საქმე№აs-1219-1139-2017 12 იანვარი, 2018 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენა

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.ბ." (მოპასუხე)

წარმომადგენლები - კ.ბ–ძე, ზ.ბ., მ.ნ.

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „S.I." (მოსარჩელე)

წარმომადგენლები - ი.კ., რ.რ.

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 მარტის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად აღიარება

აღწერილობითი ნაწილი :

1. რ.ჯ.ს., რომელიც გერმანიის მოქალაქეა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კომპანიის პარტნიორი ან დამფუძნებელი) 2013 წლის 22 თებერვლიდან საქართველოში რეგისტრირებული საწარმოს, შპს ,,ს.ი–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე, საწარმო ან კომპანია), 100% წილის მესაკუთრეა. აღნიშნული კომპანია სამეწარმეო, საინვესტიციო და სხვა სახის საქმიანობას ისახავდა მიზნად (იხ. ტომი 1, ს.ფ. 38-39).

2. 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მინდობილობა), კომპანიის პარტნიორმა ვ.თ–ს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც კომპანიის ყოფილი დირექტორი ან დირექტორი) მიანიჭა უფლებამოსილება, მისი სახელით დაეფუძნებინა კომპანია (შპს „S.I.”) და ხელი მოეწერა სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე. აღნიშნული მინდობილობით, დირექტორს პარტნიორისგან ენიჭებოდა კომპანიის დაფუძნების, სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელმოწერისა და სხვა ზოგადი ხასიათის უფლებამოსილებები (იხ. მინდობილობა, ტ.1. ს.ფ. 29-32).

3. 2013 წლის 22 თებერვალს რეგისტრაციასთან ერთად, დირექტორის მითითებით, კომპანიამ ანგარიშები გახსნა სს „ს.ბ–სა“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი ან ბანკი) და სს ,,თ. ბ–ში”.

4. 2013 წლის 23 მაისს დირექტორმა საჯარო რეესტრში წარადგინა კომპანიის წესდება ახალი რედაქციით, რომელშიც შეტანილი იყო ერთადერთი ცვლილება, სახელდობრ, 4.4. მუხლს დაემატა შემდეგი შინაარსის პუნქტი: „პარტნიორის წინასწარი თანხმობის გარეშე დირექტორი უფლებამოსილია: დადოს ნებისმიერ პირთან ნებისმიერი გარიგება, მათ შორის: იპოთეკის, გირავნობის, ოვერდრაფტის, საბანკო კრედიტის, საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ, საკრედიტო ხაზის, აკრედიტივის, გარანტიის, იპოთეკა-ნასყიდობის, თავდებობისა და სხვა ხელშეკრულებები; გახსნას, დახუროს, მართოს და განკარგოს ს.ი–ის კუთვნილი საბანკო ანგარიშები საქართველოს ნებისმიერ ბანკში, მათ შორის, სს "თ.ბ–ში" და აწარმოოს ნებისმიერი საბანკო ოპერაცია; იყოს წარმომადგენელი ნებისმიერ პირთან, აგრეთვე, აწარმოოს ნებისმიერი სახის სამართლებრივი ურთიერთობა ნებისმიერ პირთან, ორგანიზაციასთან, დაწესებულებასთან, მათ შორის, სახელმწიფო ორგანოებთან, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოსთან, ადგილობრივ თვითმმართველობებთან, ასევე, მათ სამსახურებთან; მიიღოს, გამოითხოვოს, ნებისმიერი ნებართვა (მათ შორის: სამშენებლო, საპროექტო საქმიანობასთან დაკავშირებით) ლიცენზია, ცნობა, თანხმობა და ა.შ." (იხ. 2013 წლის 23 მაისის განცხადება წესდების ცვლილების თაობაზე, ტომი 1, ს.ფ 42 და წესდების 2013 წლის 23 მაისის რედაქცია („წესდების მეორე რედაქცია“), ტომი 1, ს.ფ 43-46).

5. 2013 წლის 14 მაისს და 2013 წლის 6 ივნისს, დამფუძნებელმა (რ. ს–მა) კომპანიას თიბისი ბანკის ანგარიშზე 5 558 925 ევრო ჩაურიცხა. ამ თანხაზე კომპანიამ ბანკთან ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულებები გააფორმა წლიური შესაბამისად, 8 და 7%-იანი სარგებლის დარიცხვის პირობით.

6. 2013 წლის 10 ივნისს დაფუძნდა შპს „ს.ი.“, რომლის ერთ-ერთ პარტნიორს, 33% წილის მესაკუთრეს, კომპანიის ყოფილი დირექტორის მეუღლე - მ.თ. წარმოადგენს (იხ. შპს ,,ს.ი.ს“ ამონაწერი, ტომი 1, ს.ფ 47-48).

7. 2013 წლის 26 ივნისიდან 2014 წლის 15 ივლისის ჩათვლით, დამფუძნებელმა (რ. ს–მა) კომპანიას მოპასუხის ანგარიშზე 1 441 075 ევრო ჩაურიცხა. 2013 წლის 25 და 26 ივნისს, კომპანიის დირექტორმა სს „თ.ბ–თან“ შეწყვიტა აღნიშნული ანაბრის ხელშეკრულებები.

8. 2013 წლის 26 ივნისს მოსარჩელესა და მოპასუხე ბანკს შორის გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 2 000 000 ევროზე, რომლის ვადა განისაზღვრა 2016 წლის 26 ივნისამდე. იმავე დღეს გაფორმდა დამატება აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, სადაც მიეთითა, რომ შპს „ს.ი–თან“ მომავალში დასადები საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად დაგირავდებოდა აღნიშნული ანაბარი (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE3..... და მისი დამატება, ტომი 1, ს.ფ 55-56);

9. 2013 წლის 27 ივნისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 3 500 000 ევროზე, რომლის ვადა განისაზღვრა 2016 წლის 27 ივნისამდე. იმავე დღეს გაფორმდა დამატება აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე, რომლის თანახმადაც შპს „ს. ი–თან“ მომავალში დასადები საკრედიტო ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად უნდა დაგირავებულიყო აღნიშნული ანაბარი (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება GE..... და მისი დამატება, ტომი 1, ს.ფ 57-58);

10. 2014 წლის 20 ივნისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 500 000 ევროზე. დეპოზიტის ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 20 ივნისამდე (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება .... ტომი 1, ს.ფ 103);

11. 2014 წლის 15 ივლისს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ვადიანი ანაბრის ხელშეკრულება 1 000 000 ევროზე. დეპოზიტის ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 15 ივლისამდე (იხ. ვადიანი დეპოზიტის ხელშეკრულება G......, ტომი 1, ს.ფ 127);

12. 2013 წლის 28 ივნისს კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელის სახელით დადო სადავო გირავნობის ხელშეკრულება N1....-ა (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის 3 500 000 ევროს მეორე კომპანიის საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტომი 1, ს.ფ 59-65 და საკრედიტო ხელშეკრულება №.... ტომი 1, ს.ფ 71-80).

13. 2013 წლის 20 სექტემბერს კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელის სახელით დადო სადავო გირავნობის ხელშეკრულება .... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეორე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის 2 000 000 ევროს მეორე კომპანიის საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტომი 1, ს.ფ 81-89 და საკრედიტო ხელშეკრულება N ....., ტომი 1, ს.ფ 92-102).

14. 2014 წლის 20 ივნისს კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელის სახელით დადო სადავო გირავნობის ხელშეკრულება N ....(შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მესამე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის - 500 000 ევროს მეორე კომპანიის საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტომი 1, ს.ფ 104-115 და საკრედიტო ხელშეკრულება N ....., ტომი 1, ს.ფ 116-127).

15. 2014 წლის 16 ივლისს კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელის სახელით დადო სადავო გირავნობის ხელშეკრულება .... (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მეოთხე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება), მოსარჩელის ანაბარზე არსებული თანხის, 1 000 000 ევროს, მეორე კომპანიის საკრედიტო ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაგირავების თაობაზე (იხ. გირავნობის ხელშეკრულება, ტომი 1, ს.ფ 128-135 და საკრედიტო ხელშეკრულება N ....., ტომი 1, ს.ფ 140-149).

16. კომპანიის დამფუძნებელმა პარტნიორმა ანაბრებზე განთავსებული თანხების დაგირავების შესახებ 2014 წლის ბოლოს შეიტყო, რის შემდეგაც მან მიიღო გადაწყვეტილება კომპანიის დირექტორის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ (იხ. კომპანიის ახალი ამონაწერი რეესტრიდან, ტომი 1, ს.ფ 152-154).

17. 2015 წლის 17 ივლისს კომპანიამ სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული 2013 წლის 28 ივნისის, 2013 წლის 20 სექტემბრის, 2014 წლის 26 ივნისისა და 2014 წლის 16 ივლისის გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნით. მისი მტკიცებით, 2013-2014 წლებში, ოთხი დამოუკიდებელი ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხის სასარგებლოდ, მისმა ყოფილმა დირექტორმა დააგირავა ჯამში შვიდ მილიონ ევროდ ღირებული კომპანიის მიერ მოპასუხე ბანკში გახსნილი ოთხი ანაბარი. დაგირავება განხორციელდა მესამე პირის - შპს ,,ს.ი–ს“ სასარგებლოდ, რომელსაც კომპანიასთან რაიმე კავშირი არ ჰქონდა, თუმცა, როგორც მოგვიანებით გაირკვა, მითითებული კომპანია დაკავშირებული იყო მის ყოფილ დირექტორთან, რომლის მეუღლეც შპს „ს.ი–ს“ 30 %-იანი წილის მესაკუთრე იყო. მოსარჩელის მტკიცებით, ყოფილი დირექტორისათვის კომპანიის დამფუძნებელს სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების დადების უფლებამოსილება არ მიუნიჭებია. პარტნიორს არც გარიგებების დადების შემდგომ მოუწონებია დირექტორის ეს მოქმედება. 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, პარტნიორმა დირექტორს მხოლოდ მისი სახელით კომპანიის დაფუძნებისა და შესაბამის სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელის მოწერის უფლებამოსილება მიანიჭა. 2013 წლის 22 თებერვალს კომპანიის დირექტორმა ამავე წლის 21 თებერვლის მინდობილობის საფუძველზე, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში სტანდარტული წესდების ფორმით განახორციელა კომპანიის რეგისტრაცია, რომლის დირექტორადაც თავად აღირიცხა, ხოლო 100%-იანი წილის მესაკუთრედ პარტნიორი მიეთითა. მოსარჩელის მტკიცებით, 2013 წლის 23 მაისს დირექტორმა სათანადო უფლებამოსილების გარეშე ხელმეორედ მიმართა საჯარო რეესტრს და წარადგინა წესდება ახალი რედაქციით, რომელშიც შეტანილ იქნა ერთადერთი ცვლილება, კერძოდ კი, 4.4 მუხლში ჩამატებულ იქნა პუნქტი, რომლის მიხედვითაც დირექტორს პარტნიორის წინასწარი თანხმობის გარეშე შეეძლო, დაედო ნებისმიერი სახის გარიგებანი (მათ შორის იპოთეკის, გირავნობის, ოვერდრაფტის, საბანკო კრედიტის და ა.შ.). აღნიშნული ცვლილების განხორციელების უფლებამოსილება დირექტორს არ გააჩნდა, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ ბანკი შესაძლოა, დაეყრდნოს წესდების რედაქციას, იგი ამავდროულად ვალდებულია, გადაამოწმოს წესდების ნამდვილობა, კერძოდ კი, ის გარემოება, მიღებულია თუ არა წესდება/წესდებაში ცვლილება პარტნიორის ან მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლის თანხმობით. საწარმოს პარტნიორმა კომპანიის ფულადი სახსრების დაგირავების შესახებ მხოლოდ 2014 წლის ბოლოს შეიტყო, რის შემდგომაც, მან დაუყოვნებლივ შეუწყვიტა დირექტორს უფლებამოსილება. მოსარჩელის მოსაზრებით, ხელშეკრულებები არ შეიცავდა კანონით დადგენილ რეკვიზიტებს, კერძოდ კი, შპს ,,ს.ი–ს“ სესხის მიზნობრიობაში საკრედიტო ხელშეკრულების 3.16 მუხლის თანახმად, მითითებულია, რომ იგი მიმართულია შპს ,,ი.ბ.ჯ–ში“ ინვესტიციის განსახორციელებლად, კაპიტალში წილის შესყიდვისთვის, ასევე - პირველი სადავო გირავნობის ხელშეკრულება არ შეიცავს ინფორმაციას უშუალოდ მოვალე პირის შესახებ, ვის სასარგებლოდაც დაიდო გირავნობის ხელშეკრულება; მეორე სადავო გირავნობის ხელშეკრულების 2.3. მუხლში აღნიშნულია, რომ პასუხისმგებლობის მაქსიმალური თანხა განსაზღვრულია დანართში ,,ა“, თუმცა აღნიშნული დანართი აღწერს მხოლოდ გირავნობის საგანს და არაფერს უთითებს მაქსიმალური თანხის ოდენობაზე, საიდანაც შეიძლება ძირითადი მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს, ასევე, არც ამ ხელშეკრულებაშია ინფორმაცია უშუალოდ მოვალე პირის შესახებ; მესამე სადავო გირავნობის ხელშეკრულება არ შეიცავს მონაცემებს მოვალე მესამე პირის თაობაზე, ხოლო ამავე გარიგების დანართი N2-ში არ არის მითითებული მოვალის საიდენტიფიკაციო ინფორმაცია.

18. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მან წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი. მისი განმარტებით, გირავნობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოსარჩელე კომპანიის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განსაზღვრისას ბანკი დაეყრდნო წესდების 4.4. მუხლს, რომლის შესაბამისად, დირექტორი აღჭურვილი იყო უფლებამოსილებით, მიეღო გადაწყვეტილება კომპანიის კუთვნილი ქონების დაგირავების თაობაზე. ამასთან, დირექტორს გააჩნდა წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებაც, რათა საწარმოს სახელით გაეფორმებინა გირავნობის ხელშეკრულება. მოპასუხის მტკიცებით, წესდებით კომპანიის დირექტორი აღჭურვილი იყო სრული ხელმძღვანელობით/წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, გაეფორმებინა გირავნობის ხელშეკრულება და დაეგირავებინა ფულადი სახსრები. ყურადსაღები იყო, რომ ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების განსაზღვრის მიზნით, ბანკმა შეამოწმა კომპანიის გადაცემული წესდება და კომპანიის დირექტორი მიჩნეულ იქნა იმ პირად, რომელსაც გააჩნდა უფლებამოსილება, დაეგირავებინა კომპანიის ქონება. ამასთან, საწარმოს მიერ დადასტურებულ იქნა, რომ გირავნობის ხელშეკრულების დადების/ხელმოწერისა და შესრულებისთვის საჭირო უფლებამოსილების მიზნით მოპოვებული იყო ყველა სახის ნებართვა, მინდობილობა და თანხმობა. მოპასუხემ მიუთითა, რომ არცერთი გირავნობის ხელშეკრულება ცალკე აღებული, არ აღემატებოდა საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50%-ს, ასევე, მისი მტკიცებით, მოსარჩელემ არ განმარტა, თუ რატომ არ წარმოადგენდა სადავო გარიგებები ჩვეულებრივ სამეწარმეო საქმიანობას და რატომ ეწინააღმდეგებოდა წესდებით განსაზღვრული საქმიანობის საგანს, მაშინ, როდესაც, წესდების პირველი მუხლით საზოგადოების საქმიანობის სფერო განსაზღვრული არ ყოფილა და მოიცავდა ნებისმიერი სახის საქმიანობას, რაც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით აკრძალული ან შეზღუდული არ არის. მოპასუხის მოსაზრებით, წესდებაში განხორციელებული ცვლილებების საფუძვლების კანონიერების კვლევა არ წარმოადგენდა ბანკის ვალდებულებას, ვინაიდან აღნიშნულის ვალდებულება/უფლებამოსილება გააჩნია ნოტარიუსს ან ადმინისტრაციულ ორგანოს, რომლის მონაცემებისადმი არსებობს ნდობისა და უტყუარობის პრეზუმფცია. მოპასუხის განმარტებით, ბანკი არ არის ის პირი, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს მოპასუხე მხარეს მოსარჩელე კომპანიის წესდებაში შესული ცვლილების ბათილად აღიარებასთან დაკავშირებით, შესაბამისად, არ იკვეთებოდა ბანკთან გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლები.

19. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები იმ საფუძვლით, რომ კომპანიის ყოფილ დირექტორს დამფუძნებლის თანხმობის გარეშე არ შეეძლო ანაბრების მესამე პირის ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით დაგირავება. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, მე-8, 50-ე, 59-ე, 111-ე, 319-ე მუხლები, ასევე, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.3, 9.4, 9.5, 9¹.5, 9¹.7 მუხლები.

20. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

20.1. აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლომ კომპანიის საქველმოქმედო საქმიანობის საკითხი არასწორად მიიჩნია უდავო ფაქტობრივ გარემოებად (გადაწყვეტილების 3.1.1. პუნქტი), რადგან მოპასუხე მხარემ იგი ეჭვქვეშ დააყენა, როგორც წარმოდგენილ შესაგებელში, ასევე, ახსნა-განმარტების ეტაპზე, ამასთან, აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად რაიმე არსებითი მტკიცებულება არ ყოფილა წარმოდგენილი;

20.2. მისი მტკიცებით, ბანკი არ არის ის პირი, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს მოპასუხე მხარეს, კომპანიის დირექტორის მიერ საჯარო რეესტრში განხორციელებული ცვლილების არაკანონიერად აღიარებასთან/ბათილად მიჩნევასთან დაკავშირებით. ადმინისტრაციულ სამართლებრივი აქტი ამჟამადაც ძალაშია და იგი არ ყოფილა შეცილებული არც კომპანიისა და არც კომპანიის დამფუძნებლის მიერ. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, დირექტორზე დელეგირებულ იქნა შეუზღუდავი უფლებამოსილება, მათ შორის, წილის განსაზღვრისა თუ კომპანიასთან მიმართებით ნებისმიერი ქმედების განხორციელების ჩათვლით, შესაბამისად, დირექტორი უფლებამოსილი იყო, კომპანიის წესდებაში დამფუძნებლის სახელით შეეტანა სადავო ცვლილებები;

20.3. აპელანტის განმარტებით, უსაფუძვლო იყო მითითება იმის თაობაზე, რომ წესდებაში ცვლილება კომპანიის ყოფილმა დირექტორმა შეიტანა, რადგან ცვლილება არა კომპანიის დირექტორის, არამედ კომპანიის დამფუძნებლის სახელით შევიდა. ამასთან, მართებულად მოქმედებდა თუ არა საჯარო რეესტრი ადმინისტრაციული წარმოების პროცესში, არ წარმოადგენს ბანკის მტკიცების ტვირთს. საჯარო რეესტრის ქმედება არაკანონიერადაც რომ იქნეს მიჩნეული, აღნიშნული მაინც არ ქმნის ბანკის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების განმახორციელებელ პირად მიჩნევისა და გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველს;

20.4. არასწორია სასამართლოს დასკვნა, რომ მხარეთა შორის შორის დადებული სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები სცდებოდა კომპანიის სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებსა და მიზნებს. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კომპანიის ჩვეულ საქმიანობას - ინვესტიციების შედეგად მიღებული თანხის ქველმოქმედებაზე დახარჯვა წარმოადგენდა, მან ვერ დაადასტურა. საქართველოში მოქმედ ბანკებში ანაბრებზე დარიცხული პროცენტის ოდენობა საკმაოდ მიმზიდველია განვითარებული ქვეყნების კომპანიებისა ან/და ფიზიკური პირებისათვის, შესაბამისად, მოპასუხე ბანკში ანაბრებზე განთავსებულია უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისა და კომპანიების დეპოზიტები, რომლებსაც ინვესტორობასა და ქველმოქმედებაზე პრეტენზია არ აქვთ;

20.5. აპელანტის მოსაზრებით, დეპოზიტზე თანხის განთავსება არ წარმოადგენს საინვესტიციო საქმიანობას, ამ მხრივ, ერთადერთი დებულება, რომელსაც სასამართლო ეყრდნობა, წესდებაში კომპანიის საქმიანობის მიზნებზე არსებული ჩანაწერია, თუმცა მასში არაფერია ნათქვამი საქველმოქმედო საქმიანობაზე. გარდა ამისა, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ კომპანიის პარტნიორმა საქმის არსებითად განხილვისას აღიარა მსესხებლისა და მოსარჩელე კომპანიის ყოფილი დირექტორისგან გირავნობის საკომპენსაციოდ ანაბარზე დარიცხული პროცენტის ადეკვატური თანხის მიღების ფაქტი, რაც თავისთავად აბათილებდა კომპანიის იმ არგუმენტს, რომ პარტნიორს დაგირავების შედეგად სარგებელი არ მიუღია.

20.6. აპელანტმა მიუთითა მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-3 პუნქტზე (რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ დაინტერესებული პირისთვის წინასწარ იყო ცნობილი ამ მონაცემების უზუსტობა) და აღნიშნა, რომ გირავნობის შესახებ გარიგებების გაფორმების პერიოდში ბანკისათვის არ იყო ცნობილი რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის ან სამართალდარღვევის შესახებ, არც მოსარჩელეს მიუთითებია სარჩელში და არც სასამართლოს დაუდგენია. შესაბამისად, უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, ბანკს დამატებით რაიმე სახის დოკუმენტის მოძიება (მათ შორის ცვლილების საფუძვლის კანონიერების შემოწმება) არ ევალებოდა;

20.7. აპელანტი არ დაეთანხმა სასამართლოს დასკვნას მის არაკეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ ბანკი მართლსაწინააღმდეგოდ არ მოქმედებდა. ბანკის მხრიდან არაკეთილსინდისიერება მაშინ გამოიკვეთებოდა, თუ კომპანიის დირექტორთან ერთად დაგეგმავდა საწარმოს პარტნიორისათვის ზიანის მიმყენებელ მოქმედებებს, ან გირავნობის მომენტში ეცოდინებოდა პარტნიორის ნეგატიური დამოკიდებულება წესდებაში შეტანილ ცვლილებებთან მიმართებით. ცალსახაა, რომ ასეთი ფაქტი არ გამოიკვეთა და არც მოსარჩელის ან/და სასამართლოს მხრიდან ყოფილა აღნიშნულზე აპელირება.

20.8. აპელანტის მტკიცებით, 2014 წლის 24 მაისის ადმინისტრაციულ-სამრთლებრივი აქტის გამოცემისას, ადმინისტრაციული ორგანო იყო ვალდებული შეესწავლა აქტის გამოცემისათვის ყველა საჭირო გარემოება და მხოლოდ მათი გამოკვლევის შემდეგ მიეღო შესაბამისი გადაწყვეტილება. შესაბამისად, რომც არ მოქმედებდეს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ბანკის მხრიდან ადმინისტრაციული აქტის მიმართ კანონიერი ნდობა იკვეთება. ამასთან, ყურადსაღებია ისიც, რომ ადმინისტრაციული აქტი ამჟამადაც ძალაშია, იგი დღემდე არ ყოფილა შეცილებული კომპანიისა და მისი პარტნიორის მხრიდან, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, ძალაშია ადმინისტრაციულ - სამართლებრივი აქტი წესდებაში ცვლილების შეტანის შესახებ, მაშინ, როდესაც, ბანკის მიმართ არსებობს პრეტენზია არსებული/მოქმედი რედაქციის შესაბამისად განხორციელებული ქმედების უკანონობის შესახებ. მისი მოსაზრებით სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა სსკ-ის 59-ე, 111-ე და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 და მე-9¹ მუხლები, რასაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა.

21. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 27 მარტის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი მოსამართლეთა უმრავლესობით არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება (ერთ-ერთი მოსამართლე დარჩა განსხვავებულ აზრზე).

21.1. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნები და მიიჩნია, რომ სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2013 წლის 21 თებერვლის მინდობილობით, კომპანიის ყოფილ დირექტორს, პარტნიორისგან ენიჭებოდა მხოლოდ კომპანიის დაფუძნების, სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე ხელმოწერისა და სხვა ზოგადი უფლებამოსილებები, დამატებითი მინდობილობის გაფორმებისა და პარტნიორთან/დამფუძნებელთან წინასწარი თანხმობის გარეშე კომპანიის წესდებაში ცვლილებების შეტანის უფლებამოსილება დირექტორს არ გააჩნდა.

21.2. პალატის განმარტებით, მართალია, ბანკი ყოველთვის არ არის ვალდებული, შეამოწმოს წესდების ცვლილების კანონიერება, თუმცა იმ პირობებში, როდესაც იკვეთება კომპანიისთვის უჩვეულო ტრანზაქციების განხორციელება, როგორიცაა, მაგალითად, დირექტორის მიერ პარტნიორის ნაცვლად ხელმოწერილ წესდებაში ცვლილების შეტანა ანაბრების გადმოტანამდე რამდენიმე დღით ადრე, ასევე, მოსარჩელესთან კავშირის არმქონე შპს „ს.ი–ს“ სასარგებლოდ გირავნობის ხელშეკრულებების გაფორმება (რაც არ შეიძლება მიჩნეული ყოფილიყო კომპანიისთვის სასარგებლო ქმედებად) და მოსარჩელის მიერ მთელი ქონების დაგირავება, წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს იმისთვის, რათა კეთილსინდისიერ საკრედიტო დაწესებულებას ევარაუდა, რომ მისი კლიენტის წარმომადგენელი ბოროტად სარგებლობდა უფლებამოსილებით, ამიტომ მას უნდა გამოეჩინა სათანადო გულისხმიერება და ამ გარიგებების დადებასთან დაკავშირებით გადაემოწმებინა 100% წილის მქონე პარტნიორის ნების არსებობა;

21.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ მოპასუხე, როგორც სადავო ხელშეკრულებების მხარე, კონკრეტულ შემთხვევაში არ შეიძლებოდა, დაყრდნობოდა საზოგადოების წესდების 4.4. პუნქტით განსაზღვრული დირექტორის უფლებამოსილების შესახებ ჩანაწერის სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას, ვინაიდან, თვალსაჩინო იყო, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო (გირავნობის) გარიგებების გაფორმება არ შედიოდა მოსარჩელე კომპანიის ინტერესებში და მეტიც, ამ გარიგებების დადებითა და 7 000 000 ევროს მესამე პირის ვალდებულების უზრუნველყოფით, ფაქტობრივად განხორციელდა საზოგადოების საზიანოდ მისი მთლიანი აქტივის დატვირთვა ვალდებულებით, მით უმეტეს, რომ ბანკისათვის ყველა შემთხვევაში ცნობილი უნდა ყოფილიყო, რომ შპს „ს.ი–ს“ მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა, ავტომატურად გამოიწვევდა ამ თანხის დაკარგვას და მოსარჩელისათვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას. 21.4. სააპელაციო სასამართლომ 2016 წლის 23 ივნისის (#16/7177) წერილის საფუძველზე, დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს „ს. ი–მა“ დაარღვია საკრედიტო ვალდებულებებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვადები, შესაბამისად, სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების საფუძველზე, დეპოზიტის თანხები მიმართულ იქნა მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად;

21.5. სააპელაციო პალატამ, მოპასუხის მიერ სადავოდ გამხდარი კომპანიის ყოფილი დირექტორის მესამე პირის სტატუსით საქმეში ჩართვაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინებასთან დაკავშირებით, განმარტა, რომ დირექტორის უფლებებზე განსახილველ საქმეზე მისაღები გადაწყვეტილება ყველა შემთხვევაში იქონიებდა გავლენას, რამდენადაც, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, მოპასუხეს დირექტორის მიმართ მოთხოვნის უფლება წარმოეშობოდა.

22. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

22.1. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ მხოლოდ ცალმხრივად შეაფასა კომპანიის ყოფილი დირექტორის კავშირი მსესხებელ კომპანია შპს „ს.ი–თან“ და არ შეისწავლა პარტნიორის არსებული, მის მიერვე აღიარებული ბიზნესინტერესები და კავშირები დირექტორთან, შპს „ს.ი–თან“ და ზოგადად შპს „ი.ჯ–ან“ მიმართებით. შესაბამისად, გამოიტანა რა მცდარი ფაქტობრივი დასკვნები, მიიღო არსებითად არასწორი და დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება;

22.2. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სასამართლოს აპელირება იმ ფაქტზე, რომ ბანკმა სესხი გასცა ახლადდაფუძნებულ, გადახდისუუნარო იურიდიულ პირზე. ამ მხრივ ყურადსაღებია, რომ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის მონაცემების მიხედვით, შპს "ს.ი–ს" საკუთრებაში აქვს წილები "ი.ჯ–ის" კომპანიებში. ის წარმოადგენს "ი. ჯ–ში" შემავალი, ბაზარზე ოპერირების ხანგრძლივი გამოცდილების მქონე იურიდიული პირების პარტნიორს (ხშირ შემთხვევაში მაჟორიტარ პარტნიორს) და მსჯელობა მის გადახდისუუნარობაზე არასწორია;

22.3. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა, მიუხედავად მოპასუხის მხრიდან არაერთი შეხსენებისა, საერთოდ არ იმსჯელეს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციაზე. ამ მხრივ აღსანიშნავია, რომ პრეზუმფცია ასევე ვრცელდება დირექტორის ხელმძღვანელობით და წარმომადგენლობით უფლებამოსილებაზე როგორც რეგისტრირებულ მონაცემზე, რაც გვევლინება საწარმოს მიერ დადებულ გარიგებებთან დაკავშირებული სამართალურთიერთობების სტაბილურობისა და განჭვრეტადობის მთავარ სამართლებრივ გარანტად;

22.4. კასატორი არ იზიარებს მოსარჩელის პოზიციას იმასთან დაკავშირებითაც, თითქოს ახალი წესდებით ცვლილება არ შეტანილა რეგისტრირებულ მონაცემებში და მისმა წარდგენამ გამოიწვია მხოლოდ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალურ ვებგვერდზე ატვირთვა და არა რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების შეტანა. უნდა აღინიშნოს, რომ დირექტორის უფლებამოსილების შეზღუდვა უპირობოდ ექვემდებარება მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრში რეგისტრაციას, რაც თავის მხრივ, მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ წარმოებს შესაბამის ადმინისტრაციულ წარმოებაზე გადაწყვეტილების მიღებისა და მის სარეგისტრაციო დოკუმენტაციასთან ერთად ელექტრონულად გამოქვეყნების გზით;

22.5. სადავო არაა, რომ 2013 წლის 23 მაისს წარდგენილი განაცხადისა და მასზე თანდართული დოკუმენტაციის საფუძველზე, კომპანიის რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილების რეგისტრაცია განხორციელდა. ამ კუთხით, მნიშვნელოვანია, რომ პარტნიორის მიერ გაცემული მინდობილობით, დირექტორს უფლებამოსილება ჰქონდა ხელი მოეწერა სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაზე, ხოლო რადგანაც კომპანიის წესდების ახალი რედაქცია მოიცავდა იურიდიული პირის რეგისტრაციისთვის აუცილებელ პირობებს, იგი ერთმნიშვნელოვნად უნდა იქნეს განხილული, როგორც სადამფუძნებლო (დღემდე მოქმედი) დოკუმენტი;

22.6. კასატორის აზრით, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება იმ გარემოებაზე, რომ საწარმოს რეგისტრაციის მიზნით პარტნიორის მიერ დირექტორზე გაცემული უფლებამოსილება კომპანიის დაფუძნებისთვის საჭირო მოქმედებების შესრულებას ემსახურებოდა და იგი მხოლოდ ერთჯერადად უნდა გამოყენებულიყო;

22.7. თავად ის ფაქტი, რომ კომპანიის პარტნიორი და მისი ამჟამინდელი დირექტორი დღემდე ხელმძღვანელობს საწარმოს 2013 წლის 23 მაისის წესდების რედაქციით, ნათლად ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მას წესდების კანონშესაბამისობა სადავოდ არ გაუხდია. პარტნიორის მოცემული ქმედება ერთმნიშვნელოვნად უნდა იქნეს აღქმული მოწონებად (სსკ-ის 101-ე მუხლი), შესაბამისად, აღნიშნული ნორმისა და მოცემულ საკასაციო საჩივარში მითითებული სხვა მრავალი არგუმენტაციის გათვალისწინებით, თბილისის საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოების მითითება იმ გარემოებაზე, რომ წესდების 4.4 პუნქტი "არაკანონიერია", უსაფუძვლოა. უფრო მეტიც, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის და ეთანხმება კომპანიის რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობასა და სისრულეს, არ დავობს საწარმოს 2013 წლის 23 მაისის რეგისტრირებული წესდების ნამდვილობასა და სისწორეზე, არ აყენებს სათანადო მოთხოვნას, ასევე, არ ხდის სადავოდ ამ წესდების რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერებას და მოცემული დავის ფარგლებში, მხოლოდ ზოგადად მიუთითებს 2013 წლის 23 მაისის წესდების ბათილობის შესახებ, სრულიად გაუგებარია, რას ეყრდნობა მოსარჩელე და ორივე ინსტანციის სასამართლო, როდესაც მიუთითებენ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებებზე, მაშინ, როდესაც, მოპასუხის მიერ პრეზუმფციასა და კანონიერი ნდობის პრინციპზე დაყრდნობილ მოქმედებას აფასებენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგოს;

22.8. უსაფუძვლოა სასამართლოს პოზიცია სადავო გარიგებებთან მიმართებით "მეწარმეთა შესახებ" საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-4 პუნქტის გამოყენებასთან დაკავშირებით; სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები არ შეიძლება ჩაითვალოს წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებების გარეშე დადებულად, რადგან მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერი და საზოგადოების რეგისტრირებული წესდება წარმოადგენს იმ ორ მნიშვნელოვან დოკუმენტს, რომლითაც უნდა დადგინდეს დირექტორის უფლებამოსილების ფარგლები. კომპანიის ყოფილი დირექტორი კი, ამონაწერისა და რეგისტრირებული, დღემდე მოქმედი წესდების 4.4. პუნქტის შესაბამისად, ერთმნიშვნელოვნად წარმოადგენდა საწარმოს ანაბრების დაგირავებაზე უფლებამოსილ პირს, რაც თავად მოსარჩელის მხრიდანაც კი, დადგენილი წესით არასოდეს გამხდარა სადავო;

22.9. სასამართლოებმა არ გაითვალისწინეს, რომ საწარმოს დირექტორი უფლებამოსილია, წარმოადგინოს საწარმო და დადოს ნებისმიერი გარიგება საწარმოს სახელით; კომპანიის წესდების როგორც პირველადი, ისე შემდგომი რედაქციის თანახმად, საზოგადოების საქმიანობის საგანი საინვესტიციო საქმიანობა - უძრავი ქონების შეძენა-რეალიზაცია და ნებისმიერი სხვა საქმიანობის განხორციელებაა, რაც საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით არ არის აკრძალული (საწარმოს წესდების 1.7.1; 1.7.2.; 1.7.3, 1.7.4 ქვეპუნქტები). შესაბამისად, აღნიშნული პუნქტიდან გამომდინარე, შეუძლებელია, განისაზღვროს, თუ რა არის საწარმოს ჩვეულებრივი საქმიანობა, მით უმეტეს, რომ ჩვეულებრივი საქმიანობის ცნებას არც მოქმედი კანონმდებლობა განსაზღვრავს. შესაბამისად, პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების მიერ მუდმივი აპელირება იმ გარემოებაზე, რომ ანაბრების დაგირავება არ შეიძლება განხილული იქნეს საწარმოს ჩვეულებრივ საქმიანობად, სრულიად გაუგებარია, მით უფრო, როდესაც ამ ცნების განმარტებას თავად სასამართლოებიც არიდებენ თავს და მიღებულ გადაწყვეტილებას და განჩინებას მხოლოდ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9¹ მუხლის მე-7 პუნქტს ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე აფუძნებენ; საწარმოს დაფუძნებაში მონაწილეობის მიღების უფლებამოსილების მინიჭება, თავისთავად არ გამორიცხავს შემდგომ უფლებას, რომ რწმუნებულმა, მინდობილობის ფარგლებში, ხელი მოაწეროს სადამფუძნებლო დოკუმენტებს (რაც გულისხმობს, როგორც პირველად დოკუმენტზე ხელმოწერას, ასევე, ცვლილებაზე ხელმოწერასაც). ასევე, მინდობილობის შინაარსიდან გამომდინარე, ყოფილი დირექტორი აღჭურვილი იყო არა ერთჯერადი, არამედ მრავალჯერადი ქმედების განხორციელების უფლებით, რაც ერთმნიშვნელოვნად გულისხმობს საწარმოს სადამფუძნებლო დოკუმენტებზე ხელმოწერის უფლებამოსილებას ნებისმიერ ეტაპზე, საწარმოს სადამფუძნებლო დოკუმენტის ცვლილება კი, მოქმედი კანონმდებლობით, უპირობოდ განხილულია, როგორც რეგისტრაცია; ცხადია, რომ კომპანიის პარტნიორის სურვილის შემთხვევაში, მას თავადვე შეეძლო, როგორც მინდობილობის გაფორმებისას, არ აღეჭურვა დირექტორი ასეთი ფართო წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით, ასევე, შეეზღუდა იგი საწარმოს დაფუძნების შემდგომ, თუნდაც მინდობილობის გაუქმებით, რადგან, როგორც თავად პარტნიორი აცხადებს, მინდობილობის გაცემის მიზანი მიღწეული იყო, ხოლო დირექტორს უკვე შეეძლო ემოქმედა, როგორც საწარმოს კანონიერ წარმომადგენელს. ბუნებრივია, რომ პარტნიორს ამგვარი განზრახვა რომ ჰქონოდა, მინდობილობის მოქმედებას შემოფარგლავდა კონკრეტული მიზნის მიღწევით ან/და მოქმედების ვადით;

22.10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის, რომ კომპანიის პარტნიორს გირავნობის საკომპენსაციოდ მიღებული აქვს ანაბარზე დარიცხული პროცენტის ადეკვატური თანხა. მოსარჩელის მითითება კი, რომ თითქოს მან არ იცოდა სადავო გარიგებების შესახებ და აღნიშნული არ შეესაბამებოდა მის ნებას, სიცრუეა. თუ ამ გარემოებებთან ერთად, პარტნიორისა და ყოფილი დირექტორის დღემდე არსებულ საერთო ბიზნესინტერესებთან (რაც თავად მოსარჩელემ სააპელაციო სასამართლოს სხდომებზე ვერ უარყო) და მიმდინარე ურთიერთობებთან ერთად განვიხილავთ, ჩნდება ლეგიტიმური ეჭვი, რომ აღნიშნული დავა ინსპირირებულია მოსარჩელის წინასწარი განზრახვით და მიზნად ისახავს სასამართლოს შეცდომაში შეყვანის გზით, მოცემულ სამოქალაქო ურთიერთობაში ერთადერთი კეთილსინდისიერი მხარის - მოპასუხე ბანკის დაზარალებას, რითაც მოსარჩელე უდავოდ მიიღებს მნიშვნელოვან მატერიალურ სარგებელს; საქმის მასალებით დადასტურებულია ის, რომ პარტნიორს დღემდე მჭიდრო ბიზნესურთიერთობა აქვს ყოფილ დირექტორთან და მის მეუღლესთან, რაც თავისთავად გამორიცხავს იმის დაშვების შესაძლებლობას, რომ დირექტორი და მისი მეუღლე პარტნიორის ნების საწინააღმდეგოდ და საზიანოდ მოქმედებდნენ.

23. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის "ა" და "ე" ქვეპუნქტების საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და მიღებულ იქნა განსახილველად.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, რადგანაც საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევებს შედეგად დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღება მოჰყვა. პალატა მიიჩნევს, რომ იკვეთება სსსკ-ის 412-ე მუხლის წინაპირობები, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახალი განხილვის მიზნით უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

24. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება);

25. სამოქალაქო სამართალწარმოების ამოცანაა, განიხილოს და გადაწყვიტოს სამოქალაქო საქმე საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესების მიხედვით. მართალია, მხარეს უფლება აქვს სარჩელის შეტანის გზით მიმართოს სასამართლოს დავის გადასაწყვეტად (სსსკ-ის მეორე და მესამე მუხლები), მაგრამ მან საქმისწარმოების დაწყების დროს ზედმიწევნით უნდა დაიცვას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით განსაზღვრული წესები (სსსკ-ის 177-ე და მომდევნო მუხლები). შესაბამისად, თუ მხარე აღძრავს ისეთ სარჩელს, რომელსაც შედეგად მისი ინტერესის დაკმაყოფილება არ მოჰყვება, სასამართლომ ის არ უნდა განიხილოს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნულთან დაკავშირებით მოიშველიებს „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციას, რომლის მე-6 მუხლით რეგულირებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება (შდრ. სუსგ №ას-302-285-2017, 16.06.2017).

26. მოცემულ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, რომ ვლინდებოდა საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევა, სააპელაციო სასამართლომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ისე დატოვა ძალაში, რომ არ იმსჯელა, რამდენად დასაშვები იყო აღიარებითი სარჩელი, რომლითაც 2013 წლის 28 ივნისის, 2013 წლის 20 სექტემბრის, 2014 წლის 26 ივნისისა და 2014 წლის 16 ივლისის გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა იყო მოთხოვნილი. სინამდვილეში, სარჩელში აღნიშნული იყო, რომ დავის დაწყების მიზანი ქონებრივი დანაკლისის თავიდან აცილება და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხის სასარგებლოდ რეგისტრირებული გირავნობის უფლების გაუქმება იყო. საქართველოს უზენაეს სასამართლოს ჩამოყალიბებული აქვს ცალსახა სასამართლო პრაქტიკა, რომლის მიხედვითაც აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, თუ მხარეს მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრა შეუძლია. ზოგადად სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს მისი დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: # ას-437-409-17 29.09.17, #-ას 916—857-17 12.09.17, #ას-302-285-17, 16.06.17, #ას-244-232-17 19.05,17 #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას- 17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-869-819-2015, 11.12.2015წ.; # ას- 773-730-2015, 08.09.205წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-1025-967-2015, 23.12.2015წ.; # ას- 323-308, 2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.6.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.)

27. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ სარჩელის სახეებად დაყოფას (მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი) პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია და უზრუნველყოფს პირის კანონით დაცული უფლებისა და ინტერესების სასამართლო წესით დაცვას. როგორც წესი, მოსარჩელის ინტერესი განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას უკავშირდება (მაგ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება, ქონების დაბრუნება, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, ზიანის ანაზღაურება და ა.შ), რომელიც მხოლოდ მიკუთვნებითი სარჩელით მიიღწევა და ასეთ შემთხვევაში, აღიარებითი სარჩელის აღძვრა დაუშვებელია, რადგანაც, პროცესის ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, დარღვეული უფლების აღდგენასა და სამართლებრივი მდგომარეობის გაუმჯობესებას პირმა ერთი და არა რამდენიმე სარჩელის აღძვრის გზით უნდა მიაღწიოს, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას მოსარჩელისათვის მისთვის სასარგებლო შედეგი უნდა მოჰქონდეს და მიკუთვნებითი სარჩელის აღძვრის საჭიროება აღარ უნდა არსებობდეს. „სსსკ-ის 180-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარეობს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელი შემდეგი კრიტერიუმები: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა... (შდრ.სუსგ # ას-838-802-2014, 19.03.2015წ., #ას-932-872-2017, 17.10.2017წ.).

28. სააპელაციო ინსტანციაში საქმის განხილვა წარმოებს იმ წესების დაცვით, რაც დადგენილია პირველი ინსტანციით საქმეთა განხილვისათვის (სსსკ-ის 372-ე მუხლი), ანუ საქმე ხელმეორედ არსებითად იხილება. აქედან გამომდინარე, სსსკ-ის 380-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად გამოიყენა მითითებული ნორმა და დაადგინა ახალი ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, რადგანაც შპს „ს.ი–მა“ დაარღვია საკრედიტო ვალდებულებებით გათვალისწინებული თანხის გადახდის ვადები და სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების საფუძველზე დეპოზიტის თანხები მიმართულ იქნა მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების შესასრულებლად (იხ. წინამდებარე განჩინების პ. 21.4 პუნქტი), თუმცა, ამ ფაქტთან მიმართებით არ შეამოწმა სარჩელის გამართულობა (დასაბუთებულობა). გამართულობის შემოწმებისას მას უნდა განეხილა და პასუხი გაეცა იმ საკითხზე, თუ რა სურდა მოსარჩელეს. საპროცესო ეკონომიის პრინციპიდან გამომდინარე, სასამართლოს ამ უკანასკნელისთვის უნდა მიეცა სარჩელში მითითებული გარემოებების დაზუსტებისა და სასარჩელო მოთხოვნის დაკონკრეტების საშუალება (სსსკ-ის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილი), რადგანაც ამ შემთხვევაში გარიგებების ბათილობა არა დამოუკიდებელ მოთხოვნას, არამედ მიკუთვნებითი მოთხოვნის (მაგალითად, გადაცემულის უსაფუძვლო გამდიდრების წესების თანახმად უკან დაბრუნება) წინაპირობას წარმოადგენდა.

29. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კომპანიის ყოფილი დირექტორის უფლებამოსილების ფარგლების განსაზღვრას, კერძოდ მოქმედებდა თუ არა ის საწარმოს წესდებაში ცვლილების (იხ. განჩინების პუნქტი 4) შეტანისას დამფუძნებნელი პარტნიორის მითითებით და თანხმობით, ამ კონკრეტულ შემთხვევისათვის სამართლებრივად გადამწყვეტი მნიშვნელობა ვერ ექნება, რადგანაც მოპასუხეს შეუძლია დაეყრდნოს საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების მიმართ უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 7.3 მუხლი), რომლის გაქარწყლების გარეშე მოსარჩელე დასახულ მიზანს ვერ აღწევს. თუმცა, აქვე საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას ამახვილებს შემდეგზე: გასაზიარებელია გასაჩივრებული განჩინების დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ყოფილი დირექტორის მიერ ოთხი ერთმანეთის მიყოლებით დადებული დეპოზიტის გირავნობის ხელშეკრულებები, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ მესამე პირის (ბანკის ძირითადი მოვალის) მიერ ვალდებულების შესრულებას, წარმოადგენდნენ „უჩვეულო“ და კომპანიისათვის ზიანის მომტან გარიგებებს, რადგანაც შპს „ს.ი–ს“ მიერ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობა, ავტომატურად გამოიწვევდა კომპანიისათვის ამ თანხის დაკარგვას და მისთვის ქონებრივი ზიანის მიყენებას, რაც იმ დასკვნის გაკეთების საშუალებას იძლეოდა, რომ კომპანიის ყოფილი დირექტორი გარიგებების დადებისას არ მოქმედებდა კომპანიის ინტერესებში და ადგილი ჰქონდა მისი მხრიდან წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას (სსკ-ის 115-ე მუხლი). ამასთან, საკასაციო პალატა თვლის, რომ დამატებით კვლევას საჭიროებს ამ ფაქტისადმი ხელშეკრულებების მონაწილის (მოპასუხის) სუბიექტური დამოკიდებულების საკითხი. იმ პირობებში, როდესაც ცალსახა იყო დადებული გარიგებების უჩვეულობა და მისი დამაზიანებელი ხასიათი, ჰქონდა ან უნდა ჰქონოდა თუ არა გაცნობიერებული ბანკს ყოფილი დირექტორის არამართლზომიერი ქცევის ხასიათი? რამდენად კეთილსინდისიერად და მართლზომიერად მოქმედებდა ის მესამე პირზე კრედიტის გაცემისას? რამდენად იყო მის მიერ საკრედიტო რისკები გათვალისწინებული, იყო თუ არა კრედიტუნარიანი კრედიტის ამღები და არსებობდა თუ არა კრედიტის გაცემის წინაპირობები (კრედიტი - დაბრუნების, ფასიანობის, უზრუნველყოფისა და ვადიანობის საწყისებზე ფულადი თანხების გაცემასთან დაკავშირებული ნებისმიერი ვალდებულებაა „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მუხლი 1, „თ“ ქ/პუნქტი). თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენს, რომ კრედიტის ამღებს იმ დროსათვის არ გააჩნდა საკმარისი შემოსავლები, მაშინ, ცხადია, რომ ბანკი მხოლოდ გირავნობის საგნის იმედად რჩებოდა, შესაბამისად, მას გაცნობიერებული უნდა ჰქონოდა, როგორც ყოფილი დირექტორის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენება, ასევე ისიც, რომ მისი (ბანკის) მოქმედება კეთილსინდისიერების სტანდარტს ვერ დააკმაყოფილებდა (სსკ-ის 8.3-ე მუხლი).

30. ამრიგად, საქმის ხელახალი განხილვის დროს სააპელაციო სასამართლომ თვითონ უნდა გამოიკვლიოს, თუ რა სახის მიკუთვნებითი მოთხოვნა შეიძლება, გააჩნდეს მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ და მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე სარჩელის გარემოებებსა და მოთხოვნას დააზუსტებს, უნდა დაადგინოს რომელი სამართლის ნორმიდან ან ნორმებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამგვარი მოთხოვნა (სახელშეკრულებო, თუ კანონისმიერი) და შესრულებულია თუ არა იმ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს.

31. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე საქმეზე არ დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოება.

32. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

სარეზოლუციო ნაწილი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257. I-ე , 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.ბ–ს" საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 მარტის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები: მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი