საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-1269-1189-2017 15 დეკემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს ''ბ-ი'' (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. ჩ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. დ. ჩ-ე (შემდეგში:მოსარჩელე ან დასაქმებული) მუშაობდა გაერთიანება „თ-ის“ №1 სახლმშენებელ კომბინატში, მომპირკეთებლად (მებათქაშედ).

1.1. 1982 წლის 11 მარტს, შრომითი მოვალეობის შესრულების დროს, დასაქმებულმა მიიღო ტრავმა, რის შედეგადაც პროფესიული შრომის უნარი 80%-ით დაკარგა (იხ. ტ.1 - უბედური შემთხვევის აქტი, ს.ფ. 16-18; სასამართლოს გადაწყვეტილება, ს.ფ. 22; ბრძანება, ს.ფ. 24-25; მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, ს.ფ. 156; 164);

1.2. ქ. თბილისის საქარხნო რაიონის სახალხო სასამართლოს 1983 წლის 25 მაისის გადაწყვეტილებით, ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ გაერთიანებას (შემდეგში: საწარმო ან დამსაქმებელი) დასაქმებულის სასარგებლოდ, 1982 წლის 18 აგვისტოდან 1983 წლის 18 აგვისტომდე, ყოველთვიურად 111 მანეთისა და 10 კაპიკის გადახდა დაეკისრა. ამასთან, კომბინატმა დაადასტურა მოსარჩელისთვის ზიანის ასანაზღაურებლად ერთჯერადად 1333 მანეთისა და 20 კაპიკის გადახდა, ხოლო შემდეგ პერიოდში ივალდებულა მისთვის სასამართლოს მიერ განსაზღვრული 111 მანეთის ყოველთვიური ანაზღაურება ჯანმრთელობის მდგომარეობის შეცვლამდე (იხ. ტ.1. ბრძანება, ს.ფ. 24-25; მოსარჩელის ახსნა-განმარტება);

1.3. 1992 წლის 27 აგვისტოს, შემოწმების საფუძველზე, მოსარჩელეს უვადოდ დაუდგინდა მე-2 ჯგუფის ინვალიდობა (იხ. ცნობები, ს.ფ. 26-36; მოსარჩელის ახსნა- განმარტება);

3.საწარმო მოსარჩელეს სარჩოს უხდიდა 1994 წლის იანვრის თვემდე.

4. 1993-1995 წლებში, სახელმწიფოს მიერ შეიქმნა სააქციო საზოგადოება „ბ-ი“ (შემდგომში - მოპასუხე, სს, აპელანტი, კასატორი), რომელიც, სხვა ორგანიზაციებთან ერთად, წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ორგანიზაციის სამართალმემკვიდრეც გახდა.

5. სარჩელის საფუძვლები:

5.1. 2015 წლის 16 აპრილს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელემ მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

5.2. დაევალოს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, 1994 წლის იანვრის თვიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, გადასახდელი თანხების ერთობლიობით - 26976,49 ლარის, ხოლო გადაწყვეტილების აღსრულებიდან 2017 წლის იანვრამდე, ანუ მოსარჩელის მიერ საპენსიო ასაკის მიღწევამდე - 92 ლარის და 59 თეთრის გადახდა.

5.3. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში აღწერილ გარემოებებზე და განმარტა, რომ 1995 წლიდან მოპასუხეს მისთვის სარჩო აღარ გადაუხდია. მოსარჩელის მითითებით, საწარმოდან ყოველთვიურად მისაღები თანხა - 111 მანეთი და 10 კაპიკი, საქსტატის მიერ გაცემული ცნობის თანახმად, იმჟამად შეადგენდა 92 ლარს და 59 თეთრს.

