საქმე №ა-3151-შ-83-2016 1 თებერვალი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

შუამდგომლობის ავტორი – სსს „---"

მოწინააღმდეგე მხარე – სს --- „---"

გადაწყვეტილება, რომლის საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობასა და აღსრულებას შუამდგომლობის ავტორი მოითხოვს – რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სსს „---მ" (შემდგომში - „შუამდგომლობის ავტორი“, „მოსარჩელე“ ან „დამკვეთი“) საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოდგენილი შუამდგომლობით მოითხოვა რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს (შემდგომში - „საარბიტრაჟო სასამართლო“) 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილების (შემდგომში - „საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება“) საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობა და აღსრულება, რომლის თანახმად, სს --- „---ს" (შემდგომში - „მოწინააღმდეგე მხარე“, „მოპასუხე“ ან „შემსრულებელი“) შუამდგომლობის ავტორის სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი დავალიანების სახით 760 682.88 აშშ დოლარის გადახდა; აგრეთვე, სხვისი ფულადი სახსრებით სარგებლობისათვის ძირითად თანხაზე - 760 682.88 აშშ დოლარზე დარიცხული პროცენტი 2013 წლის 1 თებერვლიდან 2016 წლის 27 იანვრის ჩათვლით - 63 203.79 აშშ დოლარის ოდენობით; ასევე სხვისი ფულადი სახსრებით სარგებლობისთვის ძირითად თანხაზე - 760 682.88 აშშ დოლარზე დარიცხული პროცენტი, რომელიც მოიცავს პერიოდს 2016 წლის 28 იანვრიდან მოპასუხის მიერ ფულადი ვალდებულების ფაქტობრივად შესრულების დღის ჩათვლით და გამომდინარეობს კრედიტორის ადგილსამყოფელზე არსებული, რუსეთის ბანკის მიერ გამოქვეყნებული და შესაბამის პერიოდში აშშ დოლარში ფიზიკურ პირთა ანაბრებზე საშუალო საბანკო პროცენტიდან; ასევე საარბიტრაჟო განხილვის ხარჯის - 26105.00 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

2. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების თანახმად, შუამდგომლობის ავტორმა/მოსარჩელემ მოწინააღმდეგე მხარისათვის ძირითადი დავალიანების სახით 760 682,88 აშშ დოლარისა და სხვისი ფულადი სახსრებით სარგებლობისთვის პროცენტის სახით 177 960,50 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრების მოთხოვნით საარბიტრაჟო სასამართლოს მიმართა 2015 წლის 25 მარტს.

3. მოსარჩელემ სასარჩელო განცხადებაში მიუთითა, რომ 2002 წლის 12 სექტემბერს მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე (შემდგომში - „ხელშეკრულება 2002“) მოპასუხეს მოსარჩელისთვის უნდა გაეწია რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიიდან საქართველოს ელექტროქსელებით მესამე ქვეყნების ენერგეტიკულ სისტემებში ელექტროენერგიის გადაცემის მომსახურება, საქართველოს ტერიტორიაზე მისი გამოყენების გარეშე.

4. მოსარჩელის განმარტებით, 2005 წლის 14 მარტს მხარეთა შორის დაიდო ანაზღაურებადი მომსახურების ხელშეკრულება №--- (შემდგომში - „ხელშეკრულება 2005“), რომლის თანახმად, მოპასუხემ აიღო ვალდებულება მოსარჩელის დავალებით განეხორციელებინა საქმიანობა ვლ-500 კვ. პს. „ცენტრალნაია“-ენგური ჰესის („კავკასიონი“) რუსეთის უბანზე საქართველოს ტერიტორიიდან ელექტროენერგიის გადაცემის ტექნიკური პირობების ეფექტურობის გაზრდასთან დაკავშირებით, ხოლო მოსარჩელემ აიღო ვალდებულება აენაზღაურებინა გაწეული მომსახურების საფასური. 2006 წლის 8 დეკემბერს მხარეები დამატებით შეთანხმდნენ, რომ დამკვეთის ვალდებულებები ხელშეკრულება 2002-ის ფარგლებში ჩაითვლებოდა შესრულებულად, ხოლო აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად დამკვეთის მიერ წინასწარ გადახდილი გამოუყენებელი სახსრები, 1 366 776,93 აშშ დოლარის ოდენობით, დამატებითი ხელშეკრულების ძალაში შესვლის შემდეგ მიიჩნეოდა დამკვეთის ავანსად ხელშეკრულება 2005-ის ანგარიშსწორების ფარგლებში და გადაირიცხებოდა დებიტორულ ნაშთზე.

5. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მხარეებმა ზემოაღნიშნული დამატებითი ხელშეკრულებით ცვლილება შეიტანეს ხელშეკრულება 2005-ში და განსაზღვრეს შემსრულებლის მომსახურების ანაზღაურების წესიც, რომლის თანახმად, 2006 წლის 1 ოქტომბრიდან შემსრულებლის მომსახურება ანაზღაურდებოდა მომსახურების გაწევის აქტის საფუძველზე, შემსრულებლის ანგარიშზე თანხის გადარიცხვის გზით, მომსახურების გაწევის აქტის მიხედვით მომსახურების ღირებულების 60%-ის ოდენობით, ხოლო მომსახურების ღირებულების დარჩენილი 40%-ის დაფარვა განხორციელდებოდა ავანსის თანხიდან, ამასთან, აღნიშნული პუნქტის მოქმედება შეწყდებოდა შემსრულებლის მომსახურების ანაზღაურების შედეგად დამკვეთის ავანსის მთლიანი თანხის გამოყენების შემდეგ.

6. მოსარჩელის მითითებით, ხელშეკრულება 2005-ის 2008 წლის 12 ნოემბრის №8 დამატებითი შეთანხმებით მხარეებმა აღიარეს, რომ 2007 წლის ივნის-აგვისტოს თვეებში, 2008 წლის აპრილ-მაისის თვეებსა და 2008 წლის ივლისის თვეში მოპასუხეს მოსარჩელისათვის მომსახურება არ გაუწევია.

7. მხარეებმა 2012 წლის 19 დეკემბერს გააფორმეს დამატებითი შეთანხმება №10, რომლითაც ცვლილება შეიტანეს ხელშეკრულება 2005-ში და განსაზღვრეს, რომ ხელშეკრულება 2005 მოქმედებდა 2013 წლის 31 იანვრამდე, ხოლო მხარეთა ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში, - მათ სრულ შესრულებამდე.

8. საარბიტრაჟო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ საქმეში არსებული მომსახურების გაწევის აქტების შესაბამისად, ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტის მომენტისათვის, 2013 წლის 31 იანვრისთვის, აუთვისებელი ავანსის თანხა შეადგენდა 760 682,88 აშშ დოლარს.

9. გამომდინარე იქედან, რომ სხვისი ფულადი სახსრების დაკავების სამართლებრივი საფუძველი გაუქმდა ხელშეკრულება 2005-ის მოქმედების შეწყვეტის შემდეგ, საარბიტრაჟო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აუთვისებელი ავანსი 760 682,88 აშშ დოლარის ოდენობით რუსეთის ფედერაციის სამოქალაქო კოდექსის 1103-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით, ექვემდებარებოდა მოსარჩელისთვის დაბრუნებას.

10. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ მოპასუხემ საარბიტრაჟო სასამართლოში საქმის მსვლელობის დროს სადავო გახადა საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის საკითხი, კერძოდ, მოპასუხე აცხადებდა, რომ საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციაში არ შედიოდა მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის განხილვა, გამომდინარე იქედან, რომ ხელშეკრულება 2005-ში არსებული საარბიტრაჟო დათქმა უთითებდა ისეთ დავებზე, რომლებიც წარმოიშობოდა მხოლოდ ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში. მოპასუხის განმარტებით, ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტასთან ერთად წყდება მისი შესრულებაც. მოპასუხე აღნიშნავდა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა თანხის დაკისრებას უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე, რაც არ იყო დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან და ატარებდა არასახელშეკრულებო მოთხოვნის ხასიათს. შესაბამისად, მოპასუხის აზრით, საარბიტრაჟო შეთანხმება აღნიშნული დავის საარბიტრაჟო სასამართლოსთვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე მხარეთა შორის მიღწეული არ ყოფილა.

11. საარბიტრაჟო სასამართლომ განიხილა რა საკუთარი კომპეტენციის საკითხი, მოპასუხის პრეტენზია მიიჩნია უსაფუძვლოდ. კერძოდ, საარბიტრაჟო სასამართლოს აზრით, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე გადახდევინების შესახებ წარმოადგენდა მოთხოვნას, რომელიც უშუალოდ ხელშეკრულება 2005-დან გამომდინარეობდა და მისი განუყოფელი ნაწილი იყო.

12. საარბიტრაჟო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მხარეთა შეთანხმების მიხედვით, თანხები, რომლებიც მოსარჩელემ მოპასუხეს გადაურიცხა წინასწარი გადასახდელების სახით, ხელშეკრულება 2002-ის შესაბამისად, მის შეწყვეტასთან დაკავშირებით, წარმოადგენდა ხელშეკრულება 2005-ით გათვალისწინებულ ავანსს. აღნიშნული სახსრები გამოიყენებოდა ხელშეკრულება 2005-ით გაწეული მომსახურების ანაზღაურებისათვის.

13. საარბიტრაჟო სასამართლომ მიუთითა 2012 წლის 19 დეკემბრის №10 დამატებით შეთანხმებაზე, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულება 2005 ძალაშია 2013 წლის 31 იანვრამდე, ხოლო ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში - მათ სრულ შესრულებამდე და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულება 2005-ში არ არის მოცემული ტერმინის „ფინანსური ვალდებულებები“ განმარტება და, ვინაიდან მხარეებმა არაერთხელ გაითვალისწინეს, რომ მათ შორის ანგარიშსწორება ხორციელდებოდა ავანსის სრულად ამოწურვამდე (2006 წლის 8 დეკემბრის დამატებითი შეთანხმების მე-5 პუნქტი და 2012 წლის 12 ნოემბრის №8 დამატებითი შეთანხმების მე-3 პუნქტი), საარბიტრაჟო სასამართლომ დასაბუთებულად და მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობების შესაბამისად მიიჩნია ავანსის სახით ანგარიშსწორების დაკვალიფიცირება მხარეთა ფინანსურ ვალდებულებად.

