საქმე №ას-344-322-2017 11 ოქტომბერი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – დ. ო-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ „ს-ო“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანებების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. დ. ო-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი ან დასაქმებული) სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ ს-ოს (შემდგომში _ მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე ან დამსაქმებელი) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის:

ა) 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანების („სააგენტოს დ-ის რაიონულ განყოფილებაში ჩატარებული შემოწმების შედეგებიდან გამომდინარე გასატარებელი ღონისძიებების შესახებ“) იმ ნაწილების ბათილად ცნობა, რომლითაც მოსარჩელეს დაეკისრა 4 195 ლარის გადახდა, მიეცა სასტიკი საყვედური ხელფასის 50%-ის დაკავებით და დაეკისრა ყოველთვიური შრომის ანაზღაურებიდან 20%-ის დაკავება ზედმეტად გაცემული თანხის სრულად დაფარვამდე;

ბ) 2014 წლის 3 ოქტომბრის #04-310/ო ბრძანების („სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“) იმ ნაწილების ბათილად ცნობა, რომლითაც მას დაეკისრა 3 148 ლარის გადახდა;

გ) მოპასუხისათვის დასაქმებულის სასარგებლოდ 2014 წლის 29 ივლისიდან 2014 წლის 9 სექტემბრამდე არაკანონიერად დაკავებული თანხის _ 1 436,81 ლარის (დაბეგრილი), მათ შორის _ დისციპლინური სახდელის სახით დაკავებული 260 ლარის (დაბეგრილი) ანაზღაურება.

1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოპასუხის მონიტორინგის სამმართველოს მიერ განხორციელდა დ-ის რაიონულ განყოფილებაში 2012 წლის 1 იანვრიდან 2013 წლის 1 ივლისამდე შევსებული „ოჯახის დეკლარაციების“ შერჩევითი შესწავლა და მათში დაფიქსირებული ინფორმაციის სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში დაცულ ინფორმაციასთან დადარება, რომლის შედეგადაც, მონიტორინგის სამსახურმა მიიჩნია, რომ რიგ შემთხვევებში, უფლებამოსილი პირების, მათ შორის _ მოსარჩელის, დ-ის განყოფილების მთავარი სპეციალისტის (იურისტის) _ დ. ო-ის მხრიდან დარღვეული იყო მოცემული სფეროს მარეგულირებელი ნორმატიული აქტების მოთხოვნები, რამაც გამოიწვია მოქალაქეებისათვის გარკვეული თანხების ზედმეტად გაცემა. აღნიშნულის საფუძველზე, სააგენტოს დირექტორის მიერ გამოცემული ბრძანებით გატარდა სხვადასხვა სახის ღონისძიება, კერძოდ, რამდენიმე თანამშრომელს (განყოფილების უფროსს, მოსარჩელეს _ მთავარ სპეციალისტსა (იურისტსა და სხვ) დაეკისრათ ზედმეტად გაცემული ფულადი სოციალური დახმარების (საარსებო შემწეობის) თანხების სახელმწიფო ბიუჯეტში აღდგენა (სახელდობრ, მოსარჩელის შრომის ანაზღაურებიდან, ყოველთვიურად 20%-ის დაკავებით) ზედმეტად გაცემული თანხების სრულად დაფარვამდე. შემოწმების მასალებში დაფიქსირებული დარღვევების გამო, თანამშრომელთა მიმართ გამოყენებულ იქნა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომები _ მოსარჩელეს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური ერთი თვის შრომის ანაზღაურებიდან 50%-ის დაკავებით. მოსარჩელე სადავოდ ხდის მოპასუხის მიერ მის მიმართ განხორციელებულ ღონისძიებებს და განმარტავს, რომ სააგენტოს არ მიუთითებია, მის მიმართ დისციპლინური სახდელის ზომის განსაზღვრა „რამდენად ლეგიტიმური, პატივსადები, კეთილსინდისიერი და არადისკრიმინაციული მოტივით მოხდა. სააგენტო დაეყრდნო კონტროლის დეპარტამენტის მოხსენებით ბარათს, რომელიც დისკრიმინაციული და ანგარიშსწორების მოტივით არის შედგენილი, მიზანმიმართულად მისი დისკრედიტაციისათვის“. გარდა ამისა, მოსარჩელე არ ეთანხმება მისთვის და განყოფილების უფროსისათვის, გადასახდელი თანხების თანაბრად დაკისრებას, ხოლო, სადავო ბრძანებაში მოხსენიებული სხვა პირებისათვის თანხის დაბრუნების არდაკისრებას. მოსარჩელისათვის მიუღებელია უფროსი სპეციალისტის შეცდომების (რომელიც დადგინდა შემოწმებისას) გამო მისი დასჯა, ხოლო, დამრღვევი პირის მიმართ დისციპლინური ღონისძიების, თუნდაც რომელიმე ზომის გამოუყენებლობა.

2. მოპასუხის პოზიცია:

მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მოსარჩელემ, როგორც სააგენტოს დ-ის რაიონული განყოფილების მთავარმა სპეციალისტმა (იურისტმა) მოამზადა 6 ბრძანება, რამაც გამოიწვია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხების არასწორი გაცემა: ბრძანებებით მოხდა სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში რეგისტრირებული ოჯახების მონაცემების კორექტირება, რამაც გამოიწვია შესაბამის 6 ოჯახზე სარეიტინგო ქულის დაწევა და თანხის არასწორად გაცემა. შემოწმების პროცესში მოსარჩელის მიერ წერილობით მიცემულ ახსნა-განმარტებაში აღნიშნულია, რომ უმეტეს შემთხვევაში, მასთან ხვდებოდა დოკუმენტბრუნვის ელექტრონული სისტემის მეშვეობით დასკანერებული ფორმა #100-ის ვარიანტი და ვერ ახერხებდა მოქალაქის დიაგნოზის დადგენას, მიუხედავად ამისა, მან მაინც მოამზადა აღნიშნული ბრძანებები. დ-ის რაიონული განყოფილების უფროსიც განმარტავს, რომ დოკუმენტბრუნვის ელექტრონული სისტემის მეშვეობით შესაბამის დოკუმენტაციას განსახილველად და ბრძანების მოსამზადებლად რეზოლუციით აწერდა მოსარჩელეს, ამასთან, განყოფილების უფროსი მწუხარებას გამოთქვამს დაშვებული შეცდომების გამო და ეთანხმება შენიშვნებს. მოპასუხის განმარტებით, სააგენტოს 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანებაში, 2014 წლის 3 ოქტომბრის #04-310/ო ბრძანებით შევიდა ცვლილება და მოსარჩელის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში შესატანი თანხა შეადგენს არა _ 4 195, არამედ _ 3 148 ლარს. სააგენტოს 2015 წლის 9 სექტემბრის #04-262/ო ბრძანებით ცვლილება შევიდა სადავო _ 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანებაში და შეწყდა მოსარჩელისათვის დაკისრებული ვალდებულება მისი შრომის ანაზღაურებიდან 20%-ის დაკავების თაობაზე.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2015 წლის 1 აპრილიდან 2015 წლის 1 სექტემბრამდე დაქვითული თანხის _ 371,40 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა აპელანტმა, მოითხოვა მისი გაუქმება და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის ფარგლებში დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სახდელის გამოყენების მართლზომიერება. ამ თვალსაზრისით კი, კასატორი პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მხრიდან ფაქტობრივი გარემოებების საპროცესო სამართლის წესების დარღვევით დადგენის თაობაზე (სსსკ-ის 393-ე (1)(3) მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი.საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი), კერძოდ:

1.1.1 სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ იყო ვალდებული მოსარჩელე, შეესწავლა ე.წ ოჯახის დეკლარაციების სისწორე. ამ კუთხით სასამართლომ ვერ მიუთითა სამართლის ნორმაზე, ხოლო, მოწინააღმდეგე მხარემ, რომლის მტკიცების ტვირთსაც წარმოადგენდა მითითებული ფაქტის დადასტურება, ვერ წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები, ამასთანავე, სასამართლომ დადგენილად ცნო ის გარემოება, რომ კორექტირების საკითხს სწავლობდა უფროსი სპეციალისტი, რომლის მოხსენებითი ბარათიც ცნობად მიიღებოდა ბრძანების შედგენისას, თუმცა, აქვე განმარტა, რომ ეს გარემოება გავლენას ვერ იქონიებდა მოსარჩელის პასუხისმგებლობის ხარისხზე. სასამართლოს აღნიშნულ განმარტებას კასატორი მიიჩნევს წინააღმდეგობრივად, ვინაიდან თუ მას აქვს კორექტირების შესწავლის ვალდებულება, ეს გამორიცხავს უფროსი სპეციალისტის ამავე ვალდებულების არსებობას და პირიქით, ხოლო, ორივე მათგანის ვალდებულების არსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს პასუხისმგებლობაც თანაბრად უნდა გაენაწილებინა, შესაბამისად, სასამართლოს არ უმსჯელია, ამ ორი პირიდან მხოლოდ კასატორს რატომ დაეკისრა თანხის 50%-ის გადახდა. აღნიშნულით სააპელაციო სასამართლომ სააგენტოს იურისტის ვალდებულებები გაათანაბრა უფროსის ვალდებულებებთან, რომელსაც ასევე დაეკისრა თანხის 50%-ის გადახდა;

1.1.2. სააპელაციო სასამართლომ პასუხისმგებლობის კასატორისათვის დაკისრების დასტურად მიუთითა „განყოფილებაში დამკვიდრებულ წესზე“, თუმცა, რას ემყარება სასამართლოს მსჯელობა, გაურკვეველია, ისევე, როგორც მისი მოსაზრება, თუ რა უფლება ჰქონდა იურისტს, არ ენდოს უფროსი სპეციალისტის მოხსენებით ბარათს;

1.1.3. გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკისაგან (საქმე #ას-1236-1159-2015), სადაც განმარტებულია, რომ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის დაკისრება გადაცდომის გამოვლენიდან ერთი თვის ვადაში უნდა განხორციელდეს. თუკი სასამართლო სამართალდარღვევის გამოვლენად მიიჩნევდა დასაქმებულის მოხსენებით ბარათს, იგი პირველ აპრილსაა შედგენილი, ხოლო სახდელი მხარეს სამი თვისა და 28 დღის შემდეგ დაედო. ამ მხრივ, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 38-ე მუხლის ანალოგიით, ამასთანავე, შეფასება არ მისცემია იმ საკითხს, 2014 წლის 29 ივლისის ბრძანება წარმოადგენს ერთი თუ ორი სახის სახდელს;

1.1.4. სააპელაციო სასამართლომ განჩინების სამართლებრივი დასაბუთებისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით, თუმცა, არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სააგენტოს ზიანი არ მიდგომია. სააგენტო, მიუხედავად ჩატარებული მოკვლევის ფარგლებში კორექტირების კანონდარღვევით გამოვლენის ფაქტისა, მოსარჩელის მიერ მომზადებული ექვსი ბრძანების ადრესატს კვლავ აძლევდა თანხებს;

1.1.5. სასამართლომ დაადგინა, რომ უფროსი სპეციალისტის მოხსენებით ბარათში მითითებული გარემოებების ნორმატიულ მოთხოვნებთან შესაბამისობისათვის ყურადღება უნდა მიექცია იურისტს, თუმცა, ასევე ადგენს, რომ ნორმატიულ მოთხოვნებთან შესაბამისობის დადგენა სპეციალურ განათლებას არ მოითხოვდა და იგი ხელეწიფებოდა ნებისმიერ ადამიანს.

1.2. საკასაციო პრეტენზიათა საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ, წინამდებარე განჩინებისათვის სავალდებულო ძალის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე (სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)):

1.2.1. მოსარჩელე დასაქმებულია სსიპ ს-ოს დ-ის რაიონული განყოფილების მთავარი სპეციალისტის (იურისტის) თანამდებობაზე;

1.2.2. სსიპ ს-ოს 2013 წლის 3 სექტემბრის №04-384/ო ბრძანების საფუძველზე მონიტორინგის სამმართველოს მიერ განხორციელდა დ-ის რაიონულ განყოფილებაში დასაქმებული უფლებამოსილი პირების მიერ 2012 წლის 1 იანვრიდან 2013 წლის 1 ივლისამდე შევსებული, 4009 „ოჯახის დეკლარაციის“ შერჩევითი შესწავლა და მათში დაფიქსირებული ინფორმაციის „სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში“ დაცულ ინფორმაციასთან დადარება. 2014 წლის 10 ივნისის მოხსენებითი ბარათის თანახმად, შემოწმების შედეგად გამოვლინდა სხვადასხვა სახის დარღვევა-ნაკლოვანებები. აქედან 18 შემთხვევაში გამოვლინდა დ-ის განყოფილების პასუხისმგებელი პირების მიერ „ოჯახის დეკლარაციებში“ დაცული მონაცემების კორექტირების არსებული კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელება, სახელდობრ, მონიტორინგის სამმართველოს დასკვნით: „18 შემთხვევაში, სააგენტოს დ-ის განყოფილების უფროსის - ლ.ჯ-ის, ასევე, ამავე განყოფილების მთავარი სპეციალისტის (იურისტი) - დ.ო-ისა და მთავარი სპეციალისტის - დ.ვ-ის მხრიდან ადგილი აქვს საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2010 წლის 20 მაისის #141/ნ ბრძანებაში ცვლილების შეტანის თაობაზე“ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2011 წლის #01-47/ნ ბრძანების პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევას, რის შედეგადაც, მოცემული 18 შემთხვევიდან 5 შემთხვევაში ბენეფიციარებზე ზედმეტად გაცემული საარსებო ფულადი შემწეობის ოდენობამ ჯამში შეადგინა - 6 420 ლარი, ხოლო, სადაზღვევო პრემიის ოდენობამ - 1 969,97 ლარი...“. ამავე დასკვნით, მონიტორინგის სამმართველომ მიზანშეწონილად მიიჩნია, სააგენტოს დ-ის რაიონული განყოფილების პასუხისმგებელ პირთა მიმართ გასატარებელი დისციპლინური ღონისძიებებისა და ბენეფიციარ ოჯახებზე არსებული კანონმდებლობის დარღვევით გაცემული თანხების სახელმწიფო ბიუჯეტში აღდგენის საკითხებთან დაკავშირებით ემსჯელა სააგენტოს დირექტორის 2012 წლის 11 მაისის ბრძანებით შექმნილ კომისიას;

1.2.3. „სოციალური მომსახურების სააგენტოს ადმინისტრირების სფეროს მიკუთვნებული ფუნქციების უკეთ განხორციელებისა და გაწეული საქმიანობის კონტროლის გაუმჯობესების ღონისძიებების შესახებ“ სოციალური მომსახურების სააგნეტოს დირექტორის 2012 წლის 11 მაისის #04-303-ო ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2014 წლის 24 ივნისის სხდომაზე განხილულ იქნა სსიპ ს-ოს მონიტორინგის სამმართველოს მიერ წარდგენილი ინფორმაცია, დ-ის რაიონულ განყოფილებაში დასაქმებული უფლებამოსილი პირების მიერ 2012 წლის 1 იანვრიდან 2013 წლის 1 ივლისამდე პერიოდში შევსებული, 4009 „ოჯახის დეკლარაციის“ შერჩევითი შესწავლისა და მათში დაფიქსირებული ინფორმაციის „სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში“ დაცულ ინფორმაციასთან დადარების შედეგების შესახებ. კომისიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით, ოჯახის დეკლარაციაში დაცული მონაცემების კორექტირებისას მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის გამო, ზედმეტად (არასწორად) გაცემული ფულადი სოციალური დახმარების თანხების სახელმწიფო ბიუჯეტში აღდგენის უზრუნველყოფა დაევალა - დ-ის რაიონულ განყოფილების უფროსს - ლ.ჯ-ს - 3 871 ლარით, მთავარ სპეციალისტს (იურისტი) - დ.ო-ს _ 4 195 ლარით, მთავარ სპეციალისტს _ დ.ვ-ს - 324 ლარით;

1.2.4. სსიპ ს-ომ 2014 წლის 29 ივლისს გამოსცა #04-227/ო ბრძანება დ-ის რაიონულ განყოფილებაში ჩატარებული შემოწმების შედეგებიდან გამომდინარე გასატარებელი ღონისძიების შესახებ. ბრაძანების გამოცემის ერთ-ერთ საფუძვლად მითითებულია 2012 წლის 11 მაისის #04-303-ო ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2014 წლის 24 ივნისის სხდომის ოქმი. ბრძანების მე-3 პუნქტის შესაბამისად, შემოწმების მასალებში დაფიქსირებული დარღვევების გამო შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება სააგენტოს დ-ის რაიონული განყოფილების უფროს ლ. ჯ-თან, ხოლო მოსარჩელე დ. ო-ს გამოეცხადა სასტიკი საყვედური და ერთი თვის შრომის ანაზღაურებიდან დაუკავდა 50%. ბრძანების პირველი პუნქტით, „ოჯახის დეკლარაციებში“ განხორციელებული კორექტირებისას მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული მოთხოვნების დარღვევის გამო, ზედმეტად გაცემული ფულადი სოციალური დახმარების თანხების ბიუჯეტში აღდგენის უზრუნველყოფა დაეკისრათ: სააგენტოს დ-ის რაიონული განყოფილების უფროს ლ. ჯ-ს - 3 871 ლარის ოდენობით, მთავარ სპეციალისტს (იურისტი) დ. ო-ს - 4 195 ლარის ოდენობით, მთავარ სპეციალისტს დ. ვ-ს - 324 ლარის ოდენობით. ბრძანების მე-2 პუნქტის მიხედვით, სააგენტოს მცხეთა-მთიანეთის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრის უფროსს დაევალა უზრუნველეყო დისციპლინური ღონისძიების გატარების მომდევნო თვიდან მოსარჩელე დ. ო-ის შრომის ანაზღაურებიდან ყოველთვიურად 20%-ის დაკავება, ზედმეტად გაცემული თანხის სრულად დაფარვამდე. სააგენტოს 2014 წლის 3 ოქტომბრის #04-310/ო ბრძანებით ცვლილება შევიდა 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანებაში და ზედმეტად გაცემული ფულადი სოციალური დახმარების თანხების ბიუჯეტში აღდგენის უზრუნველყოფის მიზნით, ლ. ჯ-ის ვალდებულება განისაზღვრა - 3 871 ლარით, მთავარ სპეციალისტის (იურისტი) დ. ო-ის ვალდებულება - 3 148 ლარით, მთავარ სპეციალისტის დ. ვ-ის კი - 270 ლარით;

1.2.5. სსიპ ს-ოს 2015 წლის 9 სექტემბრის ბრძანებით შეწყდა 2014 წლის 29 ივლისის #04-227/ო ბრძანებით დაკისრებული ვალდებულება დ. ო-ის ნაწილში, რაც ითვალისწინებდა მისი შრომის ანაზღაურებიდან 20%-ის დაკავებას. ბრძანებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის განცხადება, „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26¹ მუხლი და სხვ. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26¹ მუხლსა და სსიპ ს-ოს 2015 წლის 9 სექტემბრის ბრძანებაზე დაყრდნობით, დ. ო-ს დაუბრუნდა 2015 წლის 1 აპრილიდან 2015 წლის აგვისტოს ჩათვლით დაქვითული თანხა _ 371,40 ლარი. ამ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში (სსსკ-ის 264-ე (1) მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად);

1.2.6. სსიპ ს-ოს ს. მომსახურების ცენტრისა და რაიონული (საქალაქო) განყოფილების ტიპური დებულების 6.3 მუხლის თანახმად, განყოფილების თანამშრომლები ასრულებენ ამ დებულებით, მოქმედი კანონმდებლობითა და შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შესაბამის ფუნქციებს და მათი განხორციელებისას ემორჩილებიან განყოფილების უფროსსა და უფროსის მოადგილეს. დ-ის რაიონული განყოფილების უფროსის 2013 წლის 5 თებერვლის #25/ო ბრძანების შესაბამისად, მოსარჩელის სამსახურებრივ ვალდებულებებში შედის ბრძანებაში პირდაპირ ჩამოთვლილი ფუნქციები და სამსახურის ხელმძღვანელის სხვა დავალებების შესრულება, რომელიც შესაბამისობაშია მის კვალიფიკაციასთან;

1.2.7. სამსახურის ხელმძღვანელის დავალებით მოსარჩელე ამზადებდა ბრძანების პროექტებს სხვადასხვა საკითხებზე, მათ შორის, „ოჯახის დეკლარაციაში“ მონაცემების კორექტირების შესახებ. დეკლარაციაში მონაცემების კორექტირების მსურველი მოქალაქის განაცხადი დოკუმენტბრუნვის ელექტრონული სისტემის მეშვეობით ეწერებოდა განყოფილების უფროსს, რომელიც მას, თავის მხრივ, აწერდა განყოფილების უფროს სპეციალისტს. უფროსი სპეციალისტი განყოფილების უფროსის სახელზე შედგენილი მოხსენებითი ბარათის მეშვეობით ითხოვდა არსებული დეკლარირებული მონაცემების კორექტირებაზე ნებართვას. განყოფილების უფროსი მოხსენებით ბარათს აწერდა განყოფილების იურისტს - მთავარ სპეციალისტს ბრძანების პროექტის მოსამზადებლად. კორექტირების შესახებ განყოფილების იურისტის მიერ მომზადებული ბრძანების პროექტი ბრუნდებოდა განყოფილების უფროსთან, რომელიც უფროს სპეციალისტს ავალებდა დეკლარირებული მონაცემების შეცვლას კორექტირებული მონაცემებით.

1.3. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დასაქმებულის მხრიდან შრომითი მოვალეობების დარღვევისა და ამ დარღვევის შედეგად დამსაქმებლისათვის ზიანის მიყენების თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა არ ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ კვლევას. სააპელაციო პალატამ ამგვარი დასკვნა დაუკავშირა „განყოფილებაში დადგენილ წესს“, რომლის შესაბამისადაც მოსარჩელემ, როგორც სააგენტოს დ-ის რაიონული განყოფილების მთავარმა სპეციალისტმა (იურისტმა), ისე, რომ არ გადაამოწმა უფროსი სპეციალისტის მოხსენებით ბარათში მითითებული გარემოებანი, ფორმა #IV-100/ა-ის სათანადოდ გაცნობისა და შეფასების, მასში მითითებული სამედიცინო დიაგნოზის გარკვევის გარეშე, მოამზადა 6 ბრძანების პროექტი, რამაც გამოიწვია სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხების არასწორად გაცემა.

1.3.1. საკასაციო პალატა წინა პუნქტში მოხმობილი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის მიზნით განმარტავს, რომ შრომითი მოვალეობის დარღვევისათვის დასაქმებულის პასუხისმგებლობის საფუძვლებს ადგენს თავად შრომის კოდექსი. პასუხისმგებლობის ფორმად კი, მოქმედი კანონმდებლობა განიხილავს, როგორც შრომითი ვალდებულების დარღვევიდან ნაწარმოებ მეორად მოთხოვნებს (ზიანის ანაზღაურება), ისე _ დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომის გამოყენების შესაძლებლობას. მითითებულთაგან პირველი (ზიანი) მოწესრიგებულია შრომის კოდექსის 44-ე მუხლით, რომელიც დეკლარაციული ნორმაა (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით) და ამავე კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული სამართლის ნორმათა გამოყენების პრინციპის მხედველობაში მიღებით, თუკი შრომის სპეციფიკის გათვალისწინებით სახეზე არ გვაქვს სპეციალური რეგულაცია, გამოიყენება სახელშეკრულებო მოთხოვნათა დარღვევისათვის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი მეორადი მოთხოვნის მარეგულირებელი წესი (სკ-ის 394-ე მუხლი), შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისათვის სახეზე უნდა იყოს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი სამივე ელემენტი: პირის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება; შედეგი _ მიყენებული ზიანი; მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. რაც შეეხება მეორეს (დისციპლინური პასუხისმგებლობა) _ ამ საკითხის რეგულაციას კანონმდებელი მთალიანად შრომის შინაგანაწესს უკავშირებს (შკ-ის მე-13 (2) მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომის შინაგანაწესი არის წერილობითი დოკუმენტი, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს ... პასუხისმგებლობის სახე და გამოყენების წესი). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზიანის ანაზღაურებასთან ერთად დისციპლინური პასუხისმგებლობის დაკისრების საკითხი მთლიანად დამსაქმებლის დისკრეციულ უფლებათა სპექტრს განეკუთვნება, თუმცა, იგი არ შეიძლება გაგებულ იქნას დამსაქმებლის აბსოლუტურ უფლებად, რამეთუ ე.წ დასაქმებულის დასჯის მექანიზმი შრომის კოდექსით განსაზღვრული თავისებურებების გათვალისწინებით (დაქვემდებარებული დამოკიდებულება, რომლის ფარგლებშიც დასაქმებული, ანაზღაურების სანაცვლოდ ასრულებს დამსაქმებლის მითითებებს, იხ. შკ-ის 2.1. მუხლი), მეტ-ნაკლებად უნდა იცავდეს შრომის კოდექსის მე-2 მუხლით აღიარებულ თანასწორობის პრინციპს და არ უნდა იქცეს დამსაქმებლისათვის თვითნებობის საფუძვლად. ამ განმარტებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პოზიციას, რომ დისციპლინური სახდელის გამოყენების საკითხი შეიძლება ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსით გათვალისწინებულ ხანდაზმულობის ვადებს დაუკავშირდეს. ამ თვალსაზრისით ვერ იქნება გაზიარებული მოსარჩელის მითითება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე (საქმე #ას-1236-1159-2015), რადგან მხარის მიერ მითითებულ საქმეზე საკასაციო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული დაუშვებლობის მოტივით და საქმის ფაქტობრივი მხარე, თავისი ინდივიდუალური ბუნებით, არსებული შემთხვევის იდენტური არაა.

1.3.2. კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია მსგავს ვითარებაში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესის სწორად განსაზღვრა. როდესაც დამსაქმებელი განკარგავს საკუთარ უფლებამოსილებას დასაქმებულის მიმართ პასუხისმგებლობის დაკისრების თაობაზე, ხოლო დასაქმებული შეედავება მას, ბუნებრივია, მოსარჩელეს ეკისრება პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი ფაქტების მითითება, თუმცა, გამოყენებული ღონისძიების კანონიერების, მათ შორის, პროპორციულობის მტკიცება ეკისრება დამსაქმებელს, რომელიც, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში მყოფი სუბიექტია და შესაბამის დოკუმენტბრუნვას აწარმოებს, აქედან გამომდინარე, მას სრულად ხელეწიფება იმ მტკიცებულებების წარმოდგენა, რაც საკუთარი შეხედულების ფარგლებში, ამართლებს მის მიერ განხორციელებულ ქმედებას (პასუხისმგებლობის გამოყენებული ზომის კანონიერებას).

1.3.3. სასამართლო, მოცემული კატეგორიის დავის განხილვისას, როგორც მხარეთა შეჯიბრების წარმმართველი ნეიტრალური არბიტრი, საპროცესო წესების დაცვით მიღებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი ანალიზის შედეგად ადგენს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების არსებობის საკითხს (სსსკ-ის 105-ე მუხლი).

1.4. როგორც ზემოთ აღინიშნა, სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელეს, დამკვიდრებული წესის თანახმად, ეკისრებოდა არა მხოლოდ ბრძანების პროექტის მომზადება, არამედ, მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება, არ ემყარება საქმის მასალების ყოველმხრივ შემოწმებას. სააპელაციო სასამართლო ამ დასკვნამდე მივიდა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ „ოჯახის დეკლარაციაში“ მონაცემების კორექტირებასთან დაკავშირებით განყოფილების უფროსი უფროსი სპეციალისტის მოხსენებით ბარათს აწერდა განყოფილების იურისტს ბრძანების პროექტის მოსამზადებლად, თუმცა, სასამართლოს მოსარჩელის შედავების ფარგლებში არ შეუსწავლია უფროსი სპეციალისტის ფუნქცია-მოვალეობები და არ დაუდგენია მისი მოხსენებითი ბარათის იურიდიული მნიშვნელობა, კერძოდ, უფროსი სპეციალისტის მოხსენებითი ბარათის დატვირთვა წარმოადგენდა წმინდა ფორმალობას, თუ მას (უფროსი სპეციალისტი) ასევე ევალებოდა დეკლარაციის კორექტირების წინაპირობების გადამოწმება, მით უფრო, როგორც სასამართლო ადგენს, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2011 წლის 12 ოქტომბრის #01-47/ნ ბრძანებით სოციალურად დაუცველი ოჯახების სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის შეფასების წესის (დანართი №1) მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტში განხორციელდა ცვლილება (ასევე, საქართველოს შრომის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 9 აგვისტოს #338/ნ ბრაძანებით დამტკიცებულია ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის შევსების წესი დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაციის (ICD–10) მიხედვით) და ნორმატიულად განისაზღვრა დაავადებათა ჩამონათვალი, ასევე, მტკიცებულება (ფორმა №IV-100/ა), რომელიც უნდა შეიცავდეს მითითებას კონკრეტულ დაავადებაზე, ხოლო ამ საკითხების შეფასება სპეციალურ სამედიცინო განათლებას, კვალიფიკაციას არ მოითხოვს. ამ თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია საქმეში წარმოდგენილი დარღვევის დაფიქსირებამდე არსებული უფროსი სპეციალისტის მიერ შედგენილი მოხსენებითი ბარათებისა და შემდგომი პერიოდის მოხსენებითი ბარათების შინაარსის ცვლილება, უფრო მეტიც, საქმეში არსებული არც ერთი დოკუმენტი, მათ შორის შინაგანაწესი არ შეიცავს პირდაპირ მითითებას იურისტის მხრიდან ბრძანების პროექტის მომზადებისას დოკუმენტების ნორმატიული შესაბამისობის დადგენაზე, ხოლო განყოფილების დებულებაში არსებული დათქმა, რომ იურისტი ასრულებს სამსახურის უფროსის სხვა მითითებებს, მოიცავს თუ არა მოხსენებითი ბარათით მისთვის გადაცემული დოკუმენტების უშუალო ანალიზის ვალდებულებას, დამსაქმებლის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. ამ მხრივ, მხოლოდ დ.ო-ის მოხსენებითი ბარათი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას საკმარის მტკიცებულებად, ვინაიდან იგი არ შეიცავს ამ ფაქტის პირდაპირ აღიარებას, არამედ, მასში ასახულია დეკლარაციის კორექტირების წინაპირობები, ხოლო სსიპ ს-ოს დირექტორის ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2014 წლის 24 ივნისის სხდომის ოქმის სისწორე შედავებულია მოსარჩელის მხრიდან და მასში გადმოცემული ინფორმაციის ნამდვილობა წარმოადგენს სწორედ წინამდებარე დავაში მტკიცების საგანს.

1.5. საკასაციო პალატა ზიანის ფაქტთან მიმართებით ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხის განკარგვა არამართლზომიერად განხორციელდა, ანუ სახეზეა, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ისე _ ზიანი (სახელმწიფო ბიუჯეტის ქონებრივი დანაკლისი) და მიზეზობრივი კავშირი, თუმცა, მოსარჩელის პასუხისმგებლობის მოცულების განსაზღვრისათვის მხოლოდ ამ წინაპირობების დადგენა არასაკმარისია. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ამ კუთხით შეფასებას ექვემდებარება მხარის ის პოზიცია, რომლის თანახმადაც, სააგენტოს მის მიერ გამოცემული სადავო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტები ბათილად არ უცვნია (სზაკ-ის 60¹ მუხლი), არამედ, აგრძელებდა შესაბამისი თანხის ბენეფიციარებისათვის გადახდას. ამგვარ ვითარებაში კრედიტორის გადასაწყვეტი იყო გაცემული თანხის (ქონებრივი დანაკლისის) დაბრუნებას (ანაზღაურებას) მოითხოვდა ბენეფიციარიებისაგან კონდიქციური ვალდებულების საფუძვლზე თუ დასაქმებულისაგან _ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის საფუძველზე. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში კი, როგორც უკვე აღინიშნა, დადგენას ექვემდებარება ვალდებულების დარღვევა რა მოცულობით შეერაცხება დასაქმებულს, ასევე, გამოსაკვლევია ხელი შეუწყო თუ არა სააგენტომ ზიანის წარმოშობას. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ სახელმწიფომ, როგორც მისი კუთვნილი თანხის არასწორად განკარგვის შემთხვევაში მოთხოვნის უშუალო კრედიტორმა, „სოციალური დახმარების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26¹ მუხლით 2016 წლის 1 დეკემბრამდე ზედმეტად გაცემული საარსებო შემწეობის დაბრუნებაზე უარი განაცხადა და ეს თანხა მიიჩნია ლეგალიზებულად.

1.6. საკასაციო პალატა განსახილველი დავის ფარგლებში ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის იმ პრეტენზიაზეც, რომელიც განსხვავებული მოპყრობის ფაქტს ეხება, კერძოდ, დ.ო-ი როგორც სარჩელში, ისე _ სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა შრომითი დისკრიმინაციის ფაქტზე, ხოლო საკასაციო პრეტენზიებში ასევე გადმოცემულია მისი პოზიცია, რომ გამოყენებული დისციპლინური სახდელი არათანაბარ მდგომარეობაში აყენებდა მას სხვა დასაქმებულებთან. ამ თვალსაზრისით არც პირველი ინსტანციის და არც სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია ფაქტობრივი გარემოებები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომით ურთიერთობაში დისკრიმინაციის საკითხის მომწესრიგებელ დებულებებს თავად შრომის კოდექსის მე-2 მუხლი ადგენს, რომლის მე-3-მე-5 ნაწილებით განმარტებულია შრომითი დისკრიმინაციის არსი და მისი აკრძალვა, როგორც წინასახელშეკრულებო, ისე _ შრომით ურთიერთობაში, ასევე, რეგულირებულია შემთხვევა, როდესაც განსხვავებული მოპყრობა არ შეიძლება, განხილულ იქნას გამართლებულად, თუმცა, დადგენილი რეგულაცია არ არის ამომწურავი, ამავე კოდექსის პირველი მუხლის პირველი ნაწილისა და „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის დებულებებიდან გამომდინარე. ამ უკანასკნელი ნორმატიული აქტის მე-3 მუხლის თანახმად, ამ კანონის მოთხოვნები ვრცელდება საჯარო დაწესებულებების, ორგანიზაციების, ფიზიკური და იურიდიული პირების ქმედებებზე ყველა სფეროში, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს ქმედებები არ რეგულირდება სხვა სამართლებრივი აქტით, რომელიც შეესაბამება ამ კანონის მე-2 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტებს, ხოლო, კანონის მე-10 მუხლი უფლებით აღჭურავს პირს, რომელიც თავს დისკრიმინაციის მსხვერპლად მიიჩნევს, მიმართოს სასამართლოს.

1.6.1. დისკრიმინაციის საკითხის ანალიზისას საკასაციო პალატა შეჩერდება საქართველოს კონსტიტუციის მე-14 მუხლზეც, რომლის უმთავრეს დებულებას წარმოადგენს ის დათქმა, რომ ყველა ადამიანი დაბადებით თავისუფალია და თანასწორია კანონის წინაშე, რაც შეეხება ნორმაში ჩამოთვლილ განმასხვავებელ ნიშნებს, ისინი არ არის ამომწურავი და სადავოობისას სწორედ ზემოხსენებული დათქმიდან გამომდინარე, ფართო განმარტებას საჭიროებენ, ანუ ნებისმიერი, მათ შორის ნორმით გაუთვალისწინებელი ნიშნით პირისადმი განსხვავებული მოპყრობა ანტიდისკრიმინაციული კანონმდებლობის ფარგლებში შემოწმებას შეიძლება დაექვემდებაროს. გასათვალისწინებელია, რომ საქართველო წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის წევრ ქვეყანას, რომლის მიმართ მოქმედებს მათ შორის კონვენციის მე-14 მუხლი, რომელიც კრძალავს დისკრიმინაციის ნებისმიერი ფორმით გამოყენებას. ამ მხრივ, მხედველობაშია მისაღები ევროსასამართლოს პრაქტიკა: საქმეზე „Savez crkava “Riječ života” and others v. Croatia“ (განაცხადი #7798/08, 2010 წლის 9 დეკემბრის გადაწყვეტილება) სასამართლომ განმარტა, რომ დისკრიმინაცია ფართო განმარტებას ექვემდებარება, კერძოდ, მე-12 ოქმის პირველი მუხლი დისკრიმინაციის ზოგად აკრძალვას ითვალისწინებს და მისი დაცვა არ შემოიფარგლება მხოლოდ „კანონით დადგენილი ნებისმიერი უფლებით“, როგორც ამას დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის ტექსტი გვთავაზობს. საკასაციო პალატის შეფასებით, სწორედ ამგვარ ფართო განმარტებას ემსახურება „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის პირველი და მე-6 პუნქტები, მიუხედავად კანონის დანაწესებში არსებული მითითებისა, პირველი მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე ნიშნის არსებობაზე.

1.6.2. რაც შეეხება უშუალოდ დისკრიმინაციას, მის ცნებას განსაზღვრავს „დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლი და ადგენს „პირდაპირი“ და „ირიბი“ დისკრიმინაციის ლეგალურ დეფინიციას. მითითებულთაგან პირველს მიეკუთვნება დისკრიმინატორის მხრიდან იმგვარი მოპყრობა, რომელიც პირს მადისკრიმინირებელი ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებთან, რაც შეეხება ირიბ დისკრიმინაციას, იგი სახეზეა მაშინ, როდესაც ფორმით ნეიტრალური და არსით დისკრიმინაციული დებულება, კრიტერიუმი ან პრაქტიკა პირს დისკრიმინაციის რომელიმე ნიშნის გამო არახელსაყრელ მდგომარეობაში აყენებს ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირებთან შედარებით ან თანაბარ მდგომარეობაში აყენებს არსებითად უთანასწორო პირობებში მყოფ პირებს, თუმცა, როგორც ერთ, ისე _ მეორე შემთხვევაში, არ უნდა არსებობდეს განსხვავებული მოპყრობის გამამართლებელი გარემოებები. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, პირდაპირი დისკრიმინაციაა არსებითად მსგავს მდგომარეობაში მყოფ პირთა მიმართ განსხვავებული მოპყრობა, თუ ამ მოპყრობას არ აქვს ობიექტური და გონივრული გამართლება (იხ. Willis v. the United Kingdom, #36042/97) უნდა დადგინდეს, რომ სხვა პირებს, რომლებიც ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს მდგომარეობაში იმყოფებიან, უკეთესად ეპყრობიან და ეს განსხვავება დისკრიმინაციულია (იხ. Konstantin Markin v. Russia, #30078/06), განსხვავებული მოპყრობის ობიექტური და გონივრული გამართლება ნიშნავს იმას, რომ მოპყრობა ლეგიტიმურ მიზანს უნდა ისახავდეს და უნდა არსებობდეს გონივრული თანაბარზომიერება ჩარევის ღონისძიებასა და დასახულ მიზანს შორის (იხ. Petrovic v. Austria, #20458/92). ირიბი დისკრიმინაცია კი, პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, განიმარტება, როგორც განსხვავებული მოპყრობის იმ ზოგადი პოლიტიკის ან ღონისძიების მავნე შედეგის სახით არსებობა, რომელიც, მართალია, ნეიტრალურადაა წარმოჩენილი, მაგრამ დისკრიმინაციულია და ერთ გარკვეულ ჯგუფზე მნიშვნელოვნად უარყოფით გავლენას ახდენს, ვიდრე მსგავს მდგომარეობაში მყოფ სხვა პირებზე (იხ. D.H. and others v. the Czech Republic, #13378/05). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონით გათვალისწინებული აბსტრაქტული ელემენტების არსებობა უპირობოდ დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენის საკმარის წინაპირობას არ ქმნის. ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია, ანტიდისკრიმინაციული სამართლისა და საერთაშორისო პრაქტიკის ანალიზის საფუძველზე აღინიშნოს, რომ განსხვავებული მოპყრობა უნდა არსებობდეს კანონმდებლობით აღიარებული რომელიმე უფლებით ან სიკეთით სარგებლობასთან მიმართებით, რამეთუ ცალკე აღებული დისკრიმინაციის ინსტიტუტი დამოუკიდებელ დაცვას არ ექვემდებარება. ამდენად, დისკრიმინაციის ფაქტის დადგენისათვის უნდა არსებობდეს დაცული სფერო _ უფლება, რომელშიც ხდება ჩარევა; კომპარატორი _ ანალოგიურ ან არსებითად მსგავს ურთიერთობაში მყოფი პირი და ამ ორ პირს შორის მთავარი განსხვავება წარმოადგენს ე.წ „დაცულ სფეროს“. ამ ფაქტების საპირისპიროდ, ჩარევის გამართლება გონივრული და წონადი არგუმენტებით ეკისრება განსხვავებული მოპყრობის ინიციატორს, შესაბამისად, დღის წესრიგში დგება დისკრიმინაციის საქმეზე მტკიცების ტვირთის განაწილების პრობლემა, რის შესახებაც ქვემოთ იმსჯელებს სასამართლო, ამჯერად კი, ყურადღებას გაამახვილებს, როგორც საქართველოს საკონსტიტუციო, ისე _ ევროსასამართლოს პრაქტიკაში დამკვიდრებულ დისკრიმინაციის ფაქტის გამოვლენის მეთოდებზე _ ე.წ „შეფასების ტესტებზე“.

1.6.3. საქართველოს საკონსტიტუციო სამართალწარმოება აღიარებს „მკაცრი შეფასებისა“ და „რაციონალური დიფერენციაციის ტესტს“, რომელთაგან პირველს იყენებს ე.წ „კლასიკური“ (კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული) ნიშნით დისკრიმინაციის ფაქტის კვლევისას, ხოლო მეორეს _ ყველა სხვა შემთხვევასთან მიმართებით (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2010 წლის 27 დეკემბრის #1/1/493 გადაწყვეტილება). შეფასების ტესტთან მიმართებაში ევროსასამართლო არ ადგენს დისკრიმინაციის საფუძვლების იერარქიას, არამედ მიიჩნევს, რომ განსხვავებული მოპყრობა დისკრიმინაციულია, თუ მას არ აქვს გონივრული და ობიექტური გამართლება, ანუ, თუ არ აქვს ლეგიტიმური მიზანი, ან თუ არ არსებობს გონივრული თანაბარზომიერება ლეგიტიმურ მიზანსა და მიზნის მისაღწევად გამოყენებულ საშუალებას შორის (იხ. Mizzi v. Malta, # 26111/02).

1.6.4. დისკრიმინაციის საქმეზე მტკიცების ტვირთის საპროცესო ანალიზის მიზნით, საკასაციო პალატა ხელმძღვანელობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 7³ კარის დებულებებით, კერძოდ: 363³ მუხლის თანახმად, სარჩელის აღძვრისას პირმა სასამართლოს უნდა წარუდგინოს ფაქტები და შესაბამისი მტკიცებულებები, რომლებიც დისკრიმინაციული ქმედების განხორციელების ვარაუდის საფუძველს იძლევა, რის შემდეგაც მოპასუხეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ დისკრიმინაცია არ განხორციელებულა. დასახელებული საპროცესო ნორმა ადგენს შეზღუდვის ინიციატორის ვალდებულებას, სასამართლოს წარუდგინოს მტკიცებულებები და მიუთითოს ფაქტებზე, რომელთა ანალიზი იძლევა გარკვეული ნიშნით პირის მიმართ არათანაბარი მოპყრობის ვარაუდის საფუძველს. სწორედ ამ საპროცესო სტანდარტის დაცვის შემთხვევაში წარმოიშობა მოპასუხის ვალდებულება: ა) გაამართლოს განსხვავებული მოპყრობა ობიექტური და გონივრული არგუმენტებით, რომლებიც გადაწონის განსხვავებულ მოპყრობას და გამართლებული იქნება დემოკრატიული ღირებულებებით; ბ) ამტკიცოს განსხვავებული მოპყრობის არარსებობა. ადამიანის უფლებათა ევროსასამართლოს განმარტებით, მტკიცების ტვირთი მოცემულ სფეროში შემდეგია: მას შემდეგ, რაც მომჩივანი დაადასტურებს განსხვავებული მოპყრობის არსებობას, უკვე მთავრობის ვალდებულებაა, დაამტკიცოს, რომ იგი გამართლებული გახლდათ (Chassagnou and Others v. France [GC], #25088/94, #28331/95). რაც შეეხება იმას, თუ რა წარმოადგენს prima facie მტკიცებულებას, რომელიც შეძლებს მტკიცების ტვირთის მოპასუხე სახელმწიფოზე გადაკისრებას, სასამართლომ აღნიშნა (Nachova and Others), რომ მის წინაშე არსებულ სამართალწარმოებაში არ არსებობს პროცედურული ბარიერები მტკიცებულების მისაღებობასთან დაკავშირებით ან წინასწარგანსაზღვრული ფორმულა მის შესაფასებლად. სასამართლო იღებს დასკვნებს, რომლებიც, მისი აზრით, არის გამყარებული ყველა მტკიცებულების თავისუფალი შეფასებით, მათ შორის ისეთი დასკვნებით, რომლებიც შესაძლოა, გამომდინარეობდეს ფაქტებიდან და მხარეთა არგუმენტებიდან. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მტკიცებულება შეიძლება გამომდინარეობდეს ძლიერი, ნათელი და შესაბამისობაში მყოფი დასკვნების ერთობლიობიდან ან ფაქტის მსგავსად გაუბათილებელი დაშვებებიდან. ამასთანავე, კონკრეტული დასკვნის მისაღებად საჭირო დარწმუნების ხარისხი და ამ მხრივ მტკიცებულების ტვირთის დაკისრება ურთიერთკავშირშია ფაქტების კონკრეტიკასთან, ბრალდების ბუნებასა და კონვენციით განსახილველ უფლებასთან. სასამართლომ ასევე აღიარა, რომ კონვენციური სამართალწარმოება ყველა საქმეში მკაცრად არ იყენებს affirmanti incumbit probatio პრინციპს (ის ვინც ბრალს დებს ვალდებულია თავად დაამტკიცოს ბრალდება - affirmanti incumbit probatio (ამონარიდები), Aktas v. Turkey no.24351/94, § 272, ECHR 2003 V). რიგ შემთხვევებში, როდესაც საქმის საფუძველში არსებული მოვლენები სრულიად ან დიდწილად არასწორია, რის შესახებაც მხოლოდ სახელმწიფო ორგანოებმა იციან, მტკიცების ტვირთი შესაძლოა ხელისუფლებას დაეკისროს, რათა წარმოადგინოს დამაკმაყოფილებელი და დამარწმუნებელი განმარტება (Salman v. Turkey [GC], no. 21986/93, § 100, ECHR 2000-VII; და Anguelova v. Bulgaria, no. 38361/97, § 111, ECHR 2002-IV).

1.6.5. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პოზიციას სააგენტოს ტერიტორიული განყოფილების ხელმძღვანელისა და იურისტის, როგორც არათანაბარ მდგომარეობაში მყოფი პირების არსებითად თანაბარ მდგომარეობაში ჩაყენების თაობაზე და თვლის, რომ მხოლოდ ქონებრივი სანქციის ოდენობით ეს საკითხი არ შეიძლება გადაწყდეს. უდავოა, რომ მოკვლევის შედეგების გათვალისწინებით, სამსახურის ხელმძღვანელმა დატოვა თანამდებობა, შესაბამისად, იგი კომპარატორად ვერ გამოდგება. რაც შეეხება მის მითითებას უფროსი სპეციალისტის მიმართ განხორციელებულ სანქციებზე, პალატა მიიჩნევს, რომ ამ შემთხვევაში, შეიძლება არსებობდეს არსებითად მსგავს მდგომარეობაში ყოფნის ფაქტი, თუმცა, სამსახურის მთავარი სპეციალისტისა (იურისტის) და უფროსი სპეციალისტის ფუნქციური დატვირთულობა სწორად უნდა დადგინდეს, რის შედეგადაც უნდა განისაზღვროს კომპარატორის საკითხი, რომელთან მიმართებაშიც მოსარჩელე აცხადებს, რომ დისციპლინური, ასევე, მატერიალური პასუხისმგებლობა არ დამდგარა. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს და დაადგინოს, ამტკიცებს თუ არა მოსარჩელე განსხვავებული მოპყრობის წინაპირობებს, რის შემდეგაც ამ მოპყრობის გამართლების მტკიცების ტვირთი გადავა დამსაქმებლის მხარეს. ისეთი დარღვევის გამოვლენის შემთხვევაში კი, როგორიცაა დისკრიმინაცია, დისკრიმინატორის მხრიდან კანონით განსაზღვრული უფლებით, მათ შორის შრომის შინაგანაწესით განსაზღვრული დისციპლინური სახდელის ინსტიტუტით სარგებლობის გზით დისკრიმინაციის გადაფარვა განხილულ უნდა იქნას, როგორც მიზანშეუწონელი და სრულიად მიუღებელი ქცევა, რომელიც არღვევს, როგორც საერთაშორისო, ისე _ ეროვნული სამართლის ნორმებსა და პირის თანასწორობის საყოველთაო პრინციპს.

1.7. წინამდებარე განჩინებაში ასახული დასაბუთებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, რომელმაც უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტები და მხოლოდ ამის შემდეგ განსაზღვროს უფლების საკითხი.

2. სასამართლო ხარჯები:

კასატორის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით დავაზე სამართალწარმოება არ სრულდება, პალატა მიიჩნევს, რომ პროცესის ხარჯების საკითხი, როგორც მხარეთა შორის, ისე _ ბიუჯეტის მიმართ (სსსკ-ის 55-ე მუხლი) უნდა განაწილდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ. ო-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 დეკემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ზ. ძლიერიშვილი