6. მოპასუხის შესაგებელი:

6.1.მოპასუხემ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა არის უსაფუძვლო, დაუსაბუთებელი და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

6.2. მოპასუხის განმარტებით, იგი მოცემულ საქმეში არასათანადო მოპასუხეა: აღნიშნულ დავაზე არსებობს თბილისის საქარხნო რაიონის სასამართლოს 1983 წლის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სასარგებლოდ, 1982 წლის 18 აგვისტოდან 1983 წლის 18 აგვისტომდე, ყოველთვიურად 111 მანეთის და 10 კაპიკის გადახდა, ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ გაერთიანებას დაეკისრა. აღნიშნული გარემოება კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველია. მოპასუხის მითითებით, იმ შემთხვევაშიც, თუ ის მიჩნეული იქნებოდა სათანადო მოპასუხედ, გადასახდელი ოდენობა შემდეგნაირად უნდა განსაზღვრულიყო: საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ), 389-ე მუხლის შესაბამისად, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 მარტის დადგენილების, საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის გამგეობის 1993 წლის 1 აპრილის დადგენილებისა და საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის №363 ბრძანებულების საფუძველზე, მანეთის კუპონის და ლარის გადაცვლის კურსის გათვალისწინებით, 111 მანეთი და 10 კაპიკი ამჟამად შეადგენს 0,0001111 თეთრს. ამასთან, მოპასუხის განმარტებით, სარჩელი ხანდაზმულია, მოსარჩელის მოთხოვნა ძველი დავალიანების (სარჩელის შეტანამდე არსებული პერიოდის) გადახდაზე, უნდა გავრცელდეს სარჩელის აღძვრამდე მხოლოდ სამი წლის სარჩოს დაანგარიშებაზე, რასაც დაემატება 2015 წლის 16 აპრილიდან 2017 წლის 17 იანვრამდე პერიოდი, სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე (იხ. შესაგებელი, ს.ფ. 57-64).

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები:

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

7.2. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2012 წლის 16 აპრილიდან 2015 წლის 16 აპრილამდე პერიოდში მიუღებელი სარჩოს ერთჯერადად გადახდა, ჯამში _ 3333,24 (სამი ათას სამას ოცდაცამეტი ლარი და 24 თეთრი) ლარი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. აგრეთვე, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2015 წლის 16 აპრილიდან საპენსიო ასაკის - 65 წლის შესრულებამდე, 2017 წლის 17 იანვრამდე პერიოდში მისაღები სარჩოს ერთჯერადად გადახდა, ჯამში - 1944,39 (ათას ცხრაას ორმოცდაოთხი ლარი და 39 თეთრი) ლარი, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.

7.3. სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, გამოიკვლია და უდავოდ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებანი და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლი, 2006 წლის 4 ივლისამდე მოქმედი საქართველოს შრომის კოდექსის, შემდგომში სშკ, 44-ე და 155-ე მუხლები, სსკ-ის 128-ე, 129.1, 316-ე, 317-ე, 408-ე, 411-ე, 992-ე, მუხლები, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-8, 243-244-ე, 249-ე, 257-ე, 369-ე მუხლები და განმარტა:

7.3.1. 2006 წლის 4 ივლისამდე მოქმედი შრომის კოდექსის 155-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, საწარმოები, დაწესებულებები, ორგანიზაციები მატერიალურად პასუხისმგებლები არიან მუშებისა და მოსამსახურეებისათვის მიყენებული ზიანის გამო, რაც გამოწვეულია შრომითი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით, მათი დასახიჩრებით ან ჯანმრთელობის სხვაგვარი ვნებით. ამჟამად მოქმედი კოდექსის 44-ე მუხლის შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობისას, მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით, კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვას მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს ეს ზიანი. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიმართ არსებული ვალდებულება დელიქტურ ვალდებულებას წარმოადგენს, რომელსაც მოპასუხე წლების განმავლობაში არ ასრულებდა. სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული აქვს უვადოდ (მუდმივად), სარჩოს გადახდა ხორციელდება მის საპენსიო ასაკამდე. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

7.3.2. სსკ-ის 128.1-ე მუხლის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ამავე კოდექსის 129.1-ე მუხლის მიხედვით, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. 1994 წლის იანვრის თვიდან 2012 წლის 17 აპრილამდე პერიოდის მიუღებელი სარჩოს (საპენსიო დანამატის) გადახდის შესახებ მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი ხანდაზმულია. მოსარჩელემ ვერ დაუმტკიცა სასამართლოს, რომ ამ პერიოდის განმავლობაში იგი ითხოვდა მოპასუხე სს-დან (მისი წინამორბედი საწარმოსაგან) თანხის გადახდას, სასამართლოში წარდგენილია მხოლოდ 2014 წლით დათარიღებული წერილები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ ამ დროისათვის გადაწყვიტა მოეძებნა თავდაპირველი საწარმო, ან მისი უფლებამონაცვლე. შესაბამისად, მოპასუხე, რომელიც პასუხისმგებელია ზიანის ანაზღაურებაზე, ვალდებულია აანაზღაუროს სარჩელის სასამართლოში აღძვრამდე მხოლოდ სამი წლის მიუღებელი სარჩოს, რაც შეადგენს 3333,24 ლარს. გარდა ამისა, მოპასუხემ მოსარჩელეს უნდა გადაუხადოს სარჩელის სასამართლოში აღძვრიდან 2015 წლის 16 აპრილიდან 2017 წლის 17 იანვრამდე (საპენსიო ასაკის მიღწევამდე) სარჩოს სახით მისაღები თანხა, რაც შეადგენს 1944,39 ლარს.

8. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

8.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად უარყოფა შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

8.1.2. სასამართლომ მანეთის ლართან საკურსო მიმართება განსაზღვრა საქსტატის ცნობის შესაბამისად, რაც არასწორია. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის და საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის ერთობლივი დადგენილებით 1993 წლის 3 აგვისტოდან ეროვნული ბანკის კუპონები გამოცხადდა ერთადერთ კანონიერ საგადასახადო საშუალებად. ამავე დადგენილებით, თანაფარდობა კუპონსა და მანეთს შორის განისაზღვრა ისე, რომ ერთი მანეთი გაუტოლდა ერთ კუპონს. საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის 363-ე ბრძანებულებით განისაზღვრა ეროვნული ვალუტის - ,,ლარის“ გამოშვება, რომელიც 1995 წლის 2 ოქტომბრიდან ერთადერთ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა და კუპონის ლარზე გაცვლის კურსი განისაზღვრა შეფარდებით 1000000 კუპონი:1 ლარი. შესაბამისად, 111 მანეთი და 10 კაპიკი დღეს შეადგენს 0.011 თეთრს. აღნიშნულიდან გამოდინარე, სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს ყოველთვიურად 0.011 ლარით.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები:

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 ივნისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა;

9.2. უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება

9.3. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და განმარტა:

9.3.1. დაუსაბუთებელია აპელანტის პოზიცია კუპონის ლარზე გადაცვლასთან დაკავშირებით საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის და ეროვნული ბანკის 1993 წლის N575 დადგენილების და მიმოქცევაში ლარის გაშვების შესახებ სახელმწიფოს მეთაურის 1995 წლის N363 ბრძანებულების გამოყენების შესახებ. ზიანის ანაზღაურების არსი დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაში მიიღება ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე. შრომის უნარის შეზღუდვის გამო მოსარჩელე ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც, მას არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად განსაზღვრა მოსარჩელის სასარგებლოდ დასაკისრებელი თანხა - ყოველთვიურად 92.59 ლარის ოდენობით, რაც თავის მხრივ, საქსტატის მონაცემებს ეფუძნებოდა, რომ გასაცემი 111 მანეთი შეადგენს 92.59 ლარს. საქსტატის გაანგარიშება ემყარებოდა 1982 წლიდან 2017 წლამდე სამომხმარებლო ფასების ინდექსის ცვლილებას. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის ყოველთვიურად 92.59 ლარის ანაზღაურება (პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვის პროცენტული მაჩვენებლის გათვალისწინებით) შეესაბამებოდა კონკრეტული სამუშაოს შესრულებისათვის მისაღები შრომის ანაზღაურებას.

10. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

10.1. მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და მოითხოვა ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა შესაგებელში აღნიშნული ფაქტებისა და სააპელაციო პრეტენზიების იდენტურ გარემოებებზე დაყრდნობით (იხ. ამ განჩინების მე- 6 და მე-8 პუნქტები);

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით, საკასაციო განაცხადი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ დამსაქმებლის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81)

15. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

16. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. ქვემოთ 18.1.1 ქვეპუნქტი).

17. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის გადაანაწილა სწორედ იმ სპეციფიკურობის გათვალისწინებით, რაც ახასიათებს კანონისმიერ ვალდებულებით სამართალს და იცავს კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის კონსტიტუციურ პრინციპს. აღნიშნული უზრუნველყოფს სამართალწარმოებისას მხარეთა შეჯიბრებითობისა და თანასწორობის საფუძველზე დავის განხილვასა და გადაწყვეტას (სსსკ-ის მე-4-5 მუხლები).

18. მოპასუხე საკასაციო შედავებას წარმოადგენს მხოლოდ იმ მიმართულებით, რომ სასამართლოს არასწორად განსაზღვრა მანეთის ლარის ანგარიშზე გადაანგარიშების პრინციპი. კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსკ-ის 389-ე მუხლის მიხედვით, რომლის თანახმად, „თუ გადახდის ვადის დადგომამდე გაიზარდა ან შემცირდა ფულის ერთეული (კურსი), ან შეიცვალა ვალუტა, მოვალე ვალდებულია გადაიხადოს იმ კურსით, რომელიც შეესაბამება ვალდებულების წარმოშობის დროს. ვალუტის შეცვლისას გადაცვლით ურთიერთობებს საფუძვლად უნდა დაედოს ის კურსი, რომელიც ვალუტის შეცვლის დღეს არსებობდა ფულის ამ ერთეულებს შორის“. კასატორის მოსაზრებით, ამ ნორმის შესაბამისად, გათვალისწინებული უნდა იყოს ვალუტის ის კურსი, რომელიც მისი შეცვლის დროს არსებობდა. კერძოდ, სახელმწიფო მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის 363-ე ბრძანებულებით განისაზღვრა ლარის თანაფარდობა კუპონთან შემდეგი შეფარდებით: 1000000 კუპონი:1 ლარი. შესაბამისად, დავალიანება შეადგენს 0,40 თეთრს (საშემოსავლო გადასახადის გათვალისწინებით) - 2015 წლის 16 აპრილამდე (ანუ სარჩელის შეტანამდე), ხოლო 0.24 თეთრს - სარჩელის შეტანიდან 2017 წლის იანვრამდე (ანუ მოპასუხის მიერ საპენსიო ასაკის მიღწევამდე).

18.1. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს აღნიშნულ მსჯელობას და ყურადღებას მიაპყრობს საქმისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მქონე შემდეგ გარემოებაზე:

18.1.1. განსახილველ დავაში, უპირველესად, გადამწყვეტია ის გარემოება, რასაც ვალდებულების წარმოშობა და შესაბამისად, მისი ოდენობის განსაზღვრა უკავშირდება. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების განმატებას, რომ შრომითი მოვალეობის შესრულების დროს ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს გონივრული ოდენობით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით: „ზიანის ანაზღაურების არსი დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაა. ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა და რასაც ის მიიღებდა შემდგომ, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ (იხ. სუსგ-ები: # ას-169-497-09, # ას-789-756-2015; #ას-939-889-2015; # ას-403-384-2015; # ას-1220-1145-2015; # ას-84-80-2016; # ას-155-151-2016;). სხეულის დაზიანებითა და ჯანმრთელობისთვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი დელიქტური პასუხისმგებლობის ფორმით ანაზღაურდება. სსკ-ის 992-მუხლის ის თანახმად, „პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი“. ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის თანახად, „1. იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. 2. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით“.

18.1.2.საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში (განჩინებაში) განმარტავს, რომ ზიანის (მათ შორის დელიქტური) ანაზღაურების ვალდებულება იმ მდგომარეობასთან მაქსიმალურად მიახლოების მცდელობაა, რომელიც ზიანის დადგომამდე არსებობდა. რიგ შემთხვევებში, როცა პირვანდელი მდგომარეობას აღდგენა შეუძლებელია, ეს მცდელობა ფულად გამოხატულებას ჰპოვებს, ანუ აღდგენა ფულადი კომპენსაციის ჩანაცვლებით ხდება. აღნიშნული ჩანაცვლება, შრომითი მოვალეობის დროს დამდგარი ზიანის შემთხვევაში, გულისხმობს გადასახდელი კომპენსაციის მაქსიმალურ შესაბამისობას/მიახლოებას შრომისუნარიანი ადამიანის მიერ იმავე სამუშაოს შესრულებისთვის მიღებულ გასამრჯელოსთან. განსახილველ შემთხვევაშიც, საწარმოს მიერ მუშაკისთვის გადახდილი კომპენსაცია სასამართლოს 1983 წლის გადაწყვეტილებით, მიახლოებული იქნა იმ ოდენობასთან, რასაც იმავე სამუშაოს შესრულებისთვის დაზარალებული საწარმოში მუშაობის დროს ღებულობდა. ე.ი. აღნიშნული მიდგომა არსებობდა 1983 წელსაც, როცა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება დადგა: როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, მოსარჩელის დაზიანება უბედური შემთხვევის ბრალი იყო. უბედური შემთხვევის დადგომაში მოსარჩელის ბრალი გამოირიცხა, რადგან აღნიშნული საქმიანობა (ამწეზე რადიატორების დაწყობა) მის მოვალეობაში არ შედიოდა (იხ.ტ.1, ს.ფ.17-18, 22-23). მოსარჩელემ შრომისუნარიანობა 80% - ით დაკარგა. საქმეში არსებული მტკიცებულებების თანახმად, ზიანის დადგომის დროისთვის მოსარჩელეს ხელფასი 288.88 მანეთი ჰქონდა. ვინაიდან მას ჯანმრთელობა 80%-ით შეერყა, სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, 1983 წლიდან, მდგომარეობის გაუმჯობესებამდე მას დაენიშნა პენსია მისაღები ხელფასის 80%-ის ოდენობით, რამაც 231 მანეთი შეადგინა. აქედან 120 მანეთი მისთვის სახელმწიფოს უნდა გადაეხადა, ხოლო დანარჩენი 111 მანეთის გადახდა (როგორც დანამატი, რომელმაც ხელფასი შეავსო) საწარმოს ადმინისტრაციას განესაზღვრა გადასახდელად (იხ.ტ,1.ს.ფ.21-22). როგორც ირკვევა, მოსარჩელე ამჟამადაც შშმპ-ის მე-2 ჯგუფის ინვალიდის სტატუსის მატარებელია და იღებს სოციალურ პაკეტს თვეში 100 ლარის ოდენობით (იხ.ტ.1.ს.ფ.21), ხოლო საპენსიო ასაკი სარჩელის შეტანის დროისთვის არ გააჩნდა. ეს უკანასკნელი გარემოება იმის პრეზუმფციას ქმნის, რომ საპენსიო ასაკის დადგომამდე მოსარჩელე იმუშავებდა თავისი პროფესიით, ხოლო აღნიშნულის შეუძლებლობის გამო, საწარმო, როგორც მოვალე, ვალდებულია, რომ საპენსიო ასაკის დადგომამდე მოსარჩელეს გადაუხადოს დანამატი, რომელიც მისი დანიშვნის დროისთვის 111 მანეთს შეადგენდა. საქმეში წარმოდგენილი საქსტატის ცნობის თანახმად, სამომხმარებლო ფასების ინდექსის ცვლილების გათვალისწინებით, 05.11.2014 წლისათვის, 111 მანეთი შეადგენდა 92.59 ლარს (იხ.ტ.1.ს.ფ.44). აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება კასატორს არ წარმოუდგენია.

18.1.3. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას საქართველოს სახელმწიფოს მეთაურის 1995 წლის 16 სექტემბრის №363 ბრძანებულებისა და სსკ-ის 389-ე მუხლის გამოყენების საჭიროებასთან დაკაშირებით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 389-ე მუხლის ფულადი ვალდებულების შესრულების ისეთ შემთხვევებს განიხილავს, როცა ვალდებულების წარმოშობის დროს მოქმედი ვალუტა ამავე ვალდებულების შესრულების დროისთვის შეიცვალა, გაუფასურდა და ა.შ. აღნიშნული მუხლი ნომინალიზმის პრინციპს (აღნიშნული პრინციპი გულისხმობს, რომ მოვალე ვალდებულია დააბრუნოს ფულადი ნიშნის იმავე ოდენობა (ნომინალი), რომელიც ვალდებულების წარმოშობის დროს შეესაბამებოდა), განამტკიცებს ისეთი შემთხვევებისთვის, როცა ინფლაციის, ან სხვა გარემოებების გამო, ადგილი აქვს დენომინაციას (აღნიშნული გულისხმობს, ქაღალდის ფულის ნიშნების სახელის გამოცვლას და მათი ნომინალური ღირებულების შემცირებას; სსკ-ის 389-ე მუხლის განმარტებასათან დაკავშირებით იხილეთ : იხ.სუსგ-ები: #ას-870-1138-05; #ას-1512-1427-2012; # ას-762-730-2016; # ას-130-122-2017).

18.2. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, მართალია, სახეზე არის შესასრულებელი ვალდებულება, მაგრამ მისი წარმოშობა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე კომერციულ შედეგს როდი წარმოადგენს: ის დელიქტის საფუძველზე წარმოშობილი გადასახდელია და მისი დანიშნულება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისათვის მოწოდებულ ჩანაცვლებით მექანიზმს წარმოადგენს. აღნიშნული ჩანაცვლება, როგორც უკვე აღინიშნა, გულისხმობს კრედიტორისთვის იმ ქონებრივი დანაკლისის (მიუღებელი ხელფასის) ანაზღაურებას, რომელსაც ეს უკანასკნელი მაშინ მიიღებდა, ზიანის მავალდებულებელი გარემოება რომ არ წარმოშობილიყო (სსკ-ის მუხლი 411-ე მუხლი). მაშასადამე, ფაქტები, რომელიც განსახილველ დავაში უდავო გარემოებებადაა მიჩნეული და სასამართლოს მიერ დამატებითი კვლევის საგანი არ ყოფილა, გამორიცხავენ, რომ გადასახდელი კომპენსაციის ოდენობა იმგვარად იყოს დაანგარიშებული, როგორც ამას კასატორის მიერ მითითებული ნორმატიული აქტები ადგენენ და რომლებზე დაყრდნობითაც იგი საკასაციო შედავებას წარმოადგენს.

19. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სამართლიანობის, კანონიერებისა და მხარეთა კეთილსინდისიერების პრინციპების, დავის განხილვისას მხარეთა შორის თანაზომიერი ბალანსის დაცვის გათვალისწინებით, დასაბუთებულია და კანონიერი, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

20. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს "ბ-ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს "ბ-ს" (ს/კ 2..) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ბ. ნ-ის (პ/ნ 6..) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 263.85 ლარიდან (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2017 წლის 29 სექტემბერი) – 173.85 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ზ. ძლიერიშვილი