საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-629-588-2017 10 ნოემბერი, 2017 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – შპს ''ჩ-ი'' (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებული სარჩელით)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ''ს-ა'' (მოპასუხე, მოსარჩელე შეგებებული სარჩელით)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – (ძირითადი სარჩელით) უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება; (შეგებებული სარჩელით) - ვალდებულების შესრულება ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ქ. გორში შპს „ჩ-ს“ (შემდეგში - მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე, მყიდველი, აპელანტი, კასატორი) და შპს „ს-ას“ (შემდეგში - მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, გამყიდველი, ქარხანა) შორის 2012 წლის 10 ივნისს დაიდო ხელშეკრულება N10/06/2012.
2. ხელშეკრულების თანახმად, მყიდველს გამყიდველისგან უნდა შეეძინა ამ უკანასკნელის მიერ წარმოებული შემდეგი სახისა და რაოდენობის პროდუქცია (საქონელი):
2.1. ქვანახშირის ზეთით (კრეოზოტით) გაჟღენთილი წიწვოვანი ჯიშის ხის შპალები, კერძოდ, პირველი კატეგორიის „ა“ ტიპი, თანახმად გოსტ 78-2004; სარკინიგზო ხაზის ფართო ტრასისათვის სტანდარტისა, ზომებით 180X250X2750 (+/-5მმ), რაოდენობა - 16064 ცალი;
2.2.ხიდის კოჭები, გოსტ 28450-90, ზომებით 200X240X3250მმ, რაოდენობა - 322 ცალი;
2.3.ხის კოჭები საისრე გადამყვანისათვის გოსტ 8816-2003, რაოდენობით - ტიპი 11 № - 61 კომპლექტი, ტიპი 9 № - 1 კომპლექტი;
2.4. ხელშეკრულების №1 დანართის თანახმად, მყიდველს საქონელი შემდეგი თანმიმდევრობით უნდა მიეღო: 16 064 ცალი ხის შპალი - ივლისში - 5000, აგვისტოში - 5000 და სექტემბერში - 6064 ცალი. 322 ცალი ხიდის კოჭა: ივლისში - 100, აგვისტოში - 100, ხოლო სექტემბერში კი - 122 ცალი. კოჭები საისრე გადამყვანისთვის №11, 61 ცალი: ივლისში - 20, აგვისტოში - 20 და სექტემბერში - 21 ცალი, კოჭები საისრე გადამყვანისთვის №9-1 კომპლექტი - ივლისში .
3. ხელშეკრულების 2.9 პუნქტით განისაზღვრა, რომ პროდუქციის ღირებულების გადახდის ვადების დარღვევის შემთხვევაში, მყიდველს ეკისრებოდა ვალდებულება, გამყიდველისთვის გადაეხადა პირგასამტხელო - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0,01%, ხოლო ხელშეკრულების 2.10 პუნქტით, საქონლის მიწოდების ვადების დარღვევის შემთხვევაში, გამყიდველს ეკისრებოდა ვალდებულება, რომ მყიდველისათვის გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასაცემი საქონლის ღირებულების 0,01%.
4.ხელშეკრულების მთლიანი ღირებულება შეადგენდა 2 330 093 (ორი მილიონ სამას ოცდაათი ათას ოთხმოცდაცამეტი) ლარს. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2012 წლის 10 ივნისიდან 31 დეკემბრამდე (იხ.ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ.24-27).
5. სახელშეკრულებო ვალდებულებათა უზრუნველყოფის მიზნით, ს/ს „ლ-ის“ (შემდეგში - ბანკი) მიერ 2012 წლის 25 ივნისს იმავე წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით, მყიდველზე გაიცა საავანსო გადახდის საბანკო გარანტია №AV1502/12, რომლის საფუძველზეც გარანტად მიეთითა - ბანკი, პრინციპალად - გამყიდველი, ხოლო ბენეფიციარად - მყიდველი. საგარანტიო თანხად განისაზღვრა 1 165 046,50 (ერთი მილიონ ას სამოცდახუთი ათას ორმოცდაექვსი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარი.
5.1. საბანკო გარანტიის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ პრინციპალი (გამყიდველი) ვერ შეასრულებდა 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს, გარანტორი (ბანკი) კისრულობდა გამოუთხოვად ვალდებულებას, რომ ბენეფიციარის (მყიდველის) პირველი წერილობითი მოთხოვნის წარმოდგენიდან 5 (ხუთი) საბანკო დღის ვადაში გადაეხადა ნებისმიერი თანხა, ან თანხები 1 165 046,50 ლარის ფარგლებში (იხ. საბანკო გარანტია - ტ.2, ს.ფ. 59).
6. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებათა შესრულების მიზნით, მყიდველმა გამყიდველს 2012 წელს ეტაპობრივად გადასცა ხელშეკრულების ღირებულების 50%: კერძოდ, 5 ივლისს, უნაღდო ანგარიშსწორების წესით - 1 165 046,50 (ერთი მილიონ ას სამოცდახუთი ათას ორმოცდაექვსი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარი ავანსის სახით; 2012 წლის 5 სექტემბერს მოსარჩელემ მოპასუხის ანგარიშზე სამი ტრანზაქციით ჩარიცხა - 32 450 (ოცდათორმეტი ათას ოთხას ორმოცდაათი) ლარი, 34 350 (ოცდათოთხმეტი ათას სამას ორმოცდაათი) ლარი და 69 465 (სამოცდაცხრა ათას ოთხას სამოცდახუთი) ლარი; 13 სექტემბერს - 34 500 (ოცდათოთხმეტი ათას ხუთასი) ლარი; 26 სექტემბერს - 54 096 (ორმოცდათოთხმეტი ათას ოთხმოცდათექვსმეტი) ლარი და 18 ოქტომბერს - 66 010 (სამოცდაექვსი ათას ათი) ლარი (იხ.საგადასახადო დავალებები - ტ.2,ს.ფ. 91-97).
7. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე მიღებულ პროდუქციას მყიდველი გადასცემდა ქვეკონტრაქტორ საწარმოს - ს/ს „ჯ-ს“ (შემდეგში: - ქვეკონტრაქტორი), ხოლო ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, აღნიშნულ პროდუქციას გადასცემდა ს/ს „ს-ას“ (შემდეგში - პროდუქციის საბოლოო მიმღები საწარმო ან სააქციო საზოგადოება) 2010 წლის 14 ივნისს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, კერძოდ:
7.1. მყიდველი, პროდუქციის საბოლოო მიმღებ საწარმოსთან და სს „ხ-ის„ ერთობლივ საწარმოსთან (შემდეგში: კონტრაქტორი) ერთად, ახორციელებდა თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტთან დაკავშირებულ სამშენებლო სამუშაოებს. აღნიშნულ ძირითად ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულ ვალდებულებათა უზრუნველყოფის მიზნით, მყიდველმა, როგორც კონტრაქტორმა, 2012 წლის 24 თებერვალს ქვეკონტრაქტი გააფორმა მე-7 პუნქტში დასახელებულ ქვეკონტრაქტორ საწარმოსთან, რომლის საფუძველზეც ამ უკანასკნელს ევალებოდა საკონტაქტო ქსელების ანძების დამონტაჟება, ოპტიკურ-ბოჭკოვანი კაბელის გაყვანა, შემაერთებლების დემონტაჟი და სხვა სამუშაოები. იმავე წლის 27 მარტს პროდუქციის საბოლოო მიმღებმა საწარმომ ამ განჩინების მე-7 პუნქტში დასახელებულ ქვეკონტრაქტორ საწარმოსთან დადო სამუშაოების/მომსახურების შესყიდვის შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 7.1 პუნქტით გათვალისწინებული სამუშაოების წარმოებისათვის საჭირო ახალი მასალების მიწოდებას პროდუქციის საბოლოოდ მიმღები საწარმოსათვის ახორციელებდა ქვეკონტრაქტორი. ხელშეკრულების საგანი მოიცავდა ამ განჩინების მე-7 პუნქტში დასახელებული სს-თვის გადაცემული მასალების ტრანსპორტირებას, დასაწყობებას და შენახვას;
7.2. 14.06.2010წ. გაფორმებულ ძირითად ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის მიზნით 20.04.2014წ. სს-ასა და მყიდველს (მოსარჩელეს) შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის საფუძველზე ძირითადი ხელშეკრულების ვადა გაიზარდა სამი წლით და განისაზღვრა 2016 წლის 8 ივლისამდე, ამასთან, პროექტისათვის შესყიდული სამშენებლო მასალების ნაწილი გადაეცემა მე-7 პუნქტში მითითებულ სს-ას, ხოლო ნაწილი რჩება კონტრაქტორს (მყიდველს) სამი წლის ვადით, საკუთარი ხარჯით შენახვის მიზნით (იხ.ტ.1, ს.ფ.77-78).
8. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების ფარგლებში, მყიდველმა (მოსარჩელემ) გამყიდველისაგან (მოპასუხისგან) ოთხ ეტაპად მიიღო შეთანხმებული პროდუქციის ნაწილი, რის თაობაზეც მხარეებს შორის შემდეგი მიღება-ჩაბარების აქტები შედგა:
8.1. 2012 წლის 31 აგვისტოს აქტში აღინიშნა, რომ მყიდველმა შეამოწმა და მიიღო (ჩაიბარა) ქვანახშირის ზეთით (კრეაზოტით) გაჟღენთილი საისრე გადამყვანი 1/11 ტიპის ძელების 20 (ოცი) და 1/9 ტიპის ძელების 1 (ერთი) კომპლექტი. გამყიდველმა პროდუქცია მყიდველს ქ.თბილისში, სადგურ ველში რკინიგზის ვაგონების საშუალებით მიაწოდა (იხ.ტ.3, ს.ფ.60).
8.2. 2012 წლის 7 სექტემბრის აქტის მიხედვით, მყიდველმა შეამოწმა და მიიღო (ჩაიბარა) ქვანახშირის ზეთით (კრეაზოტით) გაჟღენთილი ხის განძელი (შპალი) პირველი ტიპის 750 (შვიდას ორმოცდაათი) ცალი. გამყიდველმა პროდუქცია მყიდველს ქ.თბილისში, სადგურ ველში რკინიგზის ვაგონების საშუალებით მიაწოდა (იხ.ტ.3,ს.ფ.74).
8.3. 2012 წლის 21 სექტემბრის აქტში მითითებულია, რომ მყიდველმა შეამოწმა და მიიღო (ჩაიბარა) ქვანახშირის ზეთით (კრეაზოტით) გაჟღენთილი ხის განძელი (შპალი) პირველი ტიპის 1176 (ათას ას სამოცდათექვსმეტი) ცალი. პროდუქცია მიეწოდება მყიდველს (მოსარჩელეს) სარკინიგზო ნახევარვაგონებით ქ.თბილისში, სადგურ ველში (სადგურის კოდი - 562904), მოპასუხის ხარჯებით. გამყიდველმა პროდუქცია მყიდველს ქ.თბილისში, სადგურ ველში რკინიგზის ვაგონების საშუალებით მიაწოდა (იხ.ტ.3, ს.ფ.81).
8.4. 2012 წლის 9 ოქტომბრის აქტში აღნიშნულია, რომ მყიდველმა შეამოწმა და მიიღო (ჩაიბარა) ქვანახშირის ზეთით (კრეაზოტით) გაჟღენთილი ხის განძელი (შპალი) პირველი ტიპის 1435 (ათას ოთხას ოცდათხუთმეტი) ცალი. გამყიდველმა პროდუქცია მყიდველს ქ.თბილისში, სადგურ ველში რკინიგზის ვაგონების საშუალებით მიაწოდა (იხ.ტ. 3, ს.ფ.92).
8.5. წინამდებარე განჩინების 8.1 – 8.4 ქვეპუნქტებში მითითებული პროდუქცია მყიდველმა (მოსარჩელემ), წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად, გადასცა ქვეკონტრაქტორ საწარმოს, რის თაობაზეც 2012 წლის 25 სექტემბერს, 17 სექტემბერს, 10 ოქტომბერს და 3 დეკემბერს მხარეთა შორის შედგა მიღება-ჩაბარების აქტები (იხ.ტ. 3, ს.ფ.61-102).
9. წინამდებარე განჩინების 8.5 ქვეპუნქტში დასახელებული საქონელი, ამავე განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებული ხელშეკრულების შესაბამისად, გადაეცა სააქციო საზოგადოებას, როგორც პროდუქციის საბოლოოდ მიმღებ საწარმოს. მიღებული საქონლის თაობაზე საწარმოს პროექტის („თბილისის შემოვლითი რკინიგზა“) ხელმძღვანელმა გასცა შემდეგი შინაარსის დასკვნები:
9.1. პროექტის ინფრასტრუქტურის ინჟინრის მიერ 2012 წლის 12 სექტემბერს შედგენილი წერილის თანახმად, მიღებული საქონლის ხარისხთან დაკავშირებით, 750 ერთეულზე გაიცა შესაბამისი დოკუმენტაცია; გაჟღენთილი ხის შპალები ინჟინრისათვის მისაღებია;
9.2. 2012 წლის 21 სექტემბერს, ექსპერტის №005 მოხსენების მიხედვით, პროდუქცია - გაჟღენთილი ხის შპალები, საისრე გადამყვანი ძელები და ხიდის ძელები აკმაყოფილებდა სტანდარტებს ГОСТ 20022 0-93; ГОСТ 20022 5-93 და სარკინიგზო სამუშაოებზე არსებულ მოთხოვნებს. საექსპერტო ნიმუშები შემთხვევითობის პრინციპით იქნა შერჩეული (იხ. ტ.3, ს.ფ.191-192).;
9.3. 2012 წლის 5 ოქტომბერს, ექსპერტის №006 მოხსენების თანახმად, სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის ინჟინრებმა დაათვალიერეს ვიზუალური და სივრცითი შემოწმებისათვის განკუთვნილი ხის შპალების შესაბამისობა. დამუშავებული შპალების რაოდენობა შეადგენდა 1435 ცალს. შემთხვევით შერჩეული შპალების ვიზუალური და სივრცითი შემოწმება დამაკმაყოფილებელი და მისაღებია სარკინიგზო სამუშაოებისათვის. ასევე, ვიზუალური შემოწმებით დადგინდა, რომ თეთრი მასალა, რომელიც განკუთვნილი იყო საისრე გადამყვანი ძელებისათვის, აკმაყოფილებდა სტანდარტს (იხ. ტ.3, ს.ფ.187-188).
9.4. თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტის ხელმძღვანელის, რკინიგზის ინსტრუქტორის პ. კ-ის 2012 წლის 5 ნოემბრის წერილში მითითებულია, რომ გაჟღენთილი ძელები - 21 კომპლექტი (20-1/11 და 1-1/9) არის ხარისხიანი და მათი გამოყენება შესაძლებელია შემოვლითი პროექტის გზის სამუშაოებზე (იხ.დასკვნები - ტ.3,ს.ფ.182-184).
10. წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხემ (გამყიდველმა) მოსარჩელეს (მყიდველს) 2012 წლის 29 ოქტომბერს წერილობით აცნობა:
10.1. პროდუქციის დარჩენილი ნაწილი (საისრე გადამყვანი ძელის 20 (ოცი) კომპლექტი და ხიდის ძელი 322 (სამას ოცდაორი) ცალი მზად არის ვაგონებში ჩასატვირთად და სადგურ ველში გამოსაგზავნად (იხ.ტ.3,ს.ფ.110);
10.2. 2012 წლის 19 ნოემბერს, მოპასუხემ (გამყიდველმა) მოსარჩელის (მყიდველის) გენერალურ დირექტორს კვლავ წერილობით აცნობა, რომ მზად ჰქონდა პროდუქცია ვაგონებში ჩასატვირთად და სადგურ ველში გასაგზავნად - A31/11 ტიპის საისრე გადამყვანი ძელი - ამჯერად 41 (ორმოცდაერთი) კომპლექტი, ხიდის ძელი - 322 (სამას ოცდაორი) ცალი და 3000 (სამი ათასი) ცალი პირველი კატეგორიის შპალი. მითითებულ წერილში მოპასუხემ ორივე მხარისათვის მისაღები ვარიანტის სახით მოითხოვა სპეციალური კომისიის შექმნა, რომელიც შეამოწმებდა პროდუქციის ხარისხს და გაფორმდებოდა მიღება-ჩაბარების აქტი მის საპასუხისმგებლო შენახვაზე გამყიდველის კუთვნილი ტერმინალის ტერიტორიაზე (იხ.ტ.3, ს.ფ.112).
10.3. 2013 წლის 18 იანვარს მოპასუხემ მოსარჩელე საწარმოს დირექციას კვლავ აცნობა, რომ მზად ჰქონდა პროდუქცია და კვლავ ითხოვდა, რომ შექმნილიყო კომისია, რომლის წევრებიც ინსპექტირებას ჩაუტარებდნენ ზემოაღნიშნულ პროდუქციას. ამასთან, ქარხანა აცნობებდა მოსარჩელეს, რომ ვინაიდან გამყიდველს არ ჰქონდა სასაწყობე მეურნეობა, მყიდველს ერთი კვირის ვადაში უნდა მოეგვარებინა პროდუქციის გატანის საკითხი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, 2013 წლის 1 იანვრიდან მას დაუწესებდა გადასახადს პროდუქციის შენახვაზე (იხ.ტ.3,ს.ფ.114-115).
10.4. 2013 წლის 29 იანვარს, ზემოაღნიშნული წერილების საპასუხოდ, გამყიდველმა (მოპასუხემ) მყიდველს (მოსარჩელეს) აცნობა, რომ ლიანდაგის დაგების სამუშაოები დაწყებული იყო, ამასთან, ამ განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებულმა სს-ამ უკვე შეათანხმა და ინჟინრებთან ერთად მოინახულა ადგილი და შეამოწმეს ხის განძელები. ადგილს თანდათანობით გაწმენდნენ და როდესაც გათავისუფლდებოდა, გამყიდველს დამატებით ეცნობებოდა საქონლის გამოგზავნის თაობაზე (იხ.ტ.1, ს.ფ.156).
10.5. 2013 წლის 23 მაისის №13 წერილის თანახმად, გამყიდველმა კვლავ აცნობა მყიდველი საწარმოს დირექციას, რომ მის ტერიტორიაზე დასაწყობებული საქონელი განიცდიდა ატმოსფერულ და სხვა სახის ზემოქმედებას, რის შედეგადაც პროდუქციის ხარისხი უარესდებოდა. ამასთან, საწარმო განიცდიდა მატერიალურ ზარალს, ვინაიდან საქონლის შენახვა მოითხოვდა დამატებით მატერიალურ და ადამიანურ რესურსს, რის გამოც გამყიდველი ითხოვდა კონკრეტული თარიღის განსაზღვრას ქარხნის ტერიტორიიდან პროდუქციის გასატანად (იხ.ტ.3, ს.ფ.117-118).
10.6. 2013 წლის 12 აგვისტოს გამყიდველმა (ქარხანამ) მყიდველს ხელშეკრულების შეწყვეტის დადასტურება მოსთხოვა (იხ.ტ.1, ს.ფ.160).
11. სარჩელის საფუძვლები
11.1. მყიდველმა 2015 წლის 30 მარტს სასარჩელო განცხადებით მიმართა გორის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა მის სასარგებლოდ გამყიდველისათვის (ქარხნისათვის) უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული 1 156 237,50 ლარის (ერთი მილიონ ას ორმოცდათექვსმეტი ათას ორას ოცდაჩვიდმეტი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ანაზღაურება; მიუღებელი შემოსავლის სახით - 144 640,56 (ას ორმოცდაოთხი ათას ექვსას ორმოცი ლარი და ორმოცდათექვსმეტი თეთრი) ლარის გადახდა; პირგასამტეხლოს სახით - 29 965,75 (ოცდაცხრა ათას ცხრაას სამოცდახუთი ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის დაკისრება (იხ. სასარჩელო განცხადება, ტ.1, ს.ფ.1-15).
11.1.1. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე მან მოპასუხეს ავანსის სახით ჩაურიცხა თანხა 1 165 046,50 (ერთი მილიონ ას სამოცდახუთი ათას ორმოცდაექვსი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარი. მოპასუხემ ხელშეკრულების საფუძველზე უზრუნველყო მხოლოდ 3 361 ერთეული ხის განძელისა და 21 საისრე გადამყვანის კომპლექტის მიწოდება, ისიც ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადების დარღვევით. მოსარჩელემ განმარტა, რომ ზემოხსენებულ პროდუქციის საბოლოოდ მიმღებმა საწარმომ ექსპერტიზა ჩაუტარა მიღებულ პროდუქციას და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს (შემდეგში: ექსპერტიზის ეროვნული ბიურო) მიერ მომზადებული დასკვნის თანახმად, წარდგენილი ისრული გადამყვანი ძელების 21 კომპლექტიდან ექსპლუატაციისათვის ვარგისად ჩაითვალა 16 კომპლექტი, 400 ცალი დაუკომპლექტებელი ისრული გადამყვანი ძელებიდან 243 თავისი პარამეტრებით ვარგისი იყო შემდგომი გამოყენებისათვის, ხოლო ლიანდაგის სამშენებლო სამმართველოს თბილისის მექანიზირებულ ბაზაში დასაწყობებული 3 361 ცალი ხის განძელიდან ექსპლუატაციისათვის ვარგისად ჩაითვალა 1000 ცალი. აღნიშნულის გამო ამ განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებულმა სს-ამ, 14.01.2014წ. # 242-ე წერილით უარი განაცხადა მყიდველისაგან (ძირითადი მოსარჩელისაგან) საქონლის საკუთრების უფლებით მიღებაზე და გამოყენებაზე (იხ. სასარჩელო განცხადების დანართი, ტ.1, ს.ფ.77-86). მოსარჩელის განმარტებით, მან როგორც ხელშეკრულების მხარემ გადაიხადა როგორც ავანსი, ასევე ნაწილობრივი კონსიგნაცია საერთო თანხით 1 156 237,50 (ერთი მილიონ ას ორმოცდათექვსმეტი ათას ორას ოცდაჩვიდმეტი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარი, რის დაბრუნებასაც ითხოვს სსკ-ის 976-ე მუხლზე მითითებით;
11.1.2. მიუღებელი შემოსავლის სახით - 144 640,56 (ას ორმოცდაოთხი ათას ექვსას ორმოცი ლარი და ორმოცდათექვსმეტი თეთრი) ლარის გადახდასთან დაკავშირებით მოსარჩელემ განმარტა, რომ იგი ამ ოდენობის სარგებელს მიიღებდა, თუკი ზემოხსენებულ თანხას საბანკო დეპოზიტზე განათავსებდა;
11.1.3. მოსარჩელემ, წინამდებარე განჩინების 2.2. ქვეპუნქტზე მითითებით, მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს სახით 29 965,75 (ოცდაცხრა ათას ცხრაას სამოცდახუთი ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარის დაკისრება მოითხოვა.
12. მოპასუხის (გამყიდველის) შესაგებელი სარჩელზე და მის მიერ ძირითადი მოსარჩელის (მყიდველის) წინააღმდეგ წარდგენილი შეგებებული სარჩელი
12.1. მოპასუხემ (გამყიდველმა) სარჩელი არ ცნო, მიუთითა წინამდებარე განჩინების 8-10 პუნქტებში აღწერილ ფაქტებზე და განმარტა, რომ მიღება-ჩაბარების აქტებში აღნიშნულია, რომ მყიდველმა შეამოწმა და მიიღო (ჩაიბარა) პროდუქცია, რომელიც შეესაბამებოდა სახელმწიფო სტანდარტებს და ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ხარისხს. პროდუქტი პროექტის ინჟინერმა დადებითად შეაფასა, გამყიდველი კეთილსინდისიერად ასრულებდა სახელშეკრულებო ვალდებულებებს და დღესაც მზად არის, რომ შეასრულოს ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დარჩენილი ვალდებულება, თუკი მანამდე თავად მოსარჩელე (მყიდველი) შეასრულებს ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებას და შეთანხმებულ თანხას გადაუხდის მოპასუხეს;
12.2. მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეს ევალებოდა პროდუქციის ხარისხის შემოწმება მისი მიღების დროს, ხოლო თუკი მაინც მოხდებოდა უხარისხო პროდუქციის მიწოდება, მათ უნდა მოეთხოვათ პროდუქციის შეცვლა, რაც მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა. მოპასუხემ ასევე მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ საქონელზე ექსპერტიზა ჩატარებულია მიწოდებიდან 2 წელზე მეტი ხნის შემდეგ, ამასთან გაურკვეველია, ექსპერტიზაში მითითებული და უხარისხოდ მიჩნეული პროდუქცია ნამდვილად იყო თუ არა მისი წარმოებული, რადგან ექსპერტი შემოწმებულ პროდუქციაზე არსებულ რაიმე განმასხვავებელ ნიშანზე არ მიუთითებს, ამასთან, გამყიდველის მიერ მიწოდებული და ექსპერტის მიერ შემოწმებული პროდუქციის რაოდენობაც არ ემთხვეოდა ერთმანეთს;
12.3. მოპასუხე, ასევე, არ დაეთანხმა სასარჩელო მოთხოვნას უსაფუძლო გამდიდრების ნაწილში, რადგან იგი არ გამდიდრებულა ავანსის სახით ჩარიცხული თანხით, ვინაიდან მან, როგორც მხარემ, გასწია გარკვეული ხარჯები და სამუშაოები იმ განძელებისა და შპალების დასამზადებლად, რომლის ნაწილიც მოსარჩელემ წაიღო, ხოლო დარჩენილი ნაწილი ამჟამადაც ქარხნის ტერიტორიაზეა განთავსებული და მოსარჩელეს (მყიდველს) არ მიაქვს. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, მოპასუხემ მოსარჩელის ეს მოთხოვნაც უსაფუძვლოდ მიიჩნია, რადგან, მისი განცხადებით, არ დგინდებოდა, რომ სწორედ მოპასუხის ქმედებით მიადგა მოსარჩელეს ზიანი. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, უსაფუძვლო იყო მყიდველის სასარჩელო მოთხოვნა გამყიდველისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრებისა და მიუღებელი შემოსავლის ნაწილშიც (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ. 126-174).
12.4. მოპასუხემ 2015 წლის 28 მაისს შეგებებული სარჩელი აღძრა მყიდველის (თავდაპირველი მოსარჩელის) წინააღმდეგ და, წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე დაყრდნობით, მოითხოვა, რომ დაევალოს შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს (მყიდველს):
12.4.1. მიიღოს შეგებებული მოსარჩელისგან 2012 წლის 10 ივნისს ხელშეკრულების შესაბამისად დამზადებული საქონელი (ხიდის ძელი - 322 ცალი; საისრე გადამყვანი ძელი - 41 კომპლექტი, რაც შეიცავს 3280 ცალ სხვადასხვა ზომის განძელს და 3000 ცალი ხის განძელი ზომით 180*250*2750მმ);
12.4.2. შეგებებული მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისროს 2013 წლის 1 იანვრიდან 2016 წლის 31 მარტის ჩათვლით საქონლის შენახვის ხარჯი - 120 802,50 ლარის ოდენობით, ასევე სასაწყობე ფართის სარგებლობისთვის, 2016 წლის 1 აპრილიდან ფართის გამოთავისუფლებამდე, ყოველთვიურად 3097,50 ლარის გადახდა;
12.4.3. შეგებებული მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს დაეკისროს მიუღებელი შემოსავალი 331 068,38 ლარის ოდენობით (იხ. დაზუსტებული შეგებებული სარჩელი - ტ.2, ს.ფ. 194-293).
12.5. შეგებებული მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის 2012 წლის 10 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მან შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება და მყიდველს ოთხ ეტაპად - 2012 წლის 31 აგვისტოს, 7 სექტემბერს, 21 სექტემბერსა და 9 ოქტომბერს გადასცა მის მიერ წარმოებული და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროდუქციის ნაწილი. შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ (მყიდველმა) მხოლოდ მიწოდებული საქონლის ღირებულების 50% გადაიხადა. გამყიდველის მიერ დამზადებული პროდუქციის დარჩენილი ნაწილი კი, რომელიც მყიდველს (თავდაპირველ მოსარჩელეს) არ გაუტანია ქარხნის ტერიტორიიდან, 2012 წლის ოქტომბრიდან იქვე იყო განთავსებული. მიუხედავად არაერთი მოთხოვნისა, მოპასუხეს (მყიდველს) არ გააქვს საქონელი ქარხნის ტერიტორიიდან, რის გამოც შეგებებული სარჩელით მოსარჩელემ მოითხოვა 2013 წლის 1 იანვრიდან მითითებული პროდუქციის გატანამდე, პროდუქციის მიერ დაკავებული სასაწყობე ფართის მხედველობაში მიღებით, საქონლის შენახვის ხარჯის ანაზღაურება.
13. შეგებებული სარჩელის მოპასუხის (მყიდველის) შესაგებელი
13.1. შეგებებული სარჩელი არ ცნო მოპასუხემ (მყიდველმა) და საპასუხოდ წარდგენილი შესაგებლით განმარტა, რომ უსაფუძვლო იყო გამყიდველის მოთხოვნა და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (იხ. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის შესაგებელი - იხ.ტ. 3, ს.ფ. 304-312).
14. გორის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
14.1. გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით:
14.1.1 მყიდველის სარჩელი მოპასუხის (გამყიდველის) წინააღმდეგ ავანსად გადახდილი თანხის 1 156 237,50 ლარის, მიუღებელი შემოსავლის სახით 144 640,56 ლარის დაკისრებისა და პირგასამტეხლოს სახით 29 965,75 ლარის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა;
14.2. გამყიდველის შეგებებული სარჩელი მყიდველის წინააღმდეგ დაკმაყოფილდა და ამ უკანასკნელს შეგებებული მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა:
14.2.1. 2012 წლის 10 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად დამზადებული საქონლის /ხიდის ძელი - 322 ცალი; საისრე გადამყვანი ძელი - 41 კომპლექტი, რაც შეიცავს 3280 ცალ სხვადასხვა ზომის განძელსა და 3000 ცალ ხის განძელს, ზომით 180*250*2750მმ/ მიღება;
14.2.2. 2015 წლის 31 მარტის ჩათვლით საქონლის შენახვის ხარჯის - 120 802,50 (ას ოცი ათას რვაას ორი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარის გადახდა;
14.2.3. მიუღებელი შემოსავალის სახით 331 068,38 (სამას ოცდათერთმეტი ათას სამოცდარვა ლარი და ოცდათვრამეტი თეთრი) ლარის გადახდა.
14.3. სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებანი და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის მე-8, 361-ე, 316-ე, 334-ე, 335-ე, 411-ე, 415-418-ე, 487-488-ე, 629-ე, 633-ე, 636-637-ე, 639-ე, 641-642-ე, 646-ე, 649-ე, 477-ე, 976-ე მუხლები, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-103-ე მუხლები.
14.4. სასამართლომ განმარტა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება მოიცავდა როგორც ნარდობის, ასევე - ნასყიდობის ელემენტებსაც. სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. თუ ნარდობა ითვალისწინებს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას და მენარდე მას ამზადებს მისივე შეძენილი მასალით, მაშინ იგი შემკვეთს გადასცემს საკუთრებას დამზადებულ ნაკეთობაზე. თუ დამზადებულია გვაროვნული ნივთი, მაშინ გამოიყენება ნასყიდობის წესები. სსკ-ის 646-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ მენარდე სამუშაოს ასრულებს თავისი მასალით, იგი პასუხს აგებს უხარისხო მასალისათვის. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით წინასწარ იყო განსაზღვრული, რომ მოპასუხე მოსარჩელეს 2012 წლის ივლისიდან სექტემბრის ჩათვლით, სამ ეტაპად მიაწოდებდა ხის შპალებს, ხიდის კოჭებსა და საისრე გადამყვანის ხის კოჭებს. სსკ-ის 639-ე მუხლის შესაბამისად, თუ მომსახურება მოიცავს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, მაშინ მენარდემ შემკვეთს უნდა წარუდგინოს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნაკეთობა. სსკ-ის 642-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ნაკეთობა ნაკლის მქონეა, შემკვეთს შეუძლია მოითხოვოს დამატებითი შესრულება. მენარდეს შეუძლია თავისი არჩევანით ან აღმოფხვრას ნაკლი, ან დაამზადოს ახალი ნაკეთობა. განსახილველ შემთხვევაში იმ სადავო გარემოების მტკიცების ტვირთი, იყო თუ არა მოპასუხის მიერ მიწოდებული პროდუქცია უხარისხო ანუ ნაკლის მქონე, სსსკ-ის 102-ე მუხლის საფუძველზე, გადატანილი იყო მოსარჩელეზე (მყიდველზე).
14.4.1. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ (მყიდველმა) სასამართლოს წარუდგინა ექპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ნოემბრის დასკვნა, რომლის თანახმადაც, პროდუქციის საბოლოოდ მიმღები სს-ის ბაზაში შესანახად დასაწყობებული ძელებისა და განძელების გარკვეული ნაწილი ჩაითვალა ექსპლუატაციისათვის ვარგისად (იხ. ექსპერტიზის დასკვნა - ტ.1, ს.ფ.79-86). რაიონული სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ (გამყიდველმა) მოსარჩელეს (მყიდველს) 2012 წლის 31 აგვისტოს, 7 სექტემბერს, 21 სექტემბერსა და 9 ოქტომბერს გადასცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროდუქცია, რომელსაც პროდუქციის საბოლოოდ მიმღებმა საწარმომ ექსპერტიზა 2014 წელს, ანუ 2 წლის შემდეგ ჩაუტარა. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეს 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულებიდან (2.3 და 3.1. პუნქტები) გამომდინარე ეკისრებოდა ვალდებულება, რომ პროდუქციის გადაცემისას შეემოწმებინა მისი ხარისხი. საქმეში წარდგენილი 2012 წლის 17 სექტემბრის, 25 სექტემბრის, 3 დეკემბრის და 10 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტებით, ასევე ინჟინრის ელექტრონულ ფოსტაზე გაგზავნილი წერილებით დგინდებოდა, რომ მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ მოსარჩელისთვის (მყიდველისათვის) მიწოდებული პროდუქცია, რომელიც, თავის მხრივ, ქვეკონტრაქტორს გადაეცა, შეესაბამებოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ხარისხს და ვარგისი იყო დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად.
14.4.2. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, თუკი მოსარჩელემ (მყიდველმა) ოთხ ეტაპად მიიღო მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ წარმოებული პროდუქცია და თვეების განმავლობაში მის ხარისხთან დაკავშირებით არ განუცხადებია პრეტენზია, აღნიშნული ნიშნავდა, რომ მყიდველმა გამყიდველისაგან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარისხის მქონე პროდუქცია მიიღო. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზეც, რომ 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების თანახმად, მხარეებს უფლება ჰქონდათ, რომ ნაკლიანი ნივთის შემთხვევაში შეეცვალათ იგი უნაკლო ნივთით, რაც მოსარჩელის მიერ არ განხორციელებულა;
14.4.3. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში მოთავსებული მტკიცებულებების მიხედვით არ დგინდებოდა, როგორც პირველად მასალაზე, ისე დამზადებულ პროდუქციაზე რაიმე სახის ნაკლის თუ ხარვეზის არსებობა, შესაბამისად, აღნიშნულით დასტურდებოდა, რომ მოპასუხემ (გამყიდველმა) მოსარჩელეს (მყიდველს) დაუმზადა და გადასცა ხელშეკრულებით შეთანხმებული ხარისხის პროდუქცია. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ ნივთობრივად უნაკლო საგნის გადაცემა არა მხოლოდ ნარდობის (სსკ-ის 641-ე მუხლი), არამედ- ნასყიდობის ხელშეკრულების დროსაც ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პირობას წარმოადგენს. სსკ-ის 487-ე მუხლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი, ხოლო ამავე კოდექსის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილით, ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის;
14.4.4. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ არა მხოლოდ ნარდობის, არამედ- ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელეს (მყიდველს) უფლება ჰქონდა, მოპასუხისათვის მოეთხოვა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარისხის მქონე ნივთის დამზადება და მისთვის მიწოდება, ხოლო ნაკლის აღმოჩენის შემთხვევაში - მისი აღმოფხვრა. სასამართლომ განმარტა, რომ მყიდველს (მოსარჩელეს) ასეთი ქმედება არც 2014 წლის ექპერტიზის დასკვნის შემდეგ განუხორციელებია, რაც იმას ადასტურებდა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ნივთობრივად უნაკლო ნივთი დაუმზადა და გადასცა.
14.5. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა 2012 წლის 25 ივნისს გაცემულ საავანსო გადახდის საბანკო გარანტიაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი), რომელიც მოქმედებდა 2012 წლის 31 ოქტომბრის ჩათვლით და იმ შემთხვევაში, თუკი პრინციპალი (გამყიდველი) ვერ შეასრულებდა ხელშეკრულების პირობების საფუძველზე ნაკისრ ვალდებულებებს, ბანკი კისრულობდა გამოუთხოვად ვალდებულებას, რომ ბენეფიციარის (მყიდველის) პირველი წერილობითი მოთხოვნის წარდგენიდან 5 საბანკო დღეში გადაეხადა თანხა - 1 165 046,50 ლარის ფარგლებში. ბანკის მიერ 2016 წლის 22 იანვარს გაცემული №06055/3841 წერილის მიხედვით, აღნიშნული გარანტია გაუქმებული იყო, ხოლო ბენეფიციარის მხრიდან გარანტიის ანაზღაურებაზე მოთხოვნა გარანტორს არ მიუღია. აღნიშნული კი ადასტურებდა იმ სადავო გარემოებას, რომ მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ დამზადებული და მოსარჩელისთვის (მყიდველისათვის) ოთხ ეტაპად გადაცემული პროდუქცია, ანუ საბანკო გარანტიის მოქმედების პერიოდში გადაცემული საქონელი შეთანხმებული ხარისხის იყო და მოსარჩელეს აღნიშნულზე პრეტენზია არ გამოუთქვამს.
14.6. სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა. ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში; ბ. ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა.
14.6.1. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაასკვნა, რომ არ გამოვლენილა მოპასუხის (გამყიდველის) უსაფუძვლო გამდიდრება, ვინაიდან მხარეთა შორის არსებობდა წერილობითი ხელშეკრულება, რომლის პირობების შესრულებაც მხარეთა ვალდებულებას წარმოადგენდა. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ მოპასუხის ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვა არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო უსაფუძლო გამდიდრებად. ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის პირველი სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრების ნაწილში დაუსაბუთებლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულყო.
14.7. მოპასუხის ქმედების შედეგად მოსარჩელისათვის მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის შესახებ მყიდველის სასარჩელო მოთხოვნის თაობაზე მსჯელობისას, რაიონულმა სასამართლომ განმარტა: სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ - მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ამავე კოდექსის 415-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში - თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.
14.7.1. რაიონული სასამართლოს შეფასებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მოპასუხის (გამყიდველის) ისეთი ქმედება, რამაც მოსარჩელეს წარმოუშვა ზიანის მოთხოვნა ან თუნდაც შექმნა ზიანის მიყენების საფრთხე. 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულებით თანახმად, საქონლის მიწოდება სამ ეტაპად უნდა განხორციელებულიყო - 2012 წლის ივლისის, აგვისტოს და სექტემბრის თვეებში. წარდგენილი მიღება-ჩაბარების აქტებით დგინდებოდა, რომ მოპასუხემ (გამყიდველმა) მოსარჩელეს (მყიდველს) საქონელი პირველად გადასცა არა 2012 წლის ივლისის თვეში, არამედ იმავე წლის 31 აგვისტოს და სულ ოთხ ეტაპად, მაგრამ მოსარჩელემ ყოველგვარი პრეტენზიის გარეშე მიიღო საქონელი. სსკ-ის 334-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმიან ურთიერთობებში აქცეპტი ხორციელდება შეცვლილი პირობებით, ხელშეკრულება ჩაითვლება დადებულად, თუკი აქცეპტანტს უფლება ჰქონდა ევარაუდა ოფერენტის თანხმობა და ეს უკანასკნელი მაშინათვე არ განაცხადებს უარს. ამავე კოდექსის 335-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ მეწარმე, რომელსაც უხდება სხვა პირთა საქმიანი ოპერაციების შესრულება, მიიღებს ოფერტს ამგვარი საქმეების შესრულებაზე იმ პირისაგან, რომელთანაც იმყოფება საქმიან კავშირში, მაშინ იგი ვალდებულია, გონივრულ ვადაში უპასუხოს ამ წინადადებას; მისი დუმილი ჩაითვლება აქცეპტად. იგივე წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, როცა მეწარმე იღებს ასეთ ოფერტს იმ პირისაგან, რომლისგანაც იგი ითხოვდა შეკვეთებს ამგვარი საქმეების შესასრულებლად. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, მოსარჩელე, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის დაგვიანების მიღებით, დაეთანხმა ხელშეკრულების „ახალ პირობებს“. ამ მსჯელობის საფუძველზე რაიონულმა სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მხრიდან არათუ ქმედება, არამედ დუმილიც კი ჩაითვლებოდა ხელშეკრულების ახალი პირობების მიღებად, რაც თავისთავად გამორიცხავდა მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების პირობების დარღვევას. ამდენად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხეს არ დაურღვევია 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების პირობები და შესაბამისად, ზიანი არ მისდგომია მოსარჩელეს, მათ შორის, არც მიუღებელი შემოსავლის სახით. ამასთან, სასამართლოს განმარტებით, წარდგენილი მტკიცებულებებით დადგინდა, რომ მოსარჩელის საქმიანობისა და შემოსავლის მიღების სფეროს არ წარმოადგენდა ფულადი თანხების სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსება და ყოველთვიურად გარკვეული სახის მოგების მიღება, რაც გამორიცხავდა მოსარჩელის მეორე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას.
14.8. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე უსაფუძვლო იყო.
14.9. გამყიდველის შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების ნაწილში რაიონულმა სასამართლომ განმარტა:
14.9.1. სსკ-ის 633-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მენარდეს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, თუ შემკვეთი არ მიიღებს შესრულებულ სამუშაოს. ამავე კოდექსის 636-ე მუხლის მიხედვით, შემკვეთს უფლება აქვს სამუშაოს დასრულებამდე ნებისმიერ დროს თქვას უარი ხელშეკრულებაზე, მაგრამ მან უნდა აუნაზღაუროს მენარდეს შესრულებული სამუშაო და ხელშეკრულების მოშლით მიყენებული ზიანი. სსკ-ის 649-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების თანახმად ან შესრულებული სამუშაოს ხასიათიდან გამომდინარე საჭიროა მისი გადაცემა, მაშინ შემკვეთი მოვალეა მიიღოს შესრულებული სამუშაო. მიღებისთანავე შემკვეთი ვალდებულია გადაიხადოს საზღაური. სამუშაო მიღებულად ჩაითვლება, თუ შემკვეთი არ მიიღებს შესრულებულ სამუშაოს მენარდის მიერ დადგენილ ვადაში. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. აღნიშნული ნორმებიდან გამომდინარე, სასამართლომ დაასკვნა, რომ შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ (მყიდველმა) უნდა მიიღოს ის პროდუქცია, რომელიც გამყიდველის მიერ უკვე დამზადებულია და დასაწყობებულია მისსავე ტერიტორიაზე. ვინაიდან საქონლის მიღების ვალდებულება თავდაპირველ მოსარჩელეს, როგორც ხელშეკრულებით, ასევე კანონით ჰქონდა განსაზღვრული, შესაბამისად, შეგებებული მოსარჩელის (გამყიდველის) სასარჩელო მოთხოვნა მის მიერ დამზადებული და დასაწყობებული საქონლის მყიდველის მიერ მიღებაზე საფუძვლიანად მიიჩნია სასამართლომ;
14.9.2. გამყიდველის მიერ შეგებებული სარჩელით წარდგენილ გაანგარიშებასთან დაკავშირებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარის მოთხოვნა პროდუქციის შენახვის ხარჯების დაკისრების შესახებ საფუძვლიანი იყო. შეგებებულმა მოსარჩელემ (გამყიდველმა) წარადგინა აუდიტის შეფასებები მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით, რისი საწინააღმდეგო მტკიცებულებაც შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს (მყიდველს) არ წარუდგენია. აღნიშნულის გამო სასამართლომ გამყიდველის შეგებებული სარჩელის მე-2 სასარჩელო მოთხოვნაც სრულად დააკმაყოფილა;
14.9.3. გამყიდველის მიერ მოთხოვნილ მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით სასამართლომ მიუთითა შეგებებული მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნაზე და აუდიტის შეფასებებზე, რომლებშიც ასახულია, თუ რას მიიღებდა გამყიდველი მოგების სახით, თუკი 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულება სრულად შესრულდებოდა. ვინაიდან აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს (მყიდველს) არ წარუდგენია, სასამართლომ მითითებული სადავო გარემოებაც დადასტურებულად მიიჩნია;
14.9.4. რაიონულმა სასამართლომ იმაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ ჯერ კიდევ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების დროს, მას შემდეგ, რაც მოპასუხემ (გამყიდველმა) გაასაჩივრა სასამართლოს განჩინება, ამ უკანასკნელმა წარადგინა მესამე პირებთან დადებული არაერთი ხელშეკრულება, რაც საფუძვლად დაედო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებასა და ფულად სახსრებზე ყადაღის მოხსნას. ამდენად, საქმეში არსებული და მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდებოდა, რომ 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების შეუსრულებლობა ნამდვილად გამოიწვევდა მოპასუხე საწარმოს (ქარხნისათვის), როგორც პროდუქციის მწარმოებლისა და დამამზადებლისათვის, რომელიც საკუთარი თანხებით იძენს პროდუქციას საზღვარგარეთ, ახდენს მის იმპორტს და შემდეგ კი ამზადებს მხოლოდ კონკრეტული მიმართულების - სარკინიგზო ძელებსა და შპალებს, ზიანის მიყენებას მიუღებელი შემოსავლის სახით. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მითითებულ ნაწილში შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა კანონიერი იყო და უნდა დაკმაყოფილებულიყო სრულად.
14.9.5. სსკ-ის 637-ე მუხლის თანახმად, მენარდეს შეუძლია სამუშაოს დასრულებამდე მხოლოდ ისე შეწყვიტოს ხელშეკრულება, რომ შემკვეთმა შეძლოს მომსახურების სხვაგვარად მიღება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შეწყვეტისათვის არსებობს რაიმე მნიშვნელოვანი საფუძველი. ამ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების მოვალეობა გამოირიცხება. სასამართლომ განმარტა, რომ გამყიდველ საწარმოს (ქარხანას) რომც შეეწყვიტა 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულება, იგი გათავისუფლდებოდა მოსარჩელისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან, ვინაიდან სწორედ ამ უკანასკნელის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევა, რაც ზემოთ აღნიშნა სასამართლომ, შესაძლოა მიჩნეული იქნეს კანონმდებლის მიერ განსაზღვრულ „მნიშვნელოვან საფუძვლად“, რაც უკვე გამორიცხავს მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ ზიანის ანაზღაურებას.
14.10. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაცია დაედო საფუძვლად რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც უარყოფილია მყიდველის ძირითადი სარჩელი გამყიდველის წინააღმდეგ, ხოლო ამ უკანასკნელის შეგებებული სარჩელი მყიდველის მიმართ სრულად დაკმაყოფილდა.
15. თავდაპირველი მოსარჩელის (მყიდველის) სააპელაციო საჩივარი
15.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:
15.1.1. სასამართლომ არასწორად შეაფასა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ნოემბრის დასკვნა (იხ. ამ განჩინების 14.4.1 ქვეპუნქტი). სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ ხის განძელების და საისრე გადამყვანების დაზიანება გამოწვეული იყო 2 წლის განმავლობაში მათი შენახვის პირობების დარღვევით, კერძოდ კი მათი ღია ცის ქვეშ განთავსებით. ხის განძელის საექსპლუატაციო პერიოდი შეადგენს 15-20 წელს. ამ პერიოდის განმავლობაში კი ხის განძელები მოთავსებულია ლიანდაგში და ღია ცის ქვეშ განიცდის სხვადასხვა კლიმატურ და მეტეოროლოგიურ ზემოქმედებას წელიწადის ყველა დროის განმავლობაში. აღნიშნული ზემოქმედება კი განძელების დაზიანებას ვერ გამოიწვევდა;
15.1.2. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა მოპასუხისათვის (გამყიდველისათვის) ავანსად ჩარიცხული თანხა არ უნდა იქნეს მიჩნეული უსაფუძვლოდ გადახდილად (ანუ გამყიდველი გამდიდრებულად მიაჩნია მყიდველს). სსკ-ის 976-ე მუხლი სწორედ ასეთ შემთხვევას მიიჩნევს უსაფუძვლო გამდიდრებად: კერძოდ, მოსარჩელემ გადასცა მოპასუხეს თანხა ავანსის სახით, რის სანაცვლოდაც ამ უკანასკნელს გარკვეული დროის განმავლობაში და გარკვეული რაოდენობით პროდუქცია ჯერ უნდა დაემზადებინა, შემდეგ კი მოსარჩელესთვის მიეწოდებინა. სასამართლომ დაადგინა, რომ გადახდილი თანხის ღირებულების პროდუქცია მიწოდებული არ იყო. ასევე დადგენილია, რომ ხელშეკრულება მხარეებს შორის შეწყდა. შესაბამისად, ზედმეტად გადახდილი თანხა, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული, ექვემდებარებოდა დაბრუნებას.
15.1.3. აპელანტის აზრით, სასამართლომ არასწორად დააკისრა მას ქარხნის ტერიტორიაზე არსებული პროდუქციის გატანის ვალდებულება, ვინაიდან ხელშეკრულება მხარეებს შორის შეწყვეტილია და მას აღარ აქვს ვალდებულება, რომ მიიღოს მოპასუხისგან პროდუქცია. ასევე, მას დაკარგული აქვს ინტერესი ხელშეკრულების საგნის მიმართ, რადგან თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტი შეჩერებულია (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ.410-429).
16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები
16.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გორის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილება. სასამართლომ სრულად გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და ის სამართლებრივი შეფასებები, რომლებითაც სასამართლომ გადაწყვეტილების გამოტანისას იხელმძღვანელა (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).
16.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2012 წლის 31 აგვისტოს, 7 სექტებრის, 21 სექტემბრის და 9 ოქტომბრის მიღება-ჩაბარების აქტებით დასტურდებოდა, რომ აპელანტმა (მყიდველმა) მიიღო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროდუქცია. აქტებზე ხელმოწერით მხარეებმა დაადასტურეს ის გარემოებაც, რომ მიღებული პროდუქციის ხარისხი შეესაბამებოდა სახელმწიფო სტანდარტებს. ამავე აქტებით დადგენილი იყო, რომ აღნიშნული პროდუქცია მყიდველს მიეწოდა გამყიდველის (მოპასუხის) ხარჯებით, ქ. თბილისში სადგურ ველში. თავის მხრივ, მოსარჩელემ მიღებული პროდუქცია მიაწოდა ქვეკონტრაქტორს, რაც აგრეთვე დასტურდება მიღება-ჩაბარების აქტებით.
16.3. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა რკინიგზის ინფრასტრუქტურის ინჟინრის პ. კ-ის 2012 წლის 12 სექტემბრის წერილზე, ექსპერტის 2012 წლის 21 სექტემბრის №005 მოხსნებაზე და იმავე წლის 5 ოქტომბრის №006 მოხსენებაზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 9.1-9.3 ქვეპუნქტები) და დადგენილად მიიჩნია, რომ მიღება-ჩაბარების აქტების გაფორმების შედეგად, მხარეებმა ხელმოწერით დაადასტურეს, რომ პროდუქცია შეესაბამებოდა დადგენილ სტანდარტს და მისი ხარისხი შეფასდა დადებითად. სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებასაც, რომ მოპასუხის ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით ბანკის მიერ გაცემული საბანკო გარანტია, რომლის თანახმადაც გარანტი პრინციპალის (მოპასუხის, გამყიდველის) მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ბენეფიციარის (მოსარჩელის, მყიდველის) მიმართ გამოუთხოვად ვალდებულებას კისრულობდა პირველი წერილობითი მოთხოვნის წარდგენიდან 5 საბანკო დღის ვადაში, მოსარჩელეს არ გამოუყენებია. აღნიშნული გარემოება იძლეოდა დასკვნის საფუძველს, რომ მყიდველს მიეწოდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ხარისხის პროდუქცია.
16.4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული გარემოების გამაქარწყლებელ მტკიცებულებად არ მიიჩნია ამ განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებული სს-ის დაკვეთით მომზადებული ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 17 ნოემბრის დასკვნა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 79-85), რადგან ამ დასკვნით არ დასტურდებოდა, რომ ექსპერტმა სწორედ მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ დამზადებული პროდუქცია დაიწუნა. სასამართლოს განმარტებით, გასათვალისწინებელი იყო ის გარემოებაც, რომ როგორც დასკვნით ირკვეოდა, ექსპერტმა გამოიკვლია იმაზე მეტი მასალა, ვიდრე აღნიშნული პერიოდისათვის მოსარჩელისთვის (მყიდველისათვის) იყო მიწოდებული. საქმეში წარდგენილი შპს ,,ს-ის’’ 2015 წლის 22 აპრილის დასკვნის მიხედვით, ქ.თბილისის სადგურ ველის მიმდებარე ტერიტორიაზე ს-ის აღმოსავლეთ სალიანდაგო სამმართველოს სასაწყობო ბაზაში და ლიანდაგის სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს ტერიტორიაზე წარმოდგენილი საისრე გადამყვანი ძელების №1/11 (20 კომპლექტი), №1/1 (1 კომპლექტი) და ხის გაჟღენთილი განძელების (რაოდენობით 2361 ცალი) ნაწილი დაზიანებულია მათი ხანგრძლივ პერიოდში (2 წელი და 8 თვე) არასწორი შენახვის გამო და დღევანდელი მდგომარეობით მათი ნაწილის პირდაპირი დანიშნულებით გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის, რადგან ისინი ვეღარ პასუხობენ სტანდარტის პირობებს (იხ. ტ. 3, ს.ფ. 120-121). იგივე შინაარსის დასკვნაა ასახული გამყიდველის (ქარხნის) დაკვეთით მომზადებული ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 26 თებერვლის დასკვნაშიც (იხ. ტ.3, ს.ფ. 270-283), რომლის მიხედვით, სადგურ ველის - ამ განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებული სს-ის აღმოსავლეთ სალიანდაგო სამმართველოს სასაწყობო ბაზის და ლიანდაგების სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს ტერიტორიაზე განთავსებული ხის გაჟღენთილი განძელების და საისრე გადამყვანი ძელების შენახვის წესები, ქარხნის (გამყიდველის) მიერ წარდგენილი ინსტრუქციის მოთხოვნის შესაბამისად, არ იყო დაცული, რაც ხელს უწყობდა ატმოსფერული ნალექებისა და ბუნებრივი პირობების შედეგად საქონლის ლპობას. სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებასაც, რომ მოპასუხის მიერ მიწოდებული ძელებისა და განძელების შესაძლო იდენტიფიკაციის დადგენა არ შედიოდა საინჟინრო ექსპერტიზის კომპეტენციაში, როგორც ეს ექსპერტიზის დასკვნაშია მითითებული; დამატებითი კითხვის პასუხად სარემონტო სამმართველოს თბილისის მექანიზირებულ ბაზაში შემოწმდა ბაზის დასავლეთ მხარეს (პირობითად) და მის მიმდებარედ განთავსებული ხის განძელები (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება- ტ.4, ს.ფ. 224-225)
16.5. მოსარჩელის ხარჯზე მოპასუხის უსაფუძვლოდ გამდიდრებასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (მყიდველის) პოზიცია, რომ 1 156 237,50 (ერთი მილიონ ას ორმოცდათექვსმეტი ათას ორას ოცდაჩვიდმეტი ლარი და ორმოცდაათი თეთრი) ლარის ღირებულების შესრულება განხორციელებული იყო სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დადგენილია, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე მოსარჩელემ (მყიდველმა) შესრულების ნაწილი მიიღო, ხოლო დარჩენილი შესრულების მიღების თაობაზე მოპასუხის (გამყიდველის) არაერთი შეტყობინების მიუხედავად, მყიდველმა პროდუქცია არ გაიტანა. 2013 წლის 29 იანვარს მყიდველმა გამყიდველს (მოპასუხეს) აცნობა, რომ ინჟინრებმა მოინახულეს და შეამოწმეს დამზადებული ხის განძელები, მყიდველი, შესაბამისი ადგილის გათავისუფლებისთანავე, მისთვის საქონლის გაგზავნასთან დაკავშირებით გამყიდველს მიაწვდიდა ინფორმაციას. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ 2013 წლის იანვარში მოსარჩელე (მყიდველი) აფიქსირებდა ხელშეკრულების ფარგლებში დარჩენას და მზაობას უკვე დამზადებული პროდუქციის გატანის შესახებ. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის (გამყიდველისათვის) განხორციელებული შესრულება არ ექცეოდა სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის რეგულირების რეჟიმში და მოსარჩელის (მყიდველის) მიერ მიღებული შესრულება დაბრუნებას არ ექვემდებარებოდა. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობდა.
16.6. გამყიდველის შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში მყიდველმა დაარღვია 10.06.2012 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ნივთის მიღებისა და ფასის გადახდის შესახებ, აღნიშნულმა საფუძველი დაუდო მეორადი მოთხოვნების წარმოშობას (იხ. შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა ამ განჩინების 12.4.1-12.4.3 ქვეპუნქტებში). სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ მყიდველმა დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ნივთის მიღების და ფასის გადახდის შესახებ, სწორედ ამ უკანასკნელზე გადავიდა ნივთების შენახვის ხარჯის გადახდის და ამ ნივთების შემთხვევით დაზიანების რისკები. სასამართლომ იმაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ დამზადებული პროდუქციის დაზიანებასთან დაკავშირებით მყიდველს (შემკვეთს) რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია, ასევე, მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში მყიდველს დასაბუთებული შედავება არ შეუთავაზებია სასამართლოსათვის, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართებულად დაკმაყოფილდა გამყიდველის შეგებებული სარჩელი.
16.7. სასამართლომ იმსჯელა საქმისწარმოების დროს აპელანტის მიერ წამოჭრილ იმ პრეტენზიაზეც, რომ მოცემულ დავაში მხარედ უნდა ჩართულიყო იურიდიული პირი, ანუ მოსარჩელის სათავო ოფისი და არა მისი მუდმივმოქმედი ფილიალი. სააპელაციო სასამართლომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-16 მუხლზე მიუთითა, რომლის თანახმად, საწარმოს შეუძლია დააარსოს ფილიალი, რომელიც არ არის იურიდიული პირი. საქართველოში რეგისტრირებული საწარმოს ფილიალი რეგისტრაციას არ ექვემდებარება, განსახილველ შემთხვევაში ფილიალი მდებარეობს იურიდიული პირის ადგილსამყოფელის გარეთ, ემსახურება ძირითადი საწარმოს საქმიანობის განხორციელებას და მის ტერიტორიულ გაფართოებას, სამოქალაქო ბრუნვაში იგი გამოდის საწარმოს სახელით, წარმოადგენს მის ინტერესებს და ახორციელებს მათ დაცვას. საწარმოს ფილიალი ძირითადი საწარმოსაგან ტერიტორიულად დაშორებულია, მას გააჩნია ორგანიზაციული და ეკონომიკური დამოუკიდებლობა, თუმცა, იგი სამართლებრივად დამოკიდებულია ძირითად საწარმოზე;
16.7.1. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ საქმეში უშუალოდ სათავო ოფისი უნდა ყოფილიყო ჩაბმული. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული გარემოება აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია არც პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას და არც სააპელაციო საჩივარში. სასამართლომ, სსსკ-ის მე-16 მუხლის მე-3 ნაწილზე მითითებით [სარჩელი, რომელიც გამომდინარეობს იურიდიული პირის ფილიალის საქმიანობიდან, სასამართლოს წარედგინება მხოლოდ ფილიალის ადგილმდებარეობის მიხედვით] მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ფილიალი სათანადო მხარეს წარმოადგენდა და მისი მონაწილეობა საქმეში დასაშვები იყო. სასამართლომ განმარტა: თუ დავა წარმოიშვა იურიდიული პირის ფილიალის როგორც სამეწარმეო, ისე სხვა სახის კერძოსამართლებრივი საქმიანობიდან, იგი საქმის განხილვაში დამოუკიდებლად მონაწილეობს. გარდა ამისა, საქმეში წარდგენილი იყო (ტ.1, ს.ფ. 104) მოსარჩელის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარისა და სრულუფლებიანი წარმომადგენლის რწმუნებულება, რომლითაც მოსარჩელე ნიშნავს და უფლებამოსილებას ანიჭებს ვენპინგ ჩენს, რომ იყოს საწარმოს მუდმივმოქმედი ფილიალის გენერალური მენეჯერის წარმომადგენელი და მიენიჭოს მას სრული უფლებამოსილება, საწარმოს სახელით შეასრულოს ყველა დავალება, რომელიც დაკავშირებულია მის საქმიანობასთან (ტ.1, ს.ფ.108; ტ.4, ს.ფ.124). სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული გარემოება მიუთითებდა, რომ ძირითადი საწარმოს საპროცესო უფლება, მონაწილეობა მიეღო მისი საქმიანობის განმახორციელებელი ტერიტორიული განაყოფის თაობაზე გამართულ სასამართლო სამართალწარმოებაში, სრულად იყო რეალიზებული. სასამართლომ იმაზეც მიუთითა, რომ მოცემულ საქმეზე დავა დაიწყო და თავდაპირველი სარჩელი წარადგინა ფილიალმა, ხოლო მოპასუხემ შესაგებელი სათავო ოფისის სარჩელზე წარადგინა, შეგებებულ სარჩელში კი მოპასუხედ ფილიალი იქნა მითითებული. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემული საქმის განხილვა მიმდინარეობდა სათავო ოფისის ჩართულობით და დაცული იქნა ძირითადი საწარმოს საპროცესო უფლება (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება; ტ.4.196-236).
17. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი :
17.1. მოსარჩელემ (მყიდველმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება, სააპელაციო პრეტენზიების იდენტურ გარემოებებზე დაყრდნობით(იხ. განჩინების მე-15 პუნქტი). და გამყიდველის შეგებებული სარჩელის უარყოფა (იხ.საკასაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ. 268-281)
18. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:
18.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 7 ივლისის განჩინებით, საკასაციო განაცხადი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნტების საფუძველზე დასაშვებად იქნა ცნობილი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისა და მტკიცებულებათა ერთობლივად გაანალიზების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მყიდველის საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:
19. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორის პრეტენზიათა ნაწილი საფუძვლიანია, რის გამოც საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.
20. საქალაქო სასამართლოს დასკვნას იმის შესახებ, რომ განსახილველი დავა შეიცავს, როგორც ნარდობის, ისე ნასყიდობის სამართლებრივი ურთიერთობების ელემენტებს (იხ. ამ განჩინების 14.4 ქვეპუნქტი) სააპელაციო სასამართლოც დაეთანხმა, თუმცა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში გამოიყენება ნასყიდობის წესები (სსკ-ის 629.1-ე მუხლი), ვინაიდან გამყიდველმა (რომელიც ამ შემთხვევაში საკასაციო საჩივრის ავტორია) საკუთარი მასალებით იკისრა მყიდველისათვის 10.06.2012წ. ხელშეკრულების საფუძველზე საქონლის დამზადება და მიწოდება, ამ ვითარებაში გამყიდველი, როგორც მენარდე ამზადებს კონკრეტულ პროდუქციას, რასაც ყიდულობს შემკვეთი, რომელიც თავის მხრივ, სხვა მესამე პირებთან იმყოფება სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, ამასთან, დამზადებულია გვაროვნული ნივთი.
21. აღსანიშნავია, რომ გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 631-ე პარაგრაფი, რომლის ანალოგია სსკ-ის 629-ე მუხლი, განიმარტება იმგვარად, რომ თუ ვალდებულების საგანია დასამზადებელი მოძრავი ნივთის მიწოდება, 651-ე პარაგრაფის თანახმად, მოქმედებს ნასყიდობის ხელშეკრულების სამართალი (იხ. იან კროპჰოლერი - გსკ-ის კომენტარი - გვ.469; მე-13 გადამუშავებული გამოცემა, თბილისი, 2014წ.). ევროკავშირის ქვეყნებში ევროპარლამენტისა და ევროპის საბჭოს 1999/44 დირექტივის რეალიზაციის შედეგად, რომელიც ეხება სამომხმარებლო საქონლის რეალიზაციისა და დამზადების გარკვეულ ასპექტებს, იმ ხელშეკრულებების მიმართ, რომელთა საგანია დასამზადებელი ან საწარმოებელი მოძრავი ნივთების მიწოდება, გამოიყენება ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმები, მიუხედავად იმისა, თუ ვისი მასალისაგან არის ეს ნივთები დამზადებული ან წარმოებული (იხ. ზ.ძლიერიშვილი - ნარდობის ხელშეკრულება /თეორია და პრაქტიკა/ - გვ. 177; თბილისი, 2016წ.)
22. იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სამართლებრივი შეფასება, საკასაციო სასამართლო, უპირველესად იმას აღნიშნავს, რომ მცდარია რაიონული სასამართლოს მსჯელობა და დასკვნა, რომ მყიდველი (თავდაპირველი მოსარჩელე), ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის დაგვიანებით მიღებით, დაეთანხმა ხელშეკრულების „ახალ პირობებს“, რადგან გამყიდველის (შეგებებული მოსარჩელე) მიერ დამზადებული საქონლის მყიდველისათვის (თავდაპირველი მოსარჩელისათვის) ერთი თვის დაგვიანებით მიწოდება არ შეიძლება განხილულ იქნეს ოფერტად და აქცეპტად, შესაბამისად, მყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების ახალ, შეცვლილ პირობებზე დუმილით თანხმობის მიცემად (იხ. ამ განჩინების 14.7.1. ქვეპუნქტი). მხარეები 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების ფარგლებში მოქმედებდნენ და სწორედ ამავე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საქონლის მიწოდება დააგვიანა გამყიდველმა, რაც მხარეთა შორის უკვე ხელმოწერილი ხელშეკრულების 2.10 პუნქტით, საქონლის მიწოდების ვადების დარღვევის გამო, გამყიდველს აკისრებდა ვალდებულებას, რომ მყიდველისათვის გადაეხადა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასაცემი საქონლის ღირებულების - 0,01%. ამდენად, დაუსაბუთებელია დასკვნა, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფ მხარეებს შორის, გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის მისაწოდებელი საქონლის ვადის გადაცილების გამო, ახალ პირობებზე მოხდა შეთანხმება, მით უფრო, რომ გასაჩივრებული განჩინება უთითებს მხარეთა მიერ 10.06.2012წ. ხელშეკრულების პირობების შესრულებაზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეები 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების ფარგლებში რჩებიან 2013 წლის 29 იანვრის მდგომარეობითაც კი, როგორც ეს მართებულად არის მითითებული სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში (იხ. წინამდებარე განჩინების 16.4 ქვეპუნქტი).
23. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად საჭიროა რამდენიმე დამატებითი ფაქტის გამოკვლევა-დადგენა. უწინარესად, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, მოცემულ შემთხვევაში ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული 10.06.2012წ. ხელშეკრულების თანახმად, თავდაპირველი მოსარჩელე (მყიდველი) გამყიდველისაგან ყიდულობს ამ უკანასკნელის მიერ წარმოებულ საქონელს და სახეზეა მოპასუხის მიერ გვაროვნული ნივთის დამზადება და მიწოდება (მიყიდვა), სსკ-ის 629.1-ე მუხლისა და ამ განჩინების 21-ე პუნქტში განვითარებული მსჯელობის საფუძველზე, სადავო სამართალურთიერთობა ნასყიდობის სახელშეკრულებო ნორმებით უნდა გადაწყდეს.
24. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც ეს გასაჩივრებული განჩინებითაა დადგენილი (იხ. 16.2 ქვეპუნქტი; ასევე - სააპელაციო სასამართლოს განჩინება - ტ.4, ს.ფ.210-212), 8.1-8.4 ქვეპუნქტებში, მე-9 პუნქტსა და შემდგომ ქვეპუნქტებში მითითებული აქტების მიხედვით, სააპელაციო სასამართლომ ფაქტობრივად დადგენილად მიიჩნია ისეთი გარემოებები, რაც მოცემული შემთხვევის ნასყიდობის წესებით შეფასებისას, შესაძლოა სსკ-ის 495-ე მუხლის წინაპირობების განხორციელებულად მიჩნევაზე მიუთითებდეს: 1. თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი; თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაშიც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება. 2. თუ გამყიდველი შეგნებულად დუმდა ნივთის ნაკლზე, მაშინ მას არ შეუძლია დაეყრდნოს ამ მუხლით გათვალისწინებულ უფლებას“. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ სსკ-ის 495-ე მუხლი „შემძენ მეწარმეს კანონის ძალით წარმოუშობდა ჩვეულებრივ მყიდველთან შედარებით მეტ წინდახედულებას და ნასყიდობის საგნის მახასიათებლების შემოწმებას. ამ ვალდებულებისაგან არ ათავისუფლებს მეწარმეს სახელშეკრულებო შეთანხმება იმის თაობაზე, რომ გამყიდველს ეკისრებოდა უნაკლო ნივთის მიწოდების ვალდებულება“ (იხ. სუსგ # ას-560-519-2017, 16.06.2017წ.).
25. ნასყიდობის წესების თანახმად, სსკ-ის 487-ე და 488-ე მუხლების მოწესრიგებაზეც არის მითითებული გასაჩივრებულ განჩინებაში (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება - ტ.4, ს.ფ. 212; ასევე - ამ განჩინების 14.4.4 ქვეპუნქტი). საქმის მასალების მიხედვით, მყიდველმა 2015 წლის 30 მარტს აღძრა სარჩელი, თუმცა, მანამდე, როგორც ეს გასაჩივრებულ განჩინებაშია მითითებული, გამყიდველმა მყიდველს 2013 წლის 12 აგვისტოს მოსთხოვა 2013 წლის 29 იანვრის ხელშეკრულების შეწყვეტის დადასტურება (იხ. ამ განჩინების 10.4 და 10.6 ქვეპუნქტები), ხოლო 14.01.2014 წერილით წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტში მითითებულმა სს-ამ მყიდველს (თავდაპირველ მოსარჩელეს) უარი უთხრა მოპასუხის (გამყიდველის) მიერ დამზადებული საქონლის მიღებაზე (იხ. 11.1.1 ქვეპუნქტი). საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემული დავის ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმებით შეფასებისას, თავდაპირველი მოსარჩელის (მყიდველის) სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობის შემოწმების თვალსაზრისით, ამ უკანასკნელის მიერ მითითებული ფაქტების (იხ. ამ განჩინების 11.1.1 ქვეპუნქტი), რომ მყიდველმა ხელშეკრულებით შეთანხმებული პროდუქციის მხოლოდ ნაწილი მიიღო და ისიც დაგვიანებით, დასადგენად, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს განხორციელებულია თუ არა სსკ-ის 493.1-ე მუხლით განსაზღვრული ფაქტობრივი წინაპირობები: „1. მყიდველს უფლება აქვს უარი თქვას საქონლის მიღებაზე, თუ გამყიდველმა მას მიაწოდა საქონელი იმაზე ნაკლები რაოდენობით, ვიდრე ეს ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. თუ მყიდველი მიიღებს ასეთ საქონელს, მაშინ ფასს გადაიხდის სახელშეკრულებო ფასის პროპორციულად“, ამასთან ისიც გასათვალისწინებელია, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ 2013 წლის 29 იანვრის ჩათვლით მხარეები 2012 წლის 10 ივნისის ხელშეკრულების ფარგლებში რჩებოდნენ (იხ. 16.4 ქვეპუნქტი და 22-ე პუნქტი).
26. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ნასყიდობის წესების საფუძველზე დამატებით დასადგენი ფაქტობრივი წინაპირობების გარეშე, შეუძლებელია საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სამართლებრივად შეფასდეს, ერთი მხრივ, მყიდველის (როგორც თავდაპირველი მოსარჩელის) და, მეორე მხრივ, გამყიდველის (როგორც შეგებებული მოსარჩელის) მოთხოვნების დასაბუთებულობა და სამართლებრივი საფუძვლიანობა. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლო არ ადგენს ახალ ფაქტებს, არ იკვლევს გარემოებებს, დამატებითი ფაქტების გამოკვლევის საჭიროებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიერ მხოლოდ წინამდებარე განჩინებაში მითითებული სამართლებრივი საფუძვლებით და ფარგლებში, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა საკასაციო განაცხადი და საქმე განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს ''ჩ-ის" საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 მარტის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;
3. შპს ''ჩ-ის" შუამდგომლობა, შპს ''ს-ისათვის'' მოსალოდნელი ზარალის ანაზღაურების დავალების, თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;
4. კასატორს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვს;
5. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ბ. ალავიძე
