№050210017001880519

საქმე ას№-1493-1413-2017 26 იანვარი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ--ტ-ა (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა(ა)იპ ქალაქ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის გაერთიანებული სპორტის განვითარების ცენტრი (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ- ტ-ა (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან დასაქმებული) ა(ა)იპ ქალაქ ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის გაერთიანებული სპორტის განვითარების ცენტრში (შემდეგში: მოპასუხე ცენტრი, მოწინააღმდეგე მხარე ან დამსაქმებელი) მუშაობდა 2008 წლიდან და მისი ხელფასი შეადგენდა 350 ლარს.

2. დამსაქმებლის 2016 წლის 25 მაისის №129 ბრძანებით მოსარჩელეს 2016 წლის 25 მაისიდან 31 დეკემბრის ჩათვლით გაუგრძელდა ხელშეკრულება იგივე პირობებით.

3. მოსარჩელე 2017 წლის 05 იანვარს გააფრთხილეს მოპასუხე ცენტრში მიმდინარე რეორგანიზაციის შედეგად მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ.

4. 2017 წლის 20 თებერვლის №47 ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა თანამდებობიდან.

5. სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში: სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი და დამსაქმებლის წესდების 5.3. პუნქტის ,,ე” ქვეპუნქტი.

6. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხე ცენტრის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით.

7. სამსახურიდან მისი გათავისუფლების შესახებ შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძვლად მოსარელემ მიუთითა შტატების შემცირებისა და რეორგანიზაციის არარსებობაზე. გარდა ამისა, დაასახელა მის მიმართ განხორციელებული დისკრიმინაციული მოპყრობა.

8. მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტ შედავებაში მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძვლად მოპასუხე ცენტრში არსებული ეკონომიკური მდგომარეობა დაასახელა. მან აღნიშნა, რომ შემცირებული სუბსიდიის ფარგლებში დამტკიცდა ახალი და შემცირებული საშტატო ნუსხა. ასევე, ცენტრში არსებული ორი ექიმის თანამდებობიდან (ხელშეკრულებით) უნდა დარჩენილიყო მხოლოდ ერთი. იმჟამად, აღნიშნულ თანამდებობებზე ხელშეკრულებით დასაქმებული იყო მოსარჩელე და ე-- თ-ე (შემდეგში: მეორე თანამშრომელი). ცენტრმა უპირატესობა მიანიჭა მეორე თანამშრომელს, რომელსაც ცენტრში შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან გააჩნდა სპეციალური ცოდნა (იხ., ს.ფ. 88, 91-94).

9. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 31 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი უარყოფილი იქნა.

10. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ: 1-5 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ასევე, დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ 2017 წლის 05 იანვარს დამსაქმებელმა გამოსცა ბრძანება №7, რომლის მიხედვით ორგანიზაციაში დაიწყო რეორგანიზაცია. ამ ბრძანების მიხედვით დამსაქმებელს 2016 წლის ბიუჯეტთან შედარებით შეუმცირდა სუბსიდია 70 600 ლარით, რის გამოც, იგეგმებოდა დაქირავებულ მოსამსახურეთა შემცირება.

11. 2016 წლის 01 სექტემბრის საშტატო განრიგის მიხედვით მოპასუხესთან დასაქმებული იყო 57 ადამიანი, რომელთა საერთო წლიური ხელფასი შეადგენდა 22 120 ლარს. 2017 წლის 16 თებერვალს ოზურგეთის მერიასთან შეთანხმდა ახალი საშტატო განრიგი, სადაც რეორგანიზაციის შედეგად დარჩა 45 ადამიანი, რომელთა საერთო ხელფასი შეადგენდა 18 465 ლარს.

12. მოპასუხის 2017 წლის 16 თებერვლის №26 ბრძანებით, ორგანიზაციაში დამთავრდა შიდა სტრუქტურული რეორგანიზაცია.

13. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო მტკიცებულება, კერძოდ, ბავშვთა-მოზარდთა სასპორტო სკოლის 1996 წლის 25 დეკემბრის №37 ბრძანება, რომლის მიხედვით 1997 წლის 01 იანვრიდან ექიმის საშტატო ერთეულზე მუშაობდა მეორე თანამშრომელი (იხ., ს.ფ. 89).

14. მოპასუხე დირექტორის 2015 წლის 24 ნოემბრის ბრძანებით მეორე თანამშრომელი 2015 წლის 24 ნოემბრიდან №54 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადით და პირობებით იკავებდა ექიმის პოზიციას.

15. საქმეში წარმოდგენილი იყო დიპლომი №257592, რომლის თანახმად მეორე თანამშრომელს მინიჭებული ჰქონდა ფიზაღზრდის მასწავლებლის კვალიფიკაცია. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე- თ--ეს ქონდა უპირატესობა ექიმის პოზიციაზე ხელშეკრულებით აყვანასთან დაკავშირებით მოცემულ ორგანიზაციაში.

16. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მის მიმართ ადგილი ქონდა დისკრიმინაციას. ვინაიდან, მოსარჩელემ მხოლოდ მიუთითებდა დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე, თუმცა, ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია.

17. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომელსაც ასევე ეთქვა უარი დაკმაყოფილებაზე.

18. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებაში სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა საკითხზე თუ რამდენად მართლზომიერად გათავისუფლდა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობებიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის 37.1. „ა“, სკ-ის 115-ე, მე-8.3 მუხლს და ბუნებრივია საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას (30-ე მუხლი), ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების საფუძვლად. ძლიერი მხარის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელებისას არ უნდა იქნას დავიწყებული სუსტი მხარის ინტერესები. მუშაკის დათხოვნის გონივრული საფუძველი კავშირში უნდა იყოს ა) მუშაკის არაკომპეტენტურობასთან ან/და არასათანადო ქცევასთან ან ბ) უნდა მომდინარეობდეს საწარმოს, დაწესებულების თუ მათი სერვისის ოპერაციული საჭიროებიდან.

19. პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, რეორგანიზაციის ჩატარების ფაქტი ან მისი მართლზომიერება საეჭვო არ იყო და იქვე გააკეთა შემდეგი განმარტება: რეორგანიზაცია, თუნდაც, მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული, ყოველთვის არ წარმოადგენს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულთა სამსახურიდან გაშვების ერთ-ერთ განმაპირობებელ კანონისმიერ საფუძვლად შტატების შემცირება შეიძლება იქნეს მიჩნეული. გარდა შტატების შემცირებისა, ერთ-ერთ ასეთ საფუძვლად შეიძლება დასახელდეს ფუნქციების მატება და შესაბამისად, რეორგანიზაციამდე დასაქმებული კადრების უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დასტურდებოდა რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტი. ხოლო ხელშეკრულებით განსაზღვრული ექიმის ერთადერთ პოზიციაზე დარჩენის უპირატესობა გააჩნდა მეორე თანამშრომელს (იხ., ამ განჩინების პპ: 13-15).

20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლად მიჩნეული უნდა ყოფილიყო სშკ-ის პირველი ნაწილის ,,ა” ქვეპუნქტი. ნორმის დანაწესით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთი საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას.

21. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე ორგანიზაციას 2016 წლის ბიუჯეტთან შედარებით შეუმცირდა სუბსიდია 70 600 ლარით, რის გამოც, დაიგეგმა და განხორციელდა დაქირავებულ მოსამსახურეთა შემცირება, კერძოდ, მოხდა შტატების ოპტიმიზაცია საერთო წლიური ხელფასის ოდენობის (18 465 ლარი, ადრე არსებული 22 120 ლარის ნაცვლად) შესაბამისად და რეორგანიზაციის შედეგად ნაცვლად 57 შტატისა, დარჩა 45 შტატი. ე.ი. 2017 წლის 05 იანვრს გამოცხადებულ რეორგანიზაციას მოჰყვა შტატებისა და სამუშაო ძალის შემცირება.

22. სააპალაციო პალატის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ განსახილველ შემთხვევაში, სწორად მიუთითა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი არ ყოფილა დისკრიმინაციული ხასიათის ქმედება, რადგან შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით, დისკრიმინაციად ჩაითვლება პირის პირდაპირ ან არაპირდაპირ შევიწროება, რომელიც მიზნად ისახავს ან იწვევს მისთვის დამაშინებელი, მტრული, დამამცირებელი, ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი გარემოს შექმნას, ანდა პირისთვის ისეთი პირობების შექმნა, რომლებიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ აუარესებს მის მდგომარეობას ანალოგიურ პირობებში მყოფ სხვა პირთან შედარებით.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. რამდენადაც დისკრიმინაციის ფაქტის მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა იმ მხარეს, რომელიც მიუთითებდა დისკრიმინაციის ფაქტის არსებობაზე, ამიტომ დისკრიმინაციის ფაქტი მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სარწმუნოდ უნდა დაედასტურებინა, თუმცა მან ვერ უზრუნველყო დამსაქმებლის მიერ გამოვლენილი ნების არამართლზომიერებისა და შესაბამისად, მის მიმართ დისკრიმინაციის არსებობის ფაქტის მტკიცების ტვირთის რეალიზება. საწარმოში მომხდარი რეორგანიზაცია და შემცირება 12 თანამშრომელს შეეხო და არა მარტო მოსარჩელეს.

24. მოსარჩელე მოითხოვდა იძულებით განაცდურის ანაზღაურებას. დასახელებული მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი ნაწილის წარმოშობდა, რომლის მიხედვით ,,თუ შრომითი ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დროს დასაქმებულს შრომის ანაზღაურება მიეცემა სრული ოდენობით”. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტთან/მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყდა მოპასუხის მართლზომიერი ქმედებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლით. შესაბამისად, არ არსებობდა იძულებით განაცდურის ანაზღაურების საფუძველი.

25. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ/აპელანტმა, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

26. კასატორი განმარტავს, რომ სასამართლომ არ იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ 2017 წლის 20 თებერვლის N47 განთავისუფლების ბრძანებაში გაურკვეველია ის, თუ რა მოტივით მოხდა მოსარჩელის განთავისუფლება. ბრძანებაში მითითებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილი კი იმდენად ვრცელია, რომ არ იძლევა ბრძანების გამოცემის მართლზომიერების შემოწმების შესაძლებლობას. მოსარჩელემ მხოლოდ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებით შეიტყო, რომ მის გათავისუფლებას სამართლებრივ საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ქვეპუნტი (იხ., საკასაციო საჩივარი).

27. კასატორი აქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე გაფრთხილებული იყო რეორგანიზაციის გამო მოსალოდნელი განთავისუფლების შესახებ, რაც საერთოდ არაა მითითებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველ ნაწილში და ეს გარემოება თავისთავად არ წარმოადგენს სამსახურიდან განთავისუფლების საფუძველს. იგი ასევე უთითებს, რომ მხოლოდ რეორგანიზაცია თუნდაც, მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული არ წარმოადგენს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების ლეგიტიმურ საფუძველს.

28. საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, რეორგანიზაციის გეგმაში მითითებული არ არის შტატების შემცირებაზე, ხოლო მასშიმითითებული თანამშრომელთა გაფრთხილება ან ახალი საშტატო განრიგის პროექტის შემუშავება არ შეიძლება გაგებულ იქნეს შტატების შემცირებაზე უპირობო მინიშნებად, რომელიც მისი ხასიათის სიმძიმიდან გამომდინარე გეგმაში პირდაპირ და არაორაზროვნად უნდა ყოფილიყო მითითებული.

29. კასატორის მითითებით, სასამართლოში გაირკვა, რომ მხარე განთავისუფლებული იყო სამსახურიდან სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ პუქნტის მიხედვით, რა დროსაც შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია - ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას; ზემოხსენებული მუხლის ანალიზით დგინდება, რომ მოპასუხე მხარეს ეკისრება შემდეგი გარემოებების მტკიცების ტვირთი - ისეთი ეკონომიკური გარემოებების, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომელთა განხორციელების შედეგად წარმოიშვა სამუშაო ძალის შემცირების უპირობო აუცილებლობა. აქედან კი, ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანია დაადასტუროს - სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა, რაც საქმის მასალებიდან არ დასტურდება. 2008 წლიდან განთავისუფლებამდე აპელანტი მუშაობდა და იყო პერიოდები როდესაც უფრო ნაკლები თანხებიც იყო გამოყოფილი, მაგრამ არ დამდგარა არც შტატის და არც მისი სამსახურიდან გაშვების საკითხი.

30. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე საკასაციო საჩივრის ავტორი განმარტავს, რომ მის განთავისუფლებასთან დაკავშირებული აქტები იმდენად ბუნდოვანი და ურთიერთ წინააღმდეგობრივია, რომ არათუ ვერ ქმნიან განთავისულებისათვის საჭირო ლეგიტიმურ საფუძველს არამედ სრულიად გაურკვეველია რას აპირებდა ან რა მოიმოქმედა დამსაქმებელმა. ყველა მტკიცებულებით დასტურდება, რომ არც რეორგანიზაცია მომხდარა კანონიერად და არც მისგან გამომდინარე შტატების შემცირების აუცილებლობა არსებობდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ აპელანტის სამსახურდან დათხოვნა აშკარად დისკრიმინაციულ ხასიათს ატარებს, რაც დაუშვებელია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის მე-3 ნაწილით.

31. საკასაციო საჩივარში აღნიშნულია, რომ რეორგანიზაციას ჰქონდა მოჩვენებითი ხასიათი და მისი მიმდინარეობის დროს არავის არ გამოუკვლევია საშტატო თანმდებების შესაბამისობა ორგანიზაციის მომავალ მიზნებთან. კასატორის აღნიშნავს, რომ მისი განთავისუფლება მოხდა 20 თებერვალს ანუ, მოსარჩელემ მიიღო ორი თვის ხელფასი. ამის შემდეგ, მას მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის ხელფასი. კასატორის განმარტებით, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ თუკი მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტებს გავიზიარებთ გამოდის, რომ 09 თვის ხელფასის უქონლობის გამო, მოხდა მისი განთავისუფლება და ამ დროს არავის არ დაუდგენია, რამდენად მართებული იყო შტატის რეორგანიზაციის მიზნებთან ეს ქმედება, ვინაიდან არ არის განსაზღვრული ახალი საშტატო განრიგი და მათი ფუნქციური დატვირთვა ამ მიზნებიდან გამომდინარე.

32. საკასაციო საჩივარში ასევე აღნიშნულია ისიც, რომ 2016 წლის 01 სექტემბრის საშტატო განრიგის მიხედვით დამსაქმებელთან მუშაობდა 57 ადამიანი, რომელთა საერთო წლიური ხელფასი შეადგენდა 265440 ლარს. 2017 წლის 16 თებერვალს შეთანხმებული იქნა ახალი საშტატო განრიგი, სადაც რეორგანიზაციის შედეგად დარჩა 45 ადამიანი, რომელთა საერთო ხელფასი შეადგენს 221580 ლარს. შესაბამისად, ხელფასის სახით დაზოგილი იქნა 43860 ლარი. კასატორი განმარტავს, რომ შრომის კანონმდებლობა არ იცნობს სახელფასო თანხების დაზოგვის მიზნით სამსახურიდან განთავისუფლებას.

33. კასატორის მითითებით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის მითითება მასზედ, რომ ცენტრში შტატების შემცირებამდე იყო ორი ექიმის შტატი, შტატების შემცირების შემდეგ კი დარჩა ერთი ექიმის შტატი. მოპასუხემ მიუთითა თუ რატომ მიენიჭა უპირატესობა მოსარჩელესთან შედარებით მეორე თანამშრომელს დარჩენილიყო ექიმის პოზიციაზე. თუმცა, 2017 წლის 17 თებერვლის საშტატო განრიგში ექიმის პოზიცია საერთოდ არ არის, რაც იმას ნიშნავს, რომ მეორე თანამშრომელი მხოლოდ მას მერე დააბრუნეს სამსახურში, რაც წინამდებარე სარჩელი აღიძრა სასამართლოში (იხ., საკასაციო საჩივრის პრეტენზია ფაქტორივ გარემოებებზე).

34. საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, მოსარჩელის განთავისუფლების საფუძველი იყო მისი მეუღლის ჟურნალისტური საქმიანობა, რომლის კრიტიკული წერილების გამო ქალაქის მერს დაპირისპირება ჰქონდა ოჯახთან.

35. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორს მიაჩნია, რომ მისი საკასაციო საჩივარი საფუძვლიანია, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მოხდეს მისი სარჩელის დაკმაყოფილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

37. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

38. კასატორი სადავოდ ხდის სამსახურიდან მისი გათავისუფლების კანონიერებას და საკასაციო პრეტენზიას ამყარებს რეორგანიზაციის საფუძვლით მისი სამსახურიდან გათავისუფლების არამართლზომიერებასა და მის მიმართ განხორციელებულ დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე. იმავდროულად, კასატორი სადავოდ ხდის სამსახურიდან მისი გათავისუფლების შესახებ ბრძანების სამართლებრივ საფუძველსაც და აღნიშნავს, რომ სშკ-ის პირველი ნაწილი საკმაოდ ვრცელია და მისთვის მხოლოდ სარჩელის სასამართლოში აღძვრის შემდეგ გახდა ცნობილი, რომ მოპასუხე გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძველად სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტს მიიჩნევდა.

39. მოცემული დავის განხილვისას საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ სამუშაოდან განთავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს, თუ რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან განთავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გამოცემულ ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად. ამ თვალსაზრისით, აღსანიშნავია, რომ სამართალწარმოებაში შეჯიბრებითობის პრინციპის მოქმედების პირობებში, საქმის განმხილველი სასამართლოსათვის სავალდებულოა სარჩელის საფუძვლად მითითებული ფაქტების ერთობლიობა, რომლებიც ასაბუთებენ, ამართლებენ ფაქტობრივად მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას (სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები), რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, აღნიშნული განეკუთვნება სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს, რომლის განხორციელებისას სასამართლო არ არის შეზღუდული. სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეებს შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს.

40. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის და დამსაქმებლის წესდების 5.3. პუნქტის „ე” ქვეპუნქტი. კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზიაც სწორედ იმაშია, რომ გათავისუფლების საფუძვლად მითითებული სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტი საკმაოდ ვრცელია და არ არის დაკონკრეტებული მისი გათავისუფლების საფუძველი.

41. საგულისხმოა, რომ მოპასუხემ მოთხოვნის შემწყვეტ შედავებაში მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების სამართლებრივ და ფაქტობრივ საფუძვლად მოპასუხე ცენტრში არსებული ეკონომიკური მდგომარეობა დაასახელა. მან აღნიშნა, რომ შემცირებული სუბსიდიის ფარგლებში დამტკიცდა ახალი და შემცირებული საშტატო ნუსხა. ასევე, ცენტრში არსებული ორი ექიმის თანამდებობიდან (ხელშეკრულებით) უნდა დარჩენილიყო მხოლოდ ერთი (იხ., მოპასუხის შუამდგომლობა ს.ფ. 88). შესაბამისად, საქმის განმხილველმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეჯერების შედეგად მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერება შეამოწმეს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის განმაპირობებელ გარემოებებთან. ნორმის დანაწესის მიხედვით „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაოძალის შემცირებას. დაუშვებელია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა სხვა საფუძვლით, გარდა ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლებისა“. ხოლო წესდების 5.3 „ე“ პუნქტის მიხედვით „მოპასუხე ორგანიზაციის გენერალური დირექტორი სშკ-ით დადგენილი წესით ნიშნავს და ათავისუფლებს ცენტრის თანამშრომლებს...“.

42. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მართალია მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში გათავისუფლების კონკრეტული საფუძველი არ იყო დაფიქსირებული და ამ მხრივ, გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია. თუმცა, საქმის გარემოებების გამოკვლევის შეადეგად, სასამართლომ სწორად შერჩეული სამართლებრივი საფუძვლის მიმართ შეამოწმა მოთხოვნის წარმატებულობა.

43. რაც შეეხება საკითხს სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძვლით მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერებასთან დაკავშირებით.

44. საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერებაზე და დადგენილად მიიჩნია, რომ დამსაქმებელს 2016 წლის ბიუჯეტთან შედარებით შეუმცირდა სუბსიდია 70 600 ლარით, რის გამოც, იგეგმებოდა დაქირავებულ მოსამსახურეთა შემცირება. 2016 წლის 01 სექტემბრის საშტატო განრიგის მიხედვით მოპასუხესთან დასაქმებული იყო 57 ადამიანი, რომელთა საერთო წლიური ხელფასი შეადგენდა 22 120 ლარს. 2017 წლის 16 თებერვალს ოზურგეთის მერიასთან შეთანხმდა ახალი საშტატო განრიგი, სადაც რეორგანიზაციის შედეგად დარჩა 45 ადამიანი, რომელთა საერთო ხელფასი შეადგენდა 18 465 ლარს.

45. ამდენად, სააპელაციო პალატის დასკვნით, რეორგანიზაციის ჩატარების ფაქტი ან მისი მართლზომიერება საეჭვო არ იყო. სააპელაციო პალატამ იქვე განმარტა ისიც, რომ რეორგანიზაცია, თუნდაც, მართლზომიერი და საჭიროებისამებრ ჩატარებული, ყოველთვის არ წარმოადგენდა დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვების ლეგიტიმურ საფუძველს. რეორგანიზაციის შედეგად დასაქმებულთა სამსახურიდან გაშვების ერთ-ერთ განმაპირობებელ კანონისმიერ საფუძვლად შტატების შემცირება შეიძლებოდა ყოფილიყო მიჩნეული. გარდა შტატების შემცირებისა, ერთ-ერთ ასეთ საფუძვლად შეიძლებოდა დასახელებულიყო ფუნქციების მატება და შესაბამისად, რეორგანიზაციამდე დასაქმებული კადრების უკვე არასაკმარისი კვალიფიკაცია. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია რეორგანიზაციის შედეგად შტატების შემცირების ფაქტი და მოსარჩელის არასაკმარისი კომპეტენცია რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი ექიმის პოზიციის დასაკავებლად (იხ., სააპელაციო სასამართლოს პ - 4.13). სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოეების საპირისპიროდ კი, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი არ არის [სსსკ-ის 4.7.2 მუხლი].

46. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ორი ექიმის თანამდებობიდან სამსახურში დარჩა ერთადერთი ექიმის პოზიცია, რომელზე დარჩენისას ცენტრმა უპირატესობა მიანიჭა მეორე თანამშრომელს, რომელსაც ცენტრში შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან გააჩნდა სპეციალური ცოდნა (იხ., მოპასუხის შუამდგომლობა - ს.ფ. 88, 91-94).

47. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ ბავშვთა-მოზარდთა სასპორტო სკოლის 1996 წლის 25 დეკემბრის №37 ბრძანებით 1997 წლის 01 იანვრიდან ექიმის საშტატო ერთეულზე მუშაობდა მეორე თანამშრომელი (იხ., ს.ფ. 89). მოპასუხე დირექტორის 2015 წლის 24 ნოემბრის ბრძანებით მეორე თანამშრომელი 2015 წლის 24 ნოემბრიდან №54 ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადით და პირობებით იკავებდა ექიმის პოზიციას.

48. საქმეში წარმოდგენილი იყო დიპლომი №257592, რომლის თანახმად მეორე თანამშრომელს მინიჭებული ჰქონდა ფიზაღზრდის მასწავლებლის კვალიფიკაცია. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ე- თ--ეს ქონდა უპირატესობა ექიმის პოზიციაზე ხელშეკრულებით აყვანასთან დაკავშირებით მოცემულ ორგანიზაციაში.

49. რაც შეეხება მოსარჩელის მითითებას დისკრიმინაციულ მოპყრობაზე, ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. საკასაციო საჩივარში კი, მითითებულია, რომ მოსარჩელის განთავისუფლების საფუძველი იყო მისი მეუღლის ჟურნალისტური საქმიანობა, რომლის კრიტიკული წერილების გამო ქალაქის მერს დაპირისპირება ჰქონდა ოჯახთან. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ამ გარემოებაზე კასატორს სარჩელში არ მიუთითებია (იხ., სარჩელი). შესაბამისად, მასზე საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს. ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმისწარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოხმობილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ საპატიო მიზეზით არ წარადგინა [სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი]. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგოს თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამ პრინციპზეა აგებული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა. უფლების დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვა თვით დაინტერესებული პირის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული. მისი ნების გარეშე არავის აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს. მხარეები თვითონ წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს. ისინი თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, ამასთან, ეს მტკიცებულებები საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით უნდა იქნეს სასამართლოსათვის წარდგენილი. სასამართლო არ გაითვალისწინებს ახალ გარემოებებს, არ მიიღებს არავითარ მტკიცებულებებს, ანგარიშს არ გაუწევს ახალ მოსაზრებებს, თუ საპატიო მიზეზის გარეშე არ იყო წარდგენილი თავის დროზე, ესე იგი ამ საქმის მომზადების სტადიაზე. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი საპატიო მიზეზით მხარემ ვერ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას [შდრ: ახალ გარემოებებზე დაგვიანებით მითითების საპროცესო სამართლებრივ საკითხთან დაკავშირებით იხ., №ას-816-767-2015, 19 ნოემბერი, 2015 წელი].

50. აქედან გამომდინარე, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

51. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის საკითხებზე დადგენილია უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

53. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ- ტ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ მ-ტ--ას უკან დაუბრუნდეს ვ-- მ--ის მიერ 2017 წლის 25 დეკემბერს საგადახადო დავალება N0 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან (300 ლარი) – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება;

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე