საქმე №ას-921-861-2017 28 ნოემბერი, 2017 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, პაატა ქათამაძე
სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე
კასატორი _ მ. ა-ი (მოსარჩელე)
წარმომადგენელი _ ნ. ც-ი, ა. გ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე _ შპს „ე. +“ (მოპასუხე)
წარმომადგენლები _ გ. ზ-ი, ნ. ბ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების, ასევე, მტკიცებულებების გამოთხოვაზე, საქმის საგამოძიებო ორგანოებისათვის გადაცემაზე, მესამე პირის ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. მ. ა-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ე. +-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) მიმართ, მოპასუხისათვის თაღლითური ქმედების შედეგად მიყენებული ზიანის _ 16 172 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.
1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე შრომით ურთიერთობაშია შპს „გ-სთან“, რომელსაც შემოაქვს გაყინული საქონელი და ახდენს მის რეალიზაციას. 2012 წლის სექტემბერში ლ. კ-ამ მიმართა მ. ა-ს კონსიგნაციის წესით გაყინული თევზის გატანის თხოვნით, რაზეც მოსარჩელე დათანხმდა და სექტემბერსა და ოქტომბერში 18 360 ლარის პროდუქცია გაატანა მას. შემძენს რეალიზაციით მიღებული თანხა არ გადაუხდია, რის გამოც მოსარჩელემ მიმართა სსიპ აღსრულების ეროვნულ ბიუროს მოვალე ლ.კ-ას მიმართ გამარტივებული საქმისწარმოების დაწყების მოთხოვნით. სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 26 თებერვლის ბრძანებით ლ. კ-ას მ. ა-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 18 360 ლარის გადახდა. მოვალემ აღნიშნული თანხა დაფარა ეტაპობრივად, დარჩენილმა დავალიანებამ შეადგინა 15 855 ლარი, რასაც ემატება მოსარჩელის მიერ აღსრულების ეროვნულ ბიუროში გადახდილი 317 ლარი. შპს „გ-ს“ მიმართ ლ. კ-ას დავალიანება დაფარა მოსარჩელემ პირადი სახსრებით, კერძოდ, 2014 წლის 25 ოქტომბერს აიღო სესხი სს „პ-იდან“. 2014 წლის 20 ნოემბერს მოსარჩელემ მიმართა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს იძულებითი აღსრულების დასაწყებად. ამავე წლის 26 ნოემბერს ყადაღა დაედო მოპასუხის კუთვნილ ავტომობილს (მარკა, მოდელი - „ტოიოტა“ RAV4, სარეგისტრაციო ნომერი - D..., გამოშვების წელი 2002, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი - J..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - A...). 2014 წლის 10 დეკემბერს აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებელს განცხადებით მიმართა მოპასუხემ და როგორც პირველი რიგის მოგირავნემ, მოითხოვა ლ. კ-ას საკუთრებაში არსებულ ავტომობილზე რეგისტრირებული ყადაღის, შეზღუდვისა და ძებნა-დაკავების გაუქმება, რაც დააკმაყოფილა აღმასრულებელმა. შპს „ე.- +-მა“ წარადგინა სესხისა და გირავნობის ყალბი დოკუმენტი, რასაც ადასტურებს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემიდან 2014 წლის 25 ნოემბერს გაცემული ამონაწერი. მოპასუხის განცხადების საფუძველზე სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს აღმასრულებელმა მოვალის ავტომობილი გადაუმოწმებლად ყოველგვარი შეზღუდვისაგან გაათავისუფლა, რის გამოც მოსარჩელეს მიადგა ზიანი. ამის შემდეგ ლ. კ-ამ ავტომობილი გადაუფორმა თავის შვილს ლ. ბ-ს, რომელმაც გაყიდა იგი.
2. მოპასუხის პოზიცია:
მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ 2014 წლის 30 სექტემბერს მას და ლ. კ-ას შორის გაფორმდა სესხისა და გირავნობის #... ხელშეკრულება. შპს „ე.-+“ არის საფინანსო ორგანიზაცია, რომლის საქმიანობას წარმოადგენს სესხების გაცემა ავტომობილის უზრუნველყოფის საფუძველზე, კერძოდ, ავტომანქანებზე რეგისტრირდება გირავნობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს სსიპ მომსახურების სააგენტოს მიერ. მოპასუხე ლ. კ-ას საქმეში წარმოადგენდა პირველი რიგის მოგირავნეს და კანონის შესაბამისად ჰქონდა ყოველგვარი უფლება, განცხადებით მიემართა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის გირავნობის საგანზე ყადაღის მოხსნისა და მოვალეთა რეესტრის შეზღუდვის გათვალისწინებაზე უარის თქმის მოთხოვნით. მისი ქმედება არ შეიცავს თაღლითობის ნიშნებს, რადგან სამოქალაქო კოდექსისა და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე, იგი სარგებლობდა კანონით მინიჭებული უფლებებით საკუთარი ინტერესების დასაცავად.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი, ასევე, მტკიცებულებების გამოთხოვაზე, საქმის საგამოძიებო ორგანოებისათვის გადაცემაზე, მესამე პირის ჩაბმაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, მოისმინა მხარეთა განმარტებები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხის ქმედებით მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების საფუძვლიანობა. ამ თვალსაზრისით კი, მოსარჩელე საკუთარ მოთხოვნას ძირითადად შემდეგ ფაქტებსა და გარემოებებზე ამყარებს:
1.1.1. მ. ა-ი შრომით ურთიერთობაში იმყოფება შპს „გ-სთან“, რომლის სამეწარმეო საქმიანობასაც წარმოადგენს გაყინული პროდუქციის საქართველოში იმპორტი და რეალიზაცია. მოსარჩელის განმარტებით, მან, როგორც საწარმოს უფლებამოსილმა პირმა, საწარმოს სახელით დადო გაყინული თევზის ნასყიდობის ხელშეკრულება ინდ.მეწარმე ლ. კ-ასთან კონსიგნაციის პირობით. შემძენმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა არაჯეროვნად, კერძოდ, სრულად არ გადაიხადა პროდუქციის საფასური, რის გამოც, როგორც საწარმოს წინაშე ანგარიშვალდებულმა/შრომით ურთიერთობაში მყოფმა პირმა _ მოსარჩელემ ინდ.მეწარმის ვალდებულება საკუთარი სახსრებით აანაზღაურა. მოსარჩელე აცხადებს, რომ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ გამოტანილი გადახდის ბრძანებით შემძენ ლ.კ-ას მის სასარგებლოდ დაეკისრა თანხის (ნასყიდობის დავალიანების) გადახდა და დაიწყო სააღსრულებო წარმოება, თუმცა, მოპასუხემ წერილობით მიმართა აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და როგორც ლ. კ-ას უზრუნველყოფილმა კრედიტორმა მოითხოვა აღსრულების საგნის _ მოვალის კუთვნილი სატრანსპორტო საშუალების (მარკა, მოდელი - „ტოიოტა“ RAV4, სარეგისტრაციო ნომერი - D..., გამოშვების წელი 2002, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი - J..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - A...) ყადაღისაგან გათავისუფლება იმ დასაბუთებით, რომ მითითებული მოძრავი ქონება წარმოადგენდა განმცხადებელსა და ინდ.მეწარმე ლ. კ-ას შორის დადებული სესხის უზრუნველყოფის სანივთო საშუალებას (გირავნობის საგანი). მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ გირავნობის ხელშეკრულება არ არის ნამდვილი, იგი გაფორმებულია მოჩვენებით და მის მიზანს წარმოადგენს მხოლოდ მ.ა-ის მიმართ ლ.კ-ას მიერ ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდება.
1.2. როგორც პირველი ინსტანციის, ისე _ სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან არ იქნა დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნა იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხის _ შპს „ე. +-ის“ მხრიდან მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი ვერ დაამტკიცა მოსარჩელემ, რასაც არ ეთანხმება კასატორი და სადავოდ ხდის სასამართლოების მხრიდან დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.
1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილისა და 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სწორედ ზემოხსენებული საპროცესო წინაპირობები.
1.4. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით:
1.4.1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ 2014 წლის 26 თებერვალს გამოცემული #... აღსრულების ქვემდებარე აქტით ლ. კ-ას შპს „გ-ს“ სასარგებლოდ დაეკისრა 15 855,00 ლარის გადახდა;
1.4.2. 2014 წლის 26 ნოემბერს ლ. კ-ას საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანას (მარკა, მოდელი - „ტოიოტა“ RAV4, სარეგისტრაციო ნომერი - D..., გამოშვების წელი 2002, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი - J..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - A...) დაედო ყადაღა;
1.4.3. მ. ა-მა დაფარა შპს „გ-ს“ მიმართ ინდ.მეწარმე ლ. კ-ას 2016 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული დავალიანება - 17 841,70 ლარი;
1.4.4. 2014 წლის 30 სექტემბერს შპს „ე.- +-სსა“ და ლ. კ-ას შორის დაიდო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც გირავნობით დაიტვირთა მსესხებლის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანა - მარკა, მოდელი - „ტოიოტა“ RAV4, სარეგისტრაციო ნომერი - D..., გამოშვების წელი 2002, ტრანსპორტის საიდენტიფიკაციო ნომერი - J..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - A...;
1.4.5. 2014 წლის 10 დეკემბერს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს განცხადებით მიმართა შპს „ე.- +-ის“ წარმომადგენელმა და ვინაიდან, შპს „ე.- +“ წარმოადგენდა პირველი რიგის მოგირავნეს, ლ. კ-ას საკუთრებაში არსებულ ავტომანქანაზე 2014 წლის 30 სექტემბრის სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, გამოიყენა მოგირავნის უფლება და მოითხოვა ავტომანქანაზე რეგისტრირებული შეზღუდვების მოხსნა;
1.4.6. 2015 წლის 3 აპრილს ლ. კ-ამ დაფარა შპს „ე.- +-ის“ წინაშე სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანება.
1.5. საკასაციო პალატა იზიარებს იმ მოსაზრებას, რომ სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი წარმოადგენს, რომელიც იძლევა დელიქტური ვალდებულების გენერალურ დათქმას და ამ ნორმის საფუძველზე, სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის, სავალდებულოა დადგინდეს მის აღწერილობით ნაწილში გადმოცემული შემდეგი წინაპირობები:
ა) უნდა არსებობდეს მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედება;
ბ) ამ ქმედების შედეგად ზიანი უნდა ადგებოდეს მოსარჩელეს;
გ) უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.
1.6. სააპელაციო პალატამ, როგორც უკვე ითქვა, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი იმ დასაბუთებით განაცხადა, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტები არ ქმნიდნენ მოთხოვნის დამფუძნებლი ნორმით გათვალისწინებულ შემადგენლობას, კერძოდ, სასამართლოს განმარტებით: ლ. კ-ას ავტომობილზე არ არსებობდა უფლებრივი შეზღუდვა მ. ა-ის მიმართ ვალდებულების გამო; საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მ. ა-ის მიმართ შესასრულებელი ვალდებულების გამო ავტომობილს დაედო ყადაღა ან დაიტვირთა გირავნობის უფლებით; უფრო მეტიც, საქმის მასალებიდან არ ირკვევა ის გარემოებაც, რომ მ. ა-მა ლ. კ-ასაგან ვალდებულების დადასტურების ან მისი შესრულების მოთხოვნით მიმართა სასამართლოს ან რომელიმე ორგანოს; შესაბამისად, მითითებული ფაქტების გარეშე შეუძლებელია იმის მტკიცება, რომ არსებობდა ავტომობილზე ყადაღის მოხსნის მომენტში ლ. კ-ას ავტომობილით მ. ა-ის მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი. ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნით, მიუხედავად იმისა, ისარგებლებდა თუ არა შპს „ე. +“ კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებით (ქონების ყადაღისაგან გათავისუფლება), შეუძლებელი იქნებოდა მ. ა-ის სარჩელის დაკმაყოფილება სადავო ავტომობილით, რადგან ავტომობილზე არსებული უფლებრივი შეზღუდვა არ მომდინარეობდა მ. ა-ის მოთხოვნიდან. ამასთანავე, მოპასუხე წარმოადგენდა უზრუნველყოფილ კრედიტორს და მან განკარგა სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლითა და „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 401 მუხლის მე-7 პუნქტით გარანტირებული უფლებები.
