საქმე №330210014479380

საქმე №ას-1106-1026-2017 10 ნოემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

1. კასატორი-მოწინააღმდეგე მხარე – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (შემდგომში – მოსარჩელე)

2. კასატორი-მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. კ.-ი (შემდგომში – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება (ძირითად სარჩელში), ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა, 2011 წლის 7 აპრილის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, საიჯარო თანხის – 424944 ლარის, ასევე, 2013 წლის 16 სექტემბრის მდგომარეობით დარიცხული პირგასამტეხლოს – 151539.91 ლარისა და 2013 წლის 16 სექტემბრიდან ძირითადი საიჯარო ქირის გადახდამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე დარიცხული საიჯარო ქირის – (424944 ლარის) 0.1%-ის დაკისრება.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2011 წლის 7 აპრილის №.. ბრძანებით მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა სამი მიწის ნაკვეთი. აღნაგობის ღირებულება განისაზღვრა 173 884 ლარით, რომელიც მხარეს უნდა გადაეხადა ყოველ 6 თვეში ერთხელ, არაუგვიანეს 6-თვიანი პერიოდის გასვლის უკანასკნელ დღეს. ვალდებულების შეუსრულებლობის, ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლო გადასახდელი თანხის 0.1%-ის ოდენობით (მაგრამ არანაკლებ 1 ლარისა) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

3. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ, არაერთგიზის გაფრთხილების მიუხედავად, მოპასუხემ დადგენილი საიჯარო ქირა არ გადაიხადა, რის გამოც ქონების მართვის სააგენტოს 2013 წლის 16 სექტემბრის №..- ბრძანებით აღნაგობის უფლება შეწყდა.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და შეგებებული სარჩელით მოითხოვა 2011 წლის 10 მარტის დადგენილების დანართი აღნაგობის პირობების 3.1. და 10.1 პუნქტების ბათილად ცნობა.

5. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, სადავო დოკუმენტის თანახმად, აღნაგობის საფასური კაბალური, ხოლო პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალია, რამაც მხარე ფაქტობრივად გაკოტრების პირას მიიყვანა. სწორედ აღნიშნულის გამო, იგი ვერ იხდიდა იჯარის საფასურს. გარდა ამისა, აღნაგობის უფლების შესახებ ხელშეკრულება მხარეთა შორის გაფორმდა ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების და იძულების გზით.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით ძირითადი სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 424944 ლარის, ასევე, პირგასამტეხლოს – 15153.9 ლარისა და 2013 წლის 16 სექტემბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ძირი თანხის – 42499 ლარის 0.01%-ის გადახდა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, ხოლო შეგებებული სარჩელს ეთქვა უარი, რაც მხარეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქონების მართვის სააგენტოს 2011 წლის 6 აპრილის №.. ბრძანებით მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა სამი მიწის ნაკვეთი. ხელშეკრულების მიხედვით, ყოველწლიური აღნაგობის უფლების ღირებულება განისაზღვრა 173884 ლარით, რომელიც მხარეს უნდა გადაეხადა თანაბარწილად ყოველ 6 თვეში ერთხელ, არაუგვიანეს 6-თვიანი პერიოდის გასვლის უკანასკნელ დღეს. ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლო გადასახდელი თანხის 0.1%-ის ოდენობით (მაგრამ არანაკლებ 1 ლარისა) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

9. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან სარჩელის აღძვრამდე მხარეს ხელშეკრულებით ნაკისრი აღნაგობის საფასური არ გადაუხდია. 2013 წლის 3 ივნისს მოპასუხეს ქ.თბილისის მერიამ გაუგზავნა გაფრთხილების წერილი, რომლითაც ეთხოვა 10 კალენდარული დღის ვადაში აღნაგობის ღირებულების დავალიანების და დარიცხული პირგასამტეხლოს გადახდა. გაფრთხილების მიუხედავად, მოპასუხეს აღნაგობის საფასური არ გადაუხდია, რის გამოც ქონების მართვის სააგენტოს 2013 წლის 16 სექტემბრის №.. ბრძანების თანახმად, აღნაგობის უფლება შეწყდა. ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტისთვის აღნაგობის საფასურმა შეადგინა 424944 ლარი, პირგასამტეხლოს ოდენობამ კი – 151539.91 ლარი.

10. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული აღნაგობის ხელშეკრულების 3.1 და 10.1 პუნქტები წარმოადგენს მხარეთა მხრიდან თავისუფალი ნების გამოვლენის საფუძველზე შეთანხმებულ პირობებს.

11. შეგებებული სარჩელის ავტორის მტკიცებით, აღნაგობის ხელშეკრულების 3.1 და 10.1 პუნქტები კაბალურია, რადგან აშკარა შეუსაბამობაა გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის. აღნიშნული გარიგება დადებულია ქ.თბილისის მერის მხრიდან საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების შედეგად, შესაბამისად, დარღვეულია საჯარო წესრიგი და ზნეობის ნორმები.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილითა და 102-ე მუხლით დადგენილი შეჯიბრებითობისა და მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპების თანახმად, მხარეებს აკისრიათ გარემოებათა გაცხადების, შემდეგ კი გაცხადებულ და მითითებულ გარემოებათა მტკიცების ტვირთი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

13. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა შეგებებული სარჩელის ავტორის მოსაზრება ხელშეკრულების სადავო პუნქტების კაბალურობის თაობაზე, რამდენადაც მხარეებმა ხელმოწერით დაადასტურეს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმება, რის საფუძველზეც წარმოიშვა მათ შორის სანივთო-სამართლებრივი ურთიერთობა. რაც შეეხება სადავო ხელშეკრულების იძულებისა და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების გზით დადების თაობაზე მხარის მოსაზრებას, საქმეში წარდგენილია მოპასუხის განცხადებები ქალაქ თბილისის ვიცე-მერის, ქონების მართვის სააგენტოს, ქალაქ თბილისის მერისა და გლდანი-ნაძალადევის რაიონის გამგებლის სახელზე, რომელთა მიხედვითაც იგი ითხოვს სარგებლობის უფლებით მისთვის კონკრეტული მიწის ნაკვეთების გადაცემას, ამავე განცხადებებიდან ნათლად იკვეთება ის გარემოება, რომ მოპასუხე ინფორმირებული იყო მიწის ნაკვეთების მდგომარეობის შესახებ და ის თანახმა იყო, გადაეხადა სარგებლობის საფასური. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მხოლოდ მხარის განმარტება, რომ ხელშეკრულების სადავო პუნქტები კაბალურია და გარიგება იძულებისა და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების გზითაა დადებული, საქმეში წარმოდგენილი სხვა სახის მტკიცებულებით არ დასტურდება.

14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 50-ე მუხლის დეფინიციის შესაბამისად, გარიგება წარმოადგენს მხოლოდ ისეთი ნების გამოვლენას, რომელიც მხარეთათვის მათი სურვილისა და მიზნების შესაბამისად, მათთვის წინასწარ განსაზღვრული და აღქმადი კონკრეტული სამართლებრივი შედგების გამომწვევია. გარიგება არის მისი მონაწილე მხარის განსჯის შედეგი, რომელსაც გაცნობიერებული აქვს მისი შედეგები და შესაძლო სამომავლო რისკები.

15. სსკ-ის 54-ე მუხლის საფუძველზე სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ გარიგების ბათილობისას უნდა არსებობდეს ამ ნორმის რომელიმე კომპონენტის დარღვევით დადებული ხელშეკრულება. მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელით სადავოდ გამხდარი გარიგება წარმოადგენს სანივთო სამართლებრივი შინაარსის მატარებელ ხელშეკრულებას, რომლის საგანიც არის სარგებლობაში მიწის ნაკვეთის სასყიდლიანი გადაცემა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ სადავო ხელშეკრულების შინაარსიდან მისი მართლწინააღმდეგობა არ ვლინდება, სადავო გარიგება არ ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს და არც საჯარო წესრიგის დარღვევისკენაა მიმართული.

16. ამავე კოდექსის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის (2011 წელს მოქმედი რედაქცია) შესაბამისად, გარიგება შეიძლება ბათილად ჩაითვალოს, თუ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა და გარიგება დაიდო მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა ხელშეკრულების მეორე მხარის მძიმე მდგომარეობით ან გამოუცდელობით (გულუბრყვილობით).

17. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხე აპელანტის მოსაზრებას, რომ სადავო აღნაგობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა, რადგან მოპასუხის აღნაგობის უფლებით 99 წლის ვადით გადაეცა საკმაოდ დიდი მოცულობის სამი მიწის ნაკვეთი, რომელთა მთლიანი ფართი 86 942 კვ.მ-ს შეადგენდა. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ქ. თბილისის მერიის მხრიდან საბაზრო ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების ფაქტი სადავო ხელშეკრულების დადებასთან მიმართებით.

18. სსკ-ის 85-ე მუხლის დანაწესით კი, გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან.

19. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში ნათლად ჩანს ის გარემოება, რომ მოპასუხემ ქალაქ თბილისის მერიასთან ხელშეკრულება დადო საკუთარი თავისუფალი ნების შესაბამისად, ნებაყოფლობით, რაც დასტურდება ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერითა და საქმეზე წარმოდგენილი განცხადებებით. აღნიშნული განცხადებებით, მოპასუხე თავად ითხოვდა ქ.თბილისის მერიისგან კონკრეტული მიწის ნაკვეთების იჯარით გადაცემას. ამდენად, პალატის შეფასებით, სადავო ხელშეკრულება მხარეებს შორის გაფორმდა ყოველგვარი ფიზიკური, ფსიქიკური და სხვა სახის იძულების გარეშე. შესაბამისად, დასახელებული ნორმებით გათვალისწინებული შემადგენლობა და ფაქტობრივი გარემობები საქმის მასალებით არ დასტურდება.

20. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხე აპელანტის მტკიცება, რომ მოსარჩელემ თავად შეუწყო ხელი დავალიანების გაზრდას, რადგან ეს უკანასკნელი ვალდებული იყო, დროეულად გაეგზავნა გაფრთხილება აღნაგობის უფლების მქონე პირისთვის აღნაგობის საფასურის გადაუხდელობასთან დაკავშირებით და გაფრთხილების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, მალევე ცალმხრივად შეეწყვიტა აღნაგობის ხელშეკრულება.

21. სადავო აღნაგობის ხელშეკრულების 8.3 და 8.4 პუნქტების თანახმად, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ქონების მიმღებ პირს ეძლევა წერილობითი გაფრთხილება, რომელშიც მიეთითება დარღვევის გამოსწორების ვადა. აღნაგობის პიროებების შეუსრულებლობის (დარღვევის) განმეორებით გამოვლენის შემთხვევა და/ან დაწესებულ ვადაში პირგასამტეხლოს გადაუხდელობა მესაკუთრის მიერ მიიჩნევა აღნაგობის ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლად.

22. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლა მხარის უფლებაა და არა ვალდებულება, შესაბამისად, ზემოთ მითითებული სახელშეკრულებო ნორმა არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმდაგვარად, რომ მესაკუთრე ვალდებული (და არა უფლებამოსილი) იყო, აღნაგობის მიმღების მხრიდან ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში გაფრთხილება გაეგზავნა მისთვის, დარღვევის განმეორებით გამოვლენის შემთხვევაში კი, ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება.

23. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში ქ. თბილისის მერიის შეხედულებაზე იყო დამოკიდებული, თუ როდის გამოიყენებდა მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო, ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის უფლებას. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აღნაგობის უფლების მიმღებს თავადაც შეეძლო პატივსადები საფუძვლით (მაგალითად ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობა) მოეშალა აღნაგობის ხელშეკრულება, რაც მოპასუხემ არ განახორციელა.

24. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მართებულად განხორციელდა შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს შემცირება გონივრულ და სამართლიან ოდენობამდე.

25. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ქ.თბილისის მერია სარჩელით მოპასუხისგან პირგასამტეხლოს სახით ითხოვდა 2013 წლის 16 სექტემბრამდე პერიოდის პირგასამტეხლოს 151539.91 ლარის ოდენობით, ხოლო 2013 წლის 16 სექტემბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ძირითადი თანხის – 424944 ლარის 0.1% -ის ოდენობით გადახდას გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

26. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სარჩელით მოთხოვნილი პირგასამტეხლო შემცირდა ათჯერ და საბოლოოდ განისაზღვრა 2013 წლის 16 სექტემბრამდე პერიოდისთვის 15153.9 ლარის ოდენობით, ხოლო 2013 წლის 16 სექტემბრიდან ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ძირი თანხის – 424944 ლარის 0.01% -ის ოდენობით, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

27. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ პირგასამტეხლოს უსაფუძვლოდ შემცირებასთან დაკავშირებით.

28. სსკ-ის 417-ე და 418-ე მუხლების თანახმად სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობაა ვალდებულების დარღვევა. ვალდებულების დარღვევის შედეგად ზიანის დადგომა პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლების წარმოშობაზე ზეგავლენას არ ახდენს. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება არსებობს მაშინაც, როდესაც ხელშეკრულების დარღვევამ ზიანის დადგომა არ გამოიწვია. ამდენად, პირგასამტეხლოს მოთხოვნის აუცილებელი წინაპირობაა მხოლოდ ვალდებულების დარღვევა. ვალდებულება შეიძლება მდგომარეობდეს აქტიურ მოქმედებასა ან უმოქმედობაში. ვალდებულების დარღვევა კი, შეიძლება გამოიხატოს ვალდებულების შეუსრულებლობასა ან არაჯეროვან შესრულებაში. ვალდებულების „მნიშვნელოვანი“, თუ „უმნიშვნელო“ დარღვევა შეფასებითი კატეგორიებია და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში მისი შეფასება სასამართლოს შეხედულებაზეა დამოკიდებული. მითითებული გარემოება კი შეფასების საგანი შეიძლება გახდეს პირგასამტეხლოს შემცირებაზე მსჯელობის კონტექსტში.

29. სსკ-ის 420-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს შეუძლია საქმის გარემოებათა გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო.

30. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი პირგასამტეხლოს შემცირების შესაძლებლობას იძლევა. პირგასამტეხლოს შემცირების უფლება სასამართლოს აქვს მინიჭებული. ეს ის იშვიათი გამონაკლისთაგანია, როდესაც კანონი სახელშეკრულებო თავისუფლებაში ჩარევას დასაშვებად მიიჩნევს. თუმცა, ამგვარი ჩარევა გარკვეულ შეზღუდვებს ექვემდებარება. კანონის სიტყვასიტყვითი განმარტების შედეგად, მაღალი პირგასამტეხლო არ მცირდება. შემცირებას მხოლოდ „შეუსაბამოდ მაღალი“ პირგასამტეხლო ექვემდებარება. პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია თუ არა, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. ამასთან, შეფასების მიზნებისათვის მხედველობაში მიიღება პირგასამტეხლოს აშკარა შეუსაბამობა ვალდებულების დარღვევის შედეგებთან, რაც შეიძლება გამომდინარეობდეს პირგასამტეხლოს განსაკუთრებით მაღალი პროცენტიდან, ზიანის უმნიშვნელო ოდენობიდან, ვალდებულების დარღვევის მოკლე ვადიდან და ა.შ. პირგასამტეხლოს მიზანია, კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენა და არა გამდიდრება, შესაბამისად, პირგასამტეხლო უნდა იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი და გონივრული. პირგასამტეხლოს დაკისრებით უნდა მოხდეს კრედიტორის დანაკარგების კომპენსირება და არა მისი გამდიდრება. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ უნდა შეაფასოს პირგასამტეხლოსა და მოვალის მიერ დაშვებული დარღვევით გამოწვეული შედეგების თანაფარდობა. ამასთან, არ უნდა დაირღვეს ხელშეკრულების მხარეთა თანასწორობისა და ხელშეკრულების პირობების სამართლიანობის პრინციპები.

31. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ქ.თბილისის მერიის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი პირგასამტეხლოს ოდენობა იყო შეუსაბამოდ მაღალი ძირითადი თანხის დავალიანებასთან და დარღვევით გამოწვეულ ზიანთან მიმართებით, შესაბამისად, დარღვევის მოცულობიდან და ხასიათიდან გამომდინარე, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მოახდინა მისი შემცირება პირგასამტეხლოს გონივრულ და სამართლიან ოდენობამდე.

32. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია პირგასამტეხლოს შემცირებული ოდენობის არაგონივრულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან პირგასამტეხლოს შემცირება განხორციელდა კანონის სრული დაცვით.

კასატორების მოთხოვნები და საფუძვლები:

33. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც დაკმაყოფილდა სარჩელი ძირითადი დავალიანების – 251060 ლარისა და პირგასამტეხლოს – 8953 ლარის დაკისრების ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილებით მითითებულ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

34. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო საჩივარში უთითებდა, რომ საქალაქო სასამართლომ დაარღვია კანონის მოთხოვნა, რაც იმაში გამოიხატა, რომ აღნაგობის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და იგი არ ყოფილა მზარდი, ამასთან პირგასამტეხლოს გადახდა დასაშვები იყო ხელშეკრულების ფარგლებში და არა მისი შეწყვეტის შემდეგ. საქალაქო სასამართლომ კი პირგასამტეხლოს გადახდა დაგვაკისრა ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგაც გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

35. მართალია, მითითებულ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ ჩამოაყალიბა სააპელაციო პრეტენზიები სწორად, მაგრამ განჩინების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთების ნაწილში გვერდი აუარა მითითებულ გარემოებაზე მსჯელობას. სსსკ-ის 377-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით არ მოახდინა სააპელაციო საჩივრის შემოწმება, ანუ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა.

36. სააპელაციო სასამართლოს სრულყოფილად რომ გამოერკვია სააპელაციო საჩივარში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება, მივიდოდა იმ დასკვნამდე, რომ აღნაგობის ხელშეკრულებაში მითითებული პირგასამტეხლო არ იყო მზარდი, ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეს პირგასამტეხლოს გადახდა დაეკისრა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, უცვლელად არ დატოვებდა.

37. მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების შესაბამისად, პირგასამტეხლო დადგენილი იყო აღნაგობის ხელშეკრულების შეუსრულებლობისათვის, კერძოდ, თუკი ხელშეკრულებით დადგენილი აღნაგობის ყოველწლიური საფასურის 173884 ლარის გადახდა არ მოხდებოდა ნაწილ-ნაწილ, ყოველ 6 თვეში მხარეს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო.

38. კასატორის მითითებით, დადგენილია, რომ მას აღნაგობის სასყიდელი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადებში თანხა არ გადაუხდია, რის გამოც 2013 წლის 16 სექტემბერს მერიამ შეწყვიტა აღნაგობის ხელშეკრულება და წარუდგინა პრეტენზია აღნაგობის გადაუხდელი სასყიდელისა და 2013 წლის 16 სექტემბრამდე არსებული პირგასამტეხლოს გადახდის შესახებ. ამასთან, პირგასამტეხლოს გადახდა მოითხოვა გადაწყვეტილების აღსრულებამდეც (რაც სასამართლომ დააკმაყოფილა).

39. კასატორმა მიიჩნია, რომ მას შემდეგ, რაც 2013 წლის 16 სექტემბერს მოსარჩელემ შეწყვიტა აღნაგობის ხელშეკრულება, ამავე დროიდან შეწყდა მოპასუხის ვალდებულება ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აღნაგობის სასყიდლის 173884 ლარის ყოველწლიური გადახდის ვალდებულების შესახებ. ძირითადი ვალდებულების შეწყვეტასთან ერთად, რაც ხელშეკრულების შეწყვეტით განხორციელდა, შეწყდა მოთხოვნის უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალებად გამოყენებული აქცესორული უფლება პირგასამტეხლოც.

40. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოს ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთებაში განვითარებულ მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თბილისის მერიის შეხედულებაზე იყო დამოკიდებული, თუ როდის შეწყვეტდა იგი ხელშეკრულებას, მან თავისი უმოქმედობით ხელი არ შეუწყო დავალიანების გაზრდას და ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტა მოპასუხესაც შეეძლო.

41. ხელშეკრულების პირობები არ იძლევა იმის განმარტების, ან გაგების საფუძველს, რომ ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე, მერიას ხელშეკრულების შეწყვეტის მხოლოდ და მხოლოდ უფლება გააჩნდა და შეეძლო, ეს უფლება გამოეყენებინა სურვილისამებრ, თუნდაც 10 წლის შემდეგ. ხელშეკრულება არ ათავისუფლებდა მერიას ხელშეკრულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ხელშეკრულების დროულად შეწყვეტის ვალდებულებისაგან. ეს დრო კი ამ ხელშეკრულების შესაბამისად ერთი წლით შემოიფარგლებოდა. ასეც რომ არ იყოს, სსკ-ის 415-ე მუხლი მოსარჩელეს არ ათავისუფლებდა პასუხისმგებლობისაგან.

42. კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელე ხედავდა, რომ პირველ 6 თვეში არ იქნა გადახდილი ხელშეკრულებით დადგენილი აღნაგობის სასყიდელი, ხელშეკრულების 8.3 პუნქტის თანახმად, მან წერილობით არ გააფრთხილა მოპასუხე ხელშეკრულების შესაძლო გაუქმების შესახებ. მომდევნო 6 თვის შემდეგ აღნაგობის საფასურის გადაუხდელობისას ხელშეკრულების 8.4 პუნქტის საფუძველზე, ხელშეკრულების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, არ მიიჩნია აღნიშნული შემთხვევა აღნაგობის ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის წინაპირობად და ხელშეკრულება შეწყვიტა ხელშეკრულების დადებიდან არა ერთ წელიწადში, არამედ 2 წლისა და 6 თვის შემდეგ. ამდენად, მოსარჩელემ არანაირი ზომა არ მიიღო ზიანის შესამცირებლად.

43. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, წინააღმდეგ შემთხვევაში ძირითადი დავალიანება იქნებოდა არა 424944 ლარი, პირგასამტეხლო კი – 15153,9 ლარი, არამედ ძირითადი დავალიანება – 173884 ლარი, ხოლო პირგასამტეხლო – 6200 ლარი. ამასთან, არ დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

44. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ კასატორს შეეძლო შეეწყვიტა კაბალურად მიჩნეული ხელშეკრულება ვადაზე ადრე, რადგან ამას არც ხელშეკრულება და არც კანონი არ ითვალისწინებდა. სსკ-ის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნაგობის უფლების შეწყვეტისათვის საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა, რაც მოპასუხეს არ გააჩნდა.

45. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემაც, მოითხოვა მისი გაუქმება და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივებით:

46. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად და დაუსაბუთებლად შეუმცირა მოპასუხეს პირგასამტეხლოს ოდენობა.

47. ამასთან, მხარის მოსაზრებით, გასათვალისწინებელია საპრივატიზებო/საინვესტიციო ხელშეკრულების სპეციფიკა და მისი გავლენა საჯარო ინტერესზე. თითოეულ საინვესტიციო ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულია მუნიციპალური ბიუჯეტის დაგეგმვა და შემდგომში მისი განაწილელბა სოციალურ, ინფრასტრუქტურულ და სხვა საკითხებზე. თითოეული საინვესტიციო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებით საჯარო ინტერესებისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა უფრო მეტია, ვიდრე ამ კონკრეტულ შემთხვევაში პირგასამტეხლოს სახით განსაზღვრული ოდენობა. ვალდებულების კეთილსინდისიერად შესრულების შემთხვევაში, ის პერიოდი, რაც შეუსრულებლობით იქნა მოცდენილი, როგორც ეკონომიკური განვითარების, ისე შედეგობრივი თვალსაზრისით, საზოგადოებრივი კეთილდღეობის გაუმჯობესების წინაპირობა იქნებოდა. მნიშვნელოვანია, საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგინდეს, რომ საპრივატიზებო/საინვესტიციო ხელშეკრულებების შეუსრულებლობა საჯარო ინტერესების გათვალისწინებით დაკავშირებულია იმგვარ სანქციებთან, რომელიც მცირედით მაინც აკომპენსირებს განუხორციელებლობით მიყენებულ ზიანს. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ პირველი ორი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნული ყურადღების მიღმა დატოვა.

48. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული განჩინება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

49. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბროს განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ მოსარჩელე კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

50. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

51. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქონების მართვის სააგენტოს 2011 წლის 6 აპრილის №.. ბრძანებით მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა სამი მიწის ნაკვეთი. ხელშეკრულების მიხედვით, ყოველწლიური აღნაგობის უფლების ღირებულება განისაზღვრა 173884 ლარით, რომელიც მხარეს უნდა გადაეხადა თანაბარწილად ყოველ 6 თვეში ერთხელ, არაუგვიანეს 6-თვიანი პერიოდის გასვლის უკანასკნელ დღეს. ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო პირგასამტეხლო გადასახდელი თანხის 0.1%-ის ოდენობით (მაგრამ არანაკლებ 1 ლარისა) ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე.

52. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დღიდან სარჩელის აღძვრამდე მხარეს ხელშეკრულებით ნაკისრი აღნაგობის საფასური არ გადაუხდია. 2013 წლის 3 ივნისს მოპასუხეს ქ.თბილისის მერიამ გაუგზავნა გაფრთხილების წერილი, რომლითაც ეთხოვა 10 კალენდარული დღის ვადაში აღნაგობის ღირებულების დავალიანების და დარიცხული პირგასამტეხლოს გადახდა. გაფრთხილების მიუხედავად, მოპასუხეს აღნაგობის საფასური არ გადაუხდია, რის გამოც ქონების მართვის სააგენტოს 2013 წლის 16 სექტემბრის №..- ბრძანების თანახმად, აღნაგობის უფლება შეწყდა. ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტისთვის აღნაგობის საფასურმა შეადგინა 424944 ლარი, პირგასამტეხლოს ოდენობამ კი – 151539.91 ლარი.

53. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით მოპასუხე კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მისი პოზიცია, რომ მოსარჩელემ არანაირი ზომა არ მიიღო ზიანის შესამცირებლად. ამავდროულად, კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ კასატორს შეეძლო შეეწყვიტა კაბალურად მიჩნეული ხელშეკრულება ვადაზე ადრე, რადგან ამას არც ხელშეკრულება და არც კანონი არ ითვალისწინებდა. სსკ-ის 238-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, აღნაგობის უფლების შეწყვეტისათვის საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა, რაც მოპასუხეს არ გააჩნდა.

54. მოპასუხე კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ მიიღო მხედველობაში, რომ აღნაგობის ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებას გადაწყვეტილების აღსრულებამდე და იგი არ ყოფილა მზარდი, ამასთან, პირგასამტეხლოს გადახდა დასაშვები იყო ხელშეკრულების ფარგლებში და არა მისი შეწყვეტის შემდეგ. ამავდროულად, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო, რომ მოპასუხემ 6 თვეში არ გადაიხადა ხელშეკრულებით დადგენილი აღნაგობის ღირებულება, თუმცა ხელშეკრულების 8.3 პუნქტის თანახმად, მან წერილობით არ გააფრთხილა მოპასუხე ხელშეკრულების შესაძლო გაუქმების შესახებ. მომდევნო 6 თვის შემდეგ აღნაგობის საფასურის გადაუხდელობისას ხელშეკრულების 8.4 პუნქტის საფუძველზე, ხელშეკრულების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, არ მიიჩნია აღნიშნული შემთხვევა აღნაგობის ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის წინაპირობად და ხელშეკრულება შეწყვიტა ხელშეკრულების დადებიდან არა ერთ წელიწადში, არამედ 2 წლისა და 6 თვის შემდეგ. ამდენად, მოსარჩელემ არანაირი ზომა არ მიიღო ზიანის შესამცირებლად.

55. მოსარჩელე კასატორის საკასაციო პრეტენზია კი დაეფუძნა იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად და დაუსაბუთებლად შეამცირა სადავო პირგასამტეხლოს ოდენობა.

56. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

57. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

58. საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიებიდან საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მხოლოდ იმ პრეტენზიებზე, რომლებიც მოცემული დავის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანია. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად.

59. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები.

60. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. ამავდროულად, პირველადი ვალდებულების შეუსრულებლობისას წარმოიშობა ნაწარმოები შესრულების (ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლო) ვალდებულება. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (სუსგ 25.05.2010 წ. საქმე №ას-1220-1480-09).

61. სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის.

62. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან.

63. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა.

64. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული.

65. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია გააჩნია: ერთი მხრივ, მას ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა აქვს ანუ, პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება.

66. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქცია განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაში მდგომარეობს. იგი ერთგვარ სანქციასაც წარმოადგენს. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, სანქციად ქცეული პირგასამტეხლო ვალდებულ პირს უპირობოდ ეკისრება, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა კრედიტორმა ზიანი ამ დარღვევის შედეგად (სუსგ 6.05.2015წ. საქმე №ას-1158-1104-2014, 10.02.2016წ. საქმე №ას-1265-1187-2015).

67. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პირგასამტეხლოს დაკისრების სამართლებრივ წინაპირობას წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა.

68. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება არ შეასრულა და მას წარმოეშვა პირგასამტეხლოს გადახდის მოვალეობა.

69. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოპასუხე კასატორმა კანონიერად მოახდინა მისთვის დაკისრებული პირგასამტეხლოს შემცირების უფლების რეალიზება, ამ კუთხით სააპელაციო პალატის მსჯელობა სწორია, ხოლო მხარეს დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

70. დაუსაბუთებელია მოსარჩელე კასატორის არგუმენტი, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა საპრივატიზებო/საინვესტიციო ხელშეკრულების სპეციფიკა და მისი გავლენა საჯარო ინტერესზე, რადგან თითოეული საინვესტიციო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებით საჯარო ინტერესებისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა უფრო მეტია, ვიდრე ამ კონკრეტულ შემთხვევაში პირგასამტეხლოს სახით განსაზღვრული ოდენობა.

71. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა გამოანგარიშდა ზემოთ მოცემული კანონის დანაწესებისა და სასამართლო პრაქტიკის შესაბამისად, რაზეც გავლენას ვერ მოახდენს ის ფაქტი, თუ რა ტიპისა თუ სპეციფიკის ხელშეკრულება არსებობდა მხარეთა შორის.

72. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობების არსებობა ვერ დაასაბუთა ვერც მოსარჩელე კასატორმა.

73. ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებას მოკლებულია მოპასუხე კასატორის არგუმენტი, რომ მხარეთა შორის დადებული აღნაგობის ხელშეკრულება ითვალისწინებდა პირგასამტეხლოს დაკისრებას ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, რადგან საქმეში წარმოდგენილი აღნაგობის პირობების 10.1 პუნქტის თანახმად, აღნაგობის ღირებულების გადაუხდელობის ან გადახდის ვადის დარღვევის შემთხვევაში პირგასამტეხლო შეადგენს გადასახდელი თანხის 0.1 პროცენტს ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის, მაგრამ არანაკლებ 1 ლარისა (ტომი 1, ს.ფ. 19). ამდენად, აღნიშნული დებულება ადგენს პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულებასა და პირობებს, თუმცა არ შეიცავს დათქმას, რომ პირგასამტეხლოს გადახდის პერიოდი შეზღუდულია ხელშეკრულების მოქმედების ფარგლებით. ამგვარი დათქმის შემცველ მხარეთა შეთანხმების ვერც სხვა დებულებაზე კასატორმა ვერ მიუთითა.

74. ასევე, საფუძველს მოკლებულია მოპასუხის არგუმენტი, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულება შეწყვიტა ხელშეკრულების დადებიდან არა ერთ წელიწადში, არამედ 2 წლისა და 6 თვის შემდეგ და, შესაბამისად, მოსარჩელემ არანაირი ზომა არ მიიღო ზიანის შესამცირებლად.

75. აღნაგობის უფლების შეწყვეტის საფუძვლები კანონმდებლობით ამომწურავადაა განსაზღვრული და შესაძლებელია შემდეგი კლასიფიკაციის გაკეთება: ა) აღნაგობის შეწყვეტა ვადის გასვლის გამო; ბ) აღნაგობის შეწყვეტა უფლების მქონე პირის მოთხოვნით, რა დროსაც საჭიროა მესაკუთრის თანხმობა (სკ 238.1 მუხლი); გ) მესაკუთრის მიერ აღნაგობის ცალმხრივად შეწყვეტა ორი წლის საზღაურის გადაუხდელობის გამო (ს.კ 236.2). რაიმე დამატებით დათქმას კანონი არ ითვალისწინებს. (სუსგ 25.05.2015 ას-957-915-2013).

76. მხარეთა შორის შეთანხმებული აღნაგობის პირობების 8.4 პუნქტის მიხედვით, აღნაგობის პირობების შეუსრულებლობის (დარღვევის) განმეორებით გამოვლენის შემთხვევა და/ან დაწესებულ ვადაში პირგასამტეხლოს გადაუხდელობა მესაკუთრის მიერ მიიჩნევა აღნაგობის ურთიერთობის ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლად.

77. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ მოსარჩელემ სავსებით დროულად – 2013 წლის 3 ივნისის წერილით გააფრთხილა მოპასუხე ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგების შესახებ (ტომი 1, ს.ფ.16) და კანონით დადგენილი ორწლიანი ვადის გასვლის შემდეგ გონივრულ ვადაში შეწყვიტა აღნაგობის ხელშეკრულება. ამდენად, მოსარჩელის ქმედების არაკეთილსინდისიერების ან არამართლზომიერების დამადასტურებელ გარემოებაზე მოპასუხემ ვერ მიუთითა. ასევე, უსაფუძვლოა მოპასუხე კასატორის არგუმენტი, რომ მოსარჩელეს სადავო ხელშეკრულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში მისი შეწყვეტის ვადა ერთ წელს შეადგენდა, ვინაიდან მხარემ ვერ დაასაბუთა, თუ რას ეფუძნება მისი აღნიშნული მოსაზრება.

78. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

79. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

80. ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

81. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

82. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

83. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მოპასუხეს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. წ.-ის მიერ 2017 წლის 11 აგვისტოს №- საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. კ.-ისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ნ. კ.-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. წ.-ის მიერ 2017 წლის 11 აგვისტოს №.. საგადახდო დავალებით გადახდილი 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე