საქმე №ას-774-723-2017 11 ოქტომბერი, 2017 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი, მოწინააღმდეგე მხარე: 1. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრო (მოსარჩელე)
2. შპს „გ-ი 2003“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა: 1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება;
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტრომ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი კასატორი ან მეიჯარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „გ-ი 2003-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე, მეორე კასატორი ან მოიჯარე) მიმართ, უძრავი ქონების სარგებლობისათვის (ქონების მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრაციის დღიდან _ 03.01.2011წ-დან 15.12.2014წ-მდე შენობა-ნაგებობითა და მიწით სარგებლობის გამო 78 854 ლარის, ხოლო, ქონების გათავისუფლებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე _ 54,72 ლარის. იხ. დაზუსტებული მოთხოვნა) თანხის დაკისრების მოთხოვნით.
1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ქ.ბათუმში, გონიოს დასახლებაში მდებარე 1322,10 კვ.მ შენობა-ნაგებობა და მასზე დამაგრებული 9869 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს/კ #..., შემდგომში _ უძრავი ქონება) საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 14 დეკემბრის #1612 განკარგულების საფუძველზე, 2011 წლის 3 იანვრიდან საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად. 2009 წლიდან ამ ქონების ნაწილი _ 2310 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და 719,25 კვ.მ შენობა-ნაგებობა, 2014 წლის 24 აპრილის #28 აქტის თანახმად (რომლის შედგენასაც ესწრებოდა მოპასუხის დირექტორი და აღიარა ქონების არამართლზომიერად დაკავების ფაქტი), დაკავებული აქვს მოპასუხეს და ეწევა კომერციულ საქმიანობას (მოწყობილი აქვს ბუნებრივი ქვის გადამამუშავებელი საამქრო). მოსარჩელის 2014 წლის 31 მარტის #ს-155 ბრძანების საფუძველზე დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება ქონების არამართლზომიერად დაკავების ფაქტისა და დამკავებლის მიმართ კანონით გათვალისწინებული ღონისძიებების გატარების მიზნით, რომელშიც დაინტერესებული პირის სტატუსით ჩაბმულ იქნა მოპასუხე. ადმინისტარციული წარმოების ფარგლებში მოსარჩელეს გადაეცა მოპასუხის წერილი (10.04.2014წ. #10/04), სადაც ეს უკანასკნელი ფაქტობრივად აღიარებს ქონების არამართლზომიერად ფლობას, კერძოდ, მოპასუხე განმარტავს, რომ მფლობელობის საფუძველს შპს „გ-სთან“ 2004 წლის 15 მაისს დადებული ხელშეკრულება წარმოადგენს, თუმცა არ გააჩნია სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი. წერილში მითითებულია ისიც, რომ მოპასუხემ სწორედ იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე ააშენა ნაგებობა, რომელსაც მშენებარის სტატუსი გააჩნია. ამ გარემოებათა გათვალისწინებით, მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ ქონების მის საკუთრებაში გადაცემიდან გათავისუფლებამდე მოპასუხე ვალდებულია, გადაიხადოს საფასური.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
მოთხოვნოს განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით მოპასუხემ არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მხარეები სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფებოდნენ, ასევე, არ არსებობდა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის საფუძველი. ამ მხრივ, მოსარჩელე ვერ მიუთითებდა ფაქტებსა და მტკიცებულებებზე. მოპასუხემ სადავო გადახდა აუდიტორული დასკვნით გაანგარიშებული თანხის ოდენობა იმ დასაბუთებით, რომ თავად აუდიტორული დასკვნა ეწინააღმდეგება კანონის მითხოვნებს. მოპასუხის განმარტებით, მოთხოვნილი თანხა ფაქტობრივად წარმოადგენს პირგასამტეხლოს დაკისრების მცდელობას, თუმცა აღნიშნულის ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს. შესაგებლის თანახმად, მოპასუხე ქონების მართლზომიერი მფლობელია, რადგანაც უძრავი ნივთი გადაცემული აქვს შპს „გ-სთან“ დადგენილი იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე. მოსარჩელემ ამ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ჩაანაცვლა მეიჯარე. თავის მხრივ, იჯარის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ მისი შეწყვეტის წესზე _ ხელშეკრულების მოქმედების ვადის გასვლამდე სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის უფლების მქონე მხარეს სამი თვით ადრე წერილობით უნდა გამოეხატა ნება მეორე მხარის მიმართ, რასაც ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, იჯარის ხელშეკრულება გაგრძელდა უვადოდ. სწორედ იჯარის სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე მოპასუხემ ააშენა ნაგებობა და გაწია შესაბამისი ხარჯები.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.
5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი (დაზუსტებული) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2011 წლის 3 იანვრიდან 2014 წლის 1 აპრილამდე დაეკისრა 12 142 ლარის, 2014 წლის 1 აპრილიდან 2014 წლის 15 დეკემბრამდე _ 14 477 (მიწით სარგებლობისთვის 9 817,5 ლარი, ხოლო შენობა-ნაგებობით სარგებლობისათვის _ 4 330,4 ლარი) ლარის, 2014 წლის 16 დეკემბრიდან ქონების გათავისუფლებამდე ყოველდღიურად 54,6 (მიწით სარგებლობისათვის 37,9 ლარი, ხოლო შენობა-ნაგებობით სარგებლობისათვის _ 16,7 ლარი) ლარის გადახდა.
6. კასატორების მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, მოსარჩელემ მოითხოვა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ _ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრების საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ ისინი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო განაცხადთა მოცულობა და საკასაციო განხილვის ფარგლები:
1.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხის მიერ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონებით სარგებლობის გამო, თანხის დაკისრების მართლზომიერება. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულება წარმოადგენს. სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან მოპასუხე მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე ფლობს სხვის საკუთრებას და მას მფლობელობის განმავლობაში არ გადაუხდია საზღაური, ამ თანხის დაზოგვით იგი გამდიდრდა, რაც ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის ფაქტობრივი წინაპირობაა (სკ-ის 982.1 მუხლი). თავის მხრივ, სასამართლომ დაადგინა, რომ ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრა უნდა განხორციელებულიყო, როგორც იჯარის ხელშეკრულებით შეთანხმებული საიჯარო ქირის (პრეტენზიის წარდგენიდან სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებამდე), ისე _ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნის შესაბამისად.
1.2. პირველი კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას იმ ნაწილში, რომლითაც მისი მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და პრეტენზიას გამოთქვამს სასამართლოს მხრიდან, როგორც მატერიალური, ისე _ საპროცესო სამართლის ნორმათა (მტკიცებულებათა შეფასება) დარღვევაზე. რაც შეეხება მეორე კასატორს, მისი მთავარი შედავება მდგომარეობს სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მცდარ კვალიფიკაციაში, რასაც შედეგად დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების არასწორად დადგენა და საქმეზე დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა (სსსკ-ის 393-ე მუხლის თანახმად, (1) საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. (2) სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. (3) საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი).
1.3. ამდენად, საკასაციო განხილვის ფარგლები საკასაციო განაცხადების, ასევე, მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებების ანალიზის შედეგად უნდა განისაზღვროს (სსსკ-ის 409-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ).
2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი იურიდიული ძალა წინამდებარე განჩინების მიმართ:
2.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად (სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება)), საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მიმართ სავალდებულო ძალა გააჩნია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
2.1.1. ქ.ბათუმში, გონიოს დასახლებაში არსებული 1322,10 კვ.მ შენობა-ნაგებობები და მათზე დამაგრებული 9869 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ს/კ ...) საქართველოს მთავრობის 2010 წლის 14 დეკემბრის #1612 განკარგულების საფუძველზე, 2011 წლის 3 იანვრიდან საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის საკუთრებად;
2.1.2. 2014 წლის 24 აპრილს, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს კომისიამ დაათვალიერა ქ.ბათუმში, გონიოს დასახლებაში მდებარე სადავო უძრავი ქონება და შეადგინა აქტი მოპასუხის მიერ ამ ქონების არამართლზომიერად ფლობის ფაქტზე. აქტში მითითებულია, რომ მოპასუხე 2009 წლის მაისიდან არამართლზომიერად ფლობს და სარგებლობს 2310 კვ.მ არასასოფლო სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთითა და 719,25 კვ.მ. შენობა-ნაგებობით;
2.1.3. 2014 წლის 13 მაისის #01-10/21968 წერილით მოპასუხეს ეცნობა, 2011 წლის 3 იანვრიდან სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერად ფლობის გამო გადასახადის გადახდის თაობაზე. აღნიშნული წერილი ადრესატმა 2014 წლის 1 აპრილს მიიღო;
2.1.4. შესაგებელზე თანდართულ ხელშეკრულებაზე მითითებით, მოპასუხემ განმარტა, რომ 2004 წლის 15 მაისს მას შპს „გ-სთან“ გაფორმებული ჰქონდა იჯარის ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 5 წლით, 2004 წლის 15 მაისიდან 2009 წლის 15 მაისამდე. ამავე ხელშეკრულების თანახმად, საიჯარო ქირის ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენდა საიჯარო ქონების ნარჩენი საბალანსო ღირებულების 10%-ს _ 1 889 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს, ხოლო ფერმის შენობის დაკავებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 2100 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შემთხვევაში _ 222 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს;
2.1.5. მოპასუხე იჯარის საგნით სარგებლობას ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომაც დღემდე აგრძელებს;
2.1.6. სარჩელზე თანდართული შპს აუდიტორული კომპანია „იბერ აუდიტ კონსალტინგის“ 2014 წლის 20 მარტის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ.ბათუმში, გ-ს დასახლებაში მდებარე 1322,10კვ.მ შენობა-ნაგებობით (ს/კ #....) წლიური სარგებლობის საფასური შეადგენს 11 237,85 ლარს (1 კვ.მ შენობა ნაგებობის წლიური სარგებლობის საფასური 8 ლარი და 50 თეთრი), ხოლო 9869 კვ.მ მიწის ნაკვეთით წლიური სარგებლობის საფასურმა შეადგინა 59 214 ლარი (1 კვ.მ მიწის ნაკვეთის წლიური სარგებლობის საფასური 6 ლარი).
2.1.7. მოპასუხის მფლობელობაშია მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებიდან 2310 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და 719,25 კვ.მ შენობა-ნაგებობა. მითითებულ უძრავ ქონებას მფლობელი იყენებს სამეწარმეო საქმიანობისთვის.
3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:
3.1. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში გადმოცემულ შეფასებას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე (1) მუხლის „თ“ ქვეპუნქტის თაობაზე (სარჩელში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს) და ეთანხმება დასკვნას, რომლის თანახმადაც სამოსამართლო საქმიანობა სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მოძიების თავისუფლებით ხასიათდება. მხარის პოზიცია, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით უნდა იქნას დაკმაყოფილებული სარჩელი, სასამართლოსათვის შემზღუდველი არ არის. საქმის განხილვისას მოსამართლის უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს მოთხოვნის მარეგულირებელი ნორმის სწორად განსაზღვრა, რომლის აღწერილობით ნაწილში გადმოცემული აბსტრაქტული შემადგენლობა წარმოადგენს ძიების ობიექტს. განსხვავებით მოთხოვნის მარეგულირებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის მოძიების თავისუფლებისაგან, სასამართლო შეზღუდულია ფაქტობრივი გარემოებების ნაწილში და ხელმძღვანელობს საპროცესო წესების დაცვით მხარეთა მიერ სარჩელსა და შესაგებელში გადმოცემული ფაქტებით (იხ. მაგ: სსსკ-ის 178-ე (1) მუხლის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტები; 201-ე (4) მუხლი; 219-ე (1) მუხლი: სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს; პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია, მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს; მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული). თავის მხრივ, უმნიშვნელოვანესია, სწორედ იქნას განსაზღვრული მტკიცების საგანი, რაც სარჩელში მითითებული ფაქტებისა და ამ ფაქტების თაობაზე მოპასუხის შედავების არსებითობის კვლევით დგინდება.
3.2. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სარჩელში აღნიშნავს, რომ იგი არის უძრავი ქონების მესაკუთრე, საკუთრების უფლების წარმოშობიდან დღემდე მოპასუხე არამართლზომიერად ფლობს მის ქონებას და ეწევა კომერციულ საქმიანობას, ამასთან, არ იხდის ქონებით სარგებლობის საფასურს, რაც, შესაძლოა, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრით კონდიქციური ვალდებულების წესებიდან გამომდინარე, დაზოგილი სიკეთისა და კრედიტორის დანაკლისის გათანაბრების საფუძველს წარმოადგენდეს, თუმცა, საქმის მომზადების ეტაპზე მოპასუხემ მიუთითა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობაზე და წარადგინა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მეიჯარე შპს „გ-სა“ და მოიჯარეს _ მოპასუხეს შორის 2004 წლის 15 მაისს („სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალსწინებული ფორმით მართვის (გადაცემის) წესის შესახებ“ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს 1998 წლის 10 მარტის #29 დადგენილების საფუძველზე) დაიდო იჯარის ხელშეკრულება. იჯარის საგანს წარმოადგენს მეიჯარის ბალანსზე რიცხული მეცხოველეობის ფერმის შენობა და მიწის ნაკვეთი. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განსაზღვრულია 5 (ხუთი) წლით _ 2004 წლის 15 მაისიდან 2009 წლის 15 მაისამდე. საიჯარო ქონება რჩება სახელმწიფო საკუთრებაში და მისი დაბრუნებისას მხარეები შეთანხმდნენ ერთობლივი კომისიის შექმნასა და შესაბამისი მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებაზე. იჯარის ხელშეკრულებით განსაზღვრულია, რომ იგი წყდება ვადის გასვლით. საიჯარო ხელშეკრულების შეწყვეტის ინიციატორმა სამი თვით ადრე უნდა აცნობოს მეორე მხარეს შეწყვეტის შესახებ.
3.3. შესაგებელში მოპასუხე განმარტავდა, რომ იჯარის ხელშეკრულება ვადის გასვლით არ შეწყვეტილა, მხარეებს შეთანხმებული პროცედურა არ დაუცავთ, რის გამოც იგი გაგრძელდა განუსაზღვრელი ვადით. საკასაციო პალატა ამ თვალსაზრისით იზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას მხარეთა შორის სახელშეკრულებო-სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის თაობაზე და განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 581-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა, გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ, შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზედაც. ამავე ნორმის მე-2 ნაწილიდან გამომდინარე, იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-ე-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული. საგულისხმოა, რომ იჯარის ხელშეკრულების მარეგულირებელი ნორმები საიჯარო ურთიერთობის ფაქტობრივად გაგრძელების მარეგულირებელ სპეციალურ დანაწესებს არ შეიცავენ, ამასთან, არც ამგვარი ურთიერთობის ამკრძალავ დებულებას ადგენს კანონი, შესაბამისად, სადავო სამართალურთიერთობის მოსაწესრიგებლად შესაძლებელია გამოყენებულ იქნას სამოქალაქო კოდექსის 559-ე მუხლი, რომლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ დამქირავებელი სარგებლობს ნივთით ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგაც და გამქირავებელი ამაზე არ ედავება, მაშინ ხელშეკრულება განახლდება განუსაზღვრელი ვადით. ამავე ნორმის მე-3 ნაწილი ადგენს განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულების მოშლის წესს, რომელიც ხელშეკრულების მოშლის შესახებ განცხადების გაკეთებას უკავშირდება, ხოლო მოშლის ვადა, 561-ე მუხლის თანახმად, შეადგენს სამ თვეს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა საქმის გარემოებებიდან ან მხარეთა შეთანხმებიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. საკასაციო პალატა ითვალისწინებს მოპასუხის შედავებას იმის თაობაზე, რომ იჯარის ხელშეკრულება არ შეწყვეტილა, ფაქტის ნეგატიური ბუნებიდან გამომდინარე კი, საპირისპიროს მტკიცება (პოზიტიური მტკიცება), სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებიდან გამომდინარე, ეკისრება მოსარჩელეს, რამდენადაც მხარეთა შორის უდავოა, რომ საიჯარო ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელე 2011 წლის 3 იანვრიდან გვევლინება, შესაბამისად, სწორედ ამ დროიდან ჩაანაცვლა მან უვადოდ გაგრძელებულ ურთიერთობაში მეიჯარე შპს „გ-“ (სკ-ის 572-ე მუხლის თანახმად, იჯარის საგნის გასხვისების შემთხვევაში მეიჯარეს ჩაანაცვლებს ახალი მესაკუთრე და მასზე გადადის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალებები). ამ ფაქტის უარსაყოფად ვერ გამოდგება მოსარჩელის მიერ შედგენილი და მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი 2014 წლის 24 აპრილის #28 აქტი, სადაც განმარტებულია, რომ სადავო ქონების არამართლზომიერი მოსარგებლეა მოპასუხე. თავად სარჩელში აღნიშნულია, რომ ადმინისტრაციული წარმოების ფარგლებში მოპასუხემ 2014 წლის 10 აპრილის წერილით, მფლობელობის საფუძვლად მიუთითა შპს „გ-სთან“ 2004 წლის 15 მაისს გაფორმებულ იჯარის ხელშეკრულებაზე.
3.4. როგორც სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებშია აღნიშნული, მოსარჩელის 2014 წლის 13 მაისის #01-10/21968 წერილით მოპასუხეს ეცნობა, რომ 2011 წლის 3 იანვრიდან, სადავო უძრავი ქონების არამართლზომიერად ფლობის გამო, ვალდებული იყო გადაეხადა გადასახადი, თუმცა პალატას არ შეუფასებია ეს ნება, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, უვადოდ გაგრძელებული იჯარის ხელშეკრულების მოშლის შესახებ განცხადებას წარმოადგენდა თუ არა (სკ-ის 559-ე (3) მუხლი).
3.5. საკასაციო პალატა არ იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ იგი იჯარის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში არ იმყოფება მოპასუხესთან. ამ ფაქტის უარსაყოფად მხარე იშველიებს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის მე-5 პუნქტის დებულებას (ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ა“-„ე“ ქვეპუნქტებით (მათ შორის იჯარა) გათვალისწინებული უფლებების, ხოლო კერძო სამართლის იურიდიული პირის მონაწილეობით 1 წელზე მეტი ვადით დადებული გარიგებების (მათ შორის, გარიგებებისა, რომელთა საერთო ვადა აღემატება 1 წელს) საფუძველზე, − აგრეთვე ამ მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“–„ი“ და „ლ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული უფლებების წარმოშობისათვის აუცილებელია მათი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია) და იჯარის არარსებობას უკავშირებს იმას, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული მოიჯარის უფლება საჯარო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული. პალატის მოსაზრებით, ამ შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია თავად კანონის მიზანი, რომლის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, იგი განსაზღვრავს საჯარო რეესტრის წარმოების ორგანიზაციულ-სამართლებრივ საფუძვლებს, საჯარო რეესტრის მწარმოებელი ორგანოს – საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს უფლება-მოვალეობებს, ხოლო განსახილველი სამართალურთიერთობა სამოქალაქო გარიგებაა, რომლის ნამდვილობის შესამოწმებლად ადმინისტრაციული სამართლის სფეროს მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენება მიზანშეუწონელია, თუმცა, საპირისპირო ვითარებაშიც კი, თუკი მივიჩნევდით, რომ იჯარის ხელშეკრულების ნამდვილობა მის რეესტრში რეგისტრაციაზე იქნებოდა დამოკიდებული, ნიშანდობლივია ის ფაქტი, რომ სამართლებრივი ურთიერთობა 2004 წელსაა წარმოშობილი და კანონის დროში მოქმედების პრინციპიდან გამომდინარე, ხსენებული დათქმა ვარგისიანი ვერ იქნება (მიღების თარიღი: 19/12/2008; გამოქვეყნების თარიღი: სსმ, 41, 30/12/2008).
3.6. საკასაციო პალატა იზიარებს პირველი კასატორის პრეტენზიას ანაზღაურების წესის განსაზღვრის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე და მიიჩნევს, რომ სახეზეა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობა (გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია). ამ მხრივ, უპირველესად, უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლოს საერთოდ არ უმსჯელია მხარეთა სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობაზე, მან დაადგინა, რომ სახეზე იყო კონდიქციური ვალდებულება და სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით დააკმაყოფილა სარჩელი ნაწილობრივ, თუმცა, თანხის გამოანგარიშებისას იხელმძღვანელა, როგორც იჯარის ხელშეკრულებით შეთანხმებული საზღაურით, ისე _ აუდიტორული გაანგარიშებით (სადავო ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების წარმოშობიდან (03.01.2011წ.) თანხის გადახდის თაობაზე პრეტენზიის წარდგენამდე (01.04.2014წ.) მოპასუხეს საზღაური დააკისრა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის შესაბამისად; პრეტენზიის წარდგენიდან (01.04.2014წ.) სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტებამდე (15.12.2014წ.) _ იჯარის ხელშეკრულებით შეთანხმებული საზღაურის შესაბამისად, ხოლო 2014 წლის 16 დეკემბრიდან (სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტება) ქონების გათავისუფლებამდე _ კვლავ აუდიტორული გაანგარიშებით). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კონდიქციური დანაწესების (სკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე _ მეორადი მოთხოვნები) და სხვა).
3.7. საკასაციო პალატა უარყოფს მეორე კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მხრიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მოთხოვნების დარღვევის თაობაზე. აღნიშნული მხარის განმარტებით, პალატის მხრიდან იმ გარემოებათა გამოკვლევა-შეფასებაში გამოიხატა, რაც აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია, თუმცა, კასატორი თავად ვერ მიუთითებს, თუ რომელ გარემოებებს მოიაზრებს იგი და ვერ ამტკიცებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის წინაპირობების არსებობას, ისევე, როგორც დაუსაბუთებელია მისი პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების წინააღმდეგობრიობაზე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებასთან. მართალია, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს წარდგინების საფუძველზე, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ 2016 წლის 29 სექტემბრის #3/4/641 გადაწყვეტილებით არაკონსტიტუციურად ცნო „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქონების მართვისა და განკარგვის შესახებ“ აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კანონის მე-19 მუხლის მე-3 პუნქტი საქართველოს კონსტიტუციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის „ჟ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით, მაგრამ გასათვალისწინებელი, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არაკონსტიტუციურად ცნობილ ნორმატიულ აქტს საერთოდ არ ემყარება, არამედ მიღებულია სამოქალაქო კოდექსის ნორმათა რეგულაციის შესაბამისად, ამდენად, მხარის მითითებული პრეტენზია პალატის მხრიდან გაზიარებას არ ექვემდებარება. საკასაციო სასამართლო შეფასების გარეშე ტოვებს მეორე კასატორის იმ შედავებასაც, რომელიც მოთხოვნის ხანდაზმულობას (სკ-ის 129-ე მუხლი) შეეხება და განმარტავს, რომ მოპასუხეს ამ საკითხზე არც შესაგებელში და არც საქმის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განსახილველად წარდგენამდე არ მიუთითებია (მხარე თავადვე აღნიშნავს, რომ მან სასამართლო სხდომაზე გააჟღერა ხანდაზმულობის საკითხი), საქმის მოსამზადებელი ეტაპის დასრულების შემდგომ კი ამგვარი მითითება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე (4), 219-ე (1), 380-ე (2) და 407-ე (1) მუხლების მოთხოვნებს. რაც შეეხება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ აუდიტორულ დასკვნას, მისი გამოყენების საჭიროებაზე ამ ეტაპზე არ მსჯელობს საკასაციო პალატა, რადგანაც ეს საკითხი დღის წესრიგში დადგება მას შემდეგ, რაც დადგინდება დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ზემოხსენებული გარემოებები, თუმცა, დასკვნის შინაარსობრივ მხარესთან მითითებით და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის დარღვევასთან დაკავშირებით პალატა განმარტავს, რომ შესაგებელი შეიცავს მხოლოდ ზოგადი ხასიათის შედავებას _ მითითებას დასკვნის კანონთან შეუსაბამობის თაობაზე, შინაარსობრივი მხარე მოპასუხეს საქმის მომზადების დასრულების ეტაპამდე სადავოდ არ გაუხდია, შესაბამისად, სასამართლოს მხრიდან სსკ-ის 162-ე მუხლით სარგებლობის წინაპირობა (საკუთარი ინიციატივით ექსპერტიზის დანიშვნა) არ დგინდება, უფრო მეტიც, სამოქალაქო სამართალწარმოება ემყარება რა შეჯიბრებითობის პრინციპს, ამავე კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე, სწორედ მოპასუხის ვალდებულებას წარმოადგენდა საპირისპირო დასკვნის წარდგენა, რაც მას არ განუხორციელებია.
4. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების დასაბუთება:
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე-394-ე მუხლების შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების შესაბამისად (საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა), საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს, რომელმაც მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამის შედეგად განსაზღვროს უფლების საკითხი.
5. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით დავაზე სამართალწარმოება არ სრულდება, პალატა მიიჩნევს, რომ პროცესის ხარჯების საკითხი როგორც მხარეთა შორის, ასევე, სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ (სსკ-ის 55-ე მუხლი), საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილების მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით („სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1. მუხლის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარჩელე ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებისაგან გათავისუფლებულია) უნდა გადაწყდეს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 412-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ფინანსთა და ეკონომიკის სამინისტროს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
2. შპს „გ-ი 2003-ის“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
3. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