14. საარბიტრაჟო სასამართლოს მითითებით, კანონით ან ხელშეკრულებით შეიძლება გათვალისწინებულ იქნას, რომ ხელშეკრულების ვადის დასრულებას მოჰყვება მხარეთა სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეწყვეტა, ხოლო ის ხელშეკრულება, რომელშიც ასეთი პირობა არ არის ჩადებული, ითვლება ძალაში მხარეთა მიერ ვალდებულებების შესრულების მომენტამდე. საარბიტრაჟო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულება 2005-ში ასეთი პირობა არ იყო მოცემული. გარდა ამისა, მხარეებმა 2012 წლის 19 დეკემბრის №10 დამატებით შეთანხმებაში პირდაპირ გაითვალისწინეს, რომ ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში ხელშეკრულება 2005 ძალაში იყო ფინანსური ვალდებულებების მთლიანად შესრულებამდე. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საარბიტრაჟო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული დავა ეხებოდა იმ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობებს, რომელიც განაგრძობდა მოქმედებას მხარეთა მიერ ფინანსური ვალდებულებების შესრულებამდე. შესაბამისად, მას გააჩნდა აღნიშნული დავის განხილვის კომპეტენცია.

15. საარბიტრაჟო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოპასუხე თავის შესაგებელში ეყრდნობოდა საერთაშორისო კომერციული ხელშეკრულებების პრინციპებს (უნიდროას პრინციპებს), თუმცა, საარბიტრაჟო სასამართლოს განმარტებით, გამომდინარე იქედან, რომ, ხელშეკრულება 2005-ის თანახმად, მხარეები შეთანხმებულნი იყვნენ რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის მიხედვით დავების გადაწყვეტაზე, ხელშეკრულების მონაწილე მხარეების უფლება-მოვალეობების მიმართ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო სწორედ რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობა, კერძოდ, რუსეთის ფედერაციის სამოქალაქო კოდექსი.

16. შუამდგომლობაზე დართული საარბიტრაჟო სასამართლოს მიერ გაცემული ცნობიდან დგინდება, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება საბოლოოა და სავალდებულოა აღსასრულებლად მისი გამოტანის თარიღიდან, 2016 წლის 5 აპრილიდან.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით შუამდგომლობა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ მიღებულ იქნა განსახილველად.

18. 2016 წლის 4 ოქტომბერს მოწინააღმდეგე მხარემ წარმოადგინა მოსაზრება, რომლითაც მოითხოვა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობის საკითხის ზეპირი მოსმენით განხილვა და აღნიშნული გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმა.

19. მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა „უცხოეთის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობისა და აღსრულების“ 1958 წლის ნიუ-იორკის კონვენციის (შემდგომში - „ნიუ-იორკის კონვენცია“) მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტსა და „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ა“ პუნქტის „ა.ა“ ქვეპუნქტზე, რომელთა თანახმად, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაში იქნა გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, მხარეს შეიძლება უარი ეთქვას ამ გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე, თუ იმ სამართლებრივი ნორმების მიხედვით, რომლებზედაც მხარეებმა საარბიტრაჟო შეთანხმებაში მიუთითეს, საარბიტრაჟო შეთანხმება ბათილია.

20. მოწინააღმდეგე მხარის განმარტებით, მის მიერ ხელშეკრულების დადებისას გამოვლენილი ნება არ ყოფილა, რომ საარბიტრაჟო განხილვის საგანი გამხდარიყო ამავე ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ნებისმიერი ქონებრივი დავა და, მით უმეტეს, მის ნებას არ შეესაბამებოდა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი მოთხოვნების განხილვა საარბიტრაჟო წარმოების წესებით. შესაბამისად, ხელშემკვრელი მხარის ნება პირდაპირ არ გამომდინარეობს არც ხელშეკრულებიდან და არც სხვა სამართლებრივი საფუძვლიდან.

21. მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა, აგრეთვე, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის კიდევ ერთ საფუძველზე, კერძოდ, „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის „ბ.ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მიუხედავად იმისა, თუ რომელ ქვეყანაში იქნა გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, მხარეს შეიძლება უარი ეთქვას ამ გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ, საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, დავა არ შეიძლება იყოს საარბიტრაჟო განხილვის საგანი. მოწინააღმდეგე მხარემ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილ ვალდებულებას საფუძვლად არ უდევს ხელშეკრულება, ხოლო საარბიტრაჟო დათქმა სადავო საკითხის საარბიტრაჟო წესით გადაწყვეტასთან დაკავშირებით შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ წერილობითი ფორმით, აუცილებლად სახელშეკრულებო შეთანხმების ფარგლებში. შესაბამისად, მხარეები წინასწარ ვერ შეთანხმდებოდნენ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნების საარბიტრაჟო წესით განხილვაზე.

22. მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არარსებობის საფუძვლით გაასაჩივრა ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოში.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით დაკმაყოფილდა მოწინააღმდეგე მხარის განცხადება და დადგინდა შუამდგომლობის განხილვა ზეპირი მოსმენით.

24. 2016 წლის 14 დეკემბერს შუამდგომლობის ავტორმა მოწინააღმდეგე მხარის პასუხზე წარმოადგინა ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 29 სექტემბრის განჩინება, რომლის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარეს უარი ეთქვა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმებასთან დაკავშირებით განცხადების დაკმაყოფილებაზე და მოსკოვის ოლქის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 22 ნოემბრის დადგენილება, რომლითაც უცვლელი დარჩა ზემოაღნიშნული განჩინება.

25. შუამდგომლობის ავტორმა ასევე მიუთითა, რომ რუსეთის ფედერაციის სამოქალაქო კანონმდებლობა, რომლის მოქმედებაც მხარეებმა გაავრცელეს ხელშეკრულებაზე (მათ შორის, საარბიტრაჟო შეთანხმებაზე) ადგენს კერძო სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე დავების შემთხვევაში უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას. თუმცა, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებზე მითითება არ ნიშნავს, რომ საარბიტრაჟო სასამართლომ მხარეთა შორის ურთიერთობა აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების თაობაზე განმარტა, როგორც - არასახელშეკრულებო. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოქმნილი მოთხოვნები უშუალოდ გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან. ამასთან, ხელშეკრულების მოქმედების ვადის ამოწურვა წყვეტს მოვალის ვალდებულებას შეასრულოს მომავალში მოქმედებები, რომლებიც წარმოადგენს ხელშეკრულების საგანს, მაგრამ არ წყვეტს მხარეთა უფლება-მოვალეობებს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით შესრულებულის დაბრუნებაზე მხარეთა მიერ ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში წარმოებული ქონებრივი მიწოდებების არაექვივალენტურობის შემთხვევაში.

26. შუამდგომლობის ავტორმა აღნიშნა, რომ ხელშეკრულება 2005-ის ფარგლებში მხარეთა ფინანსური ვალდებულებები მოიცავს, ერთის მხრივ, დამკვეთის მიერ შემსრულებლისთვის გაწეული მომსახურების ღირებულების გადახდების უზრუნველყოფას ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ანგარიშსწორების პირობებით, ხოლო, მეორეს მხრივ, - შემსრულებლის მიერ დამკვეთისთვის ხელშეკრულება 2005-ის ფარგლებში ავანსად გადახდილი თანხის ნაშთის დაბრუნებას.

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულების საკითხი განიხილა ზეპირი მოსმენით 2016 წლის 16 დეკემბერს გამართულ სხდომაზე.

28. მოწინააღმდეგე მხარემ ზეპირ სხდომაზე დააზუსტა, რომ იგი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმას ითხოვს ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტსა და „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ა“ პუნქტის „ა.გ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით და განმარტა, რომ საარბიტრაჟო დათქმა ნამდვილია, არ არსებობს მისი ბათილობის საფუძველი, თუმცა, იმ საარბიტრაჟო დათქმის ფარგლებში, რომელზე დაყრდნობითაც მიიღო გადაწყვეტილება საარბიტრაჟო სასამართლომ და რომელზეც შეთანხმდნენ მხარეები, საარბიტრაჟო სასამართლო არ იყო კომპეტენტური განეხილა მოსარჩელის მოთხოვნა, რომელიც გამომდინარეობდა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან, რადგან საარბიტრაჟო დათქმა ითვალისწინებდა საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციას მხოლოდ ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილი დავების მიმართ, ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარემ კვლავ დააყენა პრეტენზია, რომ შუამდგობლობის ავტორს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარი უნდა ეთქვას „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის „ბ.ა“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით.

29. 2016 წლის 16 დეკემბრის ზეპირ სხდომაზე დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა და მას განესაზღვრა ერთკვირიანი ვადა დამატებითი დასაბუთებული პოზიციის წარმოსადგენად.

30. 2016 წლის 22 დეკემბერს მოწინააღმდეგე მხარემ საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინების ასლი და განმარტა, რომ, წარმოდგენილი განჩინება მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც, აღნიშნული განჩინების თანახმად, ერთ-ერთ დავაზე ქ.მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლო არ მიიჩნია დავის განმხილველ უფლებამოსილ სასამართლოდ, რადგან ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებული იყო სწორედ უსაფუძვლო გამდიდრებასთან.

31. ზემოაღნიშნულის პასუხად, 2016 წლის 27 დეკემბერს შუამდგომლობის ავტორმა საქართველოს უზენაეს სასამართლოში წარმოადგინა რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის დადგენილება, რომლითაც გაუქმებულია მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინება და მიუთითა, რომ აღნიშნული განჩინების გაუქმების საფუძველი გახდა სამართლის ნორმათა განმარტებისა და გამოყენების ერთგვაროვნების დარღვევა, რაც ადასტურებს, რომ, რუსეთის ფედერაციის სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, აუთვისებელი ავანსის დაკისრების შესახებ ნორმები არ გამოყენება იმ სახით, როგორზეც მიუთითებს მოწინააღმდეგე მხარე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

32. სსს „---ს" შუამდგომლობით მოთხოვნილი, რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილების საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობისა და აღსრულების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების შესწავლისა და გაანალიზების შედეგად, რაც ემყარება ხელშეკრულებებისა და საქმის მასალების შეზღუდული სახით გამოკვლევას და მხარეთა პოზიციების ზეპირი მოსმენით განხილვას, საკასაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ შუამდგომლობა უნდა დაკმაყოფილდეს.

33. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა ზეპირი ახსნა-განმარტებების მოსმენის შედეგად, საკასაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს:

33.1. დავის განმხილველი საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არსებობის საკითხი ანუ სახეზეა თუ არა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტითა და „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ა“ პუნქტის „ა.გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი;

33.2. დავა, რომელზეც მიღებულია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, შეიძლება იყოს თუ არა საარბიტრაჟო განხილვის საგანი ანუ სახეზეა თუ არა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტითა და „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 45-ე მუხლის „ბ“ პუნქტის „ბ.ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი.

34. საკასაციო სასამართლო მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დაყენებულ ზემოაღნიშნულ პრეტენზიებს განიხილავს ცალ-ცალკე.

35. საკასაციო პალატა მოცემულ შემთხვევაში მსჯელობს მოწინააღმდეგე მხარის პრეტენზიაზე, რომლის თანახმად, საარბიტრაჟო სასამართლო გასცდა მხარეთა შორის დადებული საარბიტრაჟო დათქმის ფარგლებს, გამომდინარე იქედან, რომ საარბიტრაჟო დათქმის თანახმად, საარბიტრაჟო სასამართლო იხილავს ისეთ დავებს, რომლებიც წარმოიშობა მხოლოდ ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში. მოცემულ შემთხვევაში კი მოსარჩელე ითხოვდა თანხის დაკისრებას უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით, რაც არ იყო დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან და ატარებდა არასახელშეკრულებო ხასიათს.

36. საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არარსებობის თაობაზე მოწინააღმდეგე მხარის პრეტენზიის საკითხის განხილვამდე საკასაციო პალატას მნიშვნელოვნად მიაჩნია იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ აღნიშნული საკითხი სადავო გახადა თავად საარბიტრაჟო წარმოების დროს სწორედ იმ საფუძვლით, რა საფუძვლითაც იგი ითხოვს აღნიშნული გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმას (იხ. მოცემული განჩინების მე-10 პუნქტი). საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულების საკითხის გადაწყვეტისას საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკუთარი კომპეტენციის თაობაზე (იხ. მოცემული განჩინების მე-11-მე-14 პუნქტები) არ აქვს სავალდებულო ძალა საკასაციო სასამართლოსთვის, რადგან სხვაგვარად აზრს მოკლებული იქნებოდა მოწინააღმდეგე მხარის მიერ ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის მოთხოვნის დაყენება.

37. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულების საკითხზე მსჯელობისას საკასაციო სასამართლო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას არ განიხილავს არსებითად. „ამასთან, გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის კონვენციით გათვალისწინებული წინაპირობების ფართოდ განმარტება დაუშვებელია, რადგან თუკი არსებობს გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის კონვენციით გათვალისწინებული საფუძველი, გადაწყვეტილების მიმღები სასამართლოს დისკრეცია შეზღუდულია“ (სუსგ №ა-887-შ-21-2016, 2016 წლის 26 აგვისტო).

38. ზემოაღნიშნული პრინციპების გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მხარეთა შორის დადებული საარბიტრაჟო დათქმა. ხელშეკრულება 2005-ის მე-9 მუხლი, რომლის სათაურია - „დავების გადაწყვეტა“, შეიცავს საარბიტრაჟო დათქმას, რომლის თანახმად: 9.1. წინამდებარე ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში სადავო საკითხების წარმოშობის შემთხვევაში, მხარე მეორე მხარეს უგზავნის პრეტენზიას ფაქსიმილური კავშირით ფოსტით სავალდებულო ჩაბარების გზით. პრეტენზიის შესრულების ვადა შეადგენს 30 კალენდარულ დღეს მხარის მიერ პრეტენზიის ფაქსიმილური ასლის მიღების თარიღიდან. 9.2. იმ შემთხვევაში, თუ პრეტენზიის წესით მხარეები ვერ მიაღწევენ შეთანხმებას სადავო საკითხებზე, უთანხმოებები გადაწყდება რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებულ საერთაშორისო კომერციულ საარბიტრაჟო სასამართლოში, რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის მიხედვით. 9.3. სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარეთათვის საბოლოოა.

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის ზემოაღნიშნული საარბიტრაჟო დათქმის ნამდვილობა არ არის სადავო (იხ. მოცემული განჩინების 28-ე პუნქტი). შესაბამისად, ნამდვილია მხარეთა შეთანხმებაც ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილი სადავო საკითხების მიმართ რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის გამოყენების თაობაზე. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ ხელშეკრულება 2005-ის 12.3 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ყველა სხვა საკითხს, რომელიც არ იყო განსაზღვრული წინამდებარე ხელშეკრულებით, მხარეები გადაწყვეტდნენ ასევე რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობის შესაბამისად.

40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არსებობის საკითხს განიხილავს სწორედ რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის მიხედვით მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების შესაბამისად.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებაზე უარის თქმის საფუძვლების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოწინააღმდეგე მხარეს. ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მან არა მარტო უნდა მიუთითოს საკასაციო პალატას საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე უარის თქმის საფუძველზე, არამედ უნდა წარუდგინოს კიდეც სასამართლოს შესაბამისი მტკიცებულებები.

42. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ ვერც წერილობით და ვერც ზეპირი ახსნა-განმარტებების დროს საკასაციო პალატას ვერ წარუდგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ საარბიტრაჟო დათქმის მიმართ გამოსაყენებელი რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის მიხედვით, ხელშეკრულების შესაბამისად გადახდილი აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით არ წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნას, არ განეკუთვნება ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილ სადავო საკითხთა წრეს და, შესაბამისად, არ ექცევა საარბიტრაჟო შეთანხმების ფარგლებში.

43. საკასაციო პალატა მიუთითებს შუამდგომლობის ავტორის მიერ წარმოდგენილ რუსეთის ფედერაციის კომპეტენტური სასამართლოების გადაწყვეტილებებზე, რომლებშიც მათ იმსჯელეს მოცემული საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე სწორედ საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არარსებობის საფუძვლით (იხ. მოცემული განჩინების 22-ე და 24-ე პუნქტები). გამომდინარე იქედან, რომ, საარბიტრაჟო დათქმის თანახმად, დავის მიმართ გამოსაყენებელი სამართალი ემთხვევა საარბიტრაჟო განხილვის ადგილის სამართალს, საკასაციო პალატას საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულების საკითხის გადაწყვეტისას მნიშვნელოვნად მიაჩნია რუსეთის ფედერაციის კომპეტენტური სასამართლოების გადაწყვეტილებები, რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის ნორმების განმარტების კუთხით.

44. რუსეთის ფედერაციის ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 29 სექტემბრის განჩინების თანახმად, ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დავა ხელშეკრულებით გაცემული ავანსის გადახდევინების შესახებ, რომლის ათვისებაც არ განხორციელდა ხელშეკრულების მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში, უშუალოდ გამომდინარეობდა ხელშეკრულებიდან, მჭიდროდ იყო მასთან დაკავშირებული და საარბიტრაჟო დათქმის თანახმად შედიოდა საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციაში. ქალაქ მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ მიუთითა, რომ აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა უშუალოდ დაკავშირებული იყო ხელშეკრულების შესრულებასთან, რომელიც ძალაში რჩებოდა ფინანსური ვალდებულებების სრულად შესრულებამდე. რამდენადაც ხელშეკრულებაში არ იყო გათვალისწინებული აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მექანიზმი, ხოლო კანონმდებლობით არ იყო გათვალისწინებული დაბრუნების განსაკუთრებული წესები, ქალაქ მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საარბიტრაჟო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა რუსეთის ფედერაციის სამოქალაქო კოდექსის დებულებები უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ, კერძოდ, კოდექსის 1103-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. ქალაქ მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ განმარტა, რომ აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა დაკავშირებულია ხელშეკრულების შესრულებასთან. გარდა აუთვისებელი ავანსისა, როდესაც ხელშეკრულების მხარეთა შორის დაშვებულია უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით მოთხოვნების წაყენება, ქალაქ მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლომ, მაგალითების სახით, მიუთითა ისეთ შემთხვევებზე, როგორიცაა ერთი და იმავე მომსახურებისთვის ან საქონლისთვის ორმაგი ფასის გადახდა, გამყიდველის მიერ მყიდველისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის ზედმეტი რაოდენობის მიწოდება, მიყენებული ზიანის ორმაგი ანაზღაურება და აღნიშნა, რომ ყოველ ასეთ შემთხვევაში ხელშეკრულების, როგორც შესრულების საფუძვლის, შემოწმების გარეშე შეუძლებელია იმის განსაზღვრა, თუ რა არის უსაფუძვლოდ გადახდილი, ხოლო ზედმეტად გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება შესაძლებელია სწორედ იმიტომ, რომ ის გადახდილია უსაფუძვლოდ, რადგან მისი გადახდა არ ეფუძნება ხელშეკრულებას, მიუხედავად იმისა, რომ შესრულდა მასთან დაკავშირებით.

45. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ რუსეთის ფედერაციის ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 29 სექტემბრის განჩინება მოსკოვის ოლქის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 22 ნოემბრის დადგენილებით უცვლელი დარჩა.

46. გარდა ამისა, საკასაციო პალატა მიუთითებს შუამდგომლობის ავტორის მიერ წარმოდგენილ რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი საარბიტრაჟო სასამართლოს 2013 წლის 5 ნოემბრის დადგენილებაზე (იხ. მოცემული განჩინების 31-ე პუნქტი), რომლის თანახმად, რუსეთის ფედერაციის უმაღლესმა საარბიტრაჟო სასამართლომ გააუქმა ქ. მოსკოვის საარბიტრაჟო სასამართლოს 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინება საარბიტრაჟო შეთანხმების არარსებობის შესახებ. კერძოდ, რუსეთის ფედერაციის უმაღლესმა საარბიტრაჟო სასამართლომ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა საარბიტრაჟო შეთანხმების არარსებობის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ გადახდილი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა ნარდობის ხელშეკრულების გაუქმების შემდეგ იურიდიულად წარმოადგენდა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ხელშეკრულების გარეშე მოთხოვნას და არ შეიძლება მიჩნეულიყო ამ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულად, არასწორი იყო.

47. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებების ანალიზის შედეგად, საკასაციო სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საარბიტრაჟო დათქმის მიმართ გამოყენებული რუსეთის ფედერაციის მატერიალური სამართლის მიხედვით, უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა წარმოადგენს ხელშეკრულების შესრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნას და ექცევა ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილი დავების კატეგორიაში. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საარბიტრაჟო სასამართლოს ჰქონდა კომპეტენცია აღნიშნული დავის განსახილველად.

48. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ზემოაღნიშნული დავის მიმართ საქართველოს კანონმდებლობის გამოყენების შემთხვევაშიც აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა მიჩნეული იქნებოდა საარბიტრაჟო დათქმის ფარგლებში წარმოშობილად.

49. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების ვალდებულება წარმოადგენს ფულად ვალდებულებას, რომელზეც ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 385-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს გამოთხოვილი. სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის თანახმად კი, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, რუსეთის ფედერაციის კანონმდებლობის მსგავსად, აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა ექვემდებარება უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით დაბრუნებას.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონმდებლის მიერ უსაფუძვლო გამდიდრების წესებზე მითითება არ ნიშნავს იმას, რომ მოთხოვნა არ შეიძლება იყოს დაკავშირებული ხელშეკრულებასთან. საკასაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია საარბიტრაჟო დათქმის მოქმედებიდან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნის გამორიცხვა მხოლოდ იმ დასაბუთებით, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნები არასახელშეკრულებო (კანონისმიერ) მოთხოვნათა რიცხვს განეკუთვნება. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ხელშეკრულება 2005-ში არსებული დათქმა უნდა განიმარტოს თავად მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შინაარსისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების გათვალისწინებით, ამასთან საკასაციო სასამართლოს არაერთხელ მიუთითებია, რომ „ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს“ (სუსგ №ას-358-343-2016, 2016 წლის 3 ივნისი). მოცემულ შემთხვევაში შემსრულებლის მიერ მიღებული სარგებელი წარმოადგენს სწორედ ხელშეკრულება 2005-ის თანმდევ შედეგს, შემსრულებელმა ავანსი მიიღო სწორედ ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად, იმ ვარაუდით, რომ მოხდებოდა მისი სრულად გახარჯვა (იხ. მოცემული განჩინების მე-5 პუნქტი). ხელშეკრულების მოქმედების შეწყვეტა მხარეებს ათავისუფლებს ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების სამომავლო შესრულებისაგან, მაგრამ არ ათავისუფლებს ამ ხელშეკრულების შესაბამისად უკვე შესრულებულის დაბრუნების ვალდებულებისაგან იმ შემთხვევაში, როცა შესრულება და საპასუხო შესრულება არაექვივალენტურია ხელშეკრულების მოქმედების (ხელშეკრულების შესრულების) პერიოდში. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა გამომდინარეობს სწორედ ხელშეკრულებიდან, დაკავშირებულია მის შესრულებასთან და არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ხელშეკრულების გარეშე მოთხოვნად.

51. გარდა ზემოაღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ხელშეკრულება 2005-ის თანახმად, მისი მოქმედება ძალაშია ფინანსური ვალდებულებების ნაწილში მათ სრულ შესრულებამდე (იხ. მოცემული განჩინების მე-7 პუნქტი). საარბიტრაჟო სასამართლომ აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების ვალდებულება, მისი ბუნებიდან გამომდინარე, მიიჩნია სწორედ ფინანსურ ვალდებულებად და ხელშეკრულება 2005-ის შეწყვეტა დაუკავშირა აუთვისებელი ავანსის, როგორც ფინანსური ვალდებულების, შესრულებას. გამომდინარე აქედან, აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა სრულად ექცევა ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილი დავების კატეგორიაში.

52. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარის პრეტენზია საარბიტრაჟო სასამართლოს კომპეტენციის არარსებობის თაობაზე, დაუსაბუთებელია.

53. მოწინააღმდეგე მხარის მეორე პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტი საშუალებას აძლევს მოცემული კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების სასამართლოებს უარი თქვან საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობასა და აღსრულებაზე, თუ ისინი მიიჩნევენ, რომ დავის საგანი, რომელზეც მიღებულ იქნა საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, არ შეიძლება იყოს განხილული არბიტრაჟის მიერ იმ ქვეყნის კანონმდებლობის თანახმად, რომელშიც არის მოთხოვნილი აღნიშნული გადაწყვეტილების ცნობა და აღსრულება. სხვაგვარად რომ ითქვას, აღნიშნული ქვეპუნქტის საფუძველზე სასამართლო ამოწმებს, შეიძლება თუ არა დავა გადაწყდეს არბიტრაჟის მეშვეობით და ხომ არ ექვემდებარება იგი მხოლოდ სასამართლო განხილვას.

54. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი მოწმდება ex officio თავად სასამართლოს ინიციატივით, რადგან აღნიშნული ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ნორმა ერთ-ერთია იმ იმპერატიულ ნორმებს შორის, რომლებიც ეროვნულ სასამართლოებს საშუალებას აძლევს დაიცვან თავიანთი სამართლებრივი წესრიგის ძირითადი პრინციპები.

55. ამასთან, საკასაციო სასამართლო მოწინააღმდეგე მხარის ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის მეორე პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე სასამართლო არ ამოწმებს იმ საკითხს, დავა, რომელზეც მიღებულია საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება, ხვდება თუ არა საარბიტრაჟო შეთანხმების მოქმედების სფეროში. აღნიშნული საკითხი საკასაციო სასამართლომ უკვე შეამოწმა მოცემული განჩინების წინა პუნქტებში, ნიუ-იორკის კონვენციის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

56. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტზე, რომლის თანახმად, არბიტრაჟი უფლებამოსილია განიხილოს პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ის ქონებრივი დავა, რომლის მოწესრიგებაც მხარეებს შეუძლიათ ერთმანეთს შორის.

57. მოცემულ შემთხვევაში საარბიტრაჟო სასამართლომ გადაწყვეტილება მიიღო მხარეთა შორის წარმოშობილ დავაზე, რომელიც ეხება, ანაზღაურებადი მომსახურების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დამკვეთის მიერ შემსრულებლისთვის ავანსის სახით გადარიცხული თანხის დაბრუნების საკითხს. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა განეკუთვნება პირთა თანასწორობაზე დამყარებულ კერძო ხასიათის ქონებრივ დავას და, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, შეიძლება გახდეს საარბიტრაჟო განხილვის საგანი.

58. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსს „---ს" შუამდგომლობა რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს.

59. ნიუ-იორკის კონვენციის მე-3 მუხლის თანახმად, ყოველი ხელშემკვრელი სახელმწიფო ვალდებულია ცნოს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებები შესასრულებლად სავალდებულო ძალის მქონედ და აღასრულოს ისინი იმ ტერიტორიის პროცესუალური ნორმების შესაბამისად, სადაც მოითხოვება ამ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა ცნობა და აღსრულება, ქვემოთ მოცემულ მუხლებში დადგენილი პირობების გათვალისწინებით.

60. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.

61. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შუამდგომლობის ავტორს გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი, 150 ლარის ოდენობით, აქედან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე მხარეს უნდა დაეკისროს შუამდგომლობის ავტორის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ შუამდგომლობაზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე, 45-ე მუხლებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსს „---ს" შუამდგომლობა რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ დაკმაყოფილდეს;

2. საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობილ იქნას და მიექცეს აღსასრულებლად რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო-სამრეწველო პალატასთან არსებული საერთაშორისო კომერციული საარბიტრაჟო სასამართლოს 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება, რომლითაც სს --- „---ს" სსს „---ს" სასარგებლოდ დაეკისრა ძირითადი დავალიანების სახით 760 682.88 აშშ დოლარის გადახდა; აგრეთვე სხვისი ფულადი სახსრებით სარგებლობისთვის ძირითად თანხაზე - 760 682.88 აშშ დოლარზე დარიცხული პროცენტები 2013 წლის 1 თებერვლიდან 2016 წლის 27 იანვრის ჩათვლით - 63 203.79 აშშ დოლარის ოდენობით; ასევე სხვისი ფულადი სახსრებით სარგებლობისთვის ძირითად თანხაზე - 760 203.79 აშშ დოლარზე დარიცხული პროცენტი რომელიც მოიცავს პერიოდს 2016 წლის 28 იანვრიდან მოპასუხის მიერ ფულადი ვალდებულების ფაქტობრივად შესრულების დღის ჩათვლით და გამომდინარეობს კრედიტორის ადგილსამყოფელზე არსებული, რუსეთის ბანკის მიერ გამოქვეყნებული და შესაბამის პერიოდში აშშ დოლარში ფიზიკურ პირთა ანაბრებზე საშუალო საბანკო პროცენტიდან; ასევე საარბიტრაჟო განხილვის ხარჯის 26105.00 აშშ დოლარის ანაზღაურება;

3. სს --- „---ს" სსს „---ს" სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ შუამდგომლობაზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 150 ლარის გადახდა;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე