდესაც სასამართლოს ისიც კი არ გამოუკვლევია და, შესაბამისად, საქმეში არ მოიპოვება: სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოს მიერ გაცემული ცნობა მოპასუხის პირველი და მომდევნო რიგის მემკვიდრეების არსებობა–არარსებობის თაობაზე; ერთადერთი მტკიცებულება, რაც სასამართლო საქმის მასალებში მოიპოვება არის ინფორმაცია, რომ მოპასუხის მეუღლე - მ. ც-ი უარს ამბობდა გზავნილის ჩაბარებაზე, იმ მოტივით, რომ იგი მეუღლესთან მის გარდაცვალებამდე გაცილებული იყო. თუმცა, სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა მხოლოდ მოცემულ ინფორმაციას, ვინაიდან აღნიშნულის დასადასტურებლად აუცილებელია არსებობდეს სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოდან შესაბამისი მტკიცებულება, იმყოფებოდა თუ არა მოპასუხე გარდაცვალებისას რეგისტრირებულ ქორწინებაში და ვისთან, ანალოგიურად უნდა იყოს ინფორმაცია მისი სხვა პირველი რიგის მემკვიდრეებზე, რაც საქმეში არ მოიპოვება. უფრო მეტიც, იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხეს არ ჰყავდა პირველი რიგის მემკვიდრეები, კანონი დასაშვებად მიიჩნევს მეორე, მესამე, მეოთხე და მეხუთე რიგის მემკვიდრეობას, რომელთა რიგებშიც არსებულ მემკვიდრეთა რაოდენობა საკმაოდ დიდია. არც აღნიშნული ფაქტი გამოუკვლევია სასამართლოს, არ დაუდგენია მოპასუხეს ჰყავდა თუ არა, პირველი რიგის გარდა, სხვა მომდევნო რიგის მემკვიდრეები. მეორე მხრივ, გარდა კანონით მემკვიდრეებისა, კანონმდებლობა ითვალისწინებს ანდერძით მემკვიდრეობას;
16.8.14. კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არსებული წერილი ერთიან ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში ინფორმაციის არარსებობის შესახებ არ გამორიცხავს ანდერძისმიერ მემკვიდრეთა არსებობას. საქართველოს ნოტარიუსთა პალატას გააჩნია ცალკე – ანდერძების ერთიანი ელექტრონული რეესტრი, რომელშიც ინახება ინფორმაცია ნოტარიუსთან დაცული ანდერძების შესახებ, საიდანაც ინფორმაცია წარმოდგენილი არ ყოფილა. ამრიგად, სასამართლომ არც ანდერძისმიერი მემკვიდრეების არსებობა გამორიცხა. ამდენად, ქონების უმკვიდროდ ცნობის ერთ–ერთი აუცილებელი წინაპირობა – კანონისმიერ და ანდერძისმიერ მემკვიდრეთა არარსებობა, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ დასტურდება, რის გამოც უკვე გამორიცხულია მოპასუხის უფლებამონაცვლედ სახელმწიფოს მიჩნევა. თუმცა, ასევე უნდა დადასტურდეს მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს არ მიღება. სსკ-ის 1421–ე მუხლის მე–2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო, ხოლო თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროდ ნაწილის ფლობას ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. მემკვიდრეთა მიერ მოპასუხის რაიმე არამატერიალური ქონების მიღება – მისი რაიმე უფლების რეალიზაციაც კი სამკვიდროს მიღებად ჩაითვლება. ქონების უმკვიდროდ ცნობის დადგენამდე გამოკვლეული უნდა ყოფილიყო, ვინ გასწია გარდაცვლილის დაკრძალვისა და მასთან დაკავშირებული სხვა პროცედურების ხარჯები, მემკვიდრეთა მიერ ხომ არ იქნა განკარგული მოპასუხის რაიმე ქონება მისი გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში (თუნდაც დაკრძალვის ხარჯების დაფარვის მიზნით), რაც გარკვეული ფაქტობრივი გარემოებების გამოვლენას შეუწყობდა ხელს;
16.8.15. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე“ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანების 85–ე მუხლი ჩამოთვლის (არა ამომწურავად) იმ უამრავ ფაქტსა და დოკუმენტს, რომლებიც სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლებას დაადგენდა და ბოლოს, ქონების უმკვიდროდ ცნობის საფუძველი, სხვა გარემოებებთან ერთად, მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდრო ქონებაზე უარის თქმაა, რომელიც სანოტარო ორგანოში უნდა გაფორმდეს (სსკ-ის მუხლი 1434), რაც ასევე არ გამოუკვლევია სასამართლოს;
16.8.16. „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს დებულების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2012 წლის 17 სექტემბრის №391 დადგენილების მე–3 მუხლის პირველი პუნქტის „ქ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სააგენტოს უფლებამოსილებას წარმოადგენს ქონების, მათ შორის უმკვიდრო/მიტოვებული ქონების, ასევე სახელმწიფოსათვის გადმოცემული ქონების სახელმწიფოს საკუთრებად მიღებასთან ან/და რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ღონისძიებების განხორციელება, განსახილველ საქმეში, ვინაიდან ქონება უმკვიდროდ არ არის ცნობილი, სააგენტო არ წარმოადგენს მოპასუხის უფლებამონაცვლეს და შესაბამისად, სააგენტოს არც გარდაცვლილი მოპასუხის ქონება მიუღია, დაურეგისტრირებია საკუთრებად. ვინაიდან, სააგენტოს მიღებული არ აქვს აწ გარდაცვლილი მოპასუხის ქონება, შესაბამისად, იგი არც მის სამკვიდრო მასაში შემავალ აქტივებსა და პასივებზეა უფლებამოსილი პირი, სააგენტო არ არის არც მოპასუხის ვალდებულებების მატარებელი, რის გამოც სააგენტოს მიმართ წარდგენილი მოთხოვნები უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს;
16.8.17. გასათვალისწინებელია ასევე ის გარემოება, რომ უკიდურეს შემთხვევაშიც კი, თუკი სასამართლო არ გაითვალისწინებს სააგენტოს არც ერთ არგუმენტს და მიიჩნევს, მოპასუხის უფლებამონაცვლედ, ანუ დადგინდება, რომ მოპასუხის ქონება უმკვიდროა და რომ სააგენტო, წარმოადგენს სამკვიდრო მასის მიმღებ პირს, სასამართლოს მიერ ცალსახად უნდა განიმარტოს, რომ სსკ-ის 1484–ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მემკვიდრეები ვალდებულნი არიან მთლიანად დააკმაყოფილონ მამკვიდრებლის კრედიტორთა ინტერესები, მაგრამ მიღებული აქტივის ფარგლებში თითოეულის წილის შესაბამისად, ამავე კოდექსის 1492–ე მუხლის შესაბამისად, უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლისას სახელმწიფო პასუხს აგებს უმკვიდრო ქონების შესაბამისი ნაწილით მამკვიდრებლის ვალებზე ისე, როგორც მემკვიდრე. ამრიგად, მას შემდეგ, რაც სათანადო საფუძვლების არსებობის დადასტურების და უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, მოპასუხის ქონება ცნობილ იქნება უმკვიდროდ და სახელმწიფო ასეთ შემთხვევაში ვალდებული იქნება მიიღოს სამკვიდრო ქონება, მან მოპასუხის ვალებისათვის პასუხი უნდა აგოს მხოლოდ მიღებული სამკვიდრო ქონების აქტივის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) შესაბამისი ნაწილით და არა მთელი თავისი ქონებით, ასევე, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ვინაიდან სააგენტო ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან, პასუხი აგოს სახელმწიფო ბიუჯეტმა, შესაბამისად, თავდაპირველად გამოკვლეულ უნდა იქნეს მოპასუხის რა ქონების მიმღებია სააგენტო და შესაბამისი საფუძვლების არსებობის პირობებში, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უფლებამონაცვლეს შესაძლოა დაეკისროს მიღებული უმკვიდრო ქონების – აქტივის (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) ნაწილის შესაბამისი თანხა. შესაბამისად, აღსრულებაც შესაძლოა განხორციელდეს მხოლოდ უმკვიდრო ქონების ნაწილის პროპორციულად (შესაძლოა დღის წესრიგში დადგეს ამ მიმართულებით სასამართლო გადაწყვეტილების განმარტებაც);
16.8.18. რაც შეეხება დავის არსებით მხარეს, ვინაიდან სააგენტოს მიერ წარდგენილია საკასაციო საჩივარი სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, სააგენტო არ ეთანხმება და ასაჩივრებს მას, როგორც ფაქტობრივი გარემოებების, ისე სამართლებრივი შეფასების ნაწილში;
16.8.19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 მარტის განჩინებით სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ [საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას] და „ე“ [სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე] ქვეპუნქტების საფუძველზე (8.02.2017 N259 ცვლილების საფუძველზე სსსკ-ის 391.5-ე მუხლის ახალი რედაქცია ამოქმედდა 2017 წლის 14 მარტიდან).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ სააგენტოს საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და განჩინება შემდეგი არგუმენტაციით:
17. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის პრეტენზიები არაკვალიფიციური და დაუსაბუთებელია.
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).
19. კასატორის ძირითადი პრეტენზიები იმას ეხება, რომ:
19.1. განსახილველი დავა არ ითვალისწინებს მატერიალურსამართლებრივ უფლებამონაცვლეობას, რადგან ურთიერთობა პირადი ხასიათის არის, მხოლოდ მამკვიდრებელს (მოპასუხეს) ეკუთვნოდა და მისი გარდაცვალებით შეწყდა; შესაბამისად - არ არსებობს საპროცესოსამართლებრივი უფლებამონაცვლეობის საფუძველიც;
19.2. ნებისმიერ შემთხვევაში სააგენტო არასათანადო მოპასუხეა, ვინაიდან საკასაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია სადავო ქონების უმკვიდროდ ცნობის, შესაძლო ანდერძისმიერი და კანონისმიერი (გარდა პირველი რიგის მემკვიდრეებისა, მორიგი რიგის მემკვიდრეების არსებობის თაობაზე) მემკვიდრეების არსებობის საკითხი;
19.3. სადავოა აწ გარდაცვლილი მოპასუხის დანაშთი სამკვიდრო ქონების უმკვიდროობა;
20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 1130-ე მუხლით დადგენილია: „სამკვიდროში არ შედის ის ქონებრივი უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც პირადი ხასიათისაა და მხოლოდ მამკვიდრებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს, ასევე კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც მოქმედებს მხოლოდ კრედიტორისა და მოვალის სიცოცხლეში და წყდება მათი სიკვდილით“. ამ მოწესრიგების საფუძველზე სამკვიდროში არ შედის ისეთი უფლებები და მოვალეობები, რომლებიც პირადი ხასიათის გამო მხოლოდ მამკვიდრებელს შეიძლება ეკუთვნოდეს, კერძოდ, ასეთი შეიძლება იყოს: საალიმენტი უფლებები და მოვალეობები, პენსიის მიღების უფლება, მამკვიდრებლის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების უფლება (ზიანის ანაზღაურების იმ თანხის გარდა, რომელიც მამკვიდრებელს სიცოცხლეში უნდა მიეღო) და სხვა (სსკ-ის 1328-ე მუხლი).
21. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „მატერიალურ-სამართლებრივი უფლებამონაცვლეობის ყველაზე გავრცელებულ სახეს სწორედ სამემკვიდრეო ურთიერთობები წარმოადგენს და ამ შემთხვევაში, მემკვიდრის პასუხისმგებლობის ფარგლები განსაზღვრულია სამოქალაქო კოდექსის 1484-ე მუხლით“ (იხ. სუსგ # ას-567-538-2015, 16.10.2015წ; შდრ. # ას-461-435-2014, 30.08.2014); „მოპასუხისაგან მოთხოვნილი ზიანი არ არის მამკვიდრებლის პირადი ხასიათის უფლება“ (იხ. სუსგ # ას-1268-1526-09, 25. 05. 2010 წ.). სსკ-ის 1130-ე მუხლზე მსჯელობისას, ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ ისიც განმარტა, რომ ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის მოხმარებისათვის დაწესებული შეღავათების მიღების სადავოდ გამხდარი უფლება პირადი ხასიათის იყო, ვინაიდან მხოლოდ გარკვეული კატეგორიის მოქალაქეებზე ვრცელდებოდა (იხ. სუსგ # ას-305-562-08, 27.05.2008წ.) . საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკითა და დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების შეჯერების შედეგად, სსკ-ის 1130-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე უნდა აღინიშნოს, რომ მემკვიდრეობის სამართალში, რომელიც მემკვიდრეობითი უფლებამონაცვლეობის უნივერსალურობის პრინციპს ეფუძნება, დასახელებული ნორმა, სხვებთან ერთად (მაგ. 1310-ე მუხლი - უღირსი მემკვიდრე; 1363-ე მუხლი - ანდერძის საიდუმლოება; 1484-ე მუხლი - მემკვიდრეთა პასუხისმგებლობა კრედიტორთა წინაშე) დაცვითი ფუნქციის მატარებელია, რაც იმას ნიშნავს, რომ სამემკვიდრეო სამართლებრივ ურთიერთობებში მამკვიდრებლის ჩანაცვლებით ამ უკანასკნელის უფლება-მოვალეობებს მემკვიდრე ღებულობს და მხოლოდ ისეთი უფლება-მოვალეობებისაგან იქნება თავისუფალი, რაც ცალსახად და არაორაზროვნად მამკვიდრებლის პირადი უფლების (ვალდებულების) ხასიათიდან გამომდინარეობდა, მხოლოდ მისი მონაწილეობით იყო განხორციელებადი ან მისთვის იყო განკუთვნილი. აღნიშნული კი სამემკვიდრეო ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმების სამართლებრივ და ზნეობრივ დაცვით მნიშვნელობაზე მიუთითებს.
22. ზემოხსენებულ პუნქტში განვითარებული მსჯელობისა და დასკვნების გათვალისწინებით, სრულიად ცხადია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სადავო სამართალურთიერთობაში მოპასუხის მატერიალურსამართლებრივი უფლებამონაცვლეობის შესაძლებლობა დადგენილია, რაც პროცესუალურსამართლებრივი უფლებამონაცვლეობის დასაბუთებულ წინაპირობას წარმოადგენს.
23. კასატორის პრეტენზიებთან დაკავშირებით მისი, როგორც არასათანადო მოპასუხის სტატუსისა და შესაძლო მემკვიდრეთა წრის არასაკმარისად გამოკვლევის გამო, სადავო ქონების უმკვიდროობის დაუსაბუთებლობის შესახებ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 1444-ე მუხლით დადგენილია სახელმწიფოს უარის დაუშვებლობა სამკვიდროს მიღებაზე „სახელმწიფოს არა აქვს უფლება უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე, რომელიც მასზე გადავიდა“; ამ ნორმაში 09.12.2005 წელს N 2239 კანონის საფუძველზე ცვლილების შეტანა შეეხო მხოლოდ სუბიექტს და სიტყვის „ხაზინის“ ნაცვლად, ჩაიწერა „სახელმწიფო“. სსკ-ის 1444-ე მუხლის გამოყენებასთან დაკავშირებით, უწინარესად, ყურადღება უნდა გამახვილდეს, რომ დასახელებული ნორმა კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში წარმოშობილი დავის შემთხვევაში ემსახურება კრედიტორის კანონიერი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობის შექმნას, შესაბამისი წინაპირობების შემოწმების საფუძველზე. სსკ-ის 1444-ე მუხლის მიზნის დასაზუსტებლად საკასაციო სასამართლო განიხილავს ამავე კოდექსის 1343-ე მუხლის დეფინიციას: „1. თუ არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა, როცა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე; ხოლო თუ მამკვიდრებელი მოხუცთა, ინვალიდთა, სამკურნალო, აღმზრდელობით და სოციალური დაცვის სხვა დაწესებულებათა რჩენაზე იმყოფებოდა, მაშინ – მათ საკუთრებაში. 2. უმკვიდრო ქონება სამეწარმეო საზოგადოებაში ან კოოპერატივში წილის, აქციის ან პაის სახით გადადის მათ ხელში, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული“. დასახელებული ნორმის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებით დადგენილია უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლის რამდენიმე დამოუკიდებელი წინაპირობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ერთ-ერთი რომელიმე წინაპირობის არსებობის შემთხვევაში ქონება უმკვიდროა და გადადის სახელმწიფოზე, შესაბამისად, სხვა შესაძლო მემკვიდრეთა მსგავსად, კანონი არ იძლევა შესაძლებლობას, რომ სახელმწიფომ, საკუთარი სურვილისამებრ მიიღოს ან არ მიიღოს უმკვიდრო ქონება; უმკვიდრო ქონება სახელმწიფოზე გადადის. 1343.1-ე მუხლის მეორე წინადადებით გამორიცხულია უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლა. 1343-ე მუხლის მე-2 ნაწილი კი განსაზღვრავს კონკრეტულ შემთხვევებს, როდესაც ამავე მუხლის პირველი ნაწილის პირველ წინადადებაში მითითებული ერთ-ერთი რომელიმე დამოუკიდებელი წინაპირობის არსებობისას, უმკვიდრო ქონება გადადის სამეწარმეო საზოგადოებაში ან კოოპერატივში ან კანონით დადგენილ შემთხვევებში შესაძლებელია გადავიდეს სახელმწიფოზე.
24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის # 71 ბრძანების [„სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის დამტკიცების შესახებ“ ინსტრუქციის გამოყენებაზე] 93-ე მუხლით დადგენილია უმკვდრო ქონების გადაცემის წესი უფლებამოსილი სუბიექტებისათვის, რაც სსკ-ით დადგენილ შემთხვევებში ხდება, აღნიშნული კი სსკ-ის 1444-ე და 1343-ე მუხლების ერთობლივად გაანალიზების შედეგად, სახელმწიფოს წარმოუშობს ვალდებულებას, მასზე გადასული უმკვიდო ქონების შესახებ განცხადებით მიმართოს ნოტარიუსს, რადგან განსახილველი დავის მოპასუხის (აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის) მემკვიდრეებმა (სამემკვიდრეო ურთიერთობის სუბიექტებმა) არ მიიღეს სამკვიდრო (სამემკვიდრეო ურთიერთობის ობიექტი). გარდა ამისა, კანონმდებლის მიერ სსკ-ის 1444-ე მუხლში გაცხადებული ნების დასაზუსტებლად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს ამავე კოდექსის 1426-ე მუხლზე: 1. სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე. 2. ამ მუხლის პირველ ნაწილში გათვალისწინებულ შემთხვევაში სამკვიდროს მიღების ვადის გამშვებ მემკვიდრეს მისი ხვედრი ქონებიდან, რომელიც სხვა მემკვიდრეებმა მიიღეს, ან სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა, ნატურად მიეცემა ის, რაც შენარჩუნებულია; მას მიეცემა ასევე მისი ხვედრი ქონების დანარჩენი ნაწილის ღირებულება“ და ყურადღებას გაამახვილებს მეორე ნაწილის შინაარსზე, რომელიც ერთმანეთისაგან ტერმინოლოგიურადაც კი განასხვავებს (სსკ-ის 1343.1- მუხლის პირველი წინადადების დეფინიციის მსგავსად) მემკვიდრეებს, რომლებმაც სამკვიდრო მიიღეს და სახელმწიფოს, რომლის საკუთრებაში გადავიდა უმკვიდრო ქონება, რადგან სამკვიდროს მიმღებმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილი ვადა გაუშვა, რაც სწორედ იმას ადასტურებს, რომ სახელმწიფოს უფლება არ აქვს უარი თქვას იმ სამკვიდროს მიღებაზე, რომელიც მასზე გადავიდა. ამდენად, სამემკვიდრეო სამართლის ნორმების სისტემური და ლოგიკური ანალიზი სხვაგვარი დასკვნის გამოტანას გამორიცხავს.
25. ყოველ კონკრეტულ სადავო სამართალურთიერთობაზე მსჯელობისას სასამართლოს, როგორც მართლმსაჯულების განმახორციელებელი დამოუკიდებელი ხელისუფლების, მოვალეობაა სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და მხარეთა კანონის წინაშე თანასწორი მოპყრობის უზრუნველყოფა. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიებს, რომ სასამართლოს არ გამოუკვლევია შესაძლო მემკვიდრეთა (მათ შორის ანდერძისმიერი) არსებობის საკითხი, ისე მიიჩნია სათანადო მოპასუხედ და საქმეში ჩართო სახელმწიფო სააგენტოს სახით. „სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ყოველივე ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. სამართლის ფუნქცია, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს, არა მხოლოდ ინტერპრეტაციის გზით ხორციელდება, არამედ , ამავე დროს, წარმოადგენს კანონის განვრცობის საჭიროების შემოწმებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის ინტერპრეტაციის მიზნის მისაღწევად ანუ კანონის აზრის გასაგებად, გამოიყენება განმარტების გრამატიკული, ლოგიკური, ისტორიული და სისტემური ხერხები. „გრამატიკული“ ინტერპრეტანციის მიზანია, დაადგინოს, ენობრივი თვალსაზრისით, რა მნიშვნელობით იხმარება კანონის სიტყვები ამ ენის მატარებელთა საზოგადოებაში და რა მნიშვნელობით იყენებს მათ კანონმდებელი (რაინჰოლდ ციპელიუსი, იურიდიული მეთოდების მოძღვრება, მე-10 გადამუშავებული გამოცემა, GIZ 2009, გვ.53). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის ინტერპრეტაცია სამართლიან მოწესრიგებასა და ოპტიმალურ დაკმაყოფილებას უნდა იწვევდეს. კანონის ინტერპრეტაცია არ ნიშნავს მხოლოდ სიტყვების მიღმა მდგომი აზრის ახსნას, არამედ იგი ნიშნავს სხვადასხვა მნიშვნელობებიდან ყველაზე სწორი და გადამწყვეტი მნიშვნელობის შერჩევას. „ინტერპრეტაციას აქვს მსჯელობითი ხასიათი, როდესაც არგუმენტებისა და კონტრარგუმენტების წარმოდგენა ხდება, რომელთაგან უკეთეს მოტივაციას უპირატესი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს (რაინჰოლდ ციპელიუსი, იურიდიული მეთოდების მოძღვრება, მე-10 გადამუშავებული გამოცემა, GIZ 2009, გვ.59). გარდა ამისა, კანონის ინტერპრეტაცია უნდა იცავდეს „სამართლის ერთიანობის“ პრინციპს, ე.ი. ინტერპრეტაციის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება არ უნდა მოდიოდეს წინააღმდეგობაში სამართლის სხვა ნორმებთან. სამართლის ნორმა ისე უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, რომ იგი ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე ლოგიკურად თავსებადი იყოს უფრო მაღალი ან იგივე რანგის ნორმათა კონტექსტში“ (იხ. სუსგ # ას-178-167-2017, 14.07.2017წ.).
26. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ არის დაკმაყოფილებული, ამასთან, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 აპრილის განჩინებით დაკმაყოფილდა აპელანტის შუამდგომლობა და აწ გარდაცვლილი მოპასუხის კუთვნილ უძრავ ქონებას [სიღნაღის რაიონი, სოფ. ბოდბისხევი - 1) ს/კ … და 2) ს/კ/ …] დაედო ყადაღა (იხ. ტ.4, ს.ფ.15-18). საქმისწარმოება არ იყო დასრულებული, როდესაც მოპასუხე გარდაიცვალა, რის გამოც საქმე შეჩერდა სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე (იხ. ამ განჩინების 16.3. ქვეპუნქტი). განსახილველ დავაზე გადაწყვეტილების, მისი კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ, აღსრულების ხელშეწყობა სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია, რადგან კონკრეტულ დავაზე მიღწეული სამართლებრივი შედეგი, მისი რეალურად აღსრულების გარეშე, ვერ ქმნის მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილების საფუძველს, აღნიშნული კი გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლოს ზრუნვის საგანია და სამართლებრივი უსაფრთხოების შემადგენელი ნაწილი, რათა თითოეულმა მხარემ მიიღოს მართლმსაჯულების განხორციელების შედეგი არა ფორმალურად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სახით, არამედ მისი აღსრულების გზით. „საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სასამართლოსადმი მიმართვის უფლება შედეგზე ორიენტირებული უფლებაა და თუნდაც სასურველი გადაწყვეტილების მიღება არასაკმარისია აღნიშნული მიზნის მისაღწევად, გადაწყვეტილების დროული და სრულყოფილი აღსრულების გარეშე. ამ კონტექსტში მნიშვნელოვანია ევროსასამართლოს გადაწყვეტილება „აპოსტოლი საქართველოს წინააღმდეგ“, სადაც განმცხადებლის საჩივარი კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების უფლებას ეხება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული უფლება, „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელი ნაწილია მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის მიზნებისთვის (Apostol v. Georgia; §37; ასევე იხ. Hornsby v. Greece, §40). ამასთან, საქმეზე შპს „იზა და მაკრახიძე” საქართველოს წინააღმდეგ სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება მოიცავს ძალაში შესული გადაწყვეტილების აღსრულების უფლებას. ეს უფლება არარეალური იქნებოდა, თუ კონტრაქტორი სახელმწიფოს ეროვნული სამართლებრივი სისტემა შესაძლებელს გახდიდა, ძალაში შესული საბოლოო გადაწყვეტილება ერთი მხარის საზიანოდ არაქმედითი დარჩენილიყო. ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე (IZA Ltd and Makrakhidze v. Georgia, §42; სხვა პრეცედენტთა შორის იხ. Burdov v. Russia, §34; Hornsby v. Greece, §40) -იხ. სუსგ # ას-1238-1161-2015, 12.02.2016წ; შდრ.სუსგ-ები: # ას-1187-1117-2015, 05. 02.2016წ; შდრ. #ას-1132-1065-2015, 03.05.2016წ;
27. საკასაციო სასამართლოს, სსკ-ის 1444-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე, მიზანშეწონილად მიაჩნია იმსჯელოს 1343-ე მუხლში მითითებული დამოუკიდებელი წინაპირობების (იხ. ამ განჩინების 23-ე პუნქტი) შესახებ, ასევე, სსკ-ის 1424-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე: “სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან“. კანონით დადგენილი სამკვიდროს მიღების ვადა პრეკლუზიურ ვადას წარმოადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ვადის გასვლა წყვეტს სამკვიდროს მიღების უფლებას. განსახილველ შემთხვევაში, შეჩერებული საკასაციო სამართალწარმოების განახლების მიზნით, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, სახელმწიფო სერვისების სააგენტოდან გამოთხოვილი ცნობით დადასტურებულია, რომ მოპასუხე გარდაიცვალა და აღნიშნული იურიდიული ფაქტის რეგისტრაცია განხორციელდა 2015 წლის 15 აპრილს (იხ. ამ განჩინების 16.2 ქვეპუნქტი), ამასთან, სასამართლოს მიერ საქართველოს ნოტარიუსთა პალატიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით, აწ გარდაცვლილი მოპასუხის სამემკვიდრეო საქმის წარმოება არ მიმდინარეობს. აღსანიშნავია, რომ მითითებული ინფორმაცია საჯაროა და მისი მოძიება მამკვიდრებლის სახელის, გვარისა და პირადი ნომრის მითითებით შესაძლებელია ნოტარიუსთა პალატის ოფიციალურ საიტზე: notary.ge, სამემკვიდრეო საქმეთა რეესტრში.
28. საკასაციო სასამართლომ აწ გარდაცვლილი მოპასუხის შესაძლო მემკვიდრეებს კანონით დადგენილი წესით გაუგზავნა განჩინება სამკვიდროს მიღების ან ფაქტობრივად დაუფლების თაობაზე განხორციელებულ ქმედებათა შესახებ ინფორმაციის მოძიებისა და სავარაუდო მემკვიდრეთა გამოსავლენად, რომელთაც სასამართლოს მიერ განსახილველ დავაში უნდა გამოეხატათ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლედ ჩართვის ან სხვა სახის ინფორმაციის მოწოდების სურვილი (იხ. ამ განჩინების 16.6 ქვეპუნქტი), თუმცა, სავარაუდო მემკვიდრეებს არავითარი ინფორმაცია არ მიუწოდებიათ სასამართლოსათვის, მიუხედავად იმისა, რომ მათ განემარტათ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლედ კანონით დადგენილი წესით სახელმწიფოს ჩართვის თაობაზე, რომელზედაც კანონის ძალით გადადის უმკვიდრო ქონება.
29. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის საპასუხოდ, რომ არ გამოკვლეულა სადავო ქონების უმკვიდროობის საკითხი, განმარტავს: სსკ-ის 1424-ე მუხლით პრეკლუზიური ვადის დაწესებით, კანონმდებელმა კონკრეტული ვადით შემოსაზღვრა მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს მიღება. აღსანიშნავია ისიც, რომ მემკვიდრეებს უფლება აქვთ მიიღონ ან არ მიიღონ სამკვიდრო. სამემკვიდრეო სამართალი ერთმანეთისაგან მიჯნავს სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმას, რაც შეუქცევადია (სსკ-ის 1446-ე მუხლი) და სამკვიდროს მიღებისაგან თავის არიდებას. სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა დასაშვებია კანონით დადგენილი წესით, კერძოდ, სსკ-ის 1434-ე მუხლით აღნიშნული ვადა სამ თვეს შეადგენს შესაძლო მემკვიდრისათვის იმ დღიდან, “როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად. საპატიო მიზეზის არსებობისას ეს ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, მაგრამ არა უმეტეს ორი თვისა. უარის თქმა სამკვიდროს მიღებაზე უნდა გაფორმდეს სანოტარო ორგანოში“. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე არ გამოვლენილა აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სავარაუდო მემკვიდრეთა ნება, როგორც ერთჯერადი აქტი სამკვიდროს მიღებაზე უარის შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მსჯელობას განავითარებს აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სავარაუდო მემკვიდრეთა მიერ სამკვიდროს მიღებაზე თავის არიდებაზე. იმის გათვალისწინებით, რომ აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სავარაუდო მემკვიდრეებს შეეძლოთ მოეთხოვათ სამკვიდროს მიღებაზე უარის სათქმელად კანონით დადგენილი 3-თვიანი ვადის გაგრძელება დამატებით ორი თვით, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, 1424-ე და 1434-ე მუხლების შინაარსის ერთობლივად გაანალიზებით, სამკვიდროს მიღების თავის არიდებად უნდა შეფასდეს განსახილველი შემთხვევა, რაც სამკვიდროს მიღებაზე უარის ტოლფას ქმედებად უნდა იქნეს მიჩნეული. აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მემკვიდრეებმა საკუთარი კონკლუდენტური ქმედებით ფაქტიურად გამოხატეს საამკვიდროს მიღებაზე უარი, რის გამოც მათ აღარ აქვთ შესაძლებლობა, ჩაერთონ სამემკვიდრეოსამართლებრივ ურთიერთობებში. აქედან გამომდინარე, გამოვლენილია სსკ-ის 1343-ე მუხლის ერთ-ერთი დამოუკიდებელი წინაპირობა, კერძოდ, განსახილველ შემთხვევაში, არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო მემკვიდრეობა, რომელიც აქტივებსა და პასივებს მოიცავს (სსკ-ის 1328-ე მუხლი), შესაბამისად, სახელმწიფოზე გადავიდა უმკვიდრო ქონება, რაზედაც ეს უკანასკნელი უარს ვერ იტყვის (სსკ-ის 1444-ე მუხლი).
30. საკასაციო სასამართლო კასატორის მხოლოდ იმ მოსაზრებას გაიზიარებს (იხ. ამ განჩინების 16.8.17 ქვეპუნტი), რომელიც ეხება სახელმწიფოს მიერ უმკვიდრო ქონების მიღების (რომელიც მოცემულ შემთხვევაში მასზე გადავიდა, რადგან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო ქონება) შემდეგ მამკვიდრებლის კრედიტორის წინაშე პასუხისმგებლობის მოცულობასა და ფარგლებს, რაც კანონით იმგვარად არის დადგენილი, როგორც ამაზე პასუხისმგებელი იქნებოდა აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებელი (მოვალე). სსკ-ის 1492-ე მუხლის თანახმად: „უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლისას სახელმწიფო პასუხს აგებს უმკვიდრო ქონების შესაბამისი ნაწილით მამკვიდრებლის ვალებზე ისე, როგორც მემკვიდრე“. ამდენად, კასატორის მოსაზრების პასუხად, რომ შესაძლოა ამ მიმართებით გადაწყვეტილების განმარტების საკითხი დადგეს, საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სამემკვიდრო-სამართლებრივ ურთიერთობებში სუბიექტად, ანუ უმკვიდრო ქონების მემკვიდრედ შემოვიდა სახელმწიფო, რომელზეც გადავიდა აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის (მოპასუხის) სამკვიდროში შემავალი აქტივები და პასივები, შესაბამისად, სახელმწიფო, როგორც უმკვიდრო ქონების მემკვიდრე, მამკვიდრებლის კრედიტორთა წინაშე პასუხს აგებს მხოლოდ მიღებული აქტივის ფარგლებში და იმ მოცულობით, როგორც პასუხისმგებელი იქნებოდა აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებელი (მოპასუხე). „სამოქალაქო კოდექსის 1492-ე მუხლის გათვალისწინებით უმკვიდრო ქონების სახელმწიფოზე გადასვლისას სახელმწიფო პასუხს აგებს უმკვიდრო ქონების შესაბამისი ნაწილით მამკვიდრებლის ვალებზე“ (იხ. სუსგ # ას-70-66-2012, 12.03.2012წ.).
31. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაციით საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის შედეგად არ დაკმაყოფილდა სააგენტოს მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და განჩინების გაუქმების თაობაზე, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2015 წლის 11 მაისის დამატებითი განჩინება.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილება და 11 მაისის დამატებითი გადაწყვეტილება;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. თოდუა
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
პ. ქათამაძე
