საქმე №ას-1165-1111-2013 29 ოქტომბერი, 2015 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა/მოსამართლეები:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე),
პაატა ქათამაძე(მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი
სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე
კასატორი - სს ,,გ. ე. ს. ს.“ (მოპასუხე)
კასატორის წარმომადგენლები - ზ. ლ-ძე, თ. ა-ძე, მ. ქ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე - საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტრო (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარის წარმომადგენლები - ი. თ-ე, ბ. ტ-ი
მესამე პირი - საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო
მესამე პირის წარმომადგენელი - ე. მ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი - ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე პირი), საქართველოს მთავრობის 03.11.2006 წლის N--- განკარგულების შესაბამისად, 2006 წლის საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროსათვის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც სამინისტრო, მოსარჩელე, აპელანტი) განსაზღვრული საერთო ასიგნებიდან საკრედიტო რესურსი - 8 000 000 ლარი გამოყო და მოსარჩელესთან ერთად 2006 წლის 14 ნოემბერს ხელშეკრულება სს „ს.სთან“ გააფორმა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც საწარმო, მსესხებელი, მოპასუხე, კასატორი) 8 000 000 ლარის 7 წლით სესხების შესახებ წლიური 7 % სარგებლის დარიცხვით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 623-ე და 625.1 მუხლები). ხელშეკრულების შესაბამისად, მოპასუხე ვალდებული იყო, სესხის სახით გამოყოფილი თანხა გამოეყენებინა 500 კვ. ელექტროგადამცემი ხაზის, „მუხრანის“, სარეაბილიტაციო სამუშაოთა შესასრულებლად.
2. საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე (N092100335) ჩატარებული წინასწარი გამოძიებით დადგინდა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც, დადგენილება), რომ საწარმოს ყოფილმა ხელმძღვანელებმა მოპასუხისათვის სესხის სახით გამოყოფილი 8 000 000 ლარიდან 2 138 300 ლარი გაფლანგეს, რითაც მოსარჩელეს მნიშვნელოვანი ქონებრივი ზიანი მიადგა და საქმეზე დაზარალებულად იქნა ცნობილი. მითითებული თანხის გაფლანგვისა და ამით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების შესახებ აღნიშნულია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 21 მარტის N1/4631-10 განაჩენშიც (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც განაჩენი).
3. მოპასუხემ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ძირითადი თანხა და სარგებელი დაფარა შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით.
4. 2011 წლის 21 თებერვალს, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ არამიზნობრივად გამოყენებული თანხის - 2 138 300 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. ის ამტკიცებდა, რომ მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულება, კერძოდ, მისთვის გამოყოფილი სესხიდან - 8 000 000 ლარიდან 2 138 300 ლარი არამიზნობრივად დახარჯა, რითაც მოსარჩელეს ზიანი მიაყენა. აღნიშნული დასტურდებოდა სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარებული წინასწარი გამოძიებითაც.
5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი შესაგებელი და მიუთითა, რომ სამინისტრო არასათანადო მოსარჩელე იყო, რომელსაც სესხის ან/და სარგებლის მიღების უფლება არ ჰქონდა; არც საწარმო იყო სათანადო მოპასუხე, ვინაიდან სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენის მიხედვით, ზიანის მიმყენებელ სუბიექტს მოპასუხე არ წარმოადგენდა. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა ნათლად არ იყო ჩამოყალიბებული, კერძოდ, გაურკვეველი იყო, თუ რა სახის ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა მოსარჩელე.
6. მესამე პირმა განმარტა, რომ ხელშეკრულების მიხედვით, მოპასუხეს სესხად გამოყოფილი თანხა მხოლოდ ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნებისათვის უნდა გამოეყენებინა. სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიებით კი დადგინდა, რომ საწარმოს ხელმძღვანელებმა თანხის ნაწილი არამიზნობრივად გახარჯეს, რაც მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ზიანის სახით უნდა დაჰკისრებოდა.
7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 13 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 316.1, 317.1, 361.2, 623-ე, 624-ე და 625.1, 992-ე მუხლები და მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა და იგი დაუსაბუთებელი იყო, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების ფაქტი, კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხემ თანხის ნაწილი არამიზნობრივად გახარჯა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები სრულდებოდა, ასევე, მოპასუხეს არ დაურღვევია სესხისა და პროცენტის გადახდის შეთანხმებული გრაფიკი. ამდენად, ზიანი, რომელიც კონკრეტული და დათვლადი უნდა ყოფილიყო და მოსარჩელის მატერიალურ დანაკლისში, შემოსავლის შემცირებაში, ანდა ქონების შემცირების ტენდენციაში უნდა გამოხატულიყო, არ არსებობდა.
8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
8.1. აპელანტის მტკიცებით, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენით, ასევე, დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებით დასტურდებოდა, რომ საწარმოს ხელმძღვანელების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მოსარჩელეს 2 138 000.00 ლარის ზიანი მიადგა, შესაბამისად, სასამართლოს დავის მოსაწესრიგებლად სსკ-ის 997-ე მუხლი უნდა გამოეყენებინა, რადგანაც, აპელანტის მოსაზრებით, არსებობდა მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული მოქმედებით მიყენებული ზიანი, ამასთან, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და მიყენებულ ზიანს შორის არსებობდა მიზეზობრივი კავშირი.
8.2. მოსარჩელე სააპელაციო საჩივარში ასევე აპელირებდა, რომ მისთვის მიყენებული ზიანი დაზუსტებული და დათვლადი, კერძოდ, ბიუჯეტიდან ზედმეტად ათვისებული და გახარჯული იმ თანხის ტოლფასი იყო, რომელიც, დროულად დაბრუნების შემთხვევაში, მიემართებოდა სხვა მსგავსი ღონისძიებების დასაფინანსებლად. აპელანტმა ყურადღება სესხის გაცემის მიზანზეც გაამახვილა და აღნიშნა, რომ იგი არ იყო მოგებაზე ორიენტირებული ორგანიზაცია, რომლის მიზანი სესხის გაცემისას საპროცენტო სარგებლის მიღება იქნებოდა. ხელშეკრულების მიზანი ელექტროგადამცემი ხაზის სარეაბილიტაციო სამუშაოების ჩატარება იყო. მოპასუხემ 2 138 000 ლარი ზემოაღნიშნული მიზნებისათვის არ გამოიყენა, რის გამოც ბიუჯეტიდან გამოყოფილი თანხა საქართველოს მთავრობის განკარგულებით გათვალისწინებული ღონისძიებების განხორციელებას არ მოხმარდა.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა.
9.1. პალატამ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სსკ-ის 992-ე მუხლის დანაწესი მიიჩნია და მიუთითა, რომ მოსარჩელე მოპასუხისაგან დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდა და მოთხოვნის საფუძვლად არა სახელშეკრულებო, არამედ დელიქტური ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმაზე - სსკ-ის 997-ე მუხლზე აპელირებდა. საპროცესო კანონმდებლობის მიხედვით კი, ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელები გამარტივებული წესით განიხილება. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის გამარტივებული წესით განხილვის თავისებურება ისაა, რომ ფაქტი ზიანის მიყენების შესახებ სასამართლოს შემოწმების საგანს არ წარმოადგენს და იგი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 30920 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება. სასამართლოს კვლევის საგანი კი, მხოლოდ მიყენებული ზიანის ოდენობა შეიძლება გახდეს.
9.2. ზიანის ოდენობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 30917 მუხლის მე-2 ნაწილზე მიუთითა, რომელიც მტკიცებულებათა დასაშვებობას ეხება და განმარტა, რომ ნორმის სიტყვა-სიტყვითი განმარტებიდან ცალსახად დგინდებოდა, რომ დელიქტით გამოწვეული ზიანის ოდენობის დასადგენად დასაშვები მტკიცებულება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს განაჩენი იყო, ამასთან, თუ განაჩენი ზოგადად ადგენდა ზიანის მიყენების ფატს და არ ასაბუთებდა ზიანის ოდენობას, სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მოსარჩელეს დამატებითი მტკიცებულების წარდგენა დასჭირდებოდა.
9.3. პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი 2 138 300 ლარია, რაც დაანგარიშებული იყო განაჩენით და ამ ოდენობით ზიანის მიყენების დასაბუთება ეყრდნობოდა როგორც სისხლის სამართლის საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებს, ასევე - საქმეში წარმოდგენილ სხვა წერილობით მტკიცებულებებსა და ექსპერტიზის დასკვნებს.
10. მოპასუხემ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
10.1. სასამართლოს დელიქტური ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად ამ ნორმებზე არ უთითებდა. მოსარჩელემ მხოლოდ სააპელაციო საჩივარში მიუთითა სსკ-ის 997-ე მუხლზე, მანამდე კი, ამ ნორმაზე არ აფუძნებდა თავის მოთხოვნას;
10.2. დელიქტური ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენება არასწორი იყო იმიტომაც, რომ სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განაჩენით ზიანის მიმყენებელი იყო არა საწარმო, არამედ ამ საწარმოს ხელმძღვანელი ფიზიკური პირები.
10.3. სააპელაციო სასამართლოს სარჩელი გამარტივებული წესით არ უნდა განეხილა, ვინაიდან ასეთი მოთხოვნა მოსარჩელეს არც სარჩელში და არც სააპელაციო საჩივარში არ დაუყენებია;
10.4. სესხის თანხა გადაცემის მომენტიდან მოპასუხის საკუთრებას წარმოადგენდა. სესხის არამიზნობრივი ხარჯვისათვის პასუხისმგებლობა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არ ყოფილა, ამასთან, სესხის არამიზნობრივი ხარჯვა რომც დასტურდებოდეს, მოპასუხეს ამ თანხის ბიუჯეტისათვის დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობოდა. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით დაუბრუნა მოსარჩელეს როგორც სესხი, ასევე სარგებელი.
11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 30 ივლისის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
12. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, კერძოდ, პალატა მიიჩნევს, რომ არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე, ხელახალი განხილვის მიზნით, უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მატერიალურსამართლებრივი ნორმების გამოყენებისა და ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება-დადგენის თვალსაზრისით კასატორმა ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) წარმოადგინა.
14. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობა იმით გამოიხატა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა (სსსკ-ის 393.2 მუხლის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები), ამასთან, ყოველმხრივად, სრულად და ობიექტურად არ გამოიკვლია და სათანადოდ არ შეაფასა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები (სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილი), რასაც შედეგად მოჰყვა სარჩელის დაკმაყოფილება საკმარისი არგუმენტაციის გარეშე.
15. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია ისაა, რომ სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, გამოეყენებინა კანონის ის ნორმები, რომლებზედაც მოსარჩელე არ ამყარებდა თავის მოთხოვნას. საკასაციო პალატას დაუსაბუთებლად მიაჩნია კასატორის ზემოხსენებული პრეტენზია, ვინაიდან საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლო არაა შეზღუდული მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლებით. სასამართლო ვალდებულია, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, თავად განსაზღვროს კანონის ნორმა, საიდანაც გამომდინარეობს ის სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს (შდრ. იხ. სუსგ # ას 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; შდრ. სუსგ, საქმე #ას-973-1208-04).
16. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოსაძიებლად საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოპასუხე საწარმოს საწესდებო კაპიტალის 50% წილის მფლობელი პარტნიორი არის სახელმწიფო, რომელმაც მის საკუთრებაში არსებულ აქციათა პაკეტი მართვის უფლებით გადასცა საქართველოს ენერგეტიკის სამინისტროს. სწორედ ამ უკანასკნელისათვის სახელმწიფო ბიუჯეტით განსაზღვრული საერთო ასიგნებიდან სახელმწიფომ 8 000 000 ლარი ასესხა მოპასუხეს კონკრეტული მიზნით - საწარმოს კუთვნილი მაღალი ძაბვის ელექტროგადამცემი ხაზის რეაბილიტაციისათვის, ანუ საწარმოს პარტნიორმა მიზნობრივი სესხი მისცა თავის მიერვე დაფუძნებულ საწარმოს. მოსარჩელის თავდაპირველი განმარტებით, მოპასუხემ დაარღვია სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობა, კერძოდ, არამიზნობრივად დახარჯა 2 138 300 ლარი, რითაც ამდენივე ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს, ანუ ეს უკანასკნელი მიიჩნევდა, რომ არამიზნობრივად დახარჯული 2 138 300 ლარი წარმოადგენდა ზიანს. მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ სადავო თანხის არამიზნობრივად დახარჯვის (გაფლანგვის) ფაქტი დასტურდებოდა სისხლის სამართლის საქმეზე ჩატარებული გამოძიებითა და სასამართლოს მიერ გამოტანილი განაჩენით. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოთხოვნა შემდეგნაირად ჩამოაყალიბა - დაეკისროს მოპასუხეს არამიზნობრივად გამოყენებული 2 138 300 ლარის გადახდა. მოგვიანებით, მოსარჩელემ დააზუსტა, რომ ზიანი მას მიადგა ზემოხსენებული თანხის დროულად დაუბრუნებლობით, კერძოდ, მოპასუხეს სადავო თანხა დაუყოვნებლივ, 2006 წელსვე უნდა დაებრუნებინა, ვინაიდან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესასრულებლად მისი დახარჯვის საჭიროება არ არსებობდა. მოსარჩელის მოსაზრებით, სადავო თანხის დროულად დაბრუნების შემთხვევაში, ამ თანხას გამოიყენებდა სახელმწიფო ენერგოსისტემის ფუნქციონირებისათვის საჭირო ინფრასტრუქტურული პროექტების, მათ შორის, სხვა ელექტროგადამცემი ხაზების რეაბილიტაციისათვის. ასევე, მოსარჩელე აღნიშნავდა, რომ მოპასუხეს სესხი გადასცა განსაკუთრებით შეღავათიანი პირობებით და რომ არა სესხის მიზნობრიობა, მოპასუხე სესხს ვერ მიიღებდა წლიური 7%-იანი სარგებლით (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 18.03.2013 წლის სხდომის ოქმი).
17. ზემოხსენებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება კასატორის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოცემული დავის გადაწყვეტისას არ უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 992-ე და 997-ე მუხლები და მათ საფუძველზე სარჩელი არ უნდა დაეკმაყოფილებინა. სსკ-ის 992-ე მუხლის (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) გამოყენება არასწორია იმიტომ, რომ მითითებული ნორმით დელიქტური პასუხისმგებლობა შეიძლება, დაეკისროს ზიანის მიმყენებელ პირს. მოცემულ შემთხვევაში, თავად მოსარჩელის განმარტებისა და სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენის მიხედვით, სესხის სადავო თანხა არამიზნობრივად დახარჯეს (გაფლანგეს) საწარმოს დირექტორებმა, შესაბამისად, დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებლობა საწარმოს ვერ დაეკისრება, ვინაიდან მოსარჩელისათვის ზიანი მას არ მიუყენებია. ამასთან, მართალია, სსკ-ის 998.2 მუხლის მიხედვით (ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე, ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, ზიანის მიმყენებელთან ერთად, სოლიდარულად შეიძლება დაეკისროს იმ პირსაც, ვისაც ზიანი უშუალოდ არ მიუყენებია, მაგრამ, მოცემულ შემთხვევაში, არც განაჩენით არაა დადგენილი და არც მოსარჩელე არ უთითებს, რომ ზიანის უშუალოდ მიმყენებლები საწარმომ დაიყოლია ან მათი ხელშემწყობი იყო ან კიდევ, შეგნებულად ისარგებლა მოსარჩელისთვის მიყენებული ზიანით, შესაბამისად, ვერც ზემოხსენებული ნორმის საფუძველზე ვერ დაეკისრება პასუხისმგებლობა საწარმოს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, არც სსკ-ის 997-ე მუხლის (პირი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე) გამოყენების წინაპირობა არ არსებობს. მართალია, განაჩენით დადგენილია, რომ საწარმოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირების (დირექტორების) დანაშაულებრივი ქმედებით ზიანი მიადგა მოსარჩელეს, მაგრამ ეს უკანასკნელი, როგორც ამავე საწარმოს პარტნიორი, არ წარმოადგენს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებულ მესამე პირს, რომელსაც შეუძლია, მოთხოვნა წაუყენოს საწარმოს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის. ამასთან, ისიც გასათვალისწინებელია, რომ დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, საწარმოსა და დირექტორს შორის არსებული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა არა შრომითი კანონმდებლობის საფუძველზე, არამედ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონისა და დავალების ხელშეკრულების ნორმებით წესრიგდება (შდრ. სუსგ ას-319-302-2017, 28.07.2017), შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ დირექტორი ვერ მიიჩნევა საწარმოს მუშაკად სსკ-ის 997-ე მუხლის გაგებით.
