საქმე N:ას-1247-1167-2017

საქმე №330210015772858

საქმე №ას-1247-1167-2017 29 ნოემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ნინო ბაქაქური

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორი – კ. ბ.-ე, ბ. მ.-ი (შემდგომში – მოპასუხე)

წარმომადგენელი – ქ. ბ.-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. მ.-ი (შემდგომში – მოსარჩელე)

წარმომადგენელი – შ. ქ.-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ნ. მ.-იმ (შემდგომში – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ. ბ.-ისა და ბ. მ.-ის (შემდგომში – მოპასუხეები) მიმართ ფულადი ვალდებულების შესრულებისა და მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2003 წელს შეიძინა 115 კვ.მ უძრავი ქონება 2004 წლის 18 თებერვალს მისმა დეიდაშვილმა აღნიშნული ფართის ნაწილი – 68 კვ.მ ყალბი მინდობილობის საფუძველზე, მიჰყიდა მოპასუხეებს. მოსარჩელემ მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილობად ცნობა.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის განაჩენით მოსარჩელის დეიდაშვილის მიმართ დადგა გამამტყუნებელი განაჩენი.

4. 2008 წლის 28 მაისს მოპასუხეებმა, რომლებიც ზემოაღნიშნულ სისხლის სამართლის საქმეში მონაწილეობდნენ, ჩაიბარეს სამოქალაქო დავაზე სასამართლო გზავნილი და 2008 წლის 30 მაისს გაასხვისეს სადავო ფართი. მოსარჩელემ კი, წარადგინა გაზრდილი სასარჩელო მოთხოვნა 2008 წლის 30 მაისს მოპასუხეებსა და მესამე პირს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ.

5. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, 2004 წლის 18 თებერვალს სანოტარო წესით გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოსარჩელის კუთვნილ 68 კვ.მ-ზე, ცნობილ იქნა ბათილად. აღნიშნულის მიუხედავად, მოსარჩელეს კუთვნილი ფართი არ დაბრუნებია, რადგან მესამე პირი შემძენი სასამართლომ ცნო კეთილსინდისიერად.

6. ამდენად, მოსარჩელემ განმარტა, რომ მან კუთვნილი უძრავი ნივთი ვერ დაიბრუნა, ხოლო მოპასუხეები მისი ქონების ხარჯზე 103 000 აშშ დოლარით გამდიდრდნენ.

7. მოსარჩელის მითითებით, მან ვერ მიიღო შემოსავალი წლიურად 103 000 აშშ დოლარის 11%-ის ოდენობით, რომელსაც იგი მიიღებდა, თუ 2008 წლის 30 მაისს მისი ბინის რეალიზაციის შედეგად მოპასუხეების მიერ უკანონოდ მითვისებული თანხას – 103 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარს შეიტანდა ბანკში და დაერიცხებოდა წლიური საპროცენტო სარგებელი – 11%.

მოპასუხის პოზიცია:

8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებით მოთხოვნა შეიძლება მიმართულიყო მხოლოდ მოსარჩელის დეიდაშვილის მიმართ, რომელმაც მოსარჩელეს ზიანი მიაყენა და მისი ქონება ხელყო. სადავო თანხაც ამ უკანასკნელმა მიითვისა ყალბი მინდობილობით ფართის გაყიდვით. მოპასუხეებმა კი, კეთილსინდისიერად შეიძინეს ფართი და სრულიად კანონიერად განკარგეს იგი.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისათ 133 675.1 ლარის გადახდა, რაც მოპასუხეებმა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით. მოსარჩელემ შეგებებული სააპელაციო საჩივრით მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შეგებებული სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 88 400 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები სადავო არ არის და ასეც რომ იყოს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში – სსსკ) 106-ე მუხლის თანახმად, აღნიშნული გარემოებები არ საჭიროებენ მტკიცებას, რადგან დადგენილია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით.

12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემული დავის ფარგლებში მნიშვნელოვანია დადგინდეს: 1. მოპასუხეები მოქმედებდნენ თუ არა არამართლზომიერად, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას იცოდნენ თუ არა მათი საკუთრების უფლების წარმოშობის, ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და მინდობილობის სამართლებრივი ხარვეზებისა და ნაკლის შესახებ და ამისდა მიუხედავად რა მიზნები ამოძრავებდათ გარიგების დადებისას; 2. მოპასუხეთა მართსაწინააღმდეგო ქმედებით მიადგა თუ არა ზიანი მოსარჩელეს; 3. არსებობს თუ არა კავშირი მოპასუხეთა ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის.

13. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა და სადავო არ არის ის გარემოება, რომ 2007 წლიდან მოცემულ საკითხზე აღძრული იყო სისხლის სამართლის საქმე, რომელზეც მოწმის სახით დაიკითხნენ მოპასუხეებიც. 2007 წლის 24 ოქტომბრის განაჩენით მოსარჩელის დეიდაშვილი ცნობილ იქნა დამნაშავედ და დადგინდა, რომ მან ჩაიდინა თაღლითობა, რითაც მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა მოსარჩელეს. ამავე განაჩენით დადგინდა, რომ მოსარჩელის დეიდაშვილმა მოტყუებით გაასხვისა მოსარჩელის კუთვნილი 115 კვ.მ კომერციული ფართიდან 68 კვ.მ, ხოლო მიღებული თანხა მთლიანად მიითვისა, რითაც ასევე მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა მოდავე მხარეებს. მოპასუხეებმა მესამე პირთან ნასყიდობის ხელშეკრულება დადეს 2008 წლის 30 მაისს, მანამდე კი, 2008 წლის 2 მაისს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მინდობილობისა და მოპასუხეებთან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შესახებ. საქმეზე წარმოდგენილ სხდომის ოქმებში მოპასუხეთა წარმომადგენელი განმარტავს, რომ ურჩია მოპასუხეებს, მოეშორებინათ სადავო ქონება, რადგან საკუთრების დაკარგვის საფრთხე რეალური იყო. საქმეზე წარმოდგენილი სარჩელის ჩაბარების დასტურით დადგენილია, რომ ერთ-ერთმა მოპასუხემ 2008 წლის 2 მაისის სარჩელი თანდართულ დოკუმენტებთან ერთად ჩაიბარა 2008 წლის 28 მაისს და 2008 წლის 30 მაისს რამდენიმე დღეში დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება მესამე პირთან.

14. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ გზავნილი მას არ ჩაბარებია, რადგან მითითებული მტკიცებულების თანახმად მოპასუხეს გზავნილი ჩაბარდა მის მიერვე მითითებულ მისამართზე, მისი ოჯახის წევრის მეშვეობით სსსკ-ის 70-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით.

15. სააპელაციო პალატის განმარტებით, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოპასუხეებმა არ იცოდნენ მინდობილობის სიყალბის შესახებ სისხლის სამართლის საქმის აღძრამდე, თუმცა მათ იცოდნენ ამის შესახებ 2008 წლის 30 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის, როცა გამოძიებაც დასრულებული იყო და დადგა გამამტყუნებელი განაჩენიც. მოპასუხეებისათვის ასევე ცნობილი გახდა, რომ მოსარჩელემ აღძრა სარჩელი მათ წინააღმდეგ ქონების დაბრუნების მოთხოვნით, მიუხედავად ამისა, მათ გაყიდეს სადავო ქონება, ვალდებულებისაგან (ქონების დაბრუნებისაგან) თავის არიდების მიზნით, შესაბამისად, მოპასუხეები ამ გარიგების დადებისას კეთილსინდისიერ მხარეებად ვერ ჩაითვლებიან.

16. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გამახვილა სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევის კანონით დადგენილ სტანდარტზე, რომელიც დადგენილია სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესით, კერძოდ, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან, კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. ეს დანაწესი მოიცავს მთელ კერძო სამართალს, ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. იგი თანამედროვე სამართლის, ფილოსოფიისა და ბიზნესის ერთ-ერთი ფუძემდებლური პრინციპია. კეთილსინდისიერების პრინციპი სათავეს იღებს რომის სამართლიდან. პრინციპი „ბონა იდეს“, რომელიც კეთილსინდისიერებას ნიშნავს, მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა „იუს ცივილესა“ და რომაულ სამართლებრივ აზროვნებაში. ტერმინ „ბონა იდეს“ („იდეს“) საქმიან ურთიერთობებში გამოყენება ნიშნავდა, რომ მხარეები საკუთარ პირობას თუ მიცემულ სიტყვას იცავდნენ და დაიცავდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევში, დაზარალებული მხარე უფლებამოსილი იყო, წარედგინა საჩივარი, ე.წ. პრეტენზია (“ეხ ფიდე ბონა“) და, მოცემული პრეტენზიის საფუძველზე, კონტრაჰენტისაგან ვალდებულების იძულებითი აღსრულება მოეთხოვა. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ-სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ფართო დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას, სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მიერ ურთიერთობის სხვა მონაწილის ინტერესების პატივისცემას, საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის გათავისებას, თუნდაც იმ შემთხვევაში, როდესაც მას კონკრეტული პირდაპირი ვალდებულება არ ეკისრება. აღნიშნული ნორმა საშუალებას იძლევა ნებისმიერი ურთიერთობა სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასდეს. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა და გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას (სუსგ საქმე №ას-1338-1376-2014, სუსგ საქმე №ას-570-541-2015).

17. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა იცოდნენ მათი საკუთების უფლების (საჯარო რეესტრის ჩანაწერების) ხარვეზიანობის შესახებ, თუმცა გაასხვისეს უძრავი ნივთი, შესაბამისად, პალატის აზრით, ისინი მოქმედებდენ არა მხოლოდ არაკეთილსინდისიერად ასევე მართლსაწინააღმდეგოდ და მესამე პირზე სადავო ქონების გაყიდვით მოსარჩელეს ჩამოართვეს საკუთრების დაბრუნების შესაძლებლობა, რითაც ამ უკანასკნელს მიაყენეს მნიშვნელოვანი ზიანი.

18. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელეს მხოლოდ იმიტომ არ დაუბრუნდა საკუთრება რომ შემძენი კეთილსინდისიერად იქნა მიჩნეული. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის გამოყენებული უნდა იყოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომშის – სსკ) 992-ე მუხლი.

19. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების განმარტებასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების 982-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობებისათვის არ არის აუცილებელი ბრალი. ხელყოფის კონდიქცია ჰგავს დელიქტური ვალდებულებიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნას, მაგრამ იგი წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას.

20. ხელყოფის მოთხოვნის წამოყენების საფუძველი ხელყოფის არამართლზომიერებაში მდგომარეობს, რადგან თავად მოქმედება აკრძალული არ არის (ამ შემთხვევაში საქმე გვექნებოდა დელიქტთან და ზარალის ანაზღაურების მოთხოვნასთან), არამედ გადამწყვეტი გარემოება არის ის, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას ეკუთვნოდა. ასეთ შემთხვევაში, მოთხოვნის კრედიტორი არის უფლებამოსილი პირი, ე.ი. განკარგვის უფლების მქონე (მესაკუთრე, კეთილსინდისიერი მფლობელი), მოთხოვნის მოპასუხე არის არაუფლებამოსილი პირი, ე.ი. პირი, რომელსაც არ აქვს განკარგვის უფლება (იგი არც უფლების მესაკუთრეა და არც განკარგვაზე უფლებამოსილი). მოპასუხე განკარგავს საგანს ანუ დებს სამართლებრივ გარიგებას, რის შედეგადაც ხდება მესაკუთრის საკუთრების უფლების შეზღუდვა ან სრული დაკარგვა. სასყიდლიანი განკარგვის შემთხვევაში, ხდება კონდიქცია განმკარგველის მიმართ. აღნიშნული განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ კეთილსინდისიერი სასყიდლიანი შემძენი დაცული უნა იყოს სამართლებრივი ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფის მიზნით. ამასთან, სასამართლომ ყურადღება გააამახვილა, იმ გარემოებაზე რომ განსახილველი ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში საყურადღებოა, რომ განსახილველი ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი ან ნორმით გათვალისწინებული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებებში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ამ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება, მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება (სუსგ №ას-472-448-2013).

21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში კრედიტორს წარმოადგენს დაზარალებული, ხოლო მოვალეს – ქონებრივი შეღავათის მიმღები პირი, რომელმაც უსაფუძვლოდ შეიძინა ან შეინარჩუნა ქონება. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ვალდებულებების ძირითადი დანიშნულება სწორედ დაზარალებულის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრებული ან ქონებადაზოგილი შემძენის მიერ დაზარალებულისათვის ქონებრივი დანაკარგის ანაზღაურების უზრუნველყოფაა. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც წარმოადგენენ ერთიან დამოუკიდებელ არასახელშეკრულებო ინსტიტუტს, რომელიც ემსახურება საკუთრების უფლებისა და სხვა ქონებრივი უფლებების დაცვას. ამ სახის ვალდებულების წარმოშობისათვის მნიშვნელოვანია თვით უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი და არა კონკრეტული საფუძველი, რასაც მოჰყვა გამდიდრება. ასეთი ფაქტად შეიძლება მივიჩნიოთ გამდიდრებული პირის, როგორც მართლზომიერი ისე არამართლზომიერი მოქმედება. ასევე, დაზარალებულის და მესამე პირთა იგივე სახის მოქმედებები. უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ და გაუმართებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობისა და სამართლიანობის აღდგენა. ამ მიზნით ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა, ანუ მისი უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ ინსტიტუტის უმთავრესი დანიშნულება არის არა ქონებრივი დანაკლისის შევსება, მაგალითად, ზიანის ანაზღაურება, არამედ ქონებრივი ნამატის ამოღება, პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა ანუ გამდიდრების გათანაბრება. ვალდებულების ამ ორი სახის განსხვავება პირველ რიგში მდგომარეობს იმაში, რომ ისინი სხვადასხვა საფუძვლებიდან წარმოიშობიან. ზიანის მიყენებით წარმოშობილი ვალდებულებების საფუძველი როგორც წესი, დელიქტია (სამართალდარღვევა). გამდიდრების უსაფუძვლობა კი, შეიძლება ემყარებოდეს სხვადასხვა გარემოებებს, მათ შორის მართლზომიერ ქმედებებსაც, ამასთან, დაკავშირებით კანონში მითითებული გამონაკლისების გარდა, ზიანის მიყენების შედეგად ვალდებულება მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოიშობა, როცა სახეზე გვაქვს ზიანის მიმყენებლის ბრალეული ქმედება. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი მნიშვნელობა არა აქვს ბრალს, ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ერთი პირის ქონების გადასვლის ფაქტი მეორე პირის საკუთრებაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. განსახილველ ვალდებულებათა სახეებს შორის განსხვავებაა ასევე მათ შინაარსშიც. ზიანის მიყენებიდან წარმოშობილი ვალდებულება უზრუნველყოფს დაზარალებულის ქონებრივი სფეროს აღდგენას სრულად. ამ შემთხვევაში ანაზღაურება მიყენებული ზიანის ტოლია. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი ასეთი ტოლობა შეიძლება არ გვქონდეს. ასეთ დროს დაზარალებულს აუნაზღაურდება ზიანი იმ ოდენობით, რომლითაც მიმღები გამდიდრდა. განსხვავებულია პასუხისმგებლობის იურიდიული ბუნებაც ამ ვალდებულებებში. ზიანის ანაზღაურება დელიქტურ ვალდებულებებში ეს არის სამოქალაქო სამართლის პასუხისმგებლობის სახე, ანუ მოვალის ქონებრივი სფერო მცირდება და იზრდება კრედიტორის ქონებრივი სფერო. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს კი ასეთი შემცირება-გაზრდას ადგილი არა აქვს. შესაბამისად უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა და გამდიდრების გათანაბრება არ არის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახე.

22. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 982-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელი წინაპირობაა გამდიდრება, განსხვავებით 992-ე მუხლისაგან. ისეთ პირობებში როდესაც, მხარემ იყიდა უძრავი ქონება, ხოლო მოგვიანებით გაყიდა იგი, ამასთან, არც ერთი და არც მეორე ნასყიდობის დადებისას არ იცოდა მისი საკუთრების ხარვეზიანობის შესახებ (რომ გამყიდველი, ვისგანაც იყიდა უძრავი ნივთი არ იყო მესაკუთრე), ასეთი გამყიდველი არ შეიძლება, მივიჩნიოთ უსაფუძვლოდ გამდიდრებულად და მის წინააღმდეგ მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე დაკმაყოფდეს, ვინაიდან ორივე არ გარიგების დადებისას მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, მართლზომიერად და არ გამდიდრებულა, რადგან იყიდა და მოგვიანებით გაყიდა მის საკუთრებაში არსებული და, მისი აზრით, ნამდვილი გარიგებით შეძენილი უძრავი ქონება. პალატა განმარტა, რომ მოცემული დავის შეფასებისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მოპასუხეების, გამყიდველების სუბიექტურ დამოკიდებულებას და სოციალურ კეთილსინდისიერებას გარიგების დადებისას. როგორც პალატამ აღნიშნა მოპასუხეებმა მართლსაწინააღმდეგოდ გაყიდეს სადავო უძრავი ქონება, რის გამოც მოსარჩელეს მიაყენეს ზიანი, შესაბამისად სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად.

23. მათ უნდა აანაზღაურონ მიყენებული ზიანი, აღადგინონ პირვანდელი მდგომარეობა და, ნივთის დაბრუნების შეუძლებლობის გამო (გვარამაძისაგან მისი გამოთხოვა შეუძლებელია), სსკ-ის 409-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხეებს უნდა დაეკისროთ ფულადი კომპენსაცია.

24. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის დასკვნები იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა მოპასუხეების მიერ ნასყიდობის ხელშკრულების დადებისთანავე, ხოლო ზიანის ოდენობა უნდა განისაზღვროს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებით. საქმეზე წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით, 2008 წლის 30 მაისისათვის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 88 400 აშშ დოლარს, რომელიც, სსკ-ის 998-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ.

25. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნა თითოეული მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების სახით 51 500 აშშ დოლარის წლიური 11 %-ის დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლოდ მიიჩნია და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების და შესაბამისად სსკ-ის 981-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობებიც. გარდა ამისა, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მიუღებელი შემოსავლის სახით პრეზუმირებული ზიანი ძირითადად მაშინ არსებობს, როდესაც დავა შეეხება ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობას. რაც განპიროპობებულია ფულის განსაკუთრებული თვისებებით, კერძოდ, სყიდვაუნარიანობის მაღალი ხარისხით, რაც ყველა შემთხვევაში ანიჭებს ფულს სარგებლის მოტანის უნარს. ფული ყოველთვის წარმოადგენს შემოსავლის წყაროს, ვინაიდან შეუძლია, შესძინოს მესაკუთრეს არა მხოლოდ მისთვის სასურველი ქონება, არამედ გარკვეული პერიოდული შემოსავალი საბანკო პროცენტის სახით. ამგვარად, ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა კრედიტორს ყოველთვის აყენებს ზიანს და სხვაგვარი ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანისგან განსხვავებით, განსაკუთრებული მტკიცება არ სჭირდება არც ზიანის მიყენების ფაქტის და არც მისი ოდენობის დადგენას (სუსგ №ას-992-950-2013). კონკრეტულ შემთხვევაში კი, მოთხოვნა ზიანის, როგორც მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების ნაწილში ეფუძნება თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსების ალბათობობას. მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების სამართლებრივ საკითხებზე საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ნამსჯელი აქვს არაერთ გადაწყვეტილებაში (სუსგ №ას-459-438-2015) მოსარჩელემ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება მხოლოდ მინიმალური საანაბრო პროცენტის კუთხით მოითხოვა, რამაც სარჩელის წარუმატებლობა განაპირობა სსკ-ის 411-ე მუხლის ყველა სამართლებრივი წანამძღვრის არარსებობის გამო. მოსარჩელემ ვერ შეძლო თანხის ანაბარზე შეტანისა და სარგებლის მიღების რეალური შესაძლებლობის მტკიცების ტვირთის რეალიზება. შესაბამისად, სასამართლომ პირველადი სახელშეკრულებო ვალდებულების ფარგლებში არსებული კომერციული ფართის შესყიდვის ინტერესი უცვლელად მიიჩნია ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენების შემთხვევაშიც. რამეთუ საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდებოდა, რომ ხელშეკრულების მხარეს – მყიდველს თანხა გადახდილი ჰქონდა უძრავი ქონების შეძენის მიზნით, შესაბამისად, მის ინტერესს წარმოადგენდა უძრავი ქონების შეძენა და არა ნასყიდობის საფასურის ბანკში ანაბარზე განთავსება და ამ გზით სარგებლის მიღება.

26. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია რომ, მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო ზიანი (სსკ-ის 408-ე, 411-ე მუხლები) არ არსებობდა, რამაც გამორიცხა საანაბრო პროცენტის ზიანად პრეზუმირება.

27. მოცემულ შემთხვევაშიც მოსარჩელის ინსტერესი იყო, მისი ნების გარეშე მისივე საკუთრებიდან გასული უძრავი ნივთის დაბრუნება და არა მოპასუხეებისაგან ფულადი ვალდებეულების შესრულების მიღება (სუსგ №ას-696-650-2017), რაც გამორიცხავს მიუღებელი შემოსავლის სახით საანაბრო პროცენტის მოთხოვნას.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

29. კასატორთა მითითებით, სააპელაციო პალატამ აპელანტებს ზიანის ანაზღაურება დააკისრა დელიქტის კვალიფიკაციით ისე, რომ არ დაუდგენია, რაში გამოიხატებოდა კასატორების მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედება, მათ მიერ მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ზიანსა და ე.წ. მართლსაწინაღმდეგო მოქმედებას შორის. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დელიქტის კვალიფიკაცია გამოიყენა უსაფუძვლო გამდიდრების სარჩელზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 27 იანვრის განჩინებით კი (საქმე №ას-308-293-2013) სსკ-ის 992-ე მუხლის გამოყენება არასწორად იქნა მიჩნეული. შესაბამისად, კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ სააპელაციო პალატამ მითითებული ნორმით არასწორად იხელმძღვანელა.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე სასამართლოს 2017 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის განხილვა დაინიშნა 2017 წლის 29 ნოემბერს, 14: 00 საათზე.

31. საკასაციო სასამართლოს სხდომაზე მხარეებმა მიაღწიეს მორიგებას, წარუდგინეს სასამართლოს მორიგების პირობები და იშუამდგომლეს მათი დამტკიცების შესახებ შემდეგი სახით:

32. მხარეები, ერთი მხრივ, მოსარჩელე – ნ. მ.-ი და, მეორე მხრივ, მოპასუხეები – კ. ბ.-ე და ბ. მ.-ი ვთანხმდებით შემდეგ მორიგების პირობებზე და ვშუამდგომლობთ საკასაციო სასამართლოს წინაშე, აღნიშნული მორიგების აქტის დამტკიცების შესახებ:

1. მოსარჩელე – ნ. მ.-ი თანახმაა, მოპასუხეების – კ. ბ.-ისა და ბ. მ.-ისაგან მიიღოს 140 000 (ასორმცი ათასი) ლარი მხარეთა მიერ შეთანხმებული გრაფიკით;

2. კ. ბ.-ე და ბ. მ.-ი ვალდებულებას კისრულობენ, გადაუხადონ ნ. მ.-ის 140 000 (ასორმცი ათასი) ლარი შემდეგი გრაფიკით:

3. 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის გადახდა მოხდეს არაუგვიანეს 2017 წლის 29 დეკემბრისა, შემდეგი 50 000 (ორმოცდაათი ათასი) ლარის გადახდა მოხდეს არაუგვიანეს 2018 წლის 29 იანვრისა, ხოლო დარჩენილი 40 000 (ორმოცი ათასი) ლარის გადახდა მოხდეს არაუგვიანეს 2018 წლის 28 თებერვლისა ნ. მ.-ის მიერ მითითებულ საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხვის გზით.

4. მორიგების აქტი გამოხატავს მხარეთა ნამდვილ ნებას, რაც დადასტურებულია ხელმოწერებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საკასაციო სასამართლო გაეცნო მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მორიგების აქტს და მიიჩნევს, რომ შუამდგომლობა მორიგების დამტკიცების თაობაზე უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს ამ საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული ყველა გადაწყვეტილება, ხოლო მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. სსსკ-ის მე-3 მუხლით განმტკიცებულია სამოქალაქო სამართალწარმოებისათვის მნიშვნელოვანი დისპოზიციურობის პრინციპი, რაც უმთავრესად ნიშნავს მხარეთა მიერ საკუთარი ნების საფუძველზე კანონით მათთვის მინიჭებული უფლებების განკარგვას. მათ შორისაა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული უფლება, მხარეებმა დავის შეწყვეტის მიზნით, მიაღწიონ შეთანხმებას გარკვეულ პირობებზე (მორიგდნენ), რომელიც ორმხრივ მავალდებულებელია და სასამართლოს მიერ დამტკიცების შემთხვევაში ექვემდებარება აღსრულებას.

35. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეზე წარმოდგენილი მორიგების აქტით განსაზღვრული პირობები გამოხატავს მხარეთა ნებას, რაც დასტურდება სანოტარო წესით დამოწმებული მორიგების აქტით, ამავდროულად, მორიგების აქტის შინაარსი არ ეწინააღმდეგება კანონს.

36. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ მხარეებისათვის ცნობილია წინამდებარე მორიგების აქტის სასამართლოს მიერ დამტკიცების სამართლებრივი შედეგები, კერძოდ, მორიგების აქტის დამტკიცების თაობაზე სასამართლო განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ სასამართლოს მიერ საქმის წარმოება წყდება და მხარეებს აღარ აქვთ უფლება, განმეორებით მიმართონ სასამართლოს იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

37. სსსკ-ის 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ მხარეები მორიგდნენ. იმავე კოდექსის 273-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არ შეიძლება.

38. სსსკ-ის 49-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელე უარს იტყვის სარჩელზე, მოპასუხე ცნობს სარჩელს ან მხარეები მორიგდებიან, მხარეები მთლიანად თავისუფლდებიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

39. ამდენად, მხარეთა მორიგების საფუძველზე კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ ბ. მ.-ის მიერ 2017 წლის 12 სექტემბრის №5 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 6000 ლარი.

40. მხარეთა შეთანხმებისამებრ, კასატორების ქონებაზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება – ყადაღა უნდა გაუქმდეს მორიგების აქტით გათვალისწინებული ფულადი თანხის მოსარჩელისათვის სრულად გადახდისთანავე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე მუხლით, 373-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 272-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით, 273-ე მუხლით, 49-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 199¹ მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დამტკიცდეს მორიგება მხარეთა შორის შემდეგი პირობებით:

2. მოცემული საქმის წარმოება შეწყდეს და გაუქმდეს ამ საქმეზე მიღებული ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ყველა გადაწყვეტილება;

3. განემარტოთ მხარეებს, რომ საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში დაუშვებელია სასამართლოსათვის ხელმეორედ მიმართვა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით;

4. კასატორებს – კ. ბ.-ესა და ბ. მ.-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი – 6000 ლარი.

5. კასატორების ქონებაზე გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება – ყადაღა გაუქმდეს მორიგების აქტით გათვალისწინებული ფულადი თანხის სრულად გადახდისთანავე.

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ნ. ბაქაქური