საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-845-789-2017 22 დეკემბერი, 2017 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე),
ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ლ. ჭ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ჭ., გ. ჭ-ე (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება ხელახლა განსახილველად
დავის საგანი – მემკვიდრედ ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის 1/3 ნაწილში ცვლილების შეტანა (ლ. ჭის სარჩელში), უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა(გ. ჭ-ის სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ხაშურის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება
1.1. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის დეკემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ჭ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე, შშმპ, ძმის მიერ აღძრულ სარჩელში მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი ი. ჭ-ის (შემდეგში: მოპასუხე, მოსარჩელის დედა) წინააღმდეგ მამის დანაშთ უძრავ ქონებაზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის, სამკვიდრო მოწმობის 1/3 ნაწილში ცვლილების შეტანის შესახებ არ დაკმაყოფილდა;
1.2. ამავე გადაწყვეტილებით გ. ჭ-ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან 1.1 ქვეპუნქტში დასახელებული მოსარჩელის ძმა) სარჩელი ლ. ჭ-ის წინააღმდეგ დაკმაყოფილდა და ამ უკანასკნელის მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა მოსარჩელის (გ. ჭ-ის) კუთვნილი უძრავი ქონება /მდებარე ხაშურის მუნიციპალიტეტის დაბა სურამში, დ-ის ქ. # 17, ს.კ. 6-/ და შშმპ გამოსახლებული იქნა საცხოვრებელი სახლიდან.
1.3. რაიონულმა სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 312-ე, 170-ე, 172-ე, 1434-ე, 1446-1447-ე მუხლები.
2. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი
2.1. ამ განჩინების 1.1. ქვეპუნქტში დასახელებულმა მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა შემდეგ გარემოებებზე დაყრდნობით:
2.1.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად არასაკმარისად არის დასაბუთებული, სასამართლოს არც კი უმსჯელია მოსარჩელის, როგორც შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე პირის უნარის შესახებ, მას უთხრეს, რომ დედაზე (იხ. ამ განჩინების 1.1. ქვეპუნქტში მითითებული მოპასუხე) უნდა გაეფორმებინა მემკვიდრეობა და ამისათვის უნდა დაეწერა თანხმობა, რაც შეასრულა, თუმცა, რომ სცოდნოდა, რომ შემდეგ საცხოვრებელი სახლიდან გამოასახლებდნენ და ქუჩაში გამოაგდებდნენ, ამას არ გააკეთებდა;
2.1.2. მოსარჩელემ დედის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელით მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა 1/3 ნაწილში და მამის დანატოვარი სახლის /სადავო უძრავი ქონების მახასიათებლები იხ. ამ განჩინების 1.2. ქვეპუნქტში/ 1/3 ნაწილზე მოსარჩელის მემკვიდრედ ცნობა. ამის შემდეგ, მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ მისმა დედამ მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეობით მიღებული სადავო უძრავი ქონება მთლიანად მოსარჩელის ძმაზე (იხ. ამ განჩინების 1.2. ქვეპუნქტში დასახელებული პირი) გადააფორმა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე. მოსარჩელის ძმამ კი საკუთარი დის წინააღმდეგ შეიტანა საჩელი და მოითხოვა მისი გამოსახლება მამის დანატოვარი სამკვიდრო ქონებიდან, რომელიც დედისაგან ჩუქებით მიიღო;
2.1.3. რაიონულმა სასამართლომ გააერთიანა დედის წინააღმდეგ ლ. ჭ-ის სარჩელისა და დის წინააღმდეგ გ. ჭ-ის სარჩელის საქმისწარმოება და ისე იმსჯელა მოსარჩელის გამოსახლებაზე სადავო უძრავი ქონებიდან, რომ არც კი შეაფასა, რომ შეზღუდულუნარიანი ახალგაზრდა ქალი, რომელიც პირველი ჯგუფის ინვალიდია, სიმსივნითაა დაავადებული და მისთვის დაუშვებელია ნერვიულობა, ფიზიკური დატვირთვა; სასამართლომ არ შეაფასა ვითარება სსკ-ის 1446-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, რომლითაც დადგენილია: თუ მემკვიდრე ქმედუუნაროა, შეზღუდულქმედუნარიანია ან მხარდაჭერის მიმღებია, სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა დასაშვებია სასამართლოს ნებართვით.
2.1.4. მამის დანაშთი ქონება მოსარჩელესაც ეკუთვნის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეს, რომელიც დაუფლებულია სამკვიდროს და კანონიერად ცხოვრობს მასში; ამ მიმართებით მცდარია სასამართლოს დასკვნა სსკ-ის 172-ე მუხლზე დაყრდნობით. მოსარჩელის ძმამ მოტუებით ჩაიგდო ხელში მთელი დანაშთი ქონება, სასამართლოს არც კი უმსჯელია სსკ-ის 1457-ე მუხლის საფუძველზე, რომ თანამემკვიდრისათვის კომპენსაცია მაინც გადაეხადათ;
2.1.5. სასამართლოს მითითება, რომ მოსარჩელე არ არის უნარშეზღუდული არასწორია და არღვევს მისს, როგორც მოსარჩელის, ინტერესს. მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა მტკიცებულება მისი მკვეთრი უნარშეზღუდულობის შესახებ (იხ. ტ.2, ს.ფ. 23). სასამართლომ არ შეაფასა ის გარემოება, რომ მამის გაურკვეველ ვითარებაში გარდაცვალების შემდეგ, მთელი მემკვიდრეობა მოსარჩელის დედამ და ძმამ (იხ. ამ განჩინების 1.2. ქვეპუნქტში დასახელებული მოსარჩელე) ჩაიგდეს ხელში, როდესაც ნოტარიუსს დაუმალეს მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა;
2.1.6. მოსარჩელის დედამ და ძმამ შესაძლოა ნოტარიუსს არასწორი ინფორმაცია წარუდგინეს მამკვიდრებლის - უ. ჭ-ის გარდაცვალების შესახებ, ვინაიდან ეს უკანასკნელი არ იმყოფებოდა ხაშურის რაიონში, ცხოვრობდა უზბეკეთში, ბუქარაში, მემკვიდრეობის გაფორმების დროს მამკვიდრებელმა თავის დას გამოუგზავნა მისალოცი ბარათი; მამკვიდრებლის საფლავი არ იყო არც სურამში და არც ხაშურში, ამდენად, არ იყო გამორიცხული, რომ სამკვიდროს მიღების დროს რეალურად მამკვიდრებელი არც კი იყო გარდაცვლილი (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 127-136);
2.1.7. შშმ პირთა შესახებ გაეროს 1975 წლის დეკლარაციისა და 1993 წლის 20 დეკემბრის აქტით „შშმპ-თათვის თანაბარ შესაძლებლობათა უზრუნველყოფის სტანდარტული წესებით“, საქართველოს კონსტიტუციითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით აკრძალულია შშმ პირთა დისკრიმინაცია და კანონით ისჯება.
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები
3.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მაისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლ.დ დარჩა რაიონული სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
3.2. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა:
3.2.1. უ. ჭ-ე (შემდეგში: მამკვიდრებელი), რომელიც ი. ჭ-ის მეუღლე და ლ. და გ. ჭ-ეების მამაა, გარდაიცვალა 1990 წლის 18 ნოემბერს;
3.2.2. სამკვიდროში შევიდა საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე (იხ. ამ განჩინების 1.2 ქვეპუნქტი)
3.2.3. მამკვიდრებლის მთლიანი ქონება მიიღო მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ - მეუღლემ (იხ. 1.1. ქვეპუნქტში დასახელებეული მოპასუხე და 3.2.1 ქვეპუნქტი), რაც დასტურდება 2014 წლის 25 ივნისს გაცემული სამკვიდრო მოწმობით (რეესტრში რეგიტრაციის # 140656145). ამავე დოკუმენტით დგინდება, რომ სხვა პირველი რიგის მემკვიდრეებმა (იხ. 3.2.1 ქვეპუნქტი) 2014 წლის 19 ივნისს განცხადებით (სანოტარო მოქმედებათა რეესტრში რეგიტრაციის # 140631244) დაადასტურეს სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტი;
3.2.4. დღეის მდგომარეობით სადავო უძრავ ქონების ½ ნაწილზე რეგისტრირებულია მოსარჩელის ძმის საკუთრების უფლება, რასაც საფუძვლად დაედო ამ უკანასკნელსა და მოსარჩელის დედას შორის 2016 წლის 5 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება;
3.2.5. სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობენ მოსარჩელე, მისი დედა და ძმა (იხ. 3.2.1 ქვეპუნქტი);
3.3. საქმის მასალებით დადგენილია:
3.3.1. ხაშურის რაიონულ სასამართლოში ამ განჩინების 1.1 ქვეპუნქტში დასახელებულმა მოსარჩელემ 2016 წლის 18 ოქტომბერს სარჩელი აღძრა დედის წინააღმდეგ და მოითხოვა მამის დანაშთ სამკვიდროზე - საცხოვრებელი სახლის 1/3 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის 1/3 ნაწილში ცვლილების შეტანა;
3.3.2. 2016 წლის 28 ოქტომბერს იმავე სასამართლოს სარჩელით მიმართა მოსარჩელის ძმამ დის (იხ. ამ განჩინების 1.1. ქვეპუნქტში დასახელებული მოსარჩელე) მამის დანაშთი და დედისაგან ჩუქებით მიღებული სადავო საცხოვრებელი სახლიდან გამოსახლების მოთხოვნით;
3.3.3. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით ლ. ჭ-ისა და გ. ჭ-ის სარჩელები გაერთიანდა ერთ წარმოებად (იხ. განჩინება - ტ.1, ს.ფ.45-46).
3.4. სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ ლ. ჭ-ეს რაიონულ სასამართლოში წარდგენილი სარჩელით სადავოდ არ გაუხდია დედამისსა (იხ. ამ განჩინების 1.1. ქვეპუნქტში დასახელებული მოპასუხე) და ძმას შორის 2016 წლის 5 სექტემბერს გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება. უფრო მეტიც, სარჩელში არაფერია ნათქვამი ამ გარიგების შესახებ;
3.4.1. ამ განჩინების 1.1 ქვეპუნქტში დასახელებულ მოპასუხეს საცილოდ არ გაუხდია 2014 წლის 19 ივნისის განცხადებაში გამოვლენილი ნება (იხ. ამ განჩინების 3.2.3 ქვეპუნქტი) მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მიუღებლობის შესახებ. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განცხადებაში მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება სსკ-ის 50-ე მუხლით /გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ/ დეფინირებული გარიგებაა. ამ განცხადებაში გამოხატული ნების ნამდვილობაზე არ უთითებს მოსარჩელე, რის გარეშეც სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია ხელმოწერით დადასტურებული ფაქტის /“სამკვიდროს მიუღებლობა“/ არარსებობაზე საუბარი, მით უმეტეს იმ ვითარებაში, როდესაც მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის ამ გარიგებას და არ საუბრობს იძულებით, მუქარით, შეცდომით ან მოტყუებით მის დადებაზე;
3.4.2. ამ კონტექსტში საცილო გარიგებათა სამართლებრივი ბუნების განმარტებისას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თუ უფლებამოსილი პირი არ ისარგებლებს კანონმდებლობით განსაზღვრული შეცილების უფლებით, საცილო გარიგება ნამდვილი ხდება და სამართლებრივად სავალდებულო ძალას იძენს. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ 19.06.2014 წ. განცხადებაში მამის დანაშთი სამკვიდროს მიუღებლობის შესახებ გამოვლენილი ნება, ისევე, როგორც ამ განცხადებაზე მოსარჩელის ხელმოწერის სინამდვილე, ამ უკანასკნელს სადავოდ არ გაუხდია საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. როგორც აღინიშნა, მოსარჩელეს არ მიუთითებია იძულების, მუქარის, შეცდომის, მოტყუების ან/და გარიგების საცილოობის სხვა სამართლებრივ წინაპირობებზე.
3.5. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს იუსტიციის მინისტრის # 71-ე ბრძანებით დამტკიცებულ „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 78.4-ე მუხლზე მიუთითა: „ნოტარიუსი, მიუხედავად სამკვიდროს გახსნის ადგილისა, უფლებამოსილია, კერძო ან საჯარო აქტის ფორმით დაამოწმოს ნებისმიერი პირის განცხადება, რომლითაც პირი ადასტურებს/აცხადებს. რომ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის განმავლობაში მას არც ერთი ფორმით არ მიუღია სამკვიდრო (არც განცხადების სანოტარო ბიუროში წარდგენით, არც სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით, ან მართვით). განცხადება სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტის დადასტურების შესახებ შეიძლება დადგეს ნებისმიერ დროს“ და განმარტა, რომ სწორედ ამ აქტის საფუძველზე დაამოწმა ნოტარიუსმა აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ 2014 წლის 19 ივნისის განცხადებაში გამოვლენილი ნება მამის დანაშთი სამკვიდროს მიუღებლობის შესახებ. დადგენილია ის ფაქტიც, რომ აპელანტს არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტის ცვლილება/გაუქმების მოთხოვნით. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ასეთ ვითარებაში არ არსებობდა საფუძველი მსჯელობისათვის აპელანტის მიერ მამის დანაშთი სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების შესახებ.
3.6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტს არ გააჩნია განსახილველი აღიარებითი სარჩელის მიმართ ნამდვილი იურიდიული ინტერესი. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 180-ე მუხლის თანახმად, „სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს“. მოხმობილი ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, აღიარებითი სარჩელის მიღებისა და განხილვის აუცილებელი პირობაა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა სარჩელში მითითებული სამართლებრივი ურთიერთობის ან ფაქტის აღიარების მიმართ. აღიარებითი სარჩელის სასამართლოში წარდგენისას, მხარე ვალდებულია მიუთითოს და სარწმუნოდ დაასაბუთოს ის იურიდიული ინტერესი, საიდან გამომდინარეც იგი მოახდენს თავისი დარღვეული თუ სადავოდ გამხდარი უფლების რეალიზებას.
3.6.1. იურიდიული ინტერესი არის ის სამართლებრივი სიკეთე, რომელიც მხარემ შეიძლება მიიღოს სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, რაც, ბუნებრივია, არ გულისხმობს მხოლოდ ქონების გადაცემას. იურიდიული ინტერესის ცნებაში ყოველთვის იგულისხმება ის მატერიალურ-სამართლებრივი უფლება, რომლის დაცვასაც უზრუნველყოფს აღიარებითი სარჩელი. ამასთან, კანონმდებელმა იმპერატიულად განსაზღვრა, რომ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება მხოლოდ მაშინაა შესაძლებელი, თუ მხარე დაადასტურებს, რომ ეს აღიარება სასამართლო წესით უნდა მოხდეს, უფრო ზუსტად კი, სასამართლო წესით უფლების აღიარების აუცილებლობა უნდა გაირკვეს და ამ აღიარებას უნდა მოჰყვებოდეს სამართლებრივი შედეგი. სარჩელის დასაშვებობის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს არა მხოლოდ ის გარემოება, რომ სარჩელის ფორმაში შესაბამისი გრაფა შევსებული იყოს, არამედ - მხარის მიერ მითითებული ინტერესის ნამდვილობაც. იურიდიული ინტერესი ნამდვილია იმ შემთხვევაში, თუ კანონმდებლობიდან გამომდინარე, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, შეიძლება დადგეს ის შედეგი, რასაც მხარე ისახავს მიზნად. აღნიშნული პირობა ობიექტური გარემოებაა და არ აქვს მნიშვნელობა, თავად მხარე რა სამართლებრივი შედეგის დადგომას უკავშირებს საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებას.
3.6.2. რაიონულ სასამართლოში წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნით (იხ. ამ განჩინების 3.1.6 ქვეპუნქტი) უდავოა, რომ ამ შემთხვევაში მხარის იურიდიული ინტერესია სადავო სამკვიდრო ქონების 1/3-ზე საკუთრების უფლების მოპოვება, რაც აღნიშნული სარჩელით ვერ მიიღწევა, რადგან ამჟამად სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილზე რეგისტრირებულია მოსარჩელის ძმის გ. ჭ-ის საკუთრების უფლება, რაც ეფუძნება ჩუქების ხელშეკრულებას (იხ. 3.2.4 ქვეპუნქტი; ასევე, საჯარო რეესტრის ამონაწერი- ტ.1 , ს.ფ. 14-15), რაც მოსარჩელეს - ლ. ჭ-ეს სადავოდ არ გაუხდია.
3.7. მოსარჩელის ძმის მიერ აღძრულ ვინდიკაციურ სარჩელთან დაკავშირებით (იხ. ამ განჩინების 1.2 ქვეპუნქტი) სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 170-ე „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“ და 173-ე „1. მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. 2. თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით“ მუხლების მოწესრიგებაზე და მოხმობილი ნორმების საფუძველზე განმარტა უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის შესამოწმებელ წინაპირობებზე: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე; ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი; გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.
3.7.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია იყო, რომ სადავო უძრავი ნივთის ½ ნაწილის მესაკუთრეა მოსარჩელე გ. ჭ-ე, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომლის მიმართაც სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად მოქმედებს სისრულისა და უტყუარობის პრეზუმფცია, შესაბამისად რეესტრის ჩანაწერების უზუსტობის დამტკიცებამდე, ის სწორად მიიჩნევა, ხოლო სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების საფუძველზე, მოსარჩელე ლ. ჭ-ემ, კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება ვერ შეძლო და ვერ დაადასტურა, რომ იგი სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერი მფლობელია.
3.8. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაცია დაედო საფუძვლად მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის უარყოფასა და რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლ.დ დატოვებას.
4. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი
4.1. მოსარჩელემ (აპელანტმა) საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება, მოითხოვა მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში, სააპელაციო საჩივარში მითითებული არგუმენტების იდენტურ გარემოებებზე დაყრდნობით (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი).
5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
5.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არსებითად განსახილველად იქნა დაშვებული სსსკ-ის 391.5-ე ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მოტივაციით:
6. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წამოყენებულ პრეტენზიათა ნაწილი დასაბუთებულია.
7. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელში მითითებულ ფაქტებზე, კერძოდ: მამის გარდაცვალებით 1990 წლის 18 იანვარს გაიხსნა სამკვიდრო, სადაც დაბადებიდან დღემდე ცხოვრობს მოსარჩელე და მას სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია. სანამ მოსარჩელის დედა მემკვიდრეობის მიღების შესახებ სანოტარო ორგანოს მიმართავდა, მოსარჩელეს ფაქტობრივი ფლობით უკვე მიღებული ჰქონდა მემკვიდრეობა, თუმცა, მიუხედავად ამისა, დედამ სთხოვა ქალიშვილს, რომ მის სასარგებლოდ დაეწერა განცხადება და უარი ეთქვა მემკვიდრეობაზე. მოსარჩელეს ყოველთვის ცუდად ექცეოდა დედა, სცემდა, ერთმანეთისაგან არჩევდა შვილებს და ვაჟს კარგად ეპყრობოდა. მოსარჩელემ ჩათვალა, რომ თუკი განცხადებაზე ხელს მოაწერდა, უკეთესად მოექცეოდა დედა, თუმცა, პირიქით მოხდა, მოსარჩელეს განცხადებაზე ხელი მოტყუებით მოაწერინეს, მასზე მთელი ოჯახი ძალადობს, შეურაცხყოფას აყენებენ და სცემენ კიდეც, რის გამოც იძულებული გახდა, პოლიციისათვის მიემართა. ამის გამო, 2016 წლის 4 სექტემბერს ხაშურის რაიონულმა სასამართლომ მოსარჩელის ძმის წინააღმდეგ შემაკავებელი ორდერი გამოიტანა, რაც არ აკავებს მოსარჩელის დედას და ძმას, ისინი კიდევ უფრო უარესად ექცევიან მას (იხ. სარჩელი - ტ.1, ს.ფ. 2-13).
8. სარჩელის პასუხად მოსარჩელის დედამ წარადგინა ფორმალურად შედგენილი შესაგებელი (იხ. ტ.2-ს.ფ. 40-47), რომელშიც მხოლოდ ისაა მითითებული, რომ მოპასუხე არ ცნობს სარჩელს, ხოლო მის წინააღმდეგ ფაქტობრივ გარემოებებში მითითებული პრეტენზიები უარყოფილია სიტყვებით: „არ ვეთანხმები“, რაც მარტივ შედავებასაც კი არ წარმოადგენს, რადგან სსსკ-ის 201-ე მუხლი ადგენს „მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის ძირითადი ინსტრუმენტის - შესაგებლის ინსტიტუტს და ნორმის მე-4 და მე-5 ნაწილებით განსაზღვრულია, რომ პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს. მოპასუხე ვალდებულია, პასუხს დაურთოს მასში მითითებული ყველა მტკიცებულება. თუ მოპასუხეს საპატიო მიზეზით არ შეუძლია პასუხთან ერთად მტკიცებულებათა წარდგენა, იგი ვალდებულია, ამის შესახებ მიუთითოს პასუხში. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოპასუხეს ერთმევა უფლება, შემდგომში წარადგინოს მტკიცებულებები. მოპასუხე უფლებამოსილია, მტკიცებულებათა წარდგენისათვის მოითხოვოს გონივრული ვადა“ (იხ. სუსგ # ას-1067-1026-2016, 23.06.2017წ.).
9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საერთო სასამართლოებმა ზედმიწევნით უნდა დაიცვან სსსკ-ის 201-ე მუხლის დანაწესი და, ზემოხსენებული შემთხვევის მსგავსად, ფორმალურად წარდგენილი შესაგებელი, შესაძლოა, ამავე მუხლის მე-7 ნაწილით შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარდგენასაც გაუთანაბრდეს, რა შემთხვევაშიც სასამართლოს გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ამ კოდექსის XXVI თავით დადგენილი წესით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელე უთანასწორო მდგომარეობაში დგება და მის მიერ საპროცესო კოდექსის შესაბამისად წარდგენილი სარჩელისა და თანდართული მტკიცებულებების პირობებში, კვლავ უწევს მტკიცების ტვირთის დაძლევა ისეთი შესაგებლის წინაშე, რომელიც ფორმალურად, ანუ კანონის მოთხოვნათა დაუცველად არის შეტანილი.
9.1. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნას, რომ განსახილველი დავის მიმართ აპელანტს (მოსარჩელეს) არ გააჩნია ნამდვილი იურიდიული ინტერესი (იხ. 3.9 და 3.9.1 ქვეპუნქტები), რადგან მოსარჩელემ სრულიად გარკვევით და მკაფიოდ ჩამოაყალიბა საკუთარი მოთხოვნა - სამკვიდრო მოწმობის 1/3 ნაწილში ცვლილების შეტანისა და სადავო საცხოვრებელი სახლის 1/3-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, რაც მიკუთვნებით და არა აღიარებით მოთხოვნას წარმოადგენს; სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომელიც ამ განჩინების 3.9.2 ქვეპუნქტშია მითითებული, რომ მოსარჩელის ძმის საკუთრებად სადავო სახლის ½ ნაწილის აღრიცხვას საფუძვლად უდევს ამ უკანასკნელსა და მოსარჩელის დედას შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება, რაც სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელეს და ამის გამო მისი იურიდიული ინტერესი ვერ მიიღწევა, ასევე მცდარია იმიტომ, რომ, როგორც უკვე აღინიშნა, მოსარჩელეს მიკუთვნებითი სარჩელი აქვს აღძრული, რასაც არ სჭირდება ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის (გაუქმების) დამოუკიდებელი მოთხოვნის სახით ჩამოყალიბება, რადგან ამგვარი მოთხოვნით ვერ მიიღწევა მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგი სადავო ქონების შესაბამისი წილის საკუთრებად აღრიცხვის სახით, თუკი მიკუთვნებითი მოთხოვნა არ იქნებოდა აღძრული, რაც ამ შემთხვევაში სახეზეა.
9.2. ჩუქების ხელშეკრულების ფაქტობრივად შედავებისა და ჩუქების ფაქტის ლ. ჭ-ის მიერ ცოდნის (შეტყობის) კონტექსტში საკასაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია გ. ჭ-ის მიერ აღძრული სარჩელის პასუხად ლ. ჭ-ის შესაგებელს, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ამ უკანასკნელმა ძმაზე ადრე შეიტანა სარჩელი ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სამკვიდრო ქონების 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით, მოსარჩელის დედას უკვე ჩაბარებული ჰქონდა ქალიშვილის სარჩელის ასლი და ამის შემდეგ აღძრა ძმამ სარჩელი დის წინააღმდეგ. ლ. ჭ-ის შესაგებელში მითითებულია: „ამ პერიოდში დედაჩემმა იკადრა და სახლი მხოლოდ ჩემს ძმას აჩუქა. მათ დაადასტურეს ყველა ის გარემოება, რაც ჩემს სარჩელში უკვე აღვნიშნე, ძალადობა ჩემს მიმართებაში, მოტყუება და ღალატი შვილთან მიმართებით“ [იხ. შესაგებელი- ტ.1, ს.ფ. 34]. საკასაციო სასამართლო იმასაც მიაქცევს ყურადღებას, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომა დაინიშნა 2016 წლის 30 ნოემბერს, რომელზედაც სასამართლომ ლ. ჭ-ის მიერ 2016 წლის 18 ოქტომბერს აღძრული სარჩელი და გ. ჭ-ის მიერ იმავე წლის 28 ოქტომბერს აღძრული სარჩელი გააერთიანა ერთ წარმოებად [იხ. ტ.2, ს.ფ. 50-51 და 75-76], ხოლო 2016 წლის 12 დეკემბერს შედგა მთავარი სხდომა, გადაწყვეტილების სარეზოლუციო კი გამოცხადდა იმავე წლის 16 დეკემბერს.
9.2.1. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას 9.1. და 9.2 ქვეპუნტებში განვითარებულ მსჯელობაზე ამახვილებს და მიუთითებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 12 დეკემბრის მთავარი სხდომის ოქმზე, რომელზედაც სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელე ლ. ჭ-ის წარმომადგენლის შუამდგომლობა გ. ჭ-ის მოპასუხედ ჩართვის თაობაზე მის მიმართ ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის გამო. მოსარჩელის წარმომადგენლის შუამდგომლობა ეფუძნებოდა იმას, რომ სარჩელის აღძვრის დროს - 2016 წლის 18 ოქტომბერს მხარემ არ იცოდა, რომ მოსარჩელის დედამ მის ვაჟს აჩუქა სადავო უძრავი ქონება. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის შუამდგომლობის უარყოფას საფუძვლად დაუდო ის, რომ შუამდგომლობა არ იყო წერილობითი ფორმით წარდგენილი, ამასთან, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდად შეაფასა სასამართლომ, რაც მთავარი სხდომის ეტაპზე პროცესუალურად დაუშვებელი იყო [იხ. 12.12.2016 წ. სხდომის ოქმი - ტ.2, ს.ფ.95]. აღნიშნული შეფასება დაუსაბუთებელია წინამდებარე განჩინების 9.1 ქვეპუნქტში ასახული მსჯელობის საფუძველზე.
9.3. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ კანონის წინაშე პირთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპზე დაყრდნობით, დამატებით უნდა შეამოწმოს მხარეთა მიერ აღძრულ სარჩელებში (სარჩელის შეტანის თარიღის გათვალისწინებით) მითითებული ფაქტებისა და მათ დასადასტურებლად წარდგენილი მტკიცებულებების სარწმუნოობა, ორივე სარჩელის მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი შესაგებლების დასაბუთებლობა სსსკ-ის 201-ე მუხლის საფუძველზე და ამის საფუძველზე დამატებით უნდა გამოიკვლიოს აპელანტის პრეტენზიები.
9.3.1. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, ერთობლივად უნდა შეაფასოს ის გარემოებები, რომ მოსარჩელის დედამ ქალიშვილისაგან მალულად 2016 წლის 5 სექტემბერს გაასხვისა - აჩუქა ვაჟს უძრავი ქონება, რაც ამ უკანასკნელის საკუთრებად აღირიცხა იმავე წლის 9 სექტემბერს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 14-15), ხოლო ლ. ჭ-ის სარჩელი აღძრულია 2016 წლის 18 ოქტომბერს (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 2).
9.3.2. სსსკ-ის 105-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს კანონისა და შინაგანი რწმენის საფუძველზე აფასებს, ამასთან, საქმის მასალების მიხედვით ცხადია, რომ მოსარჩელის დედის მიერ ვაჟისათვის ქონების ჩუქებას, წინ უსწრებდა ძმის ძალადობრივი მოქმედება დის მიმართ, რაც უტყუარად დასტურდება საქმეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებით - ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 4 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, რომლითაც შემაკავებელი ორდერი დამტკიცდა მოსარჩელის (მსხვერპლის) სასარგებლოდ მოძალადე ძმის მიმართ (იხ. ტ.2, ს.ფ. 25-27).
9.3.3. ჩუქების ფაქტობრივი წინაპირობების შესაფასებლად საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაზე, სადაც განიმარტა: „ნებისმიერ შემთხვევაში, ჩუქების მოტივი ყოველთვის გამომდინარეობს გამჩუქებლის მხრიდან დასაჩუქრებულის მიმართ არსებული პოზიტიური დამოკიდებულებიდან. ამგვარი ურთიერთობები კი, როგორც წესი, გარკვეული დროის განმავლობაში ყალიბდება და საფუძვლად უდევს მხარეთა შორის არსებული მადლიერება, კეთილგანწყობა, ან დამკვიდრებული ჩვეულებებით დადგენილი ერთგვარი მორალური ვალდებულება. ამდენად, კეთილგანწყობილი ურთიერთობა ან მჭიდრო ნათესაური თუ სხვაგვარი დამოკიდებულება, გარკვეულ მორალურ ვალდებულებებს წარმოშობს, წარმოადგენს ჩუქების ხელშეკრულების მნიშვნელოვან მოტივს. წარმოდგენილი ანალიზი ცხადყოფს, რომ ანალოგიურ ვითარებაში მყოფი გონიერი ადამიანი ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას ხელმძღვანელობს სწორედ აღნიშნული მოტივებით. ხოლო როდესაც მხარეთა შორის არ არსებობს არანაირი მორალური მოტივები და მათი ურთიერთობა მხოლოდ ყოფით საწყისებზეა აგებული, გონივრულობის სტანდარტის გათვალისწინებით, ამგვარი ვითარება ვერ გახდება ჩუქების ხელშეკრულების წინაპირობა, შესაბამისად, ალბათობის მაღალი ხარისხით არსებობს გონივრული ეჭვი, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას გამჩუქებელი არ ხელმძღვანელობდა ამ ტიპის ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი მოტივებით (სუსგ #ას-750-718-2014, 22.04.2015წ.).
9.3.4. ზემოხსენებული ფაქტობრივი წინაპირობების დამადასტურებელი მტკიცებულებებისა და მოპასუხის (მოსარჩელის დედის) მიერ სსსკ-ის 201-ე მუხლის უგულებელყოფით წარდგენილი შესაგებელი ერთობლივად უნდა შეაფასოს სააპელაციო სასამართლომ, თუმცა, გადაწყვეტილების მისაღებად, ცხადია, აღნიშნული პროცესუალური ხასიათის წინაპირობების გამოკვლევა და შემოწმება არ იქნება საკმარისი საქმის ხელახლა დაბრუნების ეტაპზე, რადგან მოცემული დავა სამკვიდრო ქონების განკარგვას უკავშირდება;
9.4. საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა იმსჯელოს მოსარჩელის მიერ მემკვიდრეობაზე უარის თქმის სამართლებრივ საფუძვლებზე. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება ეყრდნობა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის # 71-ე ბრძანებით დამტკიცებულ „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის 78.4-ე მუხლს და განმარტავს, რომ სწორედ ამ აქტის საფუძველზე დაამოწმა ნოტარიუსმა აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ 2014 წლის 19 ივნისის განცხადებაში გამოვლენილი ნება მამის დანაშთი სამკვიდროს მიუღებლობის შესახებ.
9.4.1. საკასაციო სასამართლო „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს კანონს (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მოიხმობს, რომელიც განსაზღვრავს ნორმატიული აქტების სახეს, მათ იერარქიას, ნორმატიულ აქტთა ურთიერთმიმართებას და ა.შ. ამ კანონის მე-7 მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, როგორც საქართველოს კანონი, ნორმატიულ აქტთა იერარქიაში საკანონმდებლო აქტის ადგილს იკავებს, ხოლო დასახელებული სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი განსაზღვრავს, რომ საქართველოს მინისტრის ნორმატიული აქტი - საქართველოს მინისტრის ბრძანება შეიძლება გამოიცეს მხოლოდ საქართველოს საკანონმდებლო აქტით, საქართველოს პრეზიდენტის ნორმატიული აქტითა და საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ შემთხვევებსა და ფარგლებში. საქართველოს მინისტრის ბრძანებაში მითითებული უნდა იყოს, რომელი ნორმატიული აქტის საფუძველზე და რომლის შესასრულებლად გამოიცა იგი.
9.4.2. იუსტიციის მინისტრის 71-ე ბრძანება გამოცემულია „ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტისა [სანოტარო მოქმედების შესრულების წესი განისაზღვრება ინსტრუქციით, რომელსაც საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის წარდგინებით ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით] და 381 მუხლის მე-3 პუნქტის [სანოტარო მედიაციის განხორციელების წესი განისაზღვრება იუსტიციის მინისტრის ბრძანებით] საფუძველზე. სპეციალური კანონის მე-7 მუხლის მე-7 პუნქტით „საქართველოს საკანონმდებლო აქტებს აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა საქართველოს კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების მიმართ“.
9.5. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომელიც ამ განჩინების 3.8 ქვეპუნქტშია ასახული, დაუსაბუთებელია ჯერ ერთი იმიტომ, რომ სასამართლოს არ დაუდგენია რომელი კოდექსის (26.12.1964წ. თუ 26.06.1997წ.) მოქმედების პერიოდში გაიხსნა სამკვიდრო, შესაბამისად, არ დაუდგენია ამ დროისათვის მამკვიდრებლის პირველის რიგის მემკვიდრეთაგან ფაქტობრივად ვინ დაეუფლა სადავო ქონებას, მეორე მხრივ, სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის საფუძველზე, რომელიც საკანონმდებლო აქტით განსაზღვრული მიზნებისათვის არის გამოცემული მინისტრის ბრძანების სახით, რამდენად გამოირიცხებოდა მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივად დაუფლება, რადგან გასაჩივრებული განჩინება ემყარება იმ გარემოებებს, რომ სამკვიდროს გახსნიდან 24 წლის შემდეგ, მოსარჩელის დედამ 2014 წლის 25 ივნისს სამკვიდრო მოწმობა აიღო და მოსარჩელე ლ. ჭ-ემ რამდენიმე დღით ადრე- 2014 წლის 19 ივნისს ნოტარიუსთან განცხადება დაწერა სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტის შესახებ (იხ. ტ.2, ს.ფ.17), რაც, თავის მხრივ, ეწინააღმდეგება სსკ-ის 1434-ე მუხლს „მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სამი თვის განმავლობაში იმ დღიდან, როცა მან შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი მოწვევის შესახებ სამკვიდროს მისაღებად. საპატიო მიზეზის არსებობისას ეს ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, მაგრამ არა უმეტეს ორი თვისა. უარის თქმა სამკვიდროს მიღებაზე უნდა გაფორმდეს სანოტარო ორგანოში“, ასევე, სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი კოდექსის 560-ე მუხლის დეფინიციას (იხ. ქვემოთ 9.5.2 ქვეპუნქტში). სააპელაციო სასამართლოს არც ის ფაქტობრივი მოცემულობა შეუფასებია, რაც უძღოდა ე.წ. სამკვიდროს მიუღებლობის ფაქტზე განცხადების დაწერას და რაც სარჩელშია მითითებული, რომ მოსარჩელეს უკეთესად მოექცეოდა ოჯახი და ა.შ., ამასთან, შეუდავებელია მოპასუხის შესაგებლით.
9.5.1. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ სადავო სახლში ცხოვრობენ მოსარჩელე, მისი დედა და ძმა (იხ. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება- ტ.3, ს.ფ.47), სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების [რომ მამის გარდაცვალებით 1990 წლიდან გაიხსნა სამკვიდრო, ხოლო ის დაბადებიდან დღემდე ცხოვრობს სადავო საცხოვრებელ სახლში და სხვა საცხოვრებელი არ გააჩნია], გასაბათილებლად რამდენად ვარგისი და დასაბუთებული შედავება წარადგინა მოპასუხემ (მოსარჩელის დედამ). აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების დამატებით შემოწმება მნიშვნელოვანია საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად, რადგან იმის გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი მემკვიდრეობა სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე 25.06.2014 წ. მიიღო მოპასუხე ი. ჭ-ემ, უნდა დადგინდეს, მოსარჩელე, რომელიც შშმპ-ია (იხ. ტ.2, ს.ფ. 23) ფაქტობრივად იყო თუ არა დაუფლებული მამის დანაშთ სამკვიდროს, სადაც დღემდე ცხოვრობს.
9.5.2. მამკვიდრებლის გარდაცვალებით სამკვიდრო 1990 წელს გაიხსნა, ანუ სამოქალაქო კოდექსის მოქმედი რედაქციის ამოქმედებამდე, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (მიღებულია 26.12.1964წელს, ხოლო ამოქმედდა 01.07.1965 წლიდან; 1986 წლის 1 იანვრამდე შეტანილი ცვლილებებისა და დამატებების რედაქციით) 539-541-ე მუხლების მოწესრიგებაზე, რომლებიც მოქმედი კოდექსის 1306-ე, 1319-1320-ე, 1324-ე მუხლების მსგავს მოწესრიგებას ადგენს. მოსარჩელემ (აპელანტმა) საკუთარი მოთხოვნა მოქმედი სსკ-ის 1336-ე, 1421-ე, 1457-ე მუხლებს დააფუძნა, რადგან სამკვიდრო მოწმობა მოპასუხის (მოსარჩელის დედის) მიერ აღებულია სამკვიდროს გახსნიდან 1990 წლიდან 24 წლის გასვლის შემდეგ-2014 წელს. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ძველი რედაქციის 540-ე მუხლის მიხედვით, მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღეს გაიხსნა სამკვიდრო, ხოლო მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეები არიან: მოსარჩელე, მისი დედა და ძმა. იმავე კოდექსის 556-ე მუხლის მეორე აბზაცით: „სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას და მართვას, აგრეთვე შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.“ იმავე კოდექსის 560-ე მუხლი კი ადგენს მემკვიდრეობაზე უარის თქმის წინაპირობებს, კერძოდ: „კანონისმიერ ან ანდერძისმიერ მემკვიდრეს შეუძლია ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან უარი თქვას მემკვიდრეობაზე, ამასთან, მას შეუძლია განაცხადოს, რომ უარს ამბობს მემკვიდრეობაზე სხვა პირების სასარგებლოდ კანონისმიერ მემკვიდრეთა (ამ კოდექსის 544-ე მუხლი) ან ანდერძისმიერ მემკვიდრეთა (ამ კოდექსის 645-ე მუხლი) წრიდან...). სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს სამკვიდროს გახსნიდან 1990 წლის 18 ნოემბრიდან (იხ. მამკვიდრებლის გარდაცვალების მოწმობა - ტ.2, ს.ფ. 14) ექვსი თვის განმავლობაში განაცხადა თუ არა უარი მოსარჩელემ მამის დანაშთი ქონებიდან კუთვნილი სამკვიდრო წილის მიღებაზე.
9.6. სსსკ-ის 394-ე მუხლი ადგენს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძვლებს, რომელთაგან მოცემულ შემთხვევაში გამოვლენილია „ე“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობა: „გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული“, რის გამოც უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება. ზემოხსენებული მოტივაციითა და სავალდებულო სამართლებრივი შეფასების ფარგლებში, სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საქმე ხელახლა განსახილველად უბრუნდება იმავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ლ. ჭ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მაისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. თოდუა
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
პ. ქათამაძე