18. ზემოხსენებული ნორმები მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლადაც რომ მივიჩნიოთ, მოსარჩელის მოთხოვნა - არამიზნობრივად გამოყენებული 2 138 300 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე, მაინც უსაფუძვლო იქნებოდა, ვინაიდან მოსარჩელეს ეს თანხა მიღებული აქვს, კერძოდ, დადგენილია და მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის იმ გარემოებას, რომ საწარმომ სესხი, სარგებელთან ერთად, მოსარჩელეს სრულად დაუბრუნა ხელშეკრულებით შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელის ზემოხსენებული მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ უკანასკნელის უსაფუძვლო გამდიდრებას გამოიწვევდა, რაც დაუშვებელია (შდრ. იხ. სუსგ, #ას-1607-1509-2012, 01.07.2013).
19. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილი ფაქტებიდან გამომდინარე, საწარმოს თავად მიადგა ზიანი მისი დირექტორების დანაშაულებრივი ქმედებით, რაც უფლებას ანიჭებს საწარმოს, დააყენოს დირექტორების პასუხისმგებლობის საკითხი „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6 მუხლის საფუძველზე. იმ შემთხვევაში კი, თუ საწარმო არ გამოიყენებს ამ უფლებას, საწარმოს პარტნიორს შეუძლია, საზოგადოების ნაცვლად და მის სასარგებლოდ, თავისი სახელით შეიტანოს სარჩელი ამ მოთხოვნის განსახორციელებლად („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 53.5 მუხლი).
20. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ნაწილობრივ საფუძვლიანია მოსარჩელის მოთხოვნა იმ ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, რომელიც, მისივე განმარტებით, მას მიადგა არამიზნობრივად დახარჯული სესხის თანხის დროულად დაუბრუნებლობით. პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის ეს მოთხოვნა შესრულების კონდიქციიდან გამომდინარეობს და ეფუძნება სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში), 979.1 მუხლს (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით) და 981-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებს (1. თუ მიმღებმა მიღებისას იცოდა ან, უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, მისთვის უცნობი იყო სამართლებრივი საფუძვლის ხარვეზის არსებობა და ამის შესახებ მოგვიანებით შეიტყობს, ან გადაცემის თაობაზე მოთხოვნა მიღებულია სასამართლო წარმოებაში, მაშინ მიმღებს ეკისრება პასუხისმგებლობა ხარვეზის თაობაზე ცნობების მიღების ან სასამართლო წარმოებაში გადაცემის დროიდან - 979-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების, 980-ე მუხლის, ასევე, ქვემოთ მოყვანილი წესების საფუძველზე; 2. თუ მიმღები არ იღებს სარგებელს, რომელიც მას შეეძლო, მიეღო მეურნეობის სათანადოდ გაძღოლის შედეგად, მაშინ ანაზღაურების მოვალეობა ეკისრება იმ შემთხვევაში, თუ მას ბრალი მიუძღვის. ფულად ვალზე გადახდილ უნდა იქნეს პროცენტი. საგნიდან მიღებული შემოსავალი უნდა დაბრუნდეს). მითითებული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღებად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვალის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი; კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა.
21. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სესხი მიზნობრივი იყო და ეს გარემოება სესხის გაცემის არსებით პირობას წარმოადგენდა (სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები). აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სესხის არამიზნობრივად დახარჯვის მომენტიდან კრედიტორი აღარაა ვალდებული, არამიზნობრივად დახარჯული სესხით სარგებლობის უფლება მისცეს მოვალეს ხელშეკრულების ვადის დასრულებამდე. შესაბამისად, ამ საფუძვლით, კრედიტორის ვალდებულება წყდება (სსკ-ის 976.1 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი). ამდენად, ზემოაღნიშულიდან გამომდინარე, მოპასუხეს სადავო თანხის ფლობის სამართლებრივი საფუძველი აღარ გააჩნდა და, შესაბამისად, შეძენილი უკან უნდა დაებრუნებინა (სსკ-ის 979.1 მუხლი). განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ ითქვა, მოპასუხემ დაუბრუნა მოსარჩელეს არამიზნობრივად დახარჯული სესხი, შესაბამისად, ამ თანხის განმეორებით მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს აღარა აქვს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-18 პუნქტი), თუმცა მას შეუძლია, მოითხოვოს ფულად ვალზე პროცენტის გადახდა, რაც გათვალისწინებულია სსკ-ის 981.2 მუხლით. ამასთან, მართალია, მოპასუხემ სადავო თანხასთან ერთად მოსარჩელეს პროცენტიც (წლიური 7%) გადაუხადა, მაგრამ ასეთი შეღავათიანი პროცენტით მოპასუხეს მხოლოდ მაშინ შეეძლო ესარგებლა, თუ სესხს მიზნობრივად დახარჯავდა. მოცემულ შემთხვევაში კი, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სესხი არამიზნობრივად დახარჯა, ამიტომ ამ მომენტიდან, უსაფუძვლოდ ფლობდა რა მოსარჩელის კუთვნილ ფულს, მოპასუხე, მოსარჩელის ხარჯზე, ზოგავდა თავის ქონებას იმით, რომ არ იხდიდა საპროცენტო სარგებელს, სულ ცოტა, საბანკო კრედიტისათვის არსებული საშუალო საბაზრო ფასის მიხედვით. აქედან გამომდინარე, გამდიდრების ოდენობა, განსახილველ შემთხვევაში, საბანკო კრედიტისათვის სადავო პერიოდში დადგენილი საშუალო საბაზრო ფასისა და მოპასუხის მიერ გადახდილი წლიური საპროცენტო სარგებლის სხვაობის ტოლი იქნება. ამასთან, გამდიდრების საბოლოო მოცულობა იმაზეც იქნება დამოკიდებული, იცოდა თუ არა მოპასუხემ ან, უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, მისთვის უცნობი იყო თუ არა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის განსახორციელებლად სადავო თანხა საჭირო რომ აღარ იყო. იმ შემთხვევაში, თუ ზემოხსენებული ხარვეზის თაობაზე მოპასუხემ იცოდა, მაშინ, იგი პასუხს აგებს სწორედ ამ ცნობის მიღების მომენტიდან, ხოლო, თუ არ იცოდა და არც უნდა სცოდნოდა - მაშინ პასუხისმგებლობა დაეკისრება მოთხოვნის თაობაზე სასამართლოში სარჩელის შეტანის მომენტიდან. ამდენად, გამდიდრების ოდენობის გამოსარკვევად, სასამართლომ უნდა დაადგინოს: საბანკო კრედიტისათვის სადავო პერიოდში დადგენილ საშუალო საბაზრო ფასსა და მოპასუხის მიერ გადახდილ წლიურ საპროცენტო სარგებელს შორის სხვაობა; ფაქტი იმის შესახებ, თუ როდის შეიტყო მოპასუხემ, რომ სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნის მისაღწევად სადავო თანხა საჭირო აღარ იყო. ამ გარემოებათა დადგენის გარეშე, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.
22. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
23. მოცემული ნორმების ანალიზისა და ზემოხსენებულ გარემოებათა გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება, ამიტომ საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს. საქმის ხელახალი განხილვისას, წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება და ისე მიიღოს გადაწყვეტილება.
24. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა გადაწყვიტოს სასამართლო ხარჯების მხარეთა შორის განაწილების საკითხი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
25. საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „გ. ე. ს. ს.ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. თოდუა
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ე. გასიტაშვილი