1.7. საქმის მასალებზე დაყრდნობით საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოს იმ შეფასებას, რომ ინდ.მეწარმე ლ. კ-ას მიმართ იძულებითი აღსრულება დაიწყო შპს „გ-ს“ სასარგებლოდ, თუმცა, ისმის კითხვა: მ. ა-მა ხომ არ დაიკავა შპს „გ-ს“ ადგილი და ხომ არ ჩაენაცვლა მას მოთხოვნაში? ამ თვალსაზრისით პალატა თვლის, რომ არ არის სრულყოფილად გამოკვლეული საქმის მასალები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლიანი სასამართლოს კონცეფციის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს არა მხოლოდ მართლმსაჯულების მიუკერძოებლად განხორციელება, არამედ, ამ პროცესში სადავო გარემოებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვა (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), რომლის ფარგლებშიც სასამართლომ უპირველესად პასუხი უნდა გასცეს მთავარ კითხვებს: ვინ? ვისგან? რას? რის საფუძველზე ითხოვს?. დასახული მიზნის მისაღწევად შეფასება უნდა მიეცეს მათ შორის მხარეთა ახსნა-განმარტებებს, რომელიც, პროცესუალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, მტკიცებულებას წარმოადგენს (სსსკ-ის 102.2 მუხლი). სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით დადასტურებულია, რომ გამარტივებული წარმოების შედეგად სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიერ მიღებული ბრძანებით და მის საფუძველზე გაცემული აღსრულებას დაქვემდებარებული აქტით კრედიტორს წარმოადგენს შპს „გ-ა“, თუმცა, ამავდროულად საქმეში წარმოდგენილი კრედიტორის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, უდავოა, რომ ამ ბრძანებით განსაზღვრული ლ.კ-ას დებიტორული დავალიანება გადახდილია მოსარჩელის მიერ და ეს უკანასკნელი აღსასრულებელი ვალდებულების კრედიტორად თავად მიიჩნევს თავს. გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ სააღსრულებო წარმოება არ არის შეწყვეტილი ვალდებულების ნებაყოფლობით შესრულების გამო. საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს, თუ რის საფუძველზე შეასრულა მ.ა-მა ლ.კ-ას ვალდებულება და რა სამართლებრივი ურთიერთობაა სახეზე. საქმეში წარმოდგენილი შპს „გ-ს“ მიერ გაცემული მინდობილობით დავალების მიმცემი მოსარჩელეს მიანდობს ლ.კ-ას ვალდებულების ამოღების უფლებამოსილებას და სწორედ ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა კრედიტორს გამარტივებული წარმოების პროცესში. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მესამე პირის მხრიდან ვალდებულების შესრულება შესაძლოა მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებამონაცვლეობაზე მიუთითებდეს. ამ მხრივ კი, გამოსაკვლევია სახეზეა სასყიდლიანი ცესია (სკ-ის 198-ე (1), 199-ე მუხლების თანახმად, მოთხოვნა ან უფლება, რომელთა დათმობა და დაგირავებაც შესაძლებელია, მათმა მფლობელმა შეიძლება საკუთრებად გადასცეს სხვა პირს. მოთხოვნები და უფლებები ახალ პირზე გადადის ისეთსავე მდგომარეობაში, როგორშიც ისინი ძველი მფლობელის ხელში იყვნენ. მოთხოვნის მფლობელს (კრედიტორს) შეუძლია მოვალის თანხმობის გარეშე მოთხოვნა მესამე პირს დაუთმოს, თუკი ეს არ ეწინააღმდეგება ვალდებულების არსს, მოვალესთან მის შეთანხმებას ან კანონს (მოთხოვნის დათმობა). მოვალესთან შეთანხმება დათმობის დაუშვებლობის შესახებ შეიძლება მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს მოვალის პატივსადები ინტერესი. მოთხოვნის დათმობა ხდება მოთხოვნის მფლობელსა და მესამე პირს შორის დადებული ხელშეკრულებით. ასეთ შემთხვევებში თავდაპირველი მფლობელის ადგილს იკავებს მესამე პირი) თუ კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული ვალის გადაკისრება (სკ-ის 203-ე (1) მუხლის თანახმად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს), შესაბამისად, მოპასუხის ქმედების მართლზომიერების შეფასების წინაპირობა დღის წესრიგში მხოლოდ მას შემდეგ დადგება, რაც სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელესა და კრედიტორ შპს „გ-ს“ შორის სწორედ ცესიის სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობდა, რომლის ძალითაც მან ფაქტობრივად ჩაანაცვლა კრედიტორი ლ.კ-ას მიმართ უკვე დაწყებულ სააღსრულებო პროცესში. სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან უნდა შეფასდეს საკასაციო პალატაში საქმის ზეპირი განხილვისას კასატორის მიერ არაერთგზის მიცემული განმარტება, რომლის თანახმადაც მან მოთხოვნა შპს „გ-სგან“ შეიძინა და სწორედ ამას ემსახურებოდა მისი მხრიდან ლ.კ-ას ნაცვლად ვალდებულების შესრულება. დოქტრინაში დამკვიდრებული მოსაზრების თანახმად, შესაძლებელია, რომ მოთხოვნის შესრულებაში ამავე დროს მოთხოვნის დათმობა მოიაზრებოდეს. ამ საკითხზე მსჯელობას ვერ დააბრკოლებს ის ფორმალური მხარე, რომ სააღსრულებო წარმოების პროცესში კრედიტორად დღესაც შპს „გ-ა“ მოხსენიებული. ამ მიმართებით სარჩელის საფუძვლიანობის გამორკვევისას პალატა ამოწმებს ქვემდგომი სასამართლოს წინმსწრები (საოქმო) განჩინებების კანონიერებას (სსსკ-ის 404-ე (2) მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა). ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია სააპელაციო სასამართლოში აპელანტის მიერ არაერთგზის გაჟღერებული შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, რამეთუ შპს „გ-სა“ და მ. ა-ს შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის დადასტურება სწორედ გარიგების მხარეთა ნების შემოწმების შედეგადაა შესაძლებელი.
1.8. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას ლ.კ-ასა და შპს „ე. +-ს“ შორის არსებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების ნამდვილობასთან დაკავშირებით (მოსარჩელის განმარტებით, დასახელებული ხელშეკრულების დადება მიმართული იყო მხოლოდ ვალდებულების შესრულებისაგან ლ.კ-ას გათავისუფლებისკენ; მოპასუხემ ძირითად მოვალესთან ერთად იმოქმედა მართლსაწინააღმდეგოდ, რათა ზიანი მიდგომოდა კრედიტორის ინტერესებს და მის მიმართ აღსასრულებელი ვალდებულება დარჩენილიყო აღსრულების საგნის გარეშე), საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სახეზე შეიძლება იყოს სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა (სოლიდარული პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანისათვის), რომლის ფარგლებშიც კრედიტორის გადასაწყვეტია თუ ვისგან მოითხოვს დელიქტური ვალდებულების შესრულებას (სკ-ის 326-ე და 465-ე მუხლების თანახმად, წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. კრედიტორს შეუძლია თავისი სურვილისამებრ შესრულება მოსთხოვოს ნებისმიერ მოვალეს როგორც მთლიანად, ასევე ნაწილობრივ. ვალდებულების მთლიანად შესრულებამდე დანარჩენი მოვალეების ვალდებულება ძალაში რჩება). თავის მხრივ, სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლების გათვალისწინებით, მოპასუხის ქმედების მართლზომიერების გამოსარკვევად არსებული მოცემულობის შემოწმება უნდა განხორციელდეს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის კონტექსტში (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველ ნაწილში იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე, მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასითებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება, მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ, მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე მიუთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება, ევალება მოსარჩელეს. ამ მხრივ, მოპასუხის საპროცესო შედავება შემოიფარგლება მხოლოდ იმაზე მითითებით, რომ მან, როგორც უზრუნველყოფილმა კრედიტორმა, განკარგა კანონით მინიჭებული გარანტიები და ყადაღისაგან გაათავისუფლა ქონება, რაც, ბუნებრივია, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით კანონიერი ქმედებაა, თუმცა, მოსარჩელე სადავოდ ხდის სესხის რეალურად გაცემის ფაქტს და ბუნებრივია იგი, როგორც ამ სამართლებრივ ურთიერთობაში არმყოფი პირი, ამგვარ მტკიცებულებას ვერ წარადგენს, უფრო მეტიც, ეჭვქვეშ აყენებს რეგისტრირებული გირავნობის არსებობას (მითითებული შედავების ფარგლებში უმთავრესს სწორედ სესხის გაცემა წარმოადგენს, რამდენადაც გირავნობა, როგორც აქცესორული უფლება, სამოქალაქო კოდექსის 153-ე (1) მუხლის შესაბამისად, მხოლოდ სესხის ნამდვილობის შემთხვევაში შეიძლება არსებობდეს). ამ თვალსაზრისთ სასამართლო მხედველობაში იღებს საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ გაჟღერებულ პოზიციას, რომლის თანახმადაც მოპასუხემ სესხის გაცემის დამადასტურებელი მტკიცებულება იმ საფუძვლით არ წარადგინა საქმეში, რომ სასამართლოს ამგვარი დოკუმენტი არ მოუთხოვია, მან განმარტა, რომ ფულადი ვალდებულების წარმოშობის დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილია (საკრედიტო ხაზის შესახებ ხელშეკრულება; ცნობა სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ სააგენტოდან, რომლის თანახმადაც გირავნობა წარმოშობილია ავტომობილზე; ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი. იხ. საკასაციო სასამართლოს 10.11.2017წ. სხდომის ოქმი, 14:30:46სთ), თუმცა, პალატა მიიჩნევს, რომ იმ ვითარებაში, როდესაც მესამე პირი სადავოდ ხდის რეალური ხელშეკრულების დადებას, შეფასებას ექვემდებარება, მოპასუხე ამტკიცებს თუ არა სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლის წინაპირობების არსებობას, მით უფრო, როდესაც სესხის გამცემად გვევლინება საკრედიტო ორგანიზაცია. ნიშანდობლივია ასევე მოწინააღმდეგე მხარის განმარტება, რომ მის მიმართ ლ.კ-ას ვადამოსული ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მან სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოვალისათვის თანხის დაკისრებისა და გირავნობის საგნის რეალიზაციის მოთხოვნით, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს განჩინებით, რომლითაც მოსარჩელის მიერ სარჩელის გამოხმობის გამო (სსსკ-ის 831 მუხლი) განუხილველად დარჩა შპს „ე. +-ის“ სარჩელი, მოთხოვნილია ლ.კ-ასათვის მხოლოდ თანხის დაკისრება, ხოლო, სასამართლოს შეკითხვაზე, სარჩელის აღძვრის დროისათვის, რომლითაც საკრედიტო ორგანიზაცია მოითხოვდა მოვალისათვის თანხის დაკისრებას, რამ განაპირობა ყადაღის მოხსნის მოთხოვნით სააღსრულებო ბიუროსათვის მიმართვა, კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს არგუმენტირებული პიზიცია არ წარმოუდგენია, მან ზოგადად განმარტა, რომ ავტოლომბარდზე მომუშავე საკრედიტო ორგანიზაციები ხშირად იყენებენ მოგირავნის უფლებას, რადგანაც მათ ინტერესში არ არის დავის სასამართლოში განხილვა ხანგრძლივი სამართლებრივი პროცედურების არსებობის გამო. ამ შემთხვევაში, კრედიტორს შეუძლია, როგორც გირავნობის საგნის რეალიზაცია, ისე საკუთრებაში მიღება, თუმცა, მანვე დაადასტურა ის გარემოებაც, რომ ამგვარი ქმედება არ განუხორციელებია (იხ. 10.11.2017წ. სხდომის ოქმი, 14:35:09; 14:38:55 სთ). პალატა აღნიშნავს, რომ „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 401 მუხლის მე-7 პუნქტი მართალია, ადგენს უზრუნველყოფილი კრედიტორის უფლებას არაუზრუნველყოფილი კრედიტორის სასარგებლოდ დადებული ყადაღისაგან მოითხოვოს ქონების გათავისუფლება (არაუზრუნველყოფილი კრედიტორის სასარგებლოდ იძულებითი აღსრულების განხორციელებისას, თუ მოვალის მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადების შემდეგ, მაგრამ არა უგვიანეს ამ ქონებაზე იძულებითი აუქციონის საჯაროდ გამოცხადებისა, მოგირავნე განაცხადებს ამ ქონებაზე თავის უფლებას და აღსრულების ეროვნულ ბიუროს წარუდგენს გირავნობის უფლების დამადასტურებელ ამონაწერს შესაბამისი რეესტრიდან, აღსრულების ეროვნული ბიურო ამ ქონებას ყადაღისაგან ათავისუფლებს), თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, ამავე კანონის 194 მუხლის მე-3 პუნქტის წინააღმდეგ (კრედიტორის თანხმობის არარსებობის პირობებში), საქმეში წარმოდგენილი აღმასრულებლის მიმართვის საფუძველზე აღსრულების საგანი ამოირიცხა მოვალეთა რეესტრიდან, რაც არ ზღუდავდა უზრუნველყოფილ კრედიტორს, მოეთხოვა გირავნობის საგნის რეალიზაცია ან საკუთრებაში გადაცემა (სკ-ის 254-ე (1) გირავნობის გზით კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში). მნიშვნელოვანია ის ფაქტიც, რომ მოპასუხის მიმართ ინდ.მეწარმე ლ.კ-ამ ვალდებულება შეასრულა 2015 წლის 3 აპრილს, ხოლო გირავნობის საგანზე მოვალეთა რეესტრის გავრცელების შეწყვეტის შესახებ მიმართვა აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ შსს მომსახურების სააგენტოს გაუგზავნა 2015 წლის 1 აპრილს. მოპასუხის განმარტებით, სწორედ 2015 წლის 3 აპრილს, ლ.კ-ას მიერ ვალდებულების ნებაყოფლობით შესრულებისთანავე გაუქმდა სადავო ავტომობილზე გირავნობის რეგისტრაცია (იხ. 10.11.2017წ. სხდომის ოქმი, 14:47:52 სთ).
1.9. რაც შეეხება სააღსრულებო წარმოების პროცესში დაშვებულ შესაძლო ხარვეზებზე კასატორის მითითებას, პალატა, ბუნებრივია, უწყებრივი ქვემდებარეობის წესებიდან გამომდინარე (სსსკ-ის მე-11 მუხლი) ვერ შეაფასებს მათ, რადგანაც სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მხრიდან პირისათვის ზიანის შესაძლო მიყენების საკითხი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლით განსაზღვრულ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას დაქვემდებარებულ საქმეს წარმოადგენს და სამოქალაქო საქმის მასალებით დგინდება, რომ ადმინისტრაციული სასამართლოს წარმოებაში იმყოფება კიდევაც ამგვარი სარჩელი, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ საკითხზე, რომ დავა შეეხება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს ქმედებას, რამაც შესაძლოა, მის უფლება-მოვალეობებზე იქონიოს გავლენა (სსსკ-ის 90-ე (1) და 91-ე მუხლების თანახმად, მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე შეიძლება ჩაბმულ იქნეს საქმეში ერთ-ერთი მხარის ინიციატივით, რისთვისაც იგი მიმართავს სასამართლოს მოტივირებული განცხადებით. მესამე პირები, რომლებიც არ აცხადებენ დამოუკიდებელ მოთხოვნებს დავის საგანზე, სარგებლობენ მხარეთა საპროცესო უფლებებით და მათ ეკისრებათ მხარეთა საპროცესო მოვალეობები, გარდა უფლებისა, გაადიდონ ან შეამცირონ სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა, შეცვალონ სარჩელის საფუძველი ან საგანი, ცნონ სარჩელი, უარი თქვან სარჩელზე ან მორიგდნენ, აღძრან შეგებებული სარჩელი, მოითხოვონ სასამართლო გადაწყვეტილების იძულებითი აღსრულება), მოსარჩელე ამ შუამდგომლობას აყენებდა კიდევაც სასამართლოში. სააპელაციო საჩივარში მხარე აღნიშნავდა, რომ პირველი ინსტანციის სხდომაზე იგი მოითხოვდა სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს საქმეში მესამე პირად ჩაბმას, ხოლო სასამართლომ არ მისცა შუამდგომლობის დაყენების შესაძლებლობა, 2017 წლის 16 მაისის საოქმო განჩინებით სასამართლომ იმგვარად, რომ არ გამოუკვლევია სააპელაციო სასამართლოში ამ შუამდგომლობის დაყენების საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე მითთებით არ დააკმაყოფილა იგი (პალატა მსგავსად ზემოხსენებულისა, სსსკ-ის 404-ე (2) და 90-ე (2) მუხლების შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამოწმებს საოქმო განჩინების კანონიერებას). იმ ვითარებაში, როდესაც ზიანის მიყენების ფაქტს მხარე სწორედ სააღსრულებო წარმოების პროცესში განვითარებულ მოვლენებს უკავშირებს, პალატა მიიჩნევს, რომ შესაბამისი წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, მესამე პირის საქმეში ჩაბმა (რომლის განმარტებების მოსმენაც, მათ შორის ზემოთ გაჟღერებულ საკითხთან დაკავშირებით) მხარეთა ინტერესებს ემსახურება, ხოლო ამ საპროცესო მოვალეობის განუხორციელებლობით დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მოთხოვნები.
1.10. წინამდებარე განჩინებაში ასახული დასაბუთებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, ისარგებლოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და თავად გადაწყვიტოს სარჩელის ბედი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად იგი აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, რომელმაც უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები და მხოლოდ ამის შემდეგ განსაზღვროს უფლების საკითხი.
2. სასამართლო ხარჯები:
კასატორის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით დავაზე სამართალწარმოება არ სრულდება, პალატა მიიჩნევს, რომ პროცესის ხარჯების საკითხი მხარეთა შორის უნდა განაწილდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 404-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. მ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 მაისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
3. კასატორის შუამდგომლობა გადაწყვეტილების წინმსწრები განჩინებების გაუქმების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
4. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მაისის საოქმო განჩინება მესამე პირის საქმეში ჩაბმაზე უარის თქმის ნაწილში.
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
პ. ქათამაძე
