საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-796-745-2017 26 სექტემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ლ. კ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ''ჯ-ი'' (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ლ. კ-ე (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა რ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის, დამხმარე ნაგებობების, სასოფლო - სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებისა და მასზე გაშენებული ხეხილისა და ვენახის მესაკუთრეა.

2. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ შპს „ჯ-ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, კომპანია ან შპს) მიერ წარმოებული მიწისქვეშა სამუშაოების შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის უძრავი ქონება (იხ. დასახელებული გადაწყვეტილება - ს.ფ. 32-36.

3. ამავე გადაწყვეტილების მიხედვით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 71 750. 70 ლარის გადახდა დაეკისრა, საიდანაც მიწის ნაკვეთისათვის მიყენებული ზიანი 13 426.60 ლარია, მრავალწლიანი ნარგავისათვის - 9 067 ლარი, რაგვზე მიყენებული ზიანი - 5 072. 20 ლარი, დამხმარე ნაგებობებისათვის - 5 608.80 ლარი, საცხოვრებელი სახლისათვის - 38 576.10 ლარი.

4. ამ განჩინების მეორე პუნქტში დასახელებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 22 ივნისის განჩინებით (იხ. ს.ფ. 37-46).

5. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი, მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული ქვევრების, თონის, ტერასის საყრდენი კედლის, სასიარულო ბეტონის ბილიკის, ტალავერის, აგურის ხელსაბანის, წყლის მიწოდების მილის, ეზოს შემოღობვის ფიცრის, ვენახის, ბეღელის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის, საკუჭნაოს, ბოსელის დემონტაჟისა და აგების, ღვინის დანაკარგის, სახლის აშენებისათვის საჭირო თანხის ამ განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული კომპანიისათვის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა (იხ. დასახელებული გადაწყვეტილება - ს.ფ. 201-205).

6. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება და მოსარჩელის მოთხოვნებზე: ეზოს შემოღობვისათვის გამოყენებული ფიცრების დაზიანებისთვის, ასევე ბეღელის, საკუჭნაოს და ბოსელის დემონტაჟისა და აგებისათვის აუცილებელი ხარჯის, საცხოვრებელი სახლის აშენებისათვის გაწეული ხარჯის ნაწილში შეწყდა საქმის წარმოება; ხოლო ქვევრების, თონის, ტერასის საყრდენი კედლის, ეზოში სასიარული ბეტონის ბილიკის, ტალავერის, აგურის ხელსაბანის, წყლის მიწოდების მილის დაზიანებით მიყენებული ზიანის, ასევე, ღვინის დანაკარგის და ვენახისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა.

7. ჭიათურის რაიონში, სოფელ რ-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ 3...) ნახევრის (1/2 წილი) მესაკუთრე მოსარჩელეა, ხოლო მეორე ნახევრის მესაკუთრე - რ. კ-ე (შემდეგში: უძრავი ქონების მეორე ნახევრის მესაკუთრე; იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, ს.ფ. 165-166).

8. სარჩელის საფუძვლები

8.1. მოსარჩელემ 2016 წლის 12 ივლისს სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ და კომპანიისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის - 72 061 ლარის დაკისრება მოითხოვა.

8.2. მოსარჩელის განმარტებით ამ განჩინების პირველ პუნქტში აღნიშნული მისი კუთვნილი უძრავი ქონება მოპასუხის მიერ წარმოებული მიწისქვეშა სამუშაოების შედეგად წლების განმავლობაში ზიანდებოდა და ზიანდება.

8.3. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მისი ამჟამინდელი სასარჩელო მოთხოვნა არსებითად განსხვავდება მის მიერ 2010 წელს აღძრული სასარჩელო მოთხოვნისგან (იხ. ამ განჩინების 2-4 პუნქტები), შესაბამისად სასამართლომ უნდა განიხილოს საქმე და არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 272-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტში მითითებული გარემოებები.

8.4. მოსარჩელემ ასევე განმარტა, რომ ის მოითხოვს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რაც არ ყოფილა სასამართლოს მიერ უკვე გადაწყვეტილი სარჩელის დავის საგანი, აღნიშნული კი მას საცხოვრებელი სახლის და დამხმარე ნაგებობების დაზიანების შედეგად მიადგა, რომელიც ენგრევა და ამის გამო აუცილებლად სხვაგან უნდა გადავიდეს საცხოვრებლად. ხოლო გაშენებული ვენახის, ქვევრისა და დაზიანებული თონეს სხვა ადგილზე გადატანა შეუძლებელია.

8.5. მოსარჩელემ მის მიერ მოთხოვნილი თანხის შესახებ განმარტა, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს) დასკვნით საცხოვრებელი სახლის, ორი დამხმარე ნაგებობის დემონტაჟისა და, შესაბამისად, ახალი შენობების საძირკვლების აშენების საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება 87 672 ლარს შეადგენს; ამასთან, შვიდი ქვევრი დაზიანებულია, რომელთა აღდგენითი ღირებულება 4 300 ლარს შეადგენს ამავე დასკვნის თანახმად.

8.6. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილებით მას მოპასუხისაგან მიღებული აქვს 44 183 ლარი, რომელიც მის ახალ მოთხოვნას 87 672 ლარს უნდა გამოაკლდეს, მიღებულ თანხას უნდა დაემატოს ქვევრებისა და თონის ღირებულება 4 300 ლარი, ასევე დაზიანებული ვენახის ღირებულება -20 400 ლარი და მის მიერ გაწეული ექსპერტიზის ხარჯები 3 872 ლარი, შესაბამისად, საბოლოოდ მოპასუხეს 72 061 ლარი უნდა დაეკისროს.

8.7. მოსარჩელემ 2016 წლის 19 სექტემბერს სასარჩელო მოთხოვნა გაზარდა, რაც შემდეგნაირად ჩამოაყალიბა: მის და უძრავი ქონების მეორე ნახევრის მესაკუთრის თანასაკუთრებაში არსებულ მარანზე მიყენებული ზიანის - 9 822 ლარის, ასევე ღვინის დანაკარგის - 1 920 ლარის ანაზღაურება.

9. მოპასუხის შესაგებელი

9.1. მოპასუხემ მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ უკვე იდავა საცხოვრებელ სახლზე, დამხმარე შენობა-ნაგებობებსა და ვენახზე, ხოლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნით არ დასტურდებოდა, რომ კომპანიამ მოსარჩელის ქონებას რაიმე სახის ზიანი მიაყენა და ეს ზიანი უშუალოდ მოპასუხის მოქმედებით იყო გამოწვეული;

9.2. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის უძრავ ქონებასთან სამუშაოები აღარ უწარმოებია 2010 წლის ბოლოდან, ასევე ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები ხანდაზმულია, ხოლო დავა დელიქტური სამართლის ნორმებიდან გამომდინარეობს, რომლის ხანდაზმულობის ვადა სამი წელია იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის და ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ;

9.3. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელე ვერ ადასტურებს; თუ რა ზიანი მიადგა მას სარჩელის აღძვრის პერიოდისათვის, ასევე, ვერ ადასტურებს ზიანის მიმყენებელი პირის ვინაობას, ქმედების მართლწინააღმდეგობას და მიზეზობრივ კავშირს ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. მოსარჩელის სასარჩელო პრეტენზიები ერთხელ უკვე განიხილა და გადაწყვიტა სასამართლომ, რის გამოც სარჩელზე წარმოება უნდა შეწყდეს.

10. საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი საცხოვრებელი სახლისა და დამხმარე ნაგებობებზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, ქვევრებისა და თონის ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში, ვენახის ღირებულების ანაზღაურების ნაწილში, ქვევრების დაზიანების გამო ღვინის დანაკარგის ანაზღაურების ნაწილში შეწყდა.

10.2. ამავე გადაწყვეტილებით მოსარჩელის მოთხოვნა მის თანასაკუთრებაში არსებული მარანის, 50 - პროცენტიანი წილის შესაბამისად, ანაზღაურების ნაწილში, უსაფუძვლობის გამო, არ დაკმაყოფილდა.

10.3. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების 1-7 პუნქტებში დასახელებული ფაქტობრივი გარემოებები, დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 173-ე, 408-ე, 412-ე, 992-ე მუხლებით, სსსკ-ის106-ე, 272-ე მუხლებით იხელმძღვანელა და განმარტა, რომ სასამართლოში მიმდინარე დავები დასრულებულია იმავე მხარეებს შორის და იმავე საგანზე, დავა, ასევე, დასრულებულია უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრისა და მოსარჩელის თანასაკუთრებასთან დაკავშირებით.

10.4. სასამართლოს განმარტებით, დაუსაბუთებულია მოთხოვნა ღვინის დანაკარგის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, რადგან მოსარჩელის კუთვნილ ქვევრში ღვინის დანაკარგის ანაზღაურებაზე სასამართლოს უკვე მიღებული აქვს გადაწყვეტილება.

10.5.სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზიანის მიყენების ფაქტზე მხარეები არ დავობდნენ, მათ სადავოდ გახადეს დაზიანების ხარისხი და ზიანის ოდენობა-ანაზღაურება, რომელიც შესაბამისი იქნებოდა აღდგენითი სამუშაოების ჩასატარებლად იმ მდგომარეობამდე მისაყვანად, რაც ზიანის მიყენებამდე იყო, ასევე საყურადღებო იყო, რომ ახალი შენობა-ნაგებობის აშენებით მოსარჩელის მდგომარეობა უმჯობესდებოდა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს აუნაზღაურდა ის ზიანი, რაც მოპასუხის მიერ წარმოებული სამუშაოების შედეგად დადგა, ხოლო დავის დანარჩენ საგანზე მიყენებული ზიანის თაობაზე ვერ დადასტურდა კომპანიის მიერ წარმოებული სამუშაოების გავლენის ფაქტი.

10.6. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, მოპასუხე ვალდებული იყო აენაზღაურებინა ზიანი მოსარჩელესათვის, რაც განახორციელა კიდეც საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილების შესაბამისად, ასევე, 2012 წლის 10 მაისის საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილებით აღნიშნული საკითხები განხილული იქნა.

10.7. სასამართლომ განმარტა სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ამ განჩინების მე-2, მე-5 და მე-6 პუნქტებში მითითებული სასამართლოს გადაწყვეტილებები და მოცემული დავა ეფუძნებოდა ერთი და იგივე ფაქტობრივ გარემოებებს, მოსარჩელეს აღძრული ჰქონდა იდენტური მოთხოვნები, რომლებსაც იგი წარსულშიც და ამ შემთხვევაშიც აფუძნებდა ერთსა და იმავე მტკიცებულებებზე. ვალდებულების წარმოშობისა და ზიანის მიყენების ფაქტს მოსარჩელე ყველა შემთხვევაში აფუძნებდა კომპანიის ჭიათურის სამთო გამამდიდრებელი კომბინატის მიერ მოსახლეობაზე მიყენებული ზარალის, მომუშავეთა დასახიჩრებისა და პროფ. დაავადებების დამდგენი კომისიის 2008 წლის 24 მარტის აქტზე, რაც ადასტურებს სწორედ იმ გარემოებას, რომ სამივე შემთხვევაში სარჩელის საფუძველი არის იდენტური და ეფუძნება ერთსა და იმავე გარემოებებს.

10.8. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სასარჩელო მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხებოდა მოსარჩელის და უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრისა თანასაკუთრებაში არსებული მარანისათვის მიყენებული ზიანის 50%-იანი წილის შესაბამისად ანაზღაურებას. დადგენილია, რომ მარანის დაზიანების გამო სასარჩელო მოთხოვნა უკვე განხილული იყო უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრის სარჩელის საფუძველზე; საჩხერის რაიონულმა სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 173-ე და სსსკ-ის 85-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთის მოვლისა და შენახვის ხარჯების თანამესაკუთრეებს ეკისრებათ თანაბრად, თუ კანონით ან ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ამ ნორმებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონით დადგენილი წესებიდან გამომდინარე სასამართლომ მოსარჩელეს განუმარტა, ამ ნაწილში არასათანადო მოპასუხის სათანადო მოპასუხით - უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრით ჩანაცვლების საპროცესო სამართლებრივი საკითხი, თუმცა, მოსარჩელემ უარი განაცხადა, რის გამოც ამ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო (სსსკ-ის 85-ე მუხლი).

11. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1. საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ არგუმენტებზე მითითებით:

11.1.1. 2016 წლის 12 ივლისს წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა, არსებითად განსხვავდება წინა სარჩელში მითითებული მოთხოვნისაგან და დამყარებულია ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე - ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზ;.

11.1.2. საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ აპელანტმა უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრისაგან შეიძინა უძრავი ქონება, მარანის ნახევარი - 50%-იანი წილი და იგი წარმოადგენს მის საკუთრებას. აღნიშნული მარანის დაზიანებისათვის უძრავი ქონების მეორე მესაკუთრეს მიღებული აქვს 5 470 ლარი, რის შემდეგაც აპელანტმა ამ ქონების 50%-იანი წილი შეიძინა. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ გაცემული დასკვნით ანალოგიური მარანის აშენებისათვის საჭიროა 19 645 ლარი, რომლის ნახევარიც ანუ 9 822,50 ლარი მოითხოვა მოპასუხისაგან და ასეთ ვითარებაში სასამართლომ რატომ გამოიყენა სსსკ-ის 85-ე მუხლი, გაუგებარია;

11.1.3. სასამართლომ საქმე განიხილა არსებითი საპროცესო ნორმების დარღვევით, არ ჩაატარა მოსამზადებელი სხდომა და მას არ მიეცა საშუალება გასცნობოდა მოპასუხის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, ასევე არ გადადო სხდომა, რომ მისცემოდა ახალ მტკიცებულებების გაცნობის საშუალება. ასევე, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტაზე, თუმცა, საბოლოოდ მაინც შეწყვიტა საქმის წარმოება სარჩელის მოთხოვნების ნაწილზე, ასევე, საქმე განიხილა დაჩქარებულად ერთ სასამართლო სხდომაში; ამასთან, მისი სარჩელის განხილვის შუალედში განიხილა სხვა საქმეც.

12. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

12.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

12.2. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით უდავოა, რომ აპელანტმა მოთხოვნა იყო: ქვევრების, თონის, ვენახის დაზიანებისათვის ზიანის ანაზღაურებას მოპასუხისაგან, ასევე საცხოვრებელი სახლის აშენებისათვის თანხებს; ხოლო მოსარჩელის მიერ ადრე აღძრულ სარჩელში მოთხოვნილი იყო მიწის ნაკვეთზე მიყენებული ზიანის, მრავალწლიანი ნარგავების დაზიანებისათვის (ვენახი არ ანაზღაურდა), რაგვის დაზიანებისათვის, დამხმარე ნაგებობების სახლის დაზიანებისათვის და სახლის დემონტაჟისათვის ზიანის ანაზღაურება.

12.3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში 77-84 ს.ფ. - ზე წარდგენილია ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, სადაც მითითებულია, რომ ჭურების (7) და თონის (1) დაზიანების მიზეზების გამორკვევა შეუძლებელია, რადგან იგი სცილდება სასაქონლო ექსპერტიზის კომპეტენციას, ხოლო აღდგენისათვის საჭირო ღირებულება გამოთვლილია. მაგრამ ამას არ აქვს არსებითი მნიშვნელობა, რადგან დავა შეეხება დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, სადაც მნიშვნელოვანია გაირკვეს ზიანის მიყენების ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ზიანის ფაქტს შორის, რაც ზემოხსენებული ექსპერტიზის დასკვნით არ ირკვეოდა, თუმცა, რომც გარკვეულიყო, არც ამას ექნებოდა არსებითი მნიშვნელობა საქმისათვის, რადგან უდავო ოყო, რომ მოსარჩელემ ადრე ამ საკითხზე ერთხელ უკვე იდავა, სასამართლოს გადაწყვეტილება კი აღსრულებული იყო. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (ს.ფ. 206-212) დგინდებოდა, რომ მოსარჩელემ ერთხელ უკვე იდავა ქვევრების, თონის დაზიანებისათვის მოპასუხისაგან ზიანის ანაზღაურებაზე, ასევე - დავა ღვინის დანაკარგის და ვენახის დაზიანებისათვის - რაც არდააკმაყოფილა სასამართლომ დაუსაბუთებლობის გამო (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტი და სამოტივაციო ნაწილის 4.12-4.13.-4.14 პუნქტები). საქმეში წარდგენილი საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან (ს.ფ. 32-36 და ს.ფ. 37-46) უდავოდ დგინდებოდა, რომ მოსარჩელემ ჯერ კიდევ 2011 წელს იდავა მრავალწლიან ნარგავებზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე, ეს მოთხოვნა სასამართლომ დააკმაყოფილა 9 067 ლარის ფარგლებში და ამ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა, იგი კანონიერ ძალაშია შესული. ამ საქმეში მოსარჩელე სახლისა და დამხმარე ნაგებობების აშენებისათვის (პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანისათვის) საჭირო ხარჯებზეც დავობდა და მისი მოთხოვნა ამ ნაწილშიც დაკმაყოფილებული და კანონიერ ძალაში იყო შესული.

12.4. სასამართლოს კითხვაზე, განსხვავებულად იქნა დაზიანებული თუ არა ვენახი ახლა, ვიდრე წარსულში დავის განხილვისას, და ამის დამადასტურებელი რა მტკიცებულება ჰქონდა წარდგენილი მოსარჩელეს, ამ უკანაკსნელმა უპასუხა, რომ ვენახი დაზიანებულია, გამხმარია; ამხელა დაზიანება ადრე დავის განხილვის დროს არ იყო, მერე დაზიანდა, თუმცა ამის მტკიცებულებად არანაირი დოკუმენტი/მტკიცებულება: ექსპერტიზის დასკვნა, აუდიტის დასკვნა, ფაქტის კონსტანტაცია თუ მოწმის სახით, წარდგენილი არ ჰქონდა. მოსარჩელემ საკუთარი მტკიცების გასამყარებლად წარადგინა სხვა პირზე, უძრავი ქონების მეორე ნაწილის მესაკუთრის სარჩელზე სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რომლის სასარჩელო მოთხოვნა ასეთივე კატეგორიის დავაზე დაკმაყოფილდა განსხვავებულად, ვიდრე მოსარჩელის დავა გადაწყდა.

12.5. სასამარტლომ გაიზიარა კომპანიის (მოპასუხის) წარმომადგენლის პოზიცია, რომ მოსარჩელის მირ აღძრული სარჩელი ვენახზე, სახლის და დამხმარე ნაგებობების აშენებისათვის, ქვევრების და თონის დაზიანებისათვის მოსარჩელის მიერ აღძრული და ამჟამად მიმიდნარე დავა სხვა დავად რომც მიჩნეულიყო, ამ უკანასკნელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით (ს.ფ. 78 ) არ არსებობდა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი კომპანიის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და აპელანტისათვის მიყენებულ ზიანს შორის. არნიშნული ექსპერტიზის დასკვნით, ქვევრებისა და თონის დაზიანების მიზეზების გამორკვევა შეუძლებელი იყო.

12.6. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები და დამატებით განმარტა, რომ პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების პირობები, კერძოდ, თუ სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით; მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ახასიათებს მისთვის დამახასიათებელი ზიანის მიმყენებლის ბრალეულობის პრეზუმფციის პრინციპი. ზიანის მიმყენებელი მიიჩნევა ბრალეულად, თუ არ დაამტკიცებს მისი ბრალის არარსებობის ფაქტს. ამის შესაბამისადვე ხდება მტკიცების ტვირთის განაწილება დაზარალებულსა და ზიანის მიმყენებელს შორის. დაზარალებული როდესაც სასამართლოს მიმართავს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, ვალდებულია დაამტკიცოს მისთვის ზიანის არსებობის ფაქტი, ასევე მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ზიანის მიმყენებლის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. ზიანის მიმყენებელმა, თავის მხრივ, უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობის და ბრალის არარსებობა.

12.7. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ქვევრებისა და თონის დაზიანებაში მოპასუხის (შპს-ის) ბრალი, ვერც ის დადგინდა, თუ რა მიზეზმა გამოიწვია ეს დაზიანება. ამდენად ამ ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლო იყო, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნების დარჩენილ ნაწილში დავაზე კანონიერად შეწყდა საქმის წარმოება,

12.8. სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ მტკიცებულებათა წრეს მოთხოვნის საფუძვლის, თუ მოთხოვნის საპირისპირო მტკიცების დასადასტურებლად; მოსარჩელემ მოთხოვნის დასადასტურებლად ვერ მიუთითა კონკრეტულ მტკიცებულებებზე (მან მხოლოდ სხვა პირის მიმართ გამოტანილი გადაწყვეტილება წარადგინა, რომელსაც არანაირი კავშირი არ ჰქონდა განსახილველ საქმეზე) და ვერ გააქარწყლა მოპასუხის განმარტება იმაზე, რომ ამ საფუძვლით ადრე წარმოებული დავა იმავე პროცესუალურ მოწინააღმდგესთან გადაწყვეტილი ჰქონდა სასამართლოს, შესაბამისად, დაკმაყოფილებული იყო სასარჩელო მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ (იმავე ვენახზე, იმავე ქვევრებზე, იმავე თონის დაზიანებისათვის, იმავე სახლისა და დამხმარე ნაგებობების აშენებისათვის და ხარჯების ანაზღაურებაზე). მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მხრიდან მტკიცების ტვირთის საპროცესო ვალდებულება სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობისთვის საკმარისად ვერ შესრულდა, რის გამოც მოთხოვნა დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული.

12.9. სასამართლომ განმარტა, რომ უდავოდ დგინდებოდა, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონების მეორე ნაწილის მესაკუთრისაგან 2016 წელს იყიდა უკვე დაზიანებული მარანის ნაწილი (50 %-იანი წილი), ანუ მას შემდეგ, რაც უძრავი ქონების მეორე ნაწილის მესაკუთრეს მარანის დაზიანებისთვის მოპასუხისგან აუნაზღაურდა ზიანი, იყიდა დაზიანებულ მდგომარეობაში მყოფი ნივთი და ამჟამად ითხოვდა თანხას, რომელიც ამ ნივთს ვარგისს გახდიდა.

13. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

13.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13.2. მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიები სააპელაციო საჩივარში აღნიშნული გარემოებების იდენტურია (იხ. ამ განჩინების 11.2-11.4 პუნქტები).

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

14.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებულია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია, ხოლო საკასაციო საჩივრის ის ნაწილი, რომლითაც გასაჩივრებულია საცხოვრებელი სახლისა და დამხმარე ნაგებობებზე მიყენებული ზიანის, ქვევრებისა და თონის ღირებულების, ვენახის ღირებულებისა და ქვევრების დაზიანების გამო ღვინის დანაკარგის ანაზღაურების ნაწილებში სარჩელის შეწყვეტა, განუხილველად უნდა დარჩეს შემდეგი არგუმენტაციით:

15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

17. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

18. საკასაციო საჩივრით სრულად არის გასაჩივრებული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის განჩინება, რომლითაც უცვლელად დარჩა საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 10 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საცხოვრებელი სახლისა და დამხმარე ნაგებობებზე მიყენებული ზიანის, ქვევრებისა და თონის ღირებულების, ვენახის ღირებულებისა და ქვევრების დაზიანების გამო ღვინის დანაკარგის ანაზღაურების ნაწილებში სარჩელზე შეწყდა წარმოება სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. სსსკ-ის 274-ე და 419.3-ე მუხლების თანახმად ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივარზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება. აქედან გამომდინარე კასატორის პრეტენზიაზე სარჩელის ამ ნაწილში საკასაციო სასამართლო ვერ იმსჯელებს, რადგან ის სააპელაციო სასამართლოს განხილვის ეტაპზე შევიდა კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ეს პრეტენზია განუხილველად უნდა იქნეს დატოვებული.

19. ამ განჩინების მე-20 პუნქტში მოცემულ მსჯელობასთან ერთად საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი ადგენს საქმის წარმოების შეწყვეტის ისეთ საფუძველს, რასაც განსახილველ დავაში ჰქონდა ადგილი. მოსარჩელემ ვერ უზრუნველჰყო იმ ფაქტის დამტკიცება, რომ განსახილველი დავა და სასამართლოების მიერ უკვე განხილული დავა არ ეფუძნება ერთსა და იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით არსებულ დავას.

20. მეორე საკასაციო პრეტენზია ეხება თანასაკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე არსებული ქონების დაზიანების ანაზღაურების საკითხს. ამ ნაწილში მოსარჩელე თავის მოთხოვნას უძრავი ქონების მეორე ნაწილის მესაკუთრის მიერ სასამართლში მოგებულ დავაზე აფუძნებს და აცხადებს, რომ ვარაუდი იმის შესახებ, რომ თუ უძრავი ქონების 50 %-იანი წილი დაზიანდა მოპასუხის ქმედებით, მოსარჩელის საკუთრებაში მყოფი მიწის ნაკვეთის 50 %-იანი ნაწილიც დაზიანებულია მოპასუხის მიერ, დასაბუთებულია და სარჩელის დაკმაყოფილებას უნდა დაედოს საფუძვლად. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ შეძლო დაემტკიცებინა მის კუთვნილ უძრავ ქონებაზე ზიანის მიყენების ფაქტი; ფაქტი იმის შესახებ, რომ ზიანის მიმყენებელი მოპასუხეა; ის, რომ ეს ქმედება მართლსაწინააღმდეგოა, ზიანის მიმყენებელი ბრალეულად მოქმედებდა და არსებობს მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და ზიანს შორის. ამასთან, სასამართლომ უდავოდ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ უძრავი ქონების თანამესაკუთრისაგან დაზიანებული ქონება შეიძინა (იხ. ამ განჩინების 12.9 ქვეპუნქტი)

21. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად მიიჩნიეს საქმეში არსებული გარემოებები დადგენილად და სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს დავის გადაწყვეტისათვის საკვანძო საკითხებს.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)

23. „ამ შემთხვევაში, განაჩენით დადგენილია მხოლოდ პირველი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეული მოქმედება, ამ მოქმედებით დაზარალებულის ქონებრივი სიკეთის ხელყოფის ფაქტი და მიყენებული ზიანის ოდენობა {სსსკ-ის 992-ე მუხლი}. რაც შეეხება მეოთხე მოპასუხეს, მასზე მითითებას განაჩენი არ შეიცავს. აქედან გამომდინარე, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სწორედ მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დასაშვები მტკიცებულებებით დამტკიცება, რაც მან ვერ შეძლო“ (იხ. სუსგ ას-251-239-2016, 14.06.2016 წ.). მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკა კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ მხარემ თავად უნდა ამტკიცოს თავისი მოთხოვნის საფუძვლები, ერთ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას სასამართლო ვერ დაეყრდნობა სხვა საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებისას, რადგან მან სრულად და ობიექტურად უნდა გამოიკვლიოს გადასაწყვეტი საქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებები, ამასთან, სასამართლო განმცხადებლის მოთხოვნის ფარგლებითაა შეზღუდული (სსსკ-ის 248-ე, 377-ე, 404-ე მუხლები).

24. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო დამაჯერებელი და სამართლებრივად წონადი არგუმენტების წარდგენა, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობაში. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს დასაბუთებული პრეტენზია, საკასაციო განაცხადის სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებად ცნობისათვის, რაც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის უარყოფისა და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.

25. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორს დაუბრუნდება გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 187-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. კ-ის საკასაციო საჩივრის ის ნაწილი, რომლითაც გასაჩივრებულია საცხოვრებელი სახლისა და დამხმარე ნაგებობებზე მიყენებული ზიანის, ქვევრებისა და თონის ღირებულების, ვენახის ღირებულებისა და ქვევრების დაზიანების გამო ღვინის დანაკარგის ანაზღაურების ნაწილებში ლ. კ-ის სარჩელის შეწყვეტა, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. ლ. კ-ეს (პ/ნ 5-) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 4 200 ლარის (საგადახდო დავალება N4, გადახდის თარიღი 2017 წლის 2 ივნისი), 70% – 2 940 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე