საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-682-636-2017 15 სექტემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ ''დანაშაულის პრევენციის ცენტრი" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ა-ე, ა. ს-ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სსიპ ”დანაშაულის პრევენციის ცენტრის” (ადრინდელი სახელწოდება - ”დანაშაულის პრევენციის და ინოვაციური პროგრამების ცენტრი”; შემდეგში: ცენტრი, დამსაქმებელი, მესამე აპელანტი, კასატორი) დირექტორის ბრძანების საფუძველზე, თ. ა-ე, (შემდეგში: პირველი დასაქმებული, პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი) და ა. ს-ი (შემდეგში: მეორე დასაქმებული, მეორე მოსარჩელე, მეორე აპელანტი) პროექტების მენეჯერის თანამდებობებზე 2013 წლის 1 ოქტომბრიდან 2014 წლის 10 იანვრამდე მუშაობდნენ. თითოეული მათგანის თანამდებობრივი სარგო თვეში 1125 (ათას ას ოცდახუთი) ლარს შეადგენდა (იხ. ბრძანება, ტ.1, ს.ფ 112; 118.)

2. ცენტრის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა 2014 წლის 10 იანვარს გამოსცა ბრძანება, რომლითაც განისაზღვრა ცენტრის 2014 წლის ბიუჯეტი, საშტატო განრიგი, სახელფასო ფონდი, თანამშრომლების მატერიალური წახალისებისთვის გამოსაყოფი სახსრები და ა.შ. ახალი განრიგით საშტატო ერთეულების რაოდენობა და სახელფასო ფონდი არ შემცირებულა, პირიქით, გაიზარდა: 2013 წლის საშტატო განრიგით ცენტრში საშტატო ერთეულის რაოდენობა იყო 28 და გახდა - 75, ხოლო თვის სახელფასო ფონდი შეადგენდა 23,235 ლარს და გახდა - 74,320 ლარი (იხ. საშტატო განრიგი, ტ. 1, ს.ფ. 190-192);

3. იმავე დღეს (14.01.2014წ), ცენტრის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელმა გამოსცა ბრძანება №2/ს, რომლითაც ცენტრის სტრუქტურული რეორგანიზაცია გადაწყდა. ბრძანება გააცნეს ცენტრის თანამშრომლებს, მათ შორის - მოსარჩელეებსაც (იხ.ტ1, ს.ფ 187-189);

3.1. განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად, პროექტების მენეჯერთა თანამდებობები გაუქმდა და მათ ნაცვლად შეიქმნა ახალი - არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სამმართველო და მედიაციის სამმართველო (იხ. ცენტრის 2014 წლის საშტატო განრიგი, ტ1, ს.ფ 191-192);

4. რეორგანიზაციის გამოცხადების დღესვე ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულმა ყოფილმა დასაქმებულებმა ცენტრის დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელს განცხადებით მიმართეს, კერძოდ: პირველმა მოსარჩელემ არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად ითხოვა დანიშვნა, ხოლო მეორე მოსარჩელემ - მედიაციის სამმართველოს უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად (იხ. განცხადება, ტ1; ს.ფ. 101-102);

5. ცენტრმა არ დააკმაყოფილა ყოფილ დასაქმებულთა თხოვნა და იმავე დღეს გამოსცა ბრძანება №3/კ, რომლითაც ისინი 2014 წლის 11 იანვრიდან გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობიდან.

5.1. ბრძანებაში დასაქმებულთა გათავისუფლების საფუძვლად მიეთითა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ა” ქვეპუნქტი (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას);

5.2. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, ყოფილ დასაქმებულებს მიეცათ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებული კომპენსაცია - თითოეულს 2-2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით (იხ. ბრძანება, ტ.1, ს.ფ 140);

6. დამსაქმებელი ორგანიზაციის დირექტორის 2014 წლის 28 მარტის ბრძანებით ცენტრში კვლავ განხორციელდა რეორგანიზაცია და კორექტირებული საშტატო განრიგი დამტკიცდა. რეორგანიზაციის შემდეგ არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების და მედიაციის სამმართველოები გაერთიანდა და განრიდებისა და მედიაციის სამმართველო ეწოდა (იხ. ტ.2, ს.ფ.32 - 33);

6.1. საშტატო ერთეულების რაოდენობა და სახელფასო ფონდი კვლავ უცვლელი დარჩა (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 31 - 33);

6.2. 2014 წლის 14 აპრილს, წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში მითითებული სამმართველოს უფროსის თანამდებობის დასაკავებლად ცენტრმა კონკურსი გამოაცხადა. 16 მაისს კონკურსი ჩაშლილად გამოცხადდა (იხ.ტ. 2 ს.ფ. 41-43; საკონკურსო კომისიის სხდომის ოქმი).

7. 2014 წლის 28 მარტს განხორციელებული რეორგანიზაციის (იხ. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი) შემდეგ, დასაქმებულთა გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობების (პროგრამების მენეჯერების) ტოლფას თანამდებობებს წარმოადგენდა მედიაციის პროგრამების მენეჯერისა და მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობები, რომლებიც საშტატო ერთეულის სახით განრიდებისა და მედიაციის სამმართველოში შედიოდნენ (იხ. ამონაწერი საჯარო სამსახურის ბიუროდან - ტ.1. ს.ფ. 105- 108).

8. სარჩელის საფუძვლები

8.1. 2014 წლის 17 თებერვალს ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებულმა დასაქმებულებმა სარჩელი აღძრეს დამსაქმებლის წინააღმდეგ და მოითხოვეს: წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტში მითითებული ბრძანების ბათილად ცნობა; პირველი მოსარჩელის არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სამმართველოს უფროსის, ხოლო მეორე მოსარჩელის - მედიაციის სამმართველოს უფროსის თანამდებობაზე აღდგენა; მოპასუხისთვის მოსარჩელეების სასარგებლოდ, სამსახურიდან გათავისუფლებიდან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენამდე პერიოდის, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრება, თითოეულისათვის ყოველთვიური ხელფასის - 1500 (ათას ხუთასი) ლარის გათვალისწინებით; მოპასუხისათვის მოსარჩელეების სასარგებლოდ სამსახურიდან გათავისუფლებიდან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენამდე პერიოდში ყოველი თვის იძულებითი განაცდურის - 1500 ლარის დაყოვნების ყოველი დღისთვის, დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტის გადახდის დაკისრება;

8.2. მოსარჩელეთა განმარტებით, ისინი კეთილსინდისიერად ასრულებდნენ დაკისრებულ შრომით მოვალეობებს. მათი საქმიანობა დამსაქმებელმა დადებითად შეაფასა, დასაქმებულები დააჯილდოვა მადლობის სიგელით, გამოუცხადა მადლობა და ა.შ. მათი განმარტებით, უსამართლობის განცდა ჰქონდათ იმ დროიდან, როცა იუსტიციის მინისტრმა 2013 წლის 25 ნოემბერს თანამდებობიდან გაათავისუფლა ცენტრის დირექტორი დ.მ-ძე. აღნიშნული ფაქტის შესახებ მოსარჩელეებმა წინმსწრებად შეიტყვეს 21 ნოემბერს და იმავე საღამოს, სოციალური ქსელის საშუალებით, გამოხატეს პროტესტი. აღნიშნული ქმედება დამსაქმებლის მიერ შეფასდა, როგორც სისტემის წინააღმდეგ მიმართული ქმედება. ამის შემდეგ, მოსარჩელეები თითქმის თვენახევრის განმავლობაში დადიოდნენ სამსახურში, მაგრამ ფაქტობრივად არ ეძლეოდათ დაკისრებული მოვალეობების შესრულების შესაძლებლობა. ხელმძღვანელობა მოსარჩელეთა ნაცვლად მათ ასისტენტებთან ურთიერთობდა, ახალ თანამდებობებზეც მოვალეობის შემსრულებლებად ასისტენტები დაინიშნენ. მოსარჩელეთა აზრით, მათი გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველს, მართალია, რეორგანიზაცია წარმოადგენდა, მაგრამ ამ გზით გათავისუფლების რეალური მიზეზი - დისკრიმინაცია შეინიღბა.

8.3. წინამდებარე განჩინების მე-6 მუხლში ასახული ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა მოსამზადებელ სხდომაზე სასარჩელო მოთხოვნა დააზუსტეს. მათ განმარტეს, რომ ვინაიდან სარჩელის შეტანის შემდეგ მოპასუხემ შეცვალა სამსახურებრივი თანამდებობების დასახელება, იმხანად პირველი მოსარჩელის გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობის ტოლფას თანამდებობას განრიდებისა და მედიაციის პროგრამების მენეჯერის თანამდებობა წარმოადგენდა, ხოლო მეორე მისარჩელის - მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებმა დასახელებულ პოზიციებზე აღდგენა მოითხოვეს.

9 . მოპასუხის შესაგებელი

9. 1. მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და, უსაფუძვლობის გამო, მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

9.1.1. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეთა გათავისუფლების გადაწყვეტილება ორგანიზაციის განვითარების ინტერესებიდან გამომდინარეობდა. თავდაპირველად, ცენტრის დირექტორი აქტიურად თანამშრომლობდა ყველა თანამშრომელთან, მათ შორის - მოსარჩელეებთან; შემდგომში კი გამოიკვეთა, რომ იმ ორი მიმართულების განსავითარებლად, რომელთა ხელმძღვანელებსაც მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ, ამ უკანასკნელებს არ ჰქონდათ საკმარისი თემატური ცოდნა და მენეჯერული უნარები. ორგანიზაციის ინტერესებიდან გამომდინარე, შანსი მიეცათ მათ ასისტენტებს, რომლებმაც ყოველმხრივ დადებითად წარმოაჩინეს თავი და სრულიად დამსახურებულად დაიკავეს სათანადო ადგილები;

9.1.2. პირველი მოსარჩელე არ იყო განრიდების მიმართულების ეფექტური ხელმძღვანელი, რადგან იმ ახალგაზრდების მიმართ, ვისაც დევიაციური ქცევის გამოვლენა აღენიშნებოდა, მას სრული მიუღებლობა ჰქონდა, პროგრამის სამიზნე ჯგუფის დიდი ნაწილი კი სწორედ ასეთი ქცევით ხასიათდება; არასრულწლოვანთა განრიდების პროგრამის ხელმძღვანელად ყოფნის 3 წლის განმავლობაში იგი ერთხელაც არ ყოფილა არასრულწლოვანთა კოლონიაში.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელეთა 2014 წლის 29 ივლისის შუამდგომლობა სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შესახებ (იხ. ამ განჩინების 8.3. ქვეპუნქტი) მოსამზადებელ სხდომაზე განიხილა და დააკმაყოფილა 2014 წლის 13 ნოემბრის საოქმო განჩინებით (იხ. ტ.2, ს.ფ.1-8; 24-26). თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით, დასაქმებულების სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

10.1.1. ბათილად იქნა ცნობილი ცენტრის 2014 წლის 10 იანვრის №3/კ ბრძანება მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ;

10.1.2. მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის - თითოეულის სასარგებლოდ, 6500 (ექვსი ათას ხუთასი) ლარის გადახდა.

10.1.3. დანარჩენი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ.

10.2. საქალაქო სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებანი და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სშკ-ის მე-6, 37-ე, 31-ე, 32-ე და 44-ე მუხლები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 54-ე, 408.1-ე, და 411-ე მუხლები, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-ე და 105-ე მუხლები.

10.3. სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა ძირითადად დაასაბუთეს თავიანთი სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლიანობა, ხოლო მოპასუხემ მხოლოდ ნაწილობრივ დაამტკიცა საკუთარი პოზიციის საფუძვლიანობა, რამაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება განაპირობა, კერძოდ, სასამართლომ აღნიშნა:

10.3.1. სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები;

10.3.2. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მითითებულ ნორმათა შესაბამისად, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ვალდებულება აკისრიათ მხარეებს, რომლებიც თავიანთ სამართლებრივ მოთხოვნას აფუძნებენ აღნიშნულ გარემოებებს. სსსკ ადგენს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტს: მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი;

10.3.3. სადავო ბრძანებაში მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძველს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ა” ქვეპუნქტი წარმოადგენდა (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას). განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეს უნდა დაედასტურებინა რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ჩატარდა თუ არა ცენტრში რეორგანიზაცია, შემცირდა თუ არა სამუშაო ძალა, რა აუცილებლობით იქნა გამოწვეული სამუშაო ძალის შემცირება და კონკრეტულად რამ განაპირობა თითოეული მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება. უდავოა, რომ 2014 წლის იანვრის თვეში ცენტრში რეორგანიზაცია განხორციელდა, რასაც არ მოჰყოლია სამუშაო ძალის შემცირება. გარდა ახსნა-განმარტებისა და ისიც არასაკმარისი სიცხადით, მითითებული გარემოებების საწინააღმდეგო სათანადო მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარუდგენია სასამართლოსათვის, რაც მას დაარწმუნებდა რეორგანიზაციის შედეგად სამუშაო ძალის რიცხოვნობის შემცირების აუცილებლობაში. სასამართლოს დასკვნით, მოპასუხემ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ”ა” ქვეპუნქტის შესაბამისი გარემოებების არსებობა ვერ დაასაბუთა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ სადავო ბრძანება უკანონო იყო;

10.3.4. სსკ-ის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ვინაიდან დადგინდა გასაჩივრებული ბრძანებების არაკანონიერება, შესაბამისად, ბათილად უნდა იქნას ცნობილი სადავო ბრძანებები მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე.

10.4. სშკ-ის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ანაზღაურდება. სსკ-ის 408.1-ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სასამართლოს შეფასებით, ვინიდან მოცემულ შემთხვევაში პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი იყო ცენტრში განხორციელებული რეორგანიზაციული და სტრუქტურული ცვლილებების შედეგად, მას უნდა ემსჯელა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის დანაწესზე, რომლის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, ჩატარებული რეორგანიზაციის გამო პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი იყო, რადგან ვაკანტური თანამდებობები, რომელთა დაკავების შესაძლებლობა ჰქონდათ მოსარჩელეებს, გაუქმდა 2014 წლის მარტის თვეში განხორციელებული რეორგანიზაციით, თუმცა, ამ თანამდებობებს მოსარჩელეები არც ითხოვენ (იხ. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.2, ს.ფ. 225) მაშასადამე, ახალი რეორგანიზაციის შედეგები ვერ უზრუნველჰყოფდნენ მოსარჩელეთა მოთხოვნას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ან ტოლფას თანამდებობებზე დანიშვნის შესახებ.

10.4.1. სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. დადგინდა, რომ შრომითი ურთიერთობის არაკანონიერი შეწყვეტით, დამსაქმებელმა მოუსპო შესაძლებლობა დასაქმებულებს, შეესრულებინათ სამუშაო და მიეღოთ შესაბამისი შრომითი ანაზღაურება, რაც დამსაქმებლისთვის სშკ-ის 32.1-ე მუხლით დადგენილი ვალდებულების შესრულების წინაპირობას წარმოადგენს. ამ ნორმის თანახმად, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს, დასაქმებულს მიეცემა შრომის ანაზღაურება სრული ოდენობით. მოცდენად უნდა ჩაითვალოს იმგვარი ვითარებაც, როდესაც შრომის ხელშეკრულების არამართლზომიერად შეწყვეტის შედეგად, დასაქმებულს სამუშაოს შესრულების შესაძლებლობა ესპობა, ვინაიდან, ამავე დროს, არსებობს დასაქმებულის ნება, განახორციელოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება და მიიღოს შესაბამისი ანაზღაურება;

10.4.2. მიუღებელი შემოსავლის პერიოდის განსაზღვრის მიზნით სასამართლო წინამდებარე განჩინების 3.1 ქვეპუნქტსა და მე-6 პუნქტში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს დაეყრდნო და განმარტა: 2014 წლის 10 იანვარს გამოცხადებული რეორგანიზაციის ფარგლებში მოპასუხეს ჰქონდა შესაძლებლობა, მოსარჩელეები დაესაქმებინა ადრინდელი თანამდებობების ტოლფას თანამდებობაზე, მაგრამ 28 მარტის კორექტირებული რეორგანიზაციის ფარგლებში მას ასეთი შესაძლებლობა აღარ გააჩნდა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა გაგრძელდებოდა მარტის რეორგანიზაციის საფუძველზე გამოცხადებული კონკურსის დასრულებამდე. კონკურსის შემდეგ კი დასაქმებულებს მუშაობის შესაძლებლობა მოესპობოდათ, რადგან მარტის რეორგანიზაცია ტოლფას თანამდებობებს აღარ მოიაზრებდა. ე.ი. სადავო ბრძანებებით, მოსარჩელეთა შრომითი უფლებები შელახული იყო სწორედ დროის აღნიშნულ მონაკვეთში და ვინაიდან მოსარჩელეებს იძულებითი მოცდენით ზიანი მიადგათ 2014 წლის 11 იანვრიდან იმავე წლის 16 მაისამდე (კონკურსის შედეგის გამოცხადებამდე), მისი ანაზღაურებაც უნდა მომხდარიყო აღნიშნული პერიოდისათვის და მენეჯერის ყოველთვიური ხელფასის - 1500 ლარის - ოდენობის გათვალისწინებით, თითოეული მოსარჩელის სასარგებლოდ, 6500 ლარის ოდენობით, რაც წარმოადგენდა ერთგვარ კომპენსაციას შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტით შრომითი უფლებების შელახვისთვის.

10.5. სშკ-ის 31.3-ე მუხლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის, გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტი. აღნიშნული დანაწესიდან გამომდინარე, დამსაქმებლის მიერ შეიძლება დაყოვნდეს ის ანაზღაურება თუ ანგარიშსწორება, რომელიც დასაქმებულისათვის გარკვეულ დროს უნდა გადახდილიყო, მაგრამ ეს ვალდებულება არ შესრულდა. სასამართლოს განმარტებით, მოხმობილი ნორმა ეხება მისაღები შრომის ანაზღაურების, ანგარიშსწორების და ა.შ. გადახდის დაყოვნებას, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ გამოვლენილა. მოსარჩელეები ითხოვდნენ იძულებითი მოცდენით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების (და არა ხელფასის ან საბოლოო ანგარიშსწორების) დაყოვნებისთვის მოპასუხე ცენტრისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრებას, რაც არ გამომდინარეობს მოქმედი შრომის კანონმდებლობიდან, აღნიშნული კი უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იყო;

10.6. წინამდებარე განჩინების 10.2-10.4 ქვეპუნქტებში მოცემული ფაქტობრივ-სამართლებრივი მსჯელობის საფუძველზე საქალაქო სასამართლომ ბათილად ცნო დასაქმებულების სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება, რამაც ამ უკანასკნელთა სასარგებლოდ, გათავისუფლებიდან გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე დამსაქმებლისათვის ყოველთვიური ხელფასის დაკისრება განაპირობა, ხოლო მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრებაზე მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ (იხ. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.2. სფ: 211-228).

11. მოსარჩელეებისა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

11.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელეებმა, ასევე - მოპასუხემ.

11.2. დასაქმებულთა (პირველი და მეორე აპელანტების) მოთხოვნას წარმოადგენდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის უარყოფილ ნაწილში და, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

11.2.1. მცდარია სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მხრიდან დასაქმებულებისადმი არ ყოფილა რაიმე ნიშნით დისკრიმინაცია. საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელეების მიმართ გამოვლინდა დისკრიმინაცია პოლიტიკური ნიშნით, კერძოდ, მინისტრს თანამშრომლებთან ერთ-ერთი შეხვედრის დროს ამობეჭდილი ჰქონდა მათ მიერ სოციალურ ქსელში განთავსებული „პოსტები“ და დეტალურად განიხილავდა აღნიშნულ „პოსტებზე“ სხვების მიერ გაკეთებულ კომენტარებს. შეხვედრაზე მინისტრმა აპელანტებზე (დასაქმებულებზე) ისაუბრა ნეგატიური ეპითეტების გამოყენებით;

11.2.2. გათავისუფლების ბრძანებების ბათილად ცნობა სამართლებრივად ნიშნავს, რომ იგი ბათილია მისი დადების მომენტიდან და ყველა თანმდევი შედეგი, რომელიც ეფუძნება აღნიშნულ გარიგებას, ექვემდებარება გაუქმებას. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ ბათილად ცნო გათავისუფლების ბრძანებები, თუმცა, პირვანდელი მდგომარეობის ადღგენის ნაწილში არ დააკმაყოფილა სარჩელი. სასამართლომ არ შეაფასა ის მნიშვნელოვანი გარემოება, რომ ცენტრში განხორციელებული ორივე რეორგანიზაციის დასრულების შემდეგ, არსებობდა და დღესაც არსებობს იმ თანამდებობის არა მხოლოდ სახელწოდებით, არამედ - სამუშაოს აღწერილობით ტოლფასი თანამდებობები, რომლებზედაც მოსარჩელეები გათავისუფლებამდე მუშაობდნენ; საბოლოო რეორგანიზაციის შემდეგ, არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სამმართველო და მედიაციის სამმართველო გაერთიანდა, გახდა ერთი სამმართველო და ეწოდა განრიდებისა და მედიაციის სამმართველო. ამ უკანასკნელის შემადგენლობაში დარჩა განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის მენეჯერის თანამდებობა, ასევე მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობა, რომლებიც მოსარჩელეთათვის ყოფილი სამუშაო ადგილის ტოლფას საშტატო ერთეულებს წარმოადგენენ. დასაქმებულები დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში სწორედ ამ თანამდებობებზე აღდგენას ითხოვდნენ, სასამართლომ კი უსაფუძვლოდ დაასკვნა, რომ მათ ასეთი მოთხოვნა არ ჰქონიათ;

11.2.3. სასამართლომ არ შეაფასა ყოფილ დასაქმებულთა სამსახურში აღდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში მოპასუხისათვის კომპენსაციის დაკისრების საკითხი. თუკი სასამართლო მსჯელობდა იმაზე, რომ ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარე, შეუძლებელი იყო დასაქმებულთა აღდგენა სამუშაო ადგილებზე, მაშინ მას უნდა ემსჯელა კომპენსაციის გაცემაზე, რომელიც სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილიდან გამომდინარეობს. ამ ნორმის მიზნებიდან გამომდინარე, კომპენსაცია არ წარმოადგენს განაცდურს, არამედ ამით კანონმდებელი ცდილობს, რომ ერთგვარად დაიცვას იმ დასაქმებულების უფლებები, რომელთა სამსახურში აღდგენაც ობიექტურად შეუძლებელი, ან გაუმართლებელია;

11.2.4. აპელანტების განმარტებით, ასევე არასწორია სასამართლოს მსჯელობა პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე. სშკ-ის 31-ე მუხლის მესამე ნაწილის მიხედვით, ანაზღაურებას ექვემდებარება ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების შემთხვევა. თავისი შინაარსით პირგასამტეხლო ვალდებულების უზრუნველყოფის ვალდებულებითსამართლებრივ ღონისძიებას წარმოადგენს. აქედან გამომდინარე, სავსებით დასაშვებია, რომ განაცდურს, როგორც ზიანს, დაემატოს 0.07%, რადგან ის დამსაქმებლის უკანონო მოქმედების გამო მიუღებელ თანხას წარმოადგენს და ამ თანხას დასაქმებულები მიიღებდნენ, რომ არა უკანონო გათავისუფლება;

11.2.5. დასაქმებულებმა სააპელაციო საჩივარში ისიც მიუთითეს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევდა, რომ მოსარჩელეებს არასწორად ეთქვათ უარი სამსახურში აღდგენაზე, მოპასუხეს უნდა დაკისრებოდა ზიანის (განაცდურის) გადახდა სრული პერიოდისთვის - გათავისუფლების დღიდან აღდგენამდე, და არა - 2014 წლის 11 იანვრიდან იმავე წლის 16 მაისამდე, როგორც ეს საქალაქო სასამართლომ დაადგინა.

11.3. დამსაქმებელმა (მესამე აპელანტმა) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა სასარჩელო მოთხოვნა და დასაქმებულთა სარჩელის მთლიანად უარყოფა შემდეგ სააპელაციო პრეტენზიებზე მითითებით:

11.3.1. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძვლად მხოლოდ ის არგუმენტია მითითებული, რომ ცენტრში განხორციელდა რეორგანიზაცია, რომელსაც არ მოჰყოლია შტატების შემცირება. სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებს, ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნა დამყარებული იყო მხოლოდ დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე და სწორედ ამ გარემოებებს თვლიდნენ მოსარჩელეები მათი გათავისუფლების საფუძვლად. ამ შემთხვევაში მოპასუხე არ იყო ვალდებული, განემარტა ის საკითხები, რასაც მოსარჩელეები სადავოდ არ ხდიდნენ, ანუ შტატების შემცირების არარსებობა. ამდენად, სასამართლომ თავისი ინიციატივით, ისე, რომ მოსარჩელეებს არ მოუთხოვიათ, შეაფასა ფაქტი, რომლის საწინააღმდეგო არგუმენტაციის წარდგენა მოპასუხეს ობიექტურად არ ევალებოდა. აღნიშნული გარემოება სასამართლომ მოპასუხის დაუსაბუთებელ პოზიციად მიიჩნია;

11.3.2. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ პროექტების მენეჯერის პოზიციები, რომლებსაც მოსარჩელეები იკავებდნენ იანვარში განხორციელებულ რეორგანიზაციამდე, მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულებისა და მედიაციის სამმართველოების უფროსების პოზიციისგან. კერძოდ: მოსარჩელეები, როგორც პროექტების მენეჯერები, ჩართული იყვნენ მხოლოდ ერთი პროგრამის - განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის განხორციელებაში; არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სამმართველოს უფროსის მოვალეობაში კი შედის ბევრად უფრო მეტი ფუნქცია, ვიდრე მხოლოდ განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის კოორდინირებაა, მაგ: რისკის ქვეშ მყოფი არასრულწლოვნებისთვის შესაბამისი სერვისების შემუშავება და მიწოდება და სხვ. იგივე მდგომარეობაა მეორე მოსარჩელის ადრინდელ თანამდებობასთან მიმართებითაც: ახალი სამსახურის - მედიაციის სამმართველოს უფროსის მოვალეობებში შედიოდა არა მხოლოდ განრიდებისა და მედიაციის პროგრამაში მედიაციის კომპონენტის კურირება, არამედ ზოგადად, ქვეყანაში მედიაციის, როგორც აღდგენითი მართლმსაჯულების ერთ-ერთი მთავარი შემადგენლის და დავების ალტერნატიული გადაწყვეტის საშუალების განვითარება. ყოველივე ზემოაღნიშნული ნათლად ადასტურებს, რომ არსებობდა მოსარჩელეთა გათავისუფლების ობიექტური საფუძვლები და დამსაქმებელმა კანონიერად შეწყვიტა მათთან შრომითი ხელშეკრულება.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გადაწყვეტილება და დასკვნები

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 9 მარტის გადაწყვეტილებით, ცენტრის (მოპასუხის) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

12.1.1. პირველი მოსარჩელის მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და გათავისუფლებიდან აღდგენამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა: პირველი მოსარჩელე აღდგენილ იქნა ტოლფას - განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის მენეჯერის თანამდებობაზე; მოპასუხეს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2014 წლის 11 მარტიდან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიური ხელფასის - 1500 ლარის გათვალისწინებით; არ დაკმაყოფილდა სარჩელი გათავისუფლებიდან აღდგენამდე პერიოდში თითოეული თვის იძულებითი განაცდურის - 1500 ლარის დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების ნაწილში;

12.1.2. მეორე მოსარჩელის მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და გათავისუფლებიდან აღდგენამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში დაკმაყოფილდა: მეორე მოსარჩელე აღდგენილ იქნა ტოლფას - მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობაზე; მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისრა 2014 წლის 11 მარტიდან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენამდე პერიოდის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება ყოველთვიური ხელფასის - 1500 ლარის გათვალისწინებით; სარჩელი გათავისუფლებიდან აღდგენამდე პერიოდში თითოეული თვის იძულებითი განაცდურის - 1500 ლარის დაყოვნების ყოველი დღისთვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის დაკისრების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა;

12.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სადავო ბრძანების საფუძვლად მითითებული ფაქტების დასადასტურებლად მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია სათანადო (სარწმუნო) მტკიცებულებები იმ პირობებში, როდესაც ამ ტიპის დავებში სადავო ბრძანების კანონიერების მტკიცების ტვირთი სწორედ დამსაქმებელს ეკისრება. სასამართლოს გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოები, რომლებიც აღწერილია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში და დამატებით განმარტა:

12.2.1. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ 2014 წლის 10 იანვარს გამოცხადებულ რეორგანიზაციას არ მოჰყოლია შტატების შემცირება და სამუშო ძალის შემცირება. მეტიც, დგინდებოდა, რომ რეორგანიზაციის შემდეგ არათუ შემცირდა საშტატო ერთეულების რიცხოვნობა, არამედ - გაიზარდა. აღნიშნული საკითხის შესწავლა სასამართლომ მნიშვნლოვნად მიიჩნია იმდენად, რამდენადაც სადავო ბრძანებების კანონიერების შემოწმება მხოლოდ იმ კონტექსტის გათვალისწინებით უნდა მომხდარიყო, რასაც სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტი ითვალისწინებს (ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას). აღნიშნულზე ყურადღების გამახვილება გამოწვეული იყო იმ ვითარებით, რომ სადავო ბრძანების თანახმად, გათავისუფლება განხორციელდა არა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის (დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან), რაზეც მოპასუხე ძირითადად უთითებდა სარჩელის პასუხად წარდგენილ შესაგებელში, არამედ დასახელებული ნორმის ამავე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. სააპელაციოო სასამართლომ განმარტა, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის მითითების შემთხვევაშიც კი, მოპასუხეს, გარდა ზეპირი ახსნა-განარტებასა, სხვა რაიმე მტკიცებულება, რაც დამაჯერებლად დაადასტურებდა მოსარჩელეთა არაკვალიფიციურობას და პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობას დაკავებულ თანამდებობასთან, არ წარუდგენია; პირიქით, საქმეში წარდგენილი იყო მტკიცებულება, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ 2013 წელს პროგრამის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის მოსარჩელეები დაჯილდოვდნენ. მითითებული მსჯელობისა და იმ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომლებიც საქალაქო სასამართლომ სამართალწარმოების პროცესში გამოიკვლია, სააპელაციო სასამართლომ დასკვნა, რომ დამსაქმებელი არ იყო უფლებამოსილი, სშკ-ის 37-ე მუხლი პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გაეთავისუფლებინა მოსარჩელეები დაკავებული თანამდებობებიდან, ვინაიდან ცენტრში შტატები არ შემცირებულა. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 115-ე მუხლზე დაყრდნობით განმარტა: „უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად აუცილებელია, მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა შესწავლა. სამუშაოდან გათავისუფლების ან დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის მიმართ ამა თუ იმ ღონისძიების გამოყენების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულთან მიმართებაში. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ ბრძანებაში მითითებული საფუძვლების კვლევის შედეგად. ამდენად, როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელჰყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს. დამსაქმებლის გადაწყვეტილება მოითხოვს დასაბუთებას, გარკვეულ გათვლებს, რეორგანიზაციამდე არსებული სტრუქტურისა და მომავალი სტრუქტურის შედარებას, რეორგანიზაციის დადებითი და უარყოფითი მხარეების განსაზღვრას. თუ არ დადასტურდა გათავისუფლების კანონიერი საფუძვლების არსებობა, სასამართლოს ექმნება ვარაუდი იმისა, რომ დამსაქმებლის მხრიდან ადგილი ჰქონდა მხოლოდ უფლების ბოროტად გამოყენებას“ (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.2 . ს.ფ.196).

12.3. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ბრძანების ბათილად ცნობის თანმდევ სამართლებრივ შედეგთან მიმართებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტი, რადგან სასამართლომ არ დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელიც მნიშვნელოვანი იყო დავის გადასაწყვეტად და, შესაბამისად, ამ ნაწილში არასწორი გადაწყვეტილება მიიღო. სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია საქმისთვის სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტშია მითითებული. აღნიშნული გარემოება შეეხებოდა მოპასუხე ორგანიზაციაში იმ თანამდებობების ტოლფასი თანამდებობების გამოკვლევას, რომელზეც მოსარჩელეები გათავისუფლებამდე მუშაობდნენ. სასამართლომ განმარტა: სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, „დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის ვალდებულება, ხოლო თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ - მომდევნო რიგითობით დადგენილია სხვა ვალდებულებების შესრულება. განსახილველ შემთხვევაში პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მართალია, სწორად შეაფასა ის გარემოება, რომ მოსარჩელეთა მიერ დაკავებული თანამდებობები, პირვანდელი სახითა და სახელწოდებით, აღარ არსებობდა 2014 წლის 10 იანვრისა და 28 მარტის რეორგანიზაციების შემდეგ, თუმცა, სასამართლომ არასაკმარისად იმსჯელა და დაუსაბუთებლად გამორიცხა ტოლფას თანამდებობებზე მოსარჩელეთა აღდგენის შესაძლებლობა. მოსარჩელეთა მიერ მოთხოვნილი თანამდებობების თავდაპირველ (პროექტების მენეჯერის) თანამდებობებთან ტოლფასობის დასტურად მოსარჩელეების მიერ საქმეში წარდგენილი იყო ამონაწერი საჯარო სამსახურის ბიუროდან (იხ. ტ.1, ს.ფ. 105- 108), რომლის მიხედვით არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების პროგრამების კოორდინატორის სამუშაოს აღწერაში მითითებულია ის ფუნქციები, რომლის განხორციელებაც ევალებოდა ამ თანამდებობაზე მომუშავე პირს, კერძოდ: არასრულწლოვანთა განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის მენეჯმენტი, არასრულწლოვანთა განრიდებისა და მედიაციის პროგრამაში მონაწილე პროფესიონალების (პროკურორები, სოციალური მუშაკები/ პრობაციის ოფიცრების და მედიატორების) კოორდინირება, არასრულწლოვანთა განრიდებისა და მედიაციის პროგრამაში მონაწილე პროფესიონალებისთვის (პროკურორები, სოციალური მუშაკები/ პრობაციის ოფიცრების და მედიატორების) სამუშაო შეხვედრების და ტრენინგების უზრუნველყოფა, სხვა სასჯელის, ალტერნატიული პროგრამების საჭიროებების და შესაძლებლობების განხილვა და დანერგვაში ხელშეწყობა. მედიაციის კოორდინატორის სამუშაო ფუნქციებში კი მოიაზრებდა: არასრულწლოვანთა განრიდებისა და მედიაციის პროგრამაში ჩართული მედიატორების საქმიანობის ზედამხედველობა, მედიატორთა სამუშაო შეხვედრებისა და ტრენინგების ორგანიზება, მედიაცისათან დაკავშირებული პროექტების შემუშავება და განხორციელება, მედიაციის საკოორდინაციო საბჭოს საქმიანობის ორგანიზაციული უზრუნველყოფა, პარტნიორ ორგანიზაციებთან თანამშრომლობა, მედიაციის ცენტრის მენეჯმენტი, არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების სფეროში პროექტების შემუშავება და განხორციელება. მაშასადამე, მიმართულებები (არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულება და მედიაცია), რომლებსაც ხელმძღვანელობდნენ მოსარჩელეები პროექტების მენეჯერის პოზიციაზე ყოფნის დროს, არ გაუქმებულა განხორციელებული რეორგანიზაციების შემდეგაც. არასრულწლოვანთა მართლმსაჯულების და მედიაციის კუთხით იმავე ფუნქციებს ერთობლიობაში მოიაზრებდა 2014 წლის 28 მარტის რეორგანიზაციის შედეგედ შექმნილი განრიდებისა და მედიაციის სამმართველო, რომლის შიგნითაც შექმნილია განრიდებისა და მედიაციის პროგრამის მენეჯერისა და მედიაციის სახლის მენეჯერის შტატები.

12.4. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, იმის გათვალისწინებით, რომ რაიმე საპირისპირო პოზიცია მოსარჩელეთა მიერ დაზუსტებული სარჩელით მოთხოვნილი თანამდებობების არატოლფასოვნების შესახებ მოპასუხეს არ შეუთავაზებია სასამართლოსათვის, ცხადი გახდა, რომ მოსარჩელეთა გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობების ტოლფას თანამდებობებს იმ დროისთვის წარმოადგენდა განრიდებისა და მედიაციის სამმართველოში არსებული საშტატო ერთეულები: განრიდებისა და მედიაციის პროგრამების მენეჯერის და მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობები. დასაბუთებული მტკიცება იმისა, რომ აღნიშნული თანამდებობები არ წარმოადგენენ თავდაპირველი თანამდებობების ტოლფასს, მოპასუხეს (დამსაქმებელს) სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

12.5. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, რომ დასაქმებულები 28 მარტის რეორგანიზაციის ფარგლებში შექმნილ ტოლფას თანამდებობზე აღდგენას არ ითხოვდნენ. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მას შემდეგ, რაც დასაქმებულებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში, მოპასუხემ კიდევ ერთი რეორგანიზაცია განახორციელა. აღნიშნული გარემოება მოსარჩელეებს, სსსკ-ის 83-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, აძლევდა სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების უფლებას. მოსარჩელეებმა გამოიყენეს აღნიშნული საპროცესო უფლება, დააზუსტეს სასარჩელო მოთხოვნა და საბოლოოდ, 2014 წლის 13 ნოემბრის სასამართლო სხდომაზე (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 6-8) ცენტრში ტოლფას თანამდებობებზე აღდგენა მოითხოვეს. შესაბამისად, არ იყო სწორი საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ დასაქმებულებს 28 მარტის რეორგანიზაციის ფარგლებში შექმნილ ტოლფას თანამდებობზე აღდგენა არ მიუთხოვიათ. დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა დაზუსტებული სარჩელით მოითხოვეს მედიაციის და განრიდების სამმართველოში შემავალ საშტატო ერთეულებზე - მედიაციის და განრიდების მენეჯერის და მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობაზე აღდგენა (იხ. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი).

12.6. სასამართლომ განსახილველ დავაზე მსჯელობისას ყურადღება გაამახვილა მოწმეთა განმარტებებზე, რომ ცენტრის რეორგანიზაცია ჯერ კიდევ ცენტრის ყოფილი დირექტორის დროს იყო დაგეგმილი და რომ სამმართველოების ჩამოყალიბების შემდეგ პროექტების მენეჯერები უნდა გადასულიყვნენ სამმართველოს უფროსების თანამდებობაზე (იხ. 2015 წლის 17 მარტის და 26 ივნისის და სხდომის საოქმო ჩანაწერი); ხოლო მოწმე ნ. სადრაძემ გარკვევით და სარწმუნოდ მიუთითა, რომ ცენტრში ჩატარებული რეორგანიზაციის შედეგად, მოსარჩელეების გარდა სხვა არავინ გათავისუფლებულა.

12.6.1. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვინაიდან დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეთა გათავისუფლება განხორციელდა არაკანონიერად, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ თავდაპირველი თანამდებობების ტოლფას თანამდებობებს წარმოადგენდა მედიაციისა და განრიდების მენეჯერის, აგრეთვე მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობები, მოსარჩელეთა მოთხოვნა ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის თაობაზე კანონიერი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო. შესაბამისად, პირველი მოსარჩელე აღდგენილ იქნა განრიდების და პროგრამების მენეჯერის, ხოლო მეორე მოსარჩელე - მედიაციის სახლის მენეჯერის თანამდებობაზე.

12.7. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელეების მოთხოვნა მათთვის იძულებითი განაცდურის სახით მიყენებული ზიანის სრულად (ანუ გათავისუფლებიდან - აღდგენამდე) ანაზღაურების თაობაზე, მაგრამ იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩეელებს გათავისუფლებისას დამსაქმებლისგან მიღებული ჰქონდათ 2-2 თვის კომპენსაცია, მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება დაეკისრათ 2014 წლის 11 მარტიდან (და არა 2014 წლის 11 იანვრიდან, როგორც ამას მოითხოვდნენ მოსარჩელეები), ტოლფას თანამდებობებზე აღდგენამდე პერიოდისათვის, თითოეული დასაქმებულის სასარგებლოდ, ყოველთვიური ხელფასის 1500-1500 (განრიდებისა და მედიაციის მენეჯერის, აგრეთვე მედიაციის სახლის მენეჯერის ხელფასის - 1500-1500 ლარის) ლარის ოდენობით.

12.8. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელეებს უარი ეთქვათ მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს სახით იძულებითი განაცდური თანხის დაყოვნების ყოველი დღისთვის, ამ თანხის 0.07 პროცენტის გადახდის დაკისრებაზე. სასამართლომ განმარტა, რომ პირგასამტეხლოს მოთხოვნა უნდა გამომდინარეობდეს არსებული ფულადი ვალდებულებიდან და არა იმ თანხიდან, რაც სასამართლომ დააკისრა, ან შეიძლება დააკისროს პირს არსებული ძირითადი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის იძულებითი განაცდურის სახით. იძულებითი განაცდური წარმოადგენს არა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ გადასახდელ ძირითად თანხას, არამედ იგი წარმოადგენს იმ თანხას, რაც სასამართლომ დააკისრა მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურების სახით. სსკ-ის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო არის მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის. სშკ-ის 31-ე მუხლის თანახმად, შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა განისაზღვრება შრომითი ხელშეკრულებით და დამსაქმებელი ვალდებულია, რომ ნებისმიერი ანაზღაურების თუ ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის გადაუხადოს დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი. ზემოხსენებული ნორმების ანალიზის საფუძველზე, სასამართლომ განმარტა, რომ დამსაქმებელს დაყოვნებული თანხის 0,07 პროცენტის გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა იმ შემთხვევაში, თუ გამოვლენლია დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შეუსრულებლობა, ანუ სახეზეა გადახდის ვალდებულების არსებობა და საბოლოო ანგარიშსწორების გადაუხდელობა. ანაზღაურებაში თუ ანგარიშსწორებაში, რომლის დაყოვნებასაც კანონი უკავშირებს დაყოვნებული თანხის 0.07 %–ის გადახდის ვალდებულებას, არ იგულისხმება განაცდური, ვინაიდან განაცდური წარმოადგენს არა სახელშეკრულებო შეთანხმების, არამედ დასაქმებულისათვის დამდგარი ზიანის ანაზღურების სახეს. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სათანადო სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობის გამო, ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფა ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დასაბუთებული და კანონიერი იყო.

13.დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი

13.1. დამსაქმებელმა საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა თავის შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და სააპელაციო პრეტენზიების იდენტურ გარემოებებზე დაყრდნობით (იხ. ამ განჩინების მე-9 პუნქტი და 11.3 ქვეპუნქტი).

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 ივნისის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო განაცხადი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ ცენტრის (მოპასუხის) საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

16. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

20. განსახილველ შემთხვევაში, საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებმა მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის გადაანაწილეს სწორედ იმ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, რაც ახასიათებს შრომითსამართლებრივ ურთიერთობას და იცავს კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპს. აღნიშნული უზრუნველყოფს სამართალწარმოებისას მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საფუძველზე დავის განხილვასა და გადაწყვეტას (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები).

21. მოპასუხის ერთ - ერთ საკასაციო პრეტენზიას წარმოადგენს ის, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ არის დასაბუთებული ის ძირითადი გარემოება, გაიზარდა თუ არა შტატების ოდნობა მოსარჩელეების მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობების მიმართულებით და სასამართლო ეყრდნობა მხოლოდ იმ ფაქტს, რომ რეორგანიზაციის შედეგად გაიზარდა შტატების რაოდენობა. სასამართლომ არ შეაფასა მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, რომელთა ანალიზითაც ცალსახად დასტურდება, რომ ცენტრში შტატების მატება გამოიწვია სხვა მიმართულების შტატების დამატებამ და არა მოსარჩელეთა თანამდებობების აღწერილობის შესაბამისი შტატების მატებამ. სასამართლოს განმარტებები ურთიერთსაწინააღმდეგოა: ერთ შემთხვევაში სასამართლო განმარტავს, რომ რეორგანიზაციის შედეგად არ შეცვლილა შტატები, ხოლო მეორე შემთხვევაში - „ტოლფას თანამდებობებზე“ აღადგინა დასაქმებულები.

21.1. კასატორის ზემოხსენებული მტკიცების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სამართალწარმოება ხორციელდება მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები (სსსკ-ის 4.1- ე მუხლი). თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102.1-ე მუხლი). საპროცესო კანონის მიზანს წარმოადგენს არა მარტო მოსარჩელის დავალდებულება, წარმოუდგინოს სასამართლოს ის მტკიცებულებები, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მის სასარგებლოდ გამოყენების წინაპირობებს ქმნიან, არამედ მოიაზრებს მოპასუხის დავალდებულებასაც, შესაგებელის ფარგლებში უზრუნველჰყოს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა გაქარწყლება. გარდა კონსტიტუციითა და სსსკ-ით დადგენილი ზოგადი პრინციპებისა, როგორც წინამდებარე განჩინების მე-20 პუნქტში აღინიშნა, მტკიცების ტვირთის განაწილებას სპეციფიური ხასიათი გააჩნია შრომითსამართლებრივ დავაში. ამ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, ერთ-ერთ საქმეზე, რომელიც დასაქმებულის გათავისუფლების სამართლებრივი საფუძვლების კვლევას ეხება, სასამართლომ განმარტა: „დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მას, კონკრეტულ შემთხვევაში საწარმოს ფინანსური მდგომარეობის გათვალისწინებით, აღარ ესაჭიროებოდა იმ ფუნქციური დატვირთვის მქონე საშტატო ერთეული, რომელზეც მოსარჩელე იყო დასაქმებული. ამასთან, სასამართლო ვალდებული იყო გაერკვია, მხოლოდ მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობის გაუქმება განპირობებული იყო საწარმოს ფინანსური მდგომარეობით, თუ ადგილი ჰქონდა ი. კ-ის მიმართ დისკრიმინაციას. განსახილველ შემთხვევაში, სწორედ მოპასუხე იყო ვალდებული, სათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა მოსარჩელის საშტატო ერთეულის გაუქმების კანონიერების საკითხი“ (იხ. სუსგ-ები: №ას-646-612-2015, 23.08.2015წ.) საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე საქმის გადასაწყვეტად დადგენილ სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებას, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სწორად არის განსაზღვრული დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე, ასევე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხე ვალდებული იყო გაექარწყლებინა მოსარჩელის მიერ სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოებები: ჩატარდა თუ არა ცენტრში რეორგანიზაცია, რა აუცილებლობით იქნა გამოწვეული სამუშაო ძალის შემცირება (ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რამაც სამუშაო ძალის შემცირება ობიექტურად განაპირობა); რამ განაპირობა მხოლოდ კონკრეტული მოსარჩელეების სამსახურიდან გათავისუფლება; სასამართლოს მიერ ბრძანების არაკანონირად ცნობის შემთხვევაში, რამდენად შეუძლებელი იყო დასაქმებულთა სამსახურში აღდგენა ტოლფასი თანამდებობის არარსებობის გამო (იხ. განჩინების 10.3.3. ქვეპუნქტი).

21.2. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ განსახილველ დავაში დაცულია კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციური პრინციპი, კასატორი კი საწინააღმდეგო გარემოების დასადასტურებლად მხოლოდ სიტყვიერი განმარტებით შემოიფარგლა, რაც არ არის საკმარისი საკასაციო შედავების დასაბუთებულად მიჩნევისათვის.

22. კასატორს პროცესუალური შინაარსის პრეტენზია გააჩნია იმ შუამდგომლობასთან მიმართებაში, რომლითაც დაზუსტდა სასარჩელო მოთხოვნა და უთითებს, რომ მოსარჩელეებს არ გააჩნდათ სსსკ-ის 83-ე მუხლის გამოყენების უფლება, სასამართლოს კი უნდა შეეფასებინა, თუ რა ეტაპზე მოხდა სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება და არ უნდა დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელეთა შუამდგომლობა. ამ კონტექსტში, კასატორის აზრით, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მოსარჩელეების თავდაპირველ მოთხოვნას პირველი რეორგანიზაციის ფარგლებში შექმნილ თანამდებობებზე (სამმართველოების უფროსების შტატი) დანიშვნა წარმოადგენდა.

22.1. საკასაციო სასამართლო კასატორის ამ არგუმენტის გასაბათილებლად მიუთითებს სსსკ-ის 83-ე მუხლის მეორე ნაწილის პირველ წინადადებაზე, შემდეგ კი ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით განიხილავს იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ და რომლებიც მითითებულია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებსა და 8.3. ქვეპუნქტებში. სსსკ-ის 83-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს უფლება აქვს, საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების დამთავრებამდე შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, შეავსოს სარჩელში მითითებული გარემოებები და მტკიცებულებები, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, რის შესახებაც სასამართლომ უნდა აცნობოს მოპასუხეს (სსსკ-ის 83.1-ე მუხლი). საკასაციო სასამართლო მიუთითებს წინამდებარე განჩინების მე-8 პუნქტში ასახულ გარემოებაზე: უდავოა, რომ სარჩელი აღიძრა 2014 წლის 12 თებერვალს, კორექტირებული რეორგანიზაციის შესახებ მოპასუხემ განაცხადა სარჩელის აღძვრის შემდეგ - 28 მარტს (იხ. მე-6 პუნქტი). უდავოა, რომ მოსამზადებელ ეტაპზე, 2014 წლის 29 ივლისს, მოსარჩელეებმა იშუამდგომლეს და დაზუსტებული სარჩელი წარადგინეს (იხ. 8.3-ე ქვეპუნქტი), ხოლო სასამართლომ შუამდგომლობა განიხილა და დააკმაყოფილა 2014 წლის 13 ნოემბრის საოქმო განჩინებით, მოსამზადებელ სხდომაზე (იხ. 8.4-ე ქვეპუნქტი) ამის შემდეგ, 2015 წლის 20 იანვარს, სასამართლომ კიდევ ერთი მოსამზადებელი სხდომა დანიშნა, რომელიც მთავარ სხდომაში გადაიზარდა (იხ. ტ.2, ს.ფ. 76-93). ზემოხსენებული გარემოებებით დადასტურებულია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს არ დაურღვევია საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნა, რაზედაც დასაბუთებული მსჯელობა ასახულია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.2, ს.ფ. 201-203)

23. კასატორის ერთ-ერთ პრეტენზიას წარმოადგენს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლოს მიერ სსკ-ის 115-ე მუხლის (უფლების ბოროტად გამოყენება) მითითების არამართებულობა, რაც, მისი მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება; კასატორს, ასევე, არადამაჯერებელ მტკიცებულებებად მიაჩნია მოწმეთა განმარტებები იმის თაობაზე, რომ რეორგანიზაციის შემდეგ მოსარჩელეების გარდა არავინ გათავისუფლებულა სამსახურიდან.

23.1. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ დამსაქმებელს მოწმეთა განმარტების საწინააღმდეგოდ არ წარუდგენია არც ერთი მტკიცებულება, რომელთა საფუძველზე მათი განმარტებები გაქარწყლდებოდა, ამასთან, მოწმეთა განმარტებები არ ყოფილა ერთადერთი მტკიცებულება, რასაც სასამართლო გადაწყვეტილების გამოტანისას დაეყრდნო. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა და დასკვნები საქმეში მოთავსებულ მტკიცებულებათა ერთობლივად შეფასებასა და გაანალიზებას ეფუძნება (სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლები).

23.2. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 115-ე მუხლის გამოყენების თაობაზე ამ განჩინების 12.2.1 ქვეპუნქტში ასახულ მსჯელობას.

24. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს დაეკისრა 3 წლისა და 3 თვის განაცდურის გადახდა, რამაც ცენტრს განუსაზღვრელი ზიანი მიაყენა და რადგან დავის განხილვა 3 წელზე მეტია გრძელდება, სასამართლოს შეეძლო მოპასუხისთვის გონივრული კომპენსაცია დაეკისრებინა და არა განაცდურის სრულად ანაზღაურება, სასამართლო მიუთითებს ევროპის სოციალური ქარტიის (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის დადგენილებით), პირველი მუხლის მე-2 პუნქტზე, რომლის თანახმად, შრომის უფლების ეფექტური განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას იღებენ, ეფექტურად დაიცვან მუშაკის ნებაყოფლობით არჩეული სამუშაოს შესრულების გზით ფულადი სახსრების გამომუშავების უფლება. მაშასადამე, ქარტია განამტკიცებს დასაქმებულის უფლებას, მიიღოს ანაზღაურება შრომითი მოვალეობის შესრულების სანაცვლოდ, რაც განმტკიცებულია ეროვნული კანონმდებლობითაც, სშკ-ის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა არის შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ. ამავე კოდექსის 32-ე მუხლის თანახმად, თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით. სშკ-ის 44-ე მუხლის მიხედვით, შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით;

24.1. შრომითსამართლებრივი დავიდან გამომდინარე განაცდურის (ზიანის) ანაზღაურების შესახებ საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „მოცემულ შემთხვევაში, რადგანაც განხორციელებული იყო სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 408-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და 411-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი წანამძღვრები: დამსაქმებელმა უკანონოდ შეწყვიტა, შრომითი ურთიერთობა დასაქმებულთან, რითაც დაარღვია სშკ-ის 37-ე მუხლის მოთხოვნები, ანუ სახეზეა საწარმოს მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედება; ბ) დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით დასაქმებულს მიადგა ზიანი, მან ვერ მიიღო შრომის ანაზღაურების სახით ის შემოსავალი, რასაც იგი მიიღებდა, რომ არა საწარმოს უკანონო მოქმედება......... განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის დეფინიციიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დამსაქმებლის უკანონო ბრძანების საფუძველზე, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შედეგად, დასაქმებულს მიადგა ზიანი, რაც გამოიხატა მის მიერ შრომითი მოვალეობების შესრულების შეუძლებლობასა და კუთვნილი ანაზღაურების (ხელფასის) მიუღებლობაში. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იძულებითი განაცდური წარმოადგენს სწორედ იმ ზიანს, რომელიც ეკუთვნის დასაქმებულს, რათა მოხდეს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა იმ სახით, რომელიც არ იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.“ (იხ.სუსგ # ას-951-901-2015, 29.01.2016წ.).

24.2. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას დამსაქმებლისთვის განაცდურის ნაცვლად გონივრული კომპენსაციის დაკისრების შესაძლებლობის შესახებ, საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში აქვს განმარტებული განაცდურისა და ზიანის ანაზღაურების, როგორც განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტების არსი და მათი დაკისრებისას გამოსაყენებელი წანამძღვრები: „სსკ-ის 408.1 მუხლით გათვალისწინებული ზიანი (განსახილველ საქმეზე - იძულებითი განაცდური) განსხვავდება სშკ-ის 38.8 მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციისაგან, რადგან ეს უკანასკნელი სასამართლომ სწორედ იმ შემთხვევისათვის უნდა გამოიყენოს, როდესაც შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა“ (იხ. სუსგ-ები: #ას-24-22-2017,31.03.2017წ ; #ას-371-352-2015, 28.07.2015წ; #ას-281-269-2015, 20.07.2015წ; #ას-951-901-2015, 29.01.2016წ; # ას-885-847-2014, 29.06.2015წ.).

25. მითითებული ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა ცხადყოფს, რომ იძულებითი განაცდურის მიღება დასაქმებულის სამუშაოზე (ტოლფას თანამდებობაზე) აღდგენის თანამდევი სამართლებრივი შედეგია, ხოლო კომპენსაცია გაიცემა მაშინ, როდესაც პირის სამსახურში აღდგენა ობიექტური მიზეზების გამო შეუძლებელია. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია დასაქმებულთა არამართლზომიერი გათავისუფლება, რაც მათი გათავისუფლების თაობაზე უკანონოდ გამოცემული ბრძანებების ბათილობის საფუძველია, ხოლო იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეებმა მტკიცების კუთვნილი ტვირთის ფარგლებში არა მხოლოდ მიუთითეს, არამედ წარადგინეს კიდეც მტკიცებულება ტოლფასი ფუნქციური აღწერილობის თანამდებობების არსებობის შესახებ (რაც სააპელაციო სასამართლოს კვლევის ძირითადი საგანი იყო), ხოლო მოპასუხემ, გარდა მწირი ზეპირი განმარტებისა, რომ არ არსებობს ტოლფასი თანამდებობები, სამართლებრივად წონადი და ვარგისი სხვა მტკიცებულება ვერ წარუდგინა სასამართლოს, გამოიკვეთა არამართლზომიერად გათავისუფლების გამო ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენილი დასაქმებულებისათვის იძულებითი განაცდურის გაცემის სამართლებრივი საფუძველი, რაც, ცხადია, მოპასუხეს დაეკისრა.

26. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება და დადგენილ ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა. კასატორს არ წარუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს დასაშვებად ცნობილი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი.

27. აღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ, დასაქმებულებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დაუსაბუთებულობა ყოველმხრივ და ობიექტიურად გამოიკვლია, შესაბამისად, გადაწყვეტილება გამოიტანა მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების ფარგლებში და შრომითსამართლებრივ დავებზე დადგენილი მტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, რაც გასაჩივრებული განჩინების კანონიერებაზე მიუთითებს.

28. საკასაციო სასამართლო დასკვნის სახით აღნიშნავს, რომ „საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლის და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (იხ. სუსგ # ას-941-891-2015, 29.01.2016წ; შდრ. საქმე # 1124-1080-2016, 10.03.2017წ.).

29. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სამართლიანობის, კანონიერებისა და მხარეთა კეთილსინდისიერების პრინციპების, შრომითი დავის განხილვისას მხარეთა შორის თანაზომიერი ბალანსის დაცვის გათვალისწინებით, დასაბუთებულია და კანონიერი, შესაბამიად, არ არსებობს დამსაქმებლის საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი

30. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ ''დანაშაულის პრევენციის ცენტრის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე