საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-685-639-2017 22 დეკემბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. ბ-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს. ქ–ი, მ. ლ-ე (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი –მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ქ. ბორჯომში, --ის ქუჩაზე №20 მდებარე უძრავი ქონება /ნაკვეთის ფუნქცია: არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 512.00 კვ.მ. ნაკვეთის წინა ნომერი: 6-/ რეგისტრირებულია შემდეგი პირების თანასაკუთრებად:

1.1. ნ. ბ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან კასატორი) საკუთრებად - სართული 1; 112.50 კვ.მ;

1.2. ს. ქ-ის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან მეორე აპელანტი) საკუთრებად -სართული 1; 56.90 კვ.მ;

1.3. ვ. ა-ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხის მამკვიდრებელი) საკუთრებად - სართული 1; 61.60 კვ.მ.

2. ახალციხის რაიონული სასამართლოს განჩინებით ვ. ა-ის უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნა მ. ლ-ე (შემდეგში მეორე მოპასუხე ან მესამე აპელანტი);

3. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულ თანამესაკუთრეთა წილები არსებობს იდეალური წილის სახით, მათი საკუთრება რეალური წილის სახით გამოყოფილი არ არის (იხ. ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ. 27-31).

4. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება

4.1. ახალციხის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

4.1.1. ამ განჩინების 1.2. ქვეპუნქტში მითითებულ პირველ მოპასუხეს და მე-2 პუნქტში დასახელებულ მეორე მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრათ, მიუღებელი შემოსავლის სახით, თითოეულს 21 112 -21 112 (ოცდაერთი ათას ას თორმეტი) ლარის გადახდა;

4.1.2. ამავე გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოპასუხეებისათვის თანხის დანარჩენი ნაწილის (თითოეული მოპასუხისათვის 278 888 – 278 888 ლარის, ჯამში 557 776 ლარი) გადასახდელად დაკისრებაზე (იხ. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებაში სასარჩელო მოთხოვნა, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა ორივე მოპასუხისათვის ჯამურად 600 000 (შესაბამისად, თითოეულისათვის 300 000) ლარის, როგორც მიუღებელი შემოსავლის სახით, ზიანის დაკისრება იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელე წლებია ვერ განკარგავს საკუთარ ქონებას და ვერ აქირავებს მას, მოპასუხეთა მხრიდან ხელშეშლის გამო - ტ.3, ს.ფ. 210-211).

4.2. რაიონულმა სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 411-ე, 412-ე, 992-ე, 1008-ე მუხლები და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-103-ე, 105-ე მუხლები.

5. მოსარჩელისა და მოპასუხეების სააპელაციო საჩივრები

5.1. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, როგორც მოსარჩელემ, ისე - მოპასუხეებმა.

5.1.2. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში (სულ 557 776 ლარი; იხ. ამ განჩინების 4.1.2 ქვეპუნქტი) და, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება (იხ. პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ.247-256) .

5.1.3. მოპასუხეებმა (მეორე და მესამე აპელანტებმა) მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში და, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის მთლიანად უარყოფა (იხ. მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი - ტ.3, ს.ფ. 223-234 და მესამე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი - ს.ფ. 236-245).

6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა პირველი აპელანტის (მოსარჩელის) სააპელაციო საჩივარი, დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა (მეორე და მესამე აპელანტების) სააპელაციო საჩივრები და გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება;

6.1.1. სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და ყურადღება გაამახვილა, რომ მოსარჩელე ითხოვდა მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას, რაც გამოიხატებოდა იმ თანხაში, რომელსაც მოსარჩელე მისი კუთვნილი ფართის გაქირავების შემთხვევაში მიიღებდა და რაც ვერ მიიღო იმ ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, რომ მოპასუხეთა მხრიდან ადგილი ჰქონდა მისი საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლას.

6.3. დავის საგნის არსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ უპირველეს ყოვლისა, უნდა დადგენილიყო ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, იკვეთებოდა თუ არა მოპასუხეთა მხრიდან ხელშეშლის ფაქტი მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით (იხ. ამ განჩინების 1.1. ქვეპუნქტი) სარგებლობაში, და მხოლოდ, ამის შემდეგ უნდა შეფასებულიყო სსკ-ის 411-412-ე და 408-ე მუხლებით გათვალისწინებული გარემოებების არსებობა თანაზიარი საკუთრების მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების კონტექსტში, რადგან სადავო უძრავ ქონებაზე მხარეთა შორის წარმოშობილი იყო საერთო (თანაზიარი) საკუთრება.

6.4. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 172.2-ე მუხლზე მიუთითა: თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით“ და განმარტა, რომ ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას, არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. აღნიშნული ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით. ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ფაქტის არსებობა კი დადასტურებული უნდა იქნეს სათანადო მტკიცებულებებით.

6.5. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და სარჩელის შინაარსის გათვალისწინებით, მოცემულ საქმეში სასამართლომ აღნიშნა, რომ მისი შეფასების საგანია, ხდება თუ არა მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელის, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრის უფლების ხელყოფა.

6.5.1. სსსკ-ის 4.1 მუხლის თანახმად, „სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები“. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, „1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. 3. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით“.

6.6. აღნიშნულ სამართლებრივ ნორმებზე დაყრდნობით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა იმის დამტკიცება, რომ რომ მოპასუხეები ხელს უშლიან მას საკუთრებით სარგებლობაში.

6.6.1 სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ შეძლო იმ ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება, რომ მოპასუხეები მას წლების განმავლობაში ხელს უშლიდნენ სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობაში. სასამართლომ ისიც აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ იყო მოპასუხეების მხრიდან მთლიანი სადავო უძრავი ქონების და შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილი ფართის ფლობის ფაქტი, თუმცა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მხარეები წარმოადგენენ სადავო საცხოვრებელი სახლის იდეალური წილების მესაკუთრეებს და მათ შორის საკუთრება გამიჯნული არ იყო რეალურ წილებად, აღნიშნული სასამართლომ მოსარჩელის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის დამადასტურებელ გარემოებად არ მიიჩნია.

6.7. სსკ-ის 173-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, „საერთო საკუთრებაში არსებული ნივთი თანამესაკუთრეებთან შეთანხმების საფუძველზე შეიძლება დაგირავდეს ან უფლებრივად სხვაგვარად დაიტვირთოს ერთ-ერთი მესაკუთრის სასარგებლოდ და მისი ინტერესებისათვის“. ამავე კოდექსის 956-ე მუხლის თანახმად, საზიარო საგანს მოწილენი ერთობლივად მართავენ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმების ანალიზი ცხადყოფდა, რომ საგანს, რომელზეც თანასაკუთრების უფლება ვრცელდება, მესაკუთრეები ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე მართავენ და ერთობლივად განკარგავენ. თანამესაკუთრეთა თანხმობა ასევე აუცილებელია თანასაკუთრებაში არსებული საგნის უფლებრივად დატვირთვის შემთხვევაშიც. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ თანამესაკუთრეთა თანხმობა აუცილებელია მაშინაც, როდესაც საზიარო საგნის უფლებრივი დატვირთვა მხოლოდ ერთ-ერთი მესაკუთრის სასარგებლოდ ხორციელდება.

6.7.1. სსკ-ის 531-ე მუხლის თანახმად, „ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით. დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა“. ამდენად, იმისათვის, რომ საზიარო საგანი გაქირავდეს, თუ სხვა ვალდებულებით-სამართლებრივი ან სანივთო-სამართლებრივი უფლებით დაიტვირთოს, აუცილებელია თანამესაკუთრეთა თანხმობა. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ სადავო უძრავი ქონება ვერანაირად ვერ გახდებოდა ქირავნობის ობიექტი, თუკი არ იარსებებდა სამივე თანამესაკუთრის თანხმობა, რაც განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ წარუდგენია.

6.8. სსკ-ის 408-ე მუხლის შესაბამისად, „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, „ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო“.

6.8.1. განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელემ მოითხოვა მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რაც მისი მტკიცებით გამოიხატა იმ თანხაში, რომელსაც მოსარჩელე მისი კუთვნილი ფართის გაქირავების შემთხვევაში მიიღებდა, რომ არ შეეშალათ საკუთრების განკარგვაში ხელი მოპასუხეებს. აღნიშნულის დასადასტურებლად მოსარჩელემ ქირავნობის თანხის ოდენობის შესახებ ექსპერტიზის დასკვნა წარადგინა (იხ. დასკვნა - ტ.3, ს.ფ. 150-160).

6.8.2. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მხოლოდ დასკვნა ქირავნობის თანხის ოდენობის შესახებ ვერ დაედებოდა საფუძვლად მოპასუხეებისათვის აღნიშნული თანხის, როგორც მოსარჩელის მიერ დაკარგული (მიუღებელი) შემოსავლის დაკისრებას, ვინაიდან სსკ-ის 411-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. ზემოთ - 6.8 ქვეპუნქტში) გამოყენების მიზნებისათვის, აუცილებელი იყო მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედების დადასტურება, რამაც მოსარჩელის მიერ მითითებული შემოსავლის დაკარგვა განაპირობა და რაც მთავარია, აღნიშნული შემოსავლის მიღების ობიექტური შესაძლებლობა. სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში ბინის ქირა არ წარმოადგენდა იმ შემოსავალს, რომელსაც მოსარჩელე ობიექტურად მიიღებდა. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს, როგორც სამართლებრივი საფუძვლებიდან, ასევე იმ ფაქტობრივი გარემოებებიდან, რომლებიც საქმეში იყო წარდგენილი.

6.8.3. სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით სასამართლომ იმსჯელა და დაასკვნა, რომ ფართის გაქირავების, როგორც თანაზიარი საგნის ვალდებულებით-სამართლებრივი უფლებით დატვირთვის მიზნებისათვის, მოსარჩელეს ამავე ქონების დანარჩენი ორი თანამესაკუთრის თანხმობა ესაჭიროებოდა, ხოლო რაც შეეხებოდა ფაქტობრივ საფუძვლებს, მოდავე მხარეთა იდეალური წილები სადავო უძრავ ქონებაში გამიჯნული არ იყო და შესაბამისად, შეუძლებელი იყო იმის დადგენა, თითოეული თანამესაკუთრის იდეალურ წილს სადავო ქონების რომელი რეალური ნაწილი შეესაბამებოდა. ამდენად, იმის გამო, რომ არ იყო გამიჯნული მხარეთა იდეალური წილები, შესაბამისად, იდეალურ წილში არსებული ქონების გაქირავებით მიღებული შემოსავალი, მიუღებელი შემოსავლის კონტექსტში, ზიანად ვერ განიხილებოდა.

6.8.4. სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურებაზე მსჯელობისას მიუთითა სსკ-ის 412-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის მიხედვითაც, „ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ არის სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს“. მოხმობილი ნორმიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა: მოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად, ამ უკანასკნელთათვის ეს ზიანი წინასწარ უნდა ყოფილიყო სავარაუდო. მოცემულ შემთხვევაში დასაკისრებელი ზიანის წინასწარ სავარაუდოობას გამორიცხავდა სადავო უძრავ ქონებაზე მესაკუთრეთა თანასაკუთრების უფლება იდეალურ წილში და, შესაბამისად, იდეალური წილის შესაბამისი ქონების გამიჯვნის გარეშე თანამესაკუთრეების მიერ ფართის გაქირავების შეუძლებლობა.

6.9. ზემოხსენებული ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთებით გაუქმდა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა სარჩელი.

7. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი

7.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მისი სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება, კერძოდ, თითოეული მოპასუხისათვის 300 000-300 000 ლარის (სულ 600 000) დაკისრება მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანისათვის, რაც ამ უკანასკნელის საკუთრებად რიცხული ქონების წლების მანძილზე გაქირავების შეუძლებლობითაა გამოწვეული, მოპასუხეთა მხრიდან საკუთრების განკარგვის ხელშეშლის სახით.

7.1.1. კასატორის პრეტენზიები ეხება პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებასაც, რომლითაც 2011 წლამდე გადასახდელი თანხის ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნა დელიქტის საფუძველზე ხანდაზმულად იქნა მიჩნეული, თუმცა, კასატორი უთითებს, რომ ხანდაზმულობის ფაქტზე მოპასუხეებს არ მიუთითებიათ შესაგებელში, შესაბამისად, ამაზე არც პირველი და არც მეორე ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებების უდავო ან სადავო ფაქტებშია აღნიშნული. ხანდაზმულობა ფაქტია და არა სამართლებრივი შეფასება, რითაც რაიონულმა სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის მე-3 და მე-4 მუხლები. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა უსაფუძვლო გამდიდრების წესებისათვის დადგენილი ხანდაზმულობის 10-წლიანი ვადა (კასატორის იდენტური პრეტენზია ასახულია მის სააპელაციო საჩივარშიც- იხ. ტ.3, ს.ფ. 251);

7.1.2. მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ მოსარჩელე (კასატორი) ვერ ახერხებს კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობას, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება პირველი ინსტანციის სასამართლომაც დაადგინა (იხ. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება-ტ.3, ს.ფ. 213, დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებების 3.2.1 ქვეპუნქტი), ამდენად, გაურკვეველია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმაზე, რაც მხარეს სადავოდ არ გაუხდია, ამასთან ამ გარემოებას სააპელაციო სასამართლოც ადგენს (იხ. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.4, ს.ფ. 152);

7.1.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა მოსარჩელის სააპელაცო პრეტენზია, რადგან მოსარჩელე საკუთარ მოთხოვნას ამყარებდა სსკ-ის 982-ე მუხლს და კონდიქციური ნორმებით ითხოვდა მოპასუხეთათვის ზიანის დაკისრებას. კასატორი უთითებს სუსგ-ებზე # ას-1202-1131-2012, # ას-881-843-2014, რომელიც ე.წ. „გათანაბრების კონდიქციის“ საფუძველზე ზიანის ანაზღაურებას ეხება, ასევე, სუსგ-ზე # ას-838-796-2013 და მოხმობილი სასამართლო პრაქტიკით ამყარებს საკუთარ საკასაციო პრეტენზიებს, ამასთან, კონდიქციური და დელიქტური პასუხისმგებლობის გასამიჯნად უთითებს საკასაციო სასამართლოს სხვა განჩინებებზეც (სუსგ-ები: # ას-472-448-2013; # ას-445-420-2014; # ას-308-293-2013, #2ბ/2513-12). კასატორი აკრიტიკებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, რომ განსახილველი დავის გადასაწყვეტად სასამართლოს უნდა ემსჯელა სსკ-ის 982-ე მუხლზე და არა სსკ-ის 172-ე მუხლზე;

7.1.4. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოცემულ შემთხვევაში თანასკუთრებაშია უძრავი ქონება, რადგან საჯარო რეესტრის მონაცემებით მის საკუთრებად ირიცხება უძრავი ქონება ს/კ 6-, რაც მისი ინდივიდუალური ქონებაა და თუკი მაინც თანასაკუთრებაა, მაშინ სადავო არ არის, რომ მოპასუხეები 1989 წლიდან სარგებლობენ მოსარჩელის კუთვნილი მთლიანი ქონებით, რითაც დაზოგეს თანხები, რაც აუცილებელი იქნებოდა ასეთი ფართით სრულად სარგებლობისათვის და გამოვლენილია უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობები. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანი დასაბუთებულია ექსპერტიზის დასკვნით, რომელიც 2005-2016 წლებს ასახავს, რადგან წინა პერიოდი - 1989 წლიდან 2005 წლამდე ვერ დაიანგარიშა ექსპერტმა და აღნიშნული დაიანგარიშა მოსარჩელემ, თუმცა, საპირისპირო მტკიცება მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ სასამართლოსათვის (ის. საკასაციო საჩივარი - ტ.4, ს.ფ. 160-171).

8. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

8.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არსებითად განსახილველად დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391.5-ე მუხლის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მოტივაციით:

9. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წამოყენებულ პრეტენზიათა ნაწილი დასაბუთებულია.

10. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების მისადაგებას, სასამართლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნება, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობისა და კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

11. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოსარჩელის მოთხოვნას და მოთხოვნის საფუძვლად მითითებულ გარემოებას, კერძოდ, იგი მოითხოვს 10 წლის განმავლობაში მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის შეუძლებლობით მოპასუხეთა მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ.-5,6; ამ განჩინების 4.1.2, 6.2, 6.8.1 ქვეპუნქტები). მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მითითებულია ის გარემოება, რომ სადავო პერიოდში და ფაქტობრივად დღემდე მოპასუხეები უკანონოდ ფლობენ მის საკუთრებას, რის გამოც მოსარჩელე ვერ აქირავებს თავის ქონებას და, შესაბამისად, ვერ ღებულობს ქონების გაქირავებით შემოსავალს;

12. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხეთა შესაგებელი იმ გარემოებას ეფუძნება, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემების თანახმად, ინდივიდუალურ საკუთრებად დარეგისტრირებულია არა მიწის, არამედ - საცხოვრებელი ფართები, ხოლო მიწა არის მოსარჩელისა და მოპასუხეთა თანასაკუთრება, რომელიც გასამიჯნია; ამასთან, საქმეში არ არის მტკიცებულება, რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელის ქონების გამოყენებით რაიმე სახის შემოსავალი მიიღეს (იხ. შესაგებელი - ტ. 2,ს.ფ. 97-99; ასევე, ამ განჩინების მე-3 პუნქტი).

13. სააპელაციო სასამართლოს უდავოდ აქვს დადგენილი, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეები ფლობენ მთლიან სადავო უძრავ ქონებას და შესაბამისად, მოსარჩელის კუთვნილ ფართს (იხ. ამ განჩინების 6.6.1 ქვეპუნქტი). საქმეში მოთავსებული საჯარო რეესტრის ამონაწერების მიხედვით დგინდება, რომ 512 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე განთავსებული სახლის პირველ სართულზე მოსარჩელის საკუთრებად ირიცხება 112.50 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, პირველის მოპასუხის საკუთრებად- 59.60 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი, ხოლო მეორე მოპასუხის საკუთრებად - 61.60 კვ.მ საცხოვრებელი ფართი. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმ გარემოებას ემყარება, რომ რადგან გამიჯნული არ არის მხარეთა იდეალური წილები, შესაბამისად, იდეალურ წილში არსებული ქონების გაქირავებით მიღებული შემოსავალი, მიუღებელი შემოსავლის კონტექსტში, ზიანად ვერ განიხილებოდა, რადგან მოსარჩელე ვერ გააქირავებდა სადავო უძრავ ქონებას მოპასუხეთა, როგორც საზიარო საგნის თანამესაკუთრეთა, თანხმობის გარეშე (იხ. ამ განჩინების 6.7., 6.7.1 და 6.8.3 ქვეპუნქტები).

14. საქმის მასალებშია კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზე არ დაკმაყოფილდა პირველი მოპასუხისა და მეორე მოპასუხის მამკვიდრებლის სარჩელი აღძრული მოპასუხისადმი, რომელიც ამჟამად განსახილველი დავის მოსარჩელეა (იხ. ამ განჩინების 1.1-1.3 ქვეპუნქტები) და რომლითაც მოთხოვნილი იყო კასატორის საკუთრების უფლების [ს/კ 6---- გაუქმება 112,50 კვ.მ ფართზე. აღნიშნული გადაწყვეტილების მიხედვით, უდავო ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ განსახილველი დავის მოსარჩელის (რომელიც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხის საპროცესო სტატუსის მფლობელია) საკუთრებას წარმოადგენს სადავო საცხოვრებელი სახლი (იხ. სუსგ # ას-692-658-2013, 23.12.2013 წ. - ტ.3, ს.ფ.44-48).

15. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ უკვე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივად გაანალიზების შედეგად, დამატებით უნდა შემოწმდეს მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი მისი მოთხოვნიდან გამომდინარე - მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხეთა მიერ სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე მოსარჩელის ქონების ფლობის გამო, საკუთრების განკარგვის შეუძლებლობით მიყენებულ ზიანს.

16. სსკ-ის 982-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად „პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი“ უნდა დადგინდეს განხორციელებულია თუ არა შესაბამისი ფაქტობრივი წინაპირობები.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ - გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევას, რა დროსაც გასათვალისწინებელია, რომ მოხმობილი ნორმა უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტს განეკუთვნება, აღნიშნული კი მიუთითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, ზემოხსენებულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. სუსგ: # ას-838-796-2013, 25.05.2015წ; შდრ. სუსგ-ას #ას-881-843-2014, 02.07.2015წ).

18. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა იმსჯელოს იმაზე, რომ თუკი მოსარჩელემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობის გამო დაკარგა გარკვეული სიკეთის მიღების შესაძლებლობა, მას უფლება აქვს, ამოიღოს ეს ქონება ხელმყოფისაგან. სწორედ აღნიშნული ქონებრივი წონასწორობის აღდგენას ემსახურება სსკ-ის 982-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. გათანაბრების ოდენობის განსაზღვრის საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: საყურადღებოა შესრულების კონდიქციის რეგულირების მექანიზმი, კერძოდ, სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით... იმის გათვალისწინებით, რომ „შესრულების დაბრუნება“ (მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ქონების უკანონო სარგებლობით მიღებული სიკეთე) შეუძლებელია, ზემოხსენებული ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, უფლების მქონე პირმა (მოსარჩელემ) შეიძლება გამოიყენოს ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა, რაც შეიძლება დადგინდეს მსგავსი უძრავი ქონების ქირის ოდენობით (იხ. სუსგ #ას-472-448-2013 05.12.2013წ.).

19. საკასაციო სასამართლომ ისიც განმარტა, რომ ზემოხსენებული ფაქტობრივი წინაპირობების დადგენის შემთხვევაში, სამართლებრივი შეფასებისას „ინტერესს იწვევს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლი, რომლის თანახმად, არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს, როგორც ნივთი, ასევე, მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ იკვეთება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 164-ე მუხლის გამოყენების უპირატესობა, რადგან „მიღებული სარგებლის“ დაბრუნება შეუძლებელია, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში „მიღებულ სარგებელს“ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონებით სარგებლობა, რაც შესაძლებელია გამდიდრების გათანაბრების ოდენობასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დანაწესების გამოყენებით, რომლის თაობაზეც ზემოთ უკვე აღინიშნა“ (იხ. სუსგ #ას-472-448-2013, 05.12.2013წ.).

20. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიმართ გამოყენებულ უნდა იქნეს ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი. სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას. ხანდაზმულობა წარმოადგენს ვადას, რომლის განმავლობაში უფლებადარღვეულ პირს ეძლევა შესაძლებლობა მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა (კონკრეტულ დავაში ხელმყოფისაგან უფლების მქონე პირის მიერ მის უფლებაში ჩარევის გათანაბრების მოთხოვნა).

21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, კერძოდ, სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი (სსსკ-ის 393-ე მუხლი). აღნიშნული გარემოება, სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

22. იმის გათვალისიწნებით, რომ განსახილველ საქმეზე შესამოწმებელი და დასადგენია გარკვეული ფაქტობრივი წინაპირობები (იხ. ამ განჩინების 16-20 პუნქტები), გამოკვეთილია სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ზ. ძლიერიშვილი