საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-270-258-2017 14 სექტემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – დ. ყ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს "მ-ი" (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „მ-ი’’ (ს/კ 4-, შემდეგში: მოპასუხე, საწარმო ან კასატორი) დაფუძნდა და კანონით დადგენილი წესით დარეგისტრირდა 2012 წლის 11 აპრილს. მისი 100%-იანი წილის მესაკუთრეა უკრაინის მოქალაქე ს. კ-ი (შემდეგში:საწარმოს დამფუძნებელი, პარტნიორი; ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის 2.3, მე-4 და მე-5 მუხლები; ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ. 39-40). საწარმოს საქმიანობის ძირითადი საგანი იყო სათამაშოების იმპორტი და მათი რეალიზაცია.

2. საწარმოს ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება 2013 წლის მარტამდე მიენიჭა დირექტორს - დ. ყ-ს (შემდეგში: მოსარჩელე ან ყოფილი დირექტორი; ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლი; ამონაწერი სამეწარმეო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ. 41-42).

3. 2012 წლის 12 აპრილიდან 13 ივლისამდე საწარმოს პარტნიორმა დირექტორს უკრაინიდან გადმოურიცხა ფულადი სახსრები საწარმოს კაპიტალის შესავსებად. ამ უკანასკნელმა შეასრულა პარტნიორის დავალება და მითითებულ პერიოდში საწარმოს კაპიტალი შეავსო 28 280 (ოცდარვა ათას ორას ოთხმოცი) ლარით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 46-47).

4. 2012 წლის 26 ოქტომბერსა და 18 დეკემბერს საწარმოს კაპიტალი დამატებით შეივსო 18 200 (თვრამეტი ათას ორასი) და 6 600 (ექვსი ათას ექვსასი) ლარით, ანუ ჯამში 24 800 (ოცდაოთხი ათას რვაასი) ლარით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 48-49).

5. 2013 წლის 13 მარტს დირექტორი გათავისუფლდა თანამდებობიდან და საწარმოს დირექტორად დაინიშნა უკრაინის მოქალაქე მ. ბ-ი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 39)

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1.საწარმოს ყოფილმა დირექტორმა 2014 წლის 13 მაისს სარჩელი აღძრა საწარმოს წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისათვის 24 800 ლარის დაკისრება მოსარჩელის სასარგებლოდ შემდეგ გარემოებებზე დაყრდნობით:

6.2.პარტნიორთან ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე ყოფილმა დირექტორმა იკისრა ვალდებულება, საწარმოს კაპიტალი 25-30 ათასი ლარის ფარგლებში შეევსო, რის სანაცვლოდ იგი საკუთრებაში მიიღებდა წილს საწარმოში მის მიერ განხორციელებული შენატანის პროპორციულად;

6.3.ყოფილმა დირექტორმა 2012 წლის 26 ოქტომბერსა და 18 დეკემბერს მოპასუხის კაპიტალის შესავსებად შეიტანა პირადი ფულადი სახსრები: 18 200 და 6 600 ლარი, ჯამში - 24 800 ლარი;

6.4.პარტნიორმა დაარღვია მხარეებს შორის არსებული შეთანხმება და მოსარჩელეს არ დაუთმო შეპირებული წილი;

6.5. პარტნიორმა მოსარჩელე უსაფუძვლოდ დაითხოვა სამსახურიდან. საწარმოს საჩივრის საფუძველზე, 2014 წლის 9 იანვრის დადგენილებით, მოსარჩელეს ბრალი დაედო საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,დ’’ და მესამე ნაწილის ,,ბ’’ ქვეპუნქტებით და ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 10 იანვრის განჩინებით, აღკვეთის ღონისძიების სახით, მის მიმართ გამოყენებულ იქნა გირაო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 105-107).

7. მოპასუხის შესაგებელი

7.1. საწარმომ წერილობითი შესაგებლით არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და მიუთითა შემდეგ არგუმენტებზე:

7.2. მოსარჩელეს საწარმოს საბანკო ანგარიშზე პირადი თანხა არ შეუტანია;

7.3. ყოფილმა დირექტორმა მართლსაწინააღმდეგოდ მიითვისა საწარმოს კუთვნილი 24 144,60 ლარი, რის გამოც, იგი მიცემულ იქნა სისხლისსამართლებრივ პასუხისგებაში;

7.4.საწარმოს კაპიტალში შეტანილი თანხა წარმოადგენდა პარტნიორის საკუთრებას და მოსარჩელეს ის კაპიტალში შეჰქონდა პარტნიორის მითითების შესაბამისად.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით ყოფილი დირექტორის სარჩელი საწარმოს წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა.

8.2.საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 316-ე, 317-ე, 385-ე, 317-ე და 976-ე მუხლებით.

8.3.სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ დასტურდებოდა ყოფილი დირექტორის მიერ 2012 წლის 26 ოქტომბერსა და 18 დეკემბერს საწარმოს კაპიტალის შესავსებად მისი კუთვნილი თანხების - 18 200 და 6 600 ლარის, ჯამში 24 800 ლარის შეტანა.

8.4. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია წილის ნასყიდობის თაობაზე ზეპირი შეთანხმების შესახებ და მიუთითა, რომ ზეპირი განმარტება არ წარმოადგენს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დამადასტურებელ მტკიცებულებას. ასევე, საქმეში წარდგენილი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის ამონაწერიდან დგინდებოდა, რომ საწარმოს 100%-იანი წილი საკუთრების უფლებით ირიცხებოდა საწარმოს დამფუძნებლის სახელზე.

8.5.საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ სადავო თანხის გადამხდელად საბანკო დოკუმენტებში მოსარჩელის მითითება არ გამოდგებოდა იმის მტკიცებულებად, რომ ფული ამ უკანასკნელის საკუთრება იყო, ვინაიდან, საქმეში არსებული მტკიცებულებებითა და მოსარჩელის განმარტებითვე დგინდებოდა, რომ მას საწარმოს კაპიტალში შეჰქონდა პარტნიორის მიერ გადმორიცხული თანხა (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ. 2 და 2012 წლის 13 ივლისისა და 24 მაისის საგადახდო დავალებები - ს.ფ. 108-109).

8.6.სასამართლომ იმსჯელა ვალდებულების წარმოშობაზე უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე და დაადგინა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობა არ წარმოშობილა უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ურთიერთობიდან, რადგან არ დასტურდებოდა მხარეებს შორის ბათილი გარიგების არსებობა და ამ გარიგების საფუძველზე, მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი თანხების მიღება. შესაბამისად, მოპასუხეს არ წარმოშობია მოსარჩელის მიმართ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე გადაცემული თანხის დაბრუნების ვალდებულება და მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, მოეთხოვა მოპასუხისაგან თანხის დაბრუნება.

9. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1. მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

9.2. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ სასამართლოს უნდა მიეთითებინა იმ მტკიცებულების შესახებ, რომელიც გააქარწყლებდა მოსარჩელის პოზიციას წილის ნასყიდობაზე გარიგების არსებობის შესახებ, ხოლო სასამართლოს არ მიუღია საწარმოს დამფუძნებლის ახსნა-განმარტება აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით;

9.3.მოპასუხის დამფუძნებელს უნდა დაემტკიცებინა, რომ სადავო თანხა, რომელიც მოსარჩელემ საკუთარი სახელით ჩარიცხა საწარმოს საბანკო ანგარიშზე წარმოადგენდა მის და არა მოსარჩელის კუთვნილ თანხას, რაც მოპასუხეს არ გაუკეთებია.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოსა და საკასაციო სასამართლოს განჩინებები

10.1.თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს.

10.2. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება.

10.3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 16 თებერვლის განჩინებით (იხ. ტ.3, ს.ფ.119-125) საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 2 ივლისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 412-ე მუხლი) შემდეგი სამართლებრივი შეფასებით: „საქმის მასალების მიხედვით, მოსარჩელეს აღძრული აქვს მიკუთვნებითი მოთხოვნა. ის მოითხოვს მოპასუხისათვის 24 800 ლარის დაკისრებას. მას მკაფიოდ და გასაგებად აქვს ჩამოყალიბებული ის შედეგი, რისი მიღწევაც სურს. მისი მოთხოვნა დასაბუთებულია იმით, რომ მან პარტნიორთან ზეპირი მოლაპარაკების შემდეგ, 2012 წლის 26 ოქტომბერს და 18 დეკემბერს მოპასუხის საწესდებო კაპიტალის შესავსებად გაიღო კუთვნილი თანხა - 18200 და 6600 ლარი, ანუ 24800 ლარი; საწარმოს წესდების თანახმად (იხ მუხლი 3.6.პ“რ“) ახალი/დამატებითი შენატანების გზით საწარმოს კაპიტალის გაზრდის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს არა დირექტორი, არამედ პარტნიორთა კრება. ასეთივე რეგულაციაა გათვალისწინებული მეწარმეთა შესახებ კანონის ნორმებითაც (შეადარეთ დასახელებული კანონის მუხლი 3.5, 47.2 და 9^1.5. „ზ“ მუხლები) მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების ანალიზი იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის საშუალებას, რომ, მოსარჩელის აზრით, მან პირადი თანხა საწარმოში ვალდებულების გარეშე შეიტანა და ამიტომაც საწარმოსაგან მოითხოვს შესრულებულის უკან დაბრუნებას {სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი}. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის უარყოფის მთავარ საფუძვლად მიუთითა იმაზე, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ის გარემოება, რომ შესრულების საგანი - 24 800 ლარი - მას, და არა პარტნიორს, ეკუთვნოდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოთხოვნის არსი და მისი საფუძველი ბუნდოვანია და ამიტომ შეუძლებელია საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება, დაუსაბუთებელია.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 დეკემბრის განჩინება და დასკვნები

11.1. სააპელაციო სასამართლომ 2016 წლის 22 დეკემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელად დატოვა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება.

11.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმ ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება, რომ მის მიერ მოპასუხის კაპიტალში შეტანილი თანხა 24 800 ლარის ოდენობით ეკუთვნოდა სწორედ მას.

11.3. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე ვალდებულების წარმოშობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ მხარეებს შორის ბათილი გარიგების არსებობა და ამ გარიგების საფუძველზე მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი თანხების მიღება არ დასტურდებოდა.

12. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

12.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 22 დეკემბრის განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

12.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ 2012 წლის 26 ოქტომბერსა და 18 დეკემბერს საწარმოს კაპიტალში კასატორის მიერ შეტანილი თანხა 18 200 და 6 600 ლარი, ჯამში - 24 800 ლარი, ეკუთვნოდა მოწინააღმდეგე მხარეს; გაუგებარია, თუ რის საფუძველზე დაასკვნეს ქვემდგომმა სასამართლოებმა აღნიშნული, მით უფრო, როდესაც მოპასუხეს (საწარმოს დამფუძნებელს) დღემდე არ დაუფიქსირებია საწინააღმდეგო მოსაზრება. საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ზემოაღნიშნული თანხა ეკუთვნოდა არა კასატორს, არამედ საწარმოს დამფუძნებელს;

12.3. სასამართლოებმა არ გამოიყენეს სსკ-ის 105-ე მუხლი, წინასწარ დადგენილი ძალა მიანიჭეს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს და გადაწყვეტილების მიღებისას გაითვალისწინეს მხოლოდ მოპასუხის მიერ მითითებული მტკიცებულებები;

12.4. ქვემდგომმა სასამართლოებმა არასწორად განმარტეს მათ მიერ გამოყენებული საკანონმდებლო ნორმები და არასწორად დაადგინეს მხარეთა შორის საწარმოს წილის ნასყიდობაზე ზეპირი გარიგების არარსებობის ფაქტი.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

13.2.საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 19 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი და მიღებულ იქნა განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ ყოფილი დირექტორის საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვის, საქმის მასალების შესწავლისა და არსებული მტკიცებულებების ერთობლივად გაანალიზებით მიიჩნია, რომ საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს კასატორის მოთხოვნა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

15. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საკასაციო სასამართლოს 2016 წლის 16 თებერვლის განჩინებაში ასახულ სამართლებრივ შეფასებაზე, რომლის საფუძველზე საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა ქვემდგომ სასამართლოს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.3. ქვეპუნქტი). მოსარჩელის მიერ აღძრული მიკუთვნებითი სარჩელი ეფუძნებოდა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მან მოპასუხე საწარმოს ერთადერთ პარტნიორთან ზეპირი მოლაპარაკების შემდეგ, 2012 წლის 26 ოქტომბერს და 18 დეკემბერს მოპასუხის კაპიტალის შესავსებად გაიღო კუთვნილი თანხა - 18200 და 6600 ლარი, ანუ სულ - 24800 ლარი; შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების საფუძველზე მან პირადი თანხა ვალდებულების გარეშე შეიტანა საწარმოში და ამ უკანასკნელისაგან მოითხოვს შესრულებულის უკან დაბრუნებას [სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი]. მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებზე მოპასუხემ საკუთარ წერილობით შესაგებელში მიუთითა, რომ კატეგორიულად ვერ დაეთანხმებოდა მოსარჩელის მტკიცებას ამ უკანასკნელის კუთვნილი თანხების საწარმოს საბანკო ანგარიშზე შეტანის თაობაზე; მოპასუხის მტკიცებით, ყოფილმა დირექტორმა საწარმოში მუშაობისას სამსახურებრივი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებით მიითვისა საწარმოს კუთვნილი დიდი ოდენობის ქონება, რაც დასტურდებოდა მის წინააღმდეგ აღძრული სისხლის სამართლის საქმით (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ.145).

16. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ არ არის გასაზიარებელი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა (იხ. ამ გადაწყვეტილების 3.5. ქვეპუნტი), რასაც დაეთანხმა სააპელაციო სასამართლოც (იხ. 6.2. ქვეპუნქტი), რადგან ყოფილმა დირექტორმა სარჩელში არა მხოლოდ ის მიუთითა, რომ საწარმოს დამფუძნებლისაგან კაპიტალში შესატანად გადმორიცხული თანხები შეიტანა საწარმოს კაპიტალის შესავსებად (24.05.2012წ. გადმორიცხული 4000 აშშ დოლარი იმავე დღეს შეიტანა 6480 ლარის ოდენობით საწარმოს ანგარიშზე; 13.07.2012წ. გადმორიცხული 1100 აშშ დოლარი იმავე დღეს 1800 ლარის ოდენობით შეიტანა საწარმოს ანგარიშზე, რითაც საწარმოს დამფუძნებლის მიერ უშუალოდ საწარმოში გადარიცხულ 15500 ლართან და 4500 ლართან ერთად, საწარმოში ზაფხულისათვის მთლიანობაში ჩარიცხული იყო 28 280 ლარი) არამედ, მოსარჩელემ საწარმოს საბანკო ანგარიშზე მისი კუთვნილი თანხები - სულ 24 800 ლარი შეიტანა (იხ. ამ გადაწყვეტილების 1.1.2 ქვეპუნქტი; სარჩელი - ტ.1, ს.ფ. 2-3), რის დასტურადაც წარადგინა სალაროს შემოსავლის ორდერები (იხ. ტ.1, ს.ფ.108-109), რომლის მიხედვითაც შემტანია - მოსარჩელე, ხოლო მიმღები - მოპასუხე საწარმო. საწარმოში ყოფილ დირექტორს შეტანილი აქვს 1800 ლარი, 18 200 ლარი, 6600 ლარი, 6480 ლარი; ოთხივე შემთხვევაში გადახდის დანიშნულებად მითითებულია საწესდებო კაპიტალი. ამ თანხებიდან, მოსარჩელის მითითებით, მისი კუთვნილია 18200 და 6600 (სულ 24 800) ლარი, რაც საწარმოს დამფუძნებელთან მიღწეული იმ ზეპირი გარიგების საფუძველზე შეიტანა, რაც მოსარჩელისათვის საწარმოს კაპიტალში განხორციელებული შენატანის პროპორციულად საწარმოში წილის მიღებას უკავშირდებოდა. მოსარჩელის მიერ საკუთარი თანხების საწარმოში შეტანის ფაქტობრივ გარემოებას იმ თვალსაზრისით, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი გარიგება, მოპასუხე მხოლოდ იმ კონტექსტში შეედავა, რომ მოსარჩელეს მისი კუთვნილი თანხა არ შეუტანია საწარმოს ანგარიშზე (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-10 პუნქტი).

17. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, „პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები“. სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანი, რომელიც წარმოადგენს სადავო მატერიალურსამართლებრივ ფაქტებს, რომელზეც მიუთითებენ მოსარჩელე და მოპასუხე, მოთხოვნის თუ შესაგებლის დასაბუთების ან გაქარწყლებისათვის, შეუძლებელია წარმოვიდგინოთ მტკიცებითი საქმიანობის გარეშე. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილი ნათელი დადასტურებაა იმისა, რომ მოპასუხე ვალდებულია, საქმის მომზადების მიზნით აქტიურად იმოქმედოს, რაც, უპირველესად, სასამართლოსათვის სარჩელზე მისი წერილობითი მოსაზრებების წარდგენაში გამოიხატება, რაც უნდა პასუხობდეს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მოთხოვნებს.

18. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელის უარყოფის მთავარ საფუძვლად მიუთითა იმაზე, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ის გარემოება, რომ შესრულების საგანი - 24 800 ლარი - მას და არა პარტნიორს ეკუთვნოდა, აღნიშნული დასკვნა გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც.

19. ქვემდგომ სასამართლოებს დადგენილი აქვთ, რომ არ დასტურდებოდა მხარეებს შორის ბათილი გარიგების არსებობა და ამ გარიგების საფუძველზე, მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი თანხების მიღება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ პოზიციის გაზიარების შემთხვევაშიც, რომ საწარმოს დამფუძნებელსა და ყოფილ დირექტორს შორის საერთოდ არ არსებობდა რაიმე შეთანხმება, ამ უკანასკნელს, როგორც იმხანად საწარმოს დირექტორს, არ ჰქონდა ვალდებულება, საწარმოს კაპიტალში პირადი თანხები შეეტანა.

20. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნას, რომ მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა პირადი თანხების შეტანა საწარმოს საბანკო ანგარიშზე და უთითებს ამ გადაწყვეტილების 10-12 პუნქტებში განვითარებულ მსჯელობაზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არათანასწორად გადანაწილებამ გამოიწვია საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა, რადგან განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში, მოპასუხემ გარდა მითითებისა, რომ მოსარჩელეს არ ეკუთვნოდა სადავო 24 800 ლარი, ვერანაირი მტკიცებულება ვერ წარუდგინა სასამართლოს სადავო თანხის საწარმოს დამფუძნებლისადმი კუთვნილების შესახებ. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი საგადახდო დავალებების გამაქარწყლებლად მოპასუხის განმარტება, რომ საწარმოს დირექტორი რიცხავდა თანხებს უკრაინიდან იმ პირობებში, როდესაც ყოფილი დირექტორი უთითებს, რომ საწარმოს კაპიტალი რამდენიმე გზით ივსებოდა: დამფუძნებლის მიერ საწარმოს ანგარიშზე ჩარიცხული თანხით; დირექტორისათვის გადარიცხული თანხით, რაც ამ უკანასკნელს იმავე დღესვე შეჰქონდა საწარმოს ანგარიშზე, ხოლო სადავო 24 800 ლარი მოსარჩელის პირადი თანხაა, სადავო თანხის კუთვნილების თაობაზე მტკიცების ტვირთს მოპასუხეს უბრუნებს, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, მხოლოდ იმას აღნიშნავს, რომ კატეგორიულად არ იზიარებს მოსარჩელის აღნიშნულ პოზიციას, რაც დაუსაბუთებელი და არასაკმარისია მოსარჩელის მითითებისა და მტკიცების გასაბათილებლად (იხ. ტ.1, სარჩელი - ს.ფ. 1-19 და შესაგებელი - ს.ფ. 143-150).

21. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, გამოვლენილია ყოფილი დირექტორის მიერ საწარმოს საბანკო ანგარიშზე ვალდებულების გარეშე პირადი (მოსარჩელის კუთვნილი) 24 800 ლარის შეტანა, რაც სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა „პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა. ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში“ და 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“ საფუძველზე, დაბრუნებას ექვემდებარება, რადგან მოსარჩელის კუთვნილი 24 800 ლარის გადანაცვლებას საწარმოს საბანკო ანგარიშზე არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და, როგორც უსაფუძვლოდ (ვალდებულების გარეშე) გადახდილი, მის დაბრუნებაზე უფლებამოსილი პირია მოსარჩელე.

22. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა, რომ: „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილი იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას“ (იხ. სუსგ. #ას-184-171-2015, 20.05.2016; #ას-74-71-2016, 225-215-2016, 25.05.2016წ; # ას --1193-1122-2015, 31.05.2016წ.).

23. მოპასუხისათვის დაკისრებული სახელმწიფო ბაჟი მითითებულია წინამდებარე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. დ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 დეკემბრის განჩინება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. დ. ყ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;

4. შპს "მ-ის" დ. ყ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს 24 800 (ოცდაოთხი ათას რვაასი) ლარის გადახდა;

5. შპს "მ-ის" დ. ყ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის - 2 976 (ორი ათას ცხრაას სამოცდათექვსმეტი) ლარის გადახდა;

6. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე