№200210014506654

საქმე №ას-1101-1021-2017 15 თებერვალი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ-- ნ--ი (მოსარჩელე თავდაპირველ სარჩელში, მოწინააღმდეგე მხარე)

მოწინააღმდეგე მხარე - გ-- ნ--ი და ზ- ქ-ი (მოსარჩელეები შეგებებულ სარჩელში, აპელანტები); ც- კ-–ი (ნოტარიუსი) (თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა, სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა (ძირითად სარჩელში); უღირს მემკვიდრედ ცნობა (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ო- ნ-ი (შემდეგში: მამკვიდრებელი) გარდაიცვალა 2013 წლის 06 იანვარს. მას დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები - თ-- ნ-ი (შემდეგში: მოსარჩელე) და გ- ნ-ი (შემდეგში: მოპასუხე).

2. თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 02 ოქტომბრის განაჩენით დადგენილია, რომ ლ- გ–ი (შემდეგში: ბრალდებული) მამკვიდრებლის განზრახ მკველობის ბრალდებით ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. ამავე განაჩენის შესაბამისად, მოსარჩელე ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით და 375-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში (ქურდობა, ესე იგი სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, იგივე ქმედება: რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია; მძიმე ან/და განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის დაფარვა წინასწარ შეუპირებლად). განაჩენის მიხედვით, ბრალდებულმა ჩაიდინა განზრახ მკვლელობა. მის მიერ ჩადენილი ქმედება გამოიხატა შემდეგში: 2012 წლის სექტემბერის თვის ბოლოდან იგი არარეგისტირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოსარჩელესთან. თანაცხოვრების დაწყების შემდეგ, მან გაიცნო მოსარჩელის მამა - მამკვიდრებელი, რომელსაც ბრალდებულმა უთხრა, რომ არ ჰყავდა ნათესავები - მშობლები და ცოლ-შვილი. მამკვიდრებელმა აღნიშნული საეჭვოდ მიიღო და აითვალწუნა იგი, რამაც მათ შორის ურთიერთობა დაძაბა. ამით განაწყენებულმა ბრალდებულმა, შურისძიების მოტივით, განიზრახა მოეკლა მამკვიდრებელი. ბრალდებულმა ჩაიდინა დანაშაული გათვალისწინებული სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით. მოსარჩელემ ჩაიდინა ქურდობა, ესე იგი, სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. მის მიერ ჩადენილი ქმედება გამოხატა შემდეგში: ფარულად დაეუფლა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა მამკვიდრებლის მეუღლის კუთვნილი ოქროს ნივთები, რითაც დაზარალებულს მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი. ამავე განაჩენით, მოსარჩელემ ჩაიდინა დანაშაულის დაფარვა, კერძოდ, 2013 წლის 06 იანვარს ბრალდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული - განზრახ მოკლა მამკვიდრებელი. აღნიშნული გარემოება მკვლელობის ჩადენისთანავე ცნობილი გახდა მოსარჩელისათვის. იგი ვალდებული იყო რა, რომ ბრალდებულის მიერ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენის თაობაზე ეცნობებინა სამართალდამცავი ორგანოებისათვის და ამის საშუალებაც ჰქონდა, დაფარა ბრალდებულის მიერ ჩადენილი განზრახი მკვლელობა და არ აცნობა სამართალდამცავ ორგანოებს. მომხდარის შესახებ მან პოლიციას განუცხადა მას შემდეგ, რაც ისინი მივიდნენ მის ბინაში.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 თებერვლის განაჩენით სახელმწიფო ბრალმდებლის სააპელაციო საჩივარი მსჯავრდებულის/მოსარჩელის მიმართ, მკვლელობის წაქეზების ნაწილში გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენის შესახებ არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 02 ოქტომბრის განაჩენი. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2014 წლის 23 მაისის განჩინებით პროკურატურის საკასაციო საჩივარი არ იქნა დაშვებული განსახილველად. მოსარჩელე პირობით ვადამდე გათავისუფლდა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებიდან საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს აღმოსავლეთ საქართველოს ადგილობრივი საბჭოს 2014 წლის 30 იანვრის №02/14-№02/14-0006 გადაწყვეტილებით.

4. მამკვიდრებელმა 1994 წლის 26 მარტს შეადგინა ანდერძი. საანდერძო განკარგულების თანახმად, იგი თავის შვილს - მოსარჩელეს უნადერძებდა მთელ თავის ქონებას, რომელიც მისი გარდაცვალების დღისთვის აღმოჩნდებოდა მამკვიდრებლის კუთვნილებაში.

5. 2014 წლის 30 იანვარს მოსარჩელის ძმამ - მოპასუხემ მიმართა თელავის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსს მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიღების მოთხოვნით. 2014 წლის 30 იანვარს თელავის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსმა გასცა სამემკვიდრეო მოწმობა, რომლის თანახმად მოპასუხემ, როგორც აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო მამკვიდრებლის კუთვნილი უძრავი ქონება: მდებარე ქ. თბილისი, ქ. წ-–ის ქ. №67, ბ. №13-ში (შემდეგში: სადავო უძრავი ქონება), რომელიც 2014 წლის 03 თებერვალს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოპასუხის სახელზე.

6. დადგენილია, რომ 2014 წლის 26 თებერვალს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მოპასუხის სიმამრის - ზ- ქ-–ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) სახელზე საკუთრების უფლებით.

7. 2014 წლის 30 იანვარს გაცემული სამკვიდროს მოწმობის საფუძველზე - მოპასუხის სახელზე აღირიცხა ა/მანქანა ,,ო --ა” ვინ კოდი WOL0-- (შემდეგში: სადავო მოძრავი ქონება), რომელიც 2010 წლის 21 ივლისიდან 2014 წლის 26 თებერვლამდე რეგისტრირებული იყო მამკვიდრებლის სახელზე.

8. 2014 წლის 10 აპრილს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე (რომელსაც ანდერძი ჰქონდა დაწერილი მოსარჩელის სასარგებლოდ). მოსარჩელემ განცხადებაში აღნიშნა, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 06.01.2013 წელს, ხოლო 09.01.2013 წელს იგი დააკავეს განზრახ მკვლელობაში თანამზრახველობისათვის და თელავის რაიონულმა სასამართლომ გაამართლა 02.10.2013 წელს. განმცხადებელს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე.

9. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ და მოითხოვა:

10. სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება და აწ გარდაცვლილი მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ანდერძისმიერ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა ¾ წილზე;

11. ნოტარიუსის მიერ 2014 წლის 30 იანვარს გაცემული №140079483 სამკვიდრო მოწმობისა და მის საფუძველზე მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში განხორციელებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობა (განაცხადის №8-- საკადასტრო კოდი №01.17.12.0--.001.01.0---;

12. თელავის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსის მიერ 2014 წლის 30 იანვარს გაცემული №1-სამკვიდრო მოწმობისა და მის საფუძველზე მოპასუხის სახელზე - სადავო მოძრავი ქონების საკუთრების უფლებით რეგისტრაციის ბათილად ცნობა (2010 წლის 21 ივლისიდან 2014 წლის 26 თებერვლამდე აღნიშნული ა/მანქანა რეგისტრირებული იყო მამკვიდრებლის სახელზე);

13. მოპასუხესა და მეორე მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების (დამოწმების თარიღი 26/02/2014წ.) და აღნიშნული გარიგების საფუძველზე მეორე მოპასუხის სახელზე განხორცილებული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის ბათილად ცნობა.

14. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. მოპასუხემ სარჩელთან ერთად განსახილველად წარმოადგინა შეგებებული სარჩელი მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობის მოთხოვნით.

15. თელავის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილებით თავდაპირველი სარჩელი სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელებისა და მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდრო ქონების ანდერძისმიერ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ¾ წილზე ცნობის თაობაზე დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხეებს შორის დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება და აღნიშნული გარიგების საფუძველზე მეორე მოპასუხის სახელზე განხორცილებული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. შეგებებული სარჩელი უარყოფილი იქნა.

16. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თელავის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 11 აგვისტოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება -თავდაპირველი სარჩელი უარყოფილი იქნა. შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოსარჩელე ცნობილი იქნა უღირს მემკვიდრედ.

17. საპელაციო პალტამ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ: 1-8 -ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

18. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზის საფუძველზე შეგებებული სარჩელი უღირს მემკვიდრედ ცნობის შესახებ პალატამ საფუძვლიანად მიიჩნია და მიუთითა, რომ სამოქალაქო კოდექსის სამემკვიდრეო სამართლის ნორმები აწესრიგებს გარდაცვლილი პირის ქონების სხვა პირებზე გადასვლასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს, ადგენს მემკვიდრეთა წრეს, კანონისმიერი და ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის მიღების ვადებს და ა.შ.

19. დავის სამართლებრივი მოწესრიგებისას სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა შემდეგი ნორმატიული დანაწესებით და განახორციელა შემდეგი განმარტებები:

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 1307-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ: ა. კანონით მემკვიდრეობის დროს - პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე, მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან; ბ. ანდერძით მემკვიდრეობისას - პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ისინი, რომლებიც ჩაისახნენ მის სიცოცხლეში და დაიბადნენ მისი გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან ისინი თუ არა, ასევე, იურიდიული პირები.

21. სსკ-ის 1336-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან: I. პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები).

22. სსკ-ის 1371-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის შვილებს, მშობლებსა და მეუღლეს, ანდერძის შინაარსის მიუხედავად, ეკუთვნით სავალდებულო წილი, რომელიც უნდა იყოს იმ წილის ნახევარი, რაც თითოეულ მათგანს კანონით მემკვიდრეობის დროს ერგებოდა (სავალდებულო წილი). სამემკვიდრეო სამართლის ნორმით განსაზღვრულია არა მხოლოდ იმ პირთა წრე, რომლებსაც გააჩნიათ მემკვიდრეობის უფლება, არამედ იმათიც, ვისაც შეიძლება ჩამოერთვას ეს უფლება. კერძოდ, სსკ-ის 1310-ე მუხლის თანახმად, არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრე არ შეიძლება იყოს პირი, რომელიც განზრახ ხელს უშლიდა მამკვიდრებელს მისი უკანასკნელი ნების განხორციელებაში და ამით ხელს უწყობდა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მოწვევას მემკვიდრეებად ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდას, ანდა ჩაიდინა განზრახი დანაშაული ან სხვა ამორალური საქციელი მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნებასურვილის საწინააღმდეგოდ, თუ ეს გარემოებანი დადასტურებული იქნება სასამართლოს მიერ (უღირსი მემკვიდრე).

23. სსკ-ის 1311-ე მუხლის თანახმად, შვილების კანონით მემკვიდრეებად ვერ იქნებიან მშობლები, რომლებსაც ჩამოერთმევათ მშობლის უფლება და სამკვიდროს გახსნის დღისათვის არ არიან აღდგენილნი ამ უფლებებში. კანონით მემკვიდრეები ვერ იქნებიან აგრეთვე პირნი, რომლებიც ბოროტად თავს არიდებდნენ მათზე დაკისრებულ მოვალეობას, ერჩინათ მამკვიდრებელი, თუ ეს გარემოება დადასტურებულია სასამართლო წესით.

24. სსკ-ის 1354-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოანდერძეს შეუძლია ანდერძით მემკვიდრეობა ჩამოართვას ერთ, რამდენიმე ან ყველა კანონით მემკვიდრეს და იგი არ არის ვალდებული მიუთითოს ამის მოტივზე. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, პირი, რომელსაც ანდერძის პირდაპირი მითითებით ჩამოერთვა მემკვიდრეობა, ვერც კანონით მემკვიდრე ვერ იქნება ქონების იმ ნაწილზე, რომელიც ანდერძში არ შესულა, ასევე - მაშინაც, როცა ანდერძით მემკვიდრეებმა უარი თქვეს სამკვიდროს მიღებაზე. აღნიშნული ნორმების საფუძველზე, მემკვიდრეობის უფლება პირს შეიძლება ჩამოერთვას და ცნობილი იქნეს უღირს მემკვიდრედ, თუ მის მიერ ჩადენილი განზრახი ქმედებები მიმართულია მამკვიდრებლის უკანასკნელი ნება-სურვილის განხორციელების წინააღმდეგ (სკ-ის 1310 მუხლი); კანონით მემკვიდრეობის უფლებას კარგავენ პირები, რომლებიც არ ასრულებენ კანონით მათზე დაკისრებულ მოვალეობებს, მაგალითად, რჩენის მოვალეობას (სკ-ის 1311-ე მუხლი), ასევე მამკვიდრებელს უფლება აქვს, ანდერძის პირდაპირი მითითებით მემკვიდრეობა ჩამოართვას კანონით მემკვიდრეებს, რის გამოც ეს პირები ვერც კანონით მემკვიდრეობის საფუძველზე მიიღებენ სამკვიდროს და ვერ ანდერძისმიერი მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შემთხვევაში. სააპელაციო პალატის განმარტებით აღნიშნული ნორმების დისპოზიცია იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ მემკვიდრეობის უფლებას კარგავენ მემკვიდრეები, რომელთა ქცევა არ შეესაბამება მორალურ სტანდარტებს, რომლებიც არღვევენ პრინციპს - კეთილსინდისიერად განახორციელონ უფლებები და მოვალეობები. კანონმდებელი ერთ შემთხვევაში, თავად მამკვიდრებელს ანიჭებს უფლებას, მემკვიდრეობა ჩამოართვას ერთ, რამდენიმე ან ყველა კანონით მემკვიდრეს და იგი არ არის ვალდებული, მიუთითოს ამის მოტივზე. პალატამ განმარტა, რომ მემკვიდრეობის ჩამორთმევა შეიძლება მოხდეს სასამართლოს მეშვეობით. სარჩელი ასეთი უფლების ჩამორთმევის შესახებ სასამართლოში შეიძლება შეიტანოს იმ პირმა, რომლისთვისაც მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა დადებით ქონებრივ შედეგთან იქნება დაკავშირებული. აღნიშნულ საკითხთან მიმართებით, სააპელაციო პალატამ იმავდროულად, მიუთითა ჩუქების სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელ 529.1 მუხლზე, რომელიც ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: ჩუქება შეიძლება გაუქმდეს, თუ დასაჩუქრებული მძიმე შეურაცხყოფას მიაყენებს ან დიდ უმადურობას გამოიჩენს მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ. პალატის განმარტებით, მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ ჩუქების ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ურთიერთობა მოიცავს გამჩუქებლის შესაძლებლობას, მის მიერ შეცილებულ იქნეს ხელშეკრულება და მისი შედეგები ისეთი სპეციფიკური საფუძვლებით, როგორიცაა დასაჩუქრებულის მხრიდან დიდი უმადურობის გამოჩენა ან მძიმე შეურაცხყოფის მიყენება. მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ შეურაცხყოფა შესაძლოა გამოვლინდეს როგორც ფიზიკურ ქმედებაში, მაგალითად, მისი ქონების, სიცოცხლისა თუ ჯანმრთელობისათვის საფრთხის შექმნაში, ასევე - სიტყვიერ შეურაცხყოფაში. ჩუქების პირადი ხასიათიდან გამომდინარე, განსაკუთრებულ უმადურობად ჩაითვლება მჩუქებლის მიმართ ისეთი ქმედების განხორციელება, რომელიც მხარეთა შორის სოციალურ-მორალური თვალსაზრისით თუ კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინებით, მიუღებელი ან ნაკლებად მოსალოდნელია. დასაჩუქრებულის მხრიდან უმადურებად ითვლება არამართლზომიერი მოქმედება, რომელიც მიმართულია მჩუქებლის, მისი ოჯახის წევრის ან ახლო ნათესავის სიცოცხლის, ჯანმრთელობის, თავისუფლების, პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის წინააღმდეგ; განზრახი მოქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს მჩუქებლისათვის მნიშვნელოვანი ქონებრივი ზიანის მიყენებას; კანონით განსაზღვრულ მოვალეობაზე _ არჩინოს ან იზრუნოს იმაზე, რომ მატერიალურად უზრუნველყოფილი იყოს მჩუქებელი _ უარის თქმა და ა. შ. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული ნორმების სისტემური ანალიზი იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ კანონმდებლობა როგორც დასაჩუქრებულს, ასევე მემკვიდრეს უდგენს ქცევის მაღალ სტანდარტს, რომელთა განუხრელი დაცვის შემთხვევაში მათ აქვთ შესაძლებლობა ისარგებლონ კანონით გათვალისწინებული იმ უფლებით, რასაც სამემკვიდრეო სამართლისა და ჩუქების მომწესრიგებელი ნორმები ადგენს. ამ უფლების მქონე პირის მიერ კეთილსინდისიერი ქცევის მოვალეობის დარღვევისას კი ადგენს სანქციებს, როგორიცაა სამემკვიდრეო სამართალში - მემკვიდრეობის ჩამორთმევა, ჩუქების სამართლებრივ ურთიერთობაში - ნაჩუქარის ქონების დაბრუნება. „ზოგადად, სამართლის სისტემები მოიცავენ წესებსა და პრინციპებს - მორალურ მტკიცებებს. მოსამართლეებმა უნდა განიხილონ სხვადასხვა შეხედულებები და მიიღონ ის გადაწყვეტილება, რომელიც სამართალს აქცევს, რაც შეიძლება, მორალურად საუკეთესოდ. ობიექტური სამართალი, რომელიც დავას არ იწვევს, არის მხოლოდ კანონმდებლებისა და მოსამართლეების მიერ მიღებული წარსულის ოფიციალური გადაწყვეტილებების კრებული. მორალური შეფასება არის სამართლის განუყოფელი ნაწილი“. სწორედ მოცემულ შემთხვევაშია სასამართლო ვალდებული, მოსარჩელის ქმედება პოზიტიური სამართლის გვერდიგვერდ ბუნებითი სამართლის გათვალისწინებითაც შეაფასოს, რომლიდან გამომდინარეც, ნებისმიერი ქცევა, რომელიც ლახავს ან არღვევს ადამიანის თანდაყოლილ ბუნებით უფლებება-მოვალეობებს, მორალურად გაუმართლებელ „დანაშაულად“ ითვლება. ეს ისეთი უფლება-მოვალეობებია, რაც ადამიანს თავისთავად ეკუთვნის, რომელთა დაცვასაც გვაკისრებს მისი ცოცხალ, გონიერ არსებად ყოფნა. მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი მიდგომა საუკუნეთა წინ ჩაისახა და დამკვიდრდა, პალატის მოსაზრებით, იგი დღევანდელი რეალობისთვისაც ცოცხალია. ადამიანის გონი, როგორც მოაზროვნე სუბსტანცია, პოზიტიური სამართლის მიღმა ასევე შეიმეცნებს იმ ფუნდამენტურ, თანდაყოლილ ვალდებულებებსა თუ უფლებებს, რაც ადამიანად ყოფნას განაპირობებს და ამართლებს. მოცემულ შემთხვევაში, ამ პრინციპების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელემ მისი ღვიძლი მშობლის, მამის წინაშე ჩაიდინა სრულიად გაუმართლებელი საქციელი. მისი მხრიდან ესოდენ დაბალი ზნეობრივი სტანდარტი გამოვლინდა სასტიკად მოკლული მამის ხსოვნისადმი სრულ უპატივცემულობაში. ასეთ დროს, შვილის სრულიად ბუნებრივი ქცევა უნდა ყოფილიყო ყველა ის მოქმედება, რაც მამის მოკვლის გამო მართლმსაჯულების აღსრულებას - მკვლელის დასჯას - შეუწყობდა ხელს და არა - პირიქით. მართალია, ამის გამო, მოსარჩელე დაისაჯა სისხლის სამართლის წესით, მაგრამ ეს ვერ იქნება სამოქალაქო კუთხით მისი ამორალური ქმედების შეფასების საპირწონე არგუმენტი და იმის წინაპირობა, სასტიკად მოკლული მამის ქონება, მკვლელისთვის ხელის დაფარების, მისი არგათქმის პირობებში, დაიმკვიდროს შვილმა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საერთაშორისო გადაწყვეტილებეში, მაგ. ავტორიტეტული სამართლის ქვეყნის - გერმანიის - მყარ სასამართლო პრაქტიკაში დაზარალებულის დაკმაყოფილების ერთ-ერთ კრიტერიუმად მიჩნეულია დამნაშავის შესაბამისი, მრავალწლიანი პატიმრობის საჯელით დასჯა. მაშასადამე, იგულისხმება, რომ დაზარალებული გარკვეულ მორალურ დაკმაყოფილებას ჰპოვებს დამნაშავის სათანადოდ დასჯის შედეგად. მოცემულ შემთხვევაში კი შვილმა მამის მკვლელი არათუ არ გაამჟღავნა, არამედ საკუთარი აქტიური მოქმედებით ხელი შეუწყო კიდეც მძიმე დანაშაულის დაფარვას (მოკლულის სხეულიდან ამოღებული დანა, რომელიც მკვლელმა მას მიუტანა, დამალა). ამიტომ, ამ ყველა გარემოების გათვალისწინებით, მემკვიდრის უღირსობას პოზიტიურ სამართალთან ერთად სწორედ ბუნებითი სამართლის კანონებთან ერთად უნდა მიეცეს შეფასება, ანუ მემკვიდრის მორალური შეფასების ჭრილში, რაც შედეგად სამემკვიდრეო სიკეთის (მამკვიდრებლის ქონების მიღების უფლება) დაკარგვას იწვევს. სააპელაციო პალტამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა მოპასუხის - მამკვიდრებლის შვილის - მიმართ უღირს მემკვიდრედ ცნობის შესახებ ემყარება იმ გარემოებას, რომ მან ჩაიდინა განზრახ მძიმე დანაშაული, კერძოდ, განაჩენით დადგენილია, რომ ,,ნაცვლად იმისა, რომ ბრალდებულის მიერ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენის თაობაზე ეცნობებინა სამართალდამცავი ორგანოებისათვის და ამის საშუალებაც ჰქონდა, მოპასუხემ დაფარა ბრალდებულის მიერ ჩადენილი განზრახი მკვლელობა და არ აცნობა სამართალდამცავ ორგანოებს. მომხდარის შესახებ მან პოლიციას განუცხადა მას შემდეგ, რაც ისინი მივიდნენ მის ბინაში“.

25. პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 1310-ე მუხლის ნორმის დისპოზიცია იძლევა ნორმის ფართოდ განმარტების შესაძლებლობას, კერძოდ, აღნიშნული ნორმა მიუთითებს, რომ განზრახ მოქმედება მემკვიდრედ მოწვევის მიზნით უნდა იყოს ჩადენილი და არა ამ მიზნის გარეშე. მაგალითად, როდესაც საქმე შეეხება ანდერძის გაყალბებას ან განადგურების შემთხვევას. მითითებული ნორმის საფუძველზე, მემკვიდრის ასეთი მოქმედებები უღირს მემკვიდრედ ცნობის საფუძველია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ, რადგან მითითებული ნორმით გათვალისწინებეული სამართლებრივი შედეგი ვრცელდება უფრო მსუბუქ შემადგენლობაზე, მით უფრო, შესაბამისი შედეგი უნდა დადგეს იმ ვითარებაშიც, როდესაც სახეზეა უფრო მძიმე შემთხვევა, როგორიცაა განზრახ მძიმე დანაშაულის ჩადენა - მშობლის მიმართ ჩადენილი განზრახ მკვლელობის დაფარვა. გარდა იმისა, რომ ასეთი ქცევა კანონით დასჯადი ქმედებაა, რა თქმა უნდა, არ შეესაბამება მორალური ქცევის სტანდარტს. შვილების მოვალეობაა იზრუნონ მშობლებისათვის და დაეხმარნენ მათ, არჩინონ შრომისუუნარო მშობლები, რომლებსაც დახმარება სჭირდებათ (სსკ-ის 1218-ე მუხლი).

26. ზემოთ მოხმობილი ნორმების ანალიზის საფუძველზე პალატამ დაასკვნა, რომ ის, ვინც არ გაამართლებს მშობლის მოლოდინს მასთან მიმართებით კეთილსინდისიერ ქცევასთან დაკავშირებით, კარგავს მშობლისაგან ქონებრივი სიკეთით მიღების შესაძლებლობას. კონკრეტულ საქმეზე განაჩენით დადგენილი გარემოებები იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ დაირღვა მშობელთან მიმართებით შვილის კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტი, შესაბამისად, მემკვიდრეს უნდა ჩამოერთვას მამკვიდრებლის ქონების საკუთრებაში მიღებისა და ამ სიკეთით სარგებლობის უფლება. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 1310-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი უნდა გავრცელდეს კონკრეტულ გარემოებებზეც და შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდეს.

27. ამასთან, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სხვა ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველიც, კერძოდ, სსკ-ის 1424-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. აღნიშნული ნორმა ადგენს დროს, რომლის განმავლობაშიც მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი. სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებები (სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა და მართვა, განცხადების შეტანა სანოტარო ორგანოში) შესრულებული უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში. დადგენილი ვადის გაშვების შემთხვევაში მემკვიდრე, როგორც წესი, კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას. მხოლოდ საპატიო მიზეზების არსებობისას სასამართლოს შეუძლია გააგრძელოს სამკვიდროს მიღების ვადა. კერძოდ, სსკ-ის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე. გაშვებული ვადის საპატიოდ ან არასაპატიოდ მიჩნევა სასამართლოს შეხედულებით წყდება და იგი უნდა ემყარებოდეს საქმის იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოს ხდიან, რომ მემკვიდრეს, ობიექტური მიზეზების გამო, არ შეეძლო ფაქტობრივად დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას ან მიემართა სანოტარო ორგანოსთვის.

28. სააპელაციო პალატამ მიუთითა ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარებაზე, რომლის მიხედვით, ,,ნორმაში (სკ-ის 1426 მუხლი) მითითებული დათქმა საპატიო მიზეზის თაობაზე წარმოადგენს შეფასების საკითხს და მოსარჩელის ვალდებულებაა, მიუთითოს იმგვარ სარწმუნო გარემოებებზე, რომელთა ანალიზითაც სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ მემკვიდრეს არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა, დადგენილ ვადაში მიემართა ნოტარიუსისათვის ან უშუალოდ დაუფლებოდა სამკვიდროს, რამდენადაც სამკვიდროს მიღება, იურიდიული თვალსაზრისით, წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენას და სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად მხოლოდ ნების არსებობა არ არის საკმარისი, რამდენადაც ნება შინაგანი, სუბიექტური კომპონენტია და იურიდიული ძალის მატარებელი მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, რაც დასრულდება მისი ობიექტურად შეცნობადად გამოხატვის პროცესი“ (საქმე Nას-421-398-2014 (b)).

29. პალატამ მიუთითა, რომ სსკ-ის 1423-ე მუხლზე და განმარტა, რომ მითითებული ნორმა ითვალისწინებს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებას როგორც პირადად, ისე წარმომადგენლის მეშვეობით. სსსკ-ის 96.1 ნაწილის თანახმად, წარმომადგენლის უფლებამოსილება უნდა ჩამოყალიბდეს კანონის შესაბამისად გაცემულ და გაფორმებულ მინდობილობაში. მოქალაქის მიერ გაცემული მინდობილობა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით ან იმ ორგანიზაციის მიერ, სადაც მარწმუნებელი მუშაობს ან სწავლობს, იმ სტაციონარული სამკურნალო დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ, სადაც მოქალაქე სამკურნალოდ იმყოფება, შესაბამისი სამხედრო ნაწილის მიერ, თუ მინდობილობა სამხედრო მოსამსახურემ გასცა. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პირის მიერ გაცემულ მინდობილობას ამოწმებს ამ დაწესებულების დირექტორი.

30. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2013 წლის 06 იანვარს, მოსარჩელე პატიმრობაში იმყოფებოდა 2013 წლის 09 იანვრიდან 2014 წლის 30 იანვრამდე. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ განცხადებით ნოტარიუსს მიმართა 2014 წლის 10 აპრილს. საქმის მასალებით ასევე დადგენილია, რომ მოსარჩელემ პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში ადვოკატის დახმარებით, 2013 წლის 28 იანვარს, ანუ დაპატიმრებიდან 20 დღეში, განაახლა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე და N5 ქალთა პატიმრობის, სანახევროდ ღია და დახურული თავისუფლების აღკვეთის შერეული ტიპის დაწესებულებაში სანოტარო წესით დადასტურებული მინდობილობის საფუძველზე გაასხვისა მისი კუთვნილი უძრავი ნივთი. ამდენად, პატიმრობის მიუხედავად, მას ჰქონდა შესაძლებლობა ადვოკატის მეშვეობით მიემართა განცხადებით ნოტარიუსისათვის (სსკ-ის 1423-ე მუხლი). პალატამ ასევე მიუთითა, რომ პატიმრობის შესახებ კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, შეუზღუდავი რაოდენობით გაგზავნოს და მიიღოს წერილები საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, გარდა ამ კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევისა. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებულ ბრალდებულებს/მსჯავრდებულებს შორის მიმოწერა აკრძალულია. ბრალდებულის/მსჯავრდებულის სახელზე შემოსული წერილის მისთვის ჩაბარებას, აგრეთვე ბრალდებულის/მსჯავრდებულის წერილის ადრესატისთვის გაგზავნას უზრუნველყოფს პენიტენციური დაწესებულება. პირადი ხასიათის კორესპონდენცია ადრესატს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ხარჯით ეგზავნება. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა ორი შესაძლებლობა მემკვიდრეობის მისაღებად, კერძოდ, ადვოკატის/წარმომადგენლის დახმარებით, რომლის მომსახურებითაც ის სარგებლობდა პატიმრობის განმავლობაში და ასევე, უშუალოდ, პენიტენციალური დაწესებულების დახმარებით, ნოტარიუსისათვის განცხადების გაგზავნის გზით. არცერთი შესაძლებლობა მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა გამოყენებული. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მივიდა დასკვნამდე, რომ პენიტენციალურ დაწესებულებაში ყოფნის ფაქტი ვერ იქნება მიჩნეული სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიოდ გაშვების საფუძვლად.

31. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარმოადგინა მოსარჩელემ.

32. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებსა და მოსაზრებებს:

33. სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სსკ-ის 1310–ე მუხლი. პალატამ აგრეთვე გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებისას გამოიყენა ანალოგიის პრინციპი მემკვიდრეობითი სამართლის კონკრეტული საკითხის გადაწყვეტისას გამოიყენა ვალდებულებითი სამართლის, კერძოდ, ჩუქების მომწესრიგებელი ნორმების შედარებითი ანალიზი. არასწორად გამოიყენა ჩუქების მომწესრიგებელი ნორმები. მემკვიდრეობის ჩამორთმევა ხდება სსკ-ის 1310–ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნულ ნორმაში ჩამოთვლილია ის საფუძვლები, რაც დაინტერესებული პირის მიერ სარჩელის აღძვრის შემთხვვაში სასამართლოს მიერ დადასტურებული უნდა იქნეს. პალატამ ზოგად შეხედულებებზე და არა კანონზე დაყრდნობით ბუნებითი სამართლის მოშველიებით შეაფასა და არასწორად განმარტა სსკ-ის 1310–ე მუხლის დანაწესი. სააპელაციო პალატამ აგრეთვე დაარღვია ხელისუფლების დანაწილების პრინციპი და სამართალშემოქმედებითი საქმიანობა განახორციელა. მოსამართლეს ეკრძალებოდა „ბუნებითი სამართლის მოძღვრების გამოყენება, რომელიც სამართლის წყაროდ იმ სამართლებრივ დებულებებს მიიჩნევს, რომელიც გამომდინარეობს ადამიანის ბუნებიდან და გონებრივად შეცნობადია. ასეთი დებულებების ქმედითობა დამოკიდებული არ არის იმაზე, განხორციელებულია იგი თუ არა სამართლებრივი აქტის საფუძველზე. მოსამართლე ექვემდებარება მხოლოდ კანონს. სამოსამართლო სამართალი არის არა სამართლის წყარო, არამედ სამართლის შემეცნების წყარო. აგრეთვე, პალატამ თავისი პოზიციიის დასამტკიცებლად მოიშველია გერმანიის სასამართლო პრაქტიკა, რომელიც ეხება სისხლის სამართლის სფეროს. რა საფუძველი აქვს სააპელაციო პალატას გერმანიიის სასამართლოს სისხლის სამართლის სასამართლო პრაქტიკაზე აპელირებით დაასაბუთოს საქართველოს სამოქალაქო სამართალწარმოების საქმეზე გადაწყვეტილება სრულიად გაუგებარია და სცდება ყველანაირ სამართლებრივ სტანდარტს. სისხლის სამართლის სამართალწარმოებისას მოსარჩელემ განმარტა მიზეზი იმის შესახებ, რომ ვერ განაცხადა მომხდარი დანაშაულის შესახებ: ბრალდებული მას დაემუქრა სიცოცხლის მოსპობით. მას არ გაუნადგურებია მის სახლში არსებული მკვლელობის მტკიცებულებები, რომელიც პოლიციამ ამოიღო, როდესაც ისინი სახლში მივიდნენ, მათ მოსარჩელემ გადასცა მის სახლში არსებული დანაშაულის იარაღი და განუცხადა მომხდარის შესახებ. ამ დროს, ბრალდებული ჯერ კიდევ არ იყო დაკავებული და იძებნებოდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა პარალელზე ანდერძის გაყალბებას ან განადგურებას და დანაშაულის დაფარვას შორის. ანდერძის გაყალბების ან განადგურების მიზანი პირდაპირ კავშირშია პირის ნება–სურვილთან მიიღოს მემკვიდრეობა ან ხელი შეუშალოს სხვა მემკვიდრეს, რათა გაზარდოს მისაღები წილი სამკვიდროდან. ხოლო დანაშაულის დაფარვა სამკვიდროს მიღებასთან არანაირ კავშირში არ არის ვინაიდან იგი ხორციელდება წინასწარ შეუპირებლად, პროკურატურა მოსარჩელეს ბრალს სდებდა მკვლელობის თანამონაწილეობაში, რაც არ გაიზიარა სისხლის სამართლის სასამართლომ და მოსარჩელე სრულად გაამართლა წარდგენილ ბრალდებაში. აღნიშნული განაჩენი კანონიერ ძალაშია.

34. პალატამ არ მისცა შეფასება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ ნოტარიუსმა წერილობით დაადასტურა მოპასუხის მხრიდან მისი როგორც მემკვიდრის არსებობის დამალვა.

35. პალატამ თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითა სსსკ-ის 1423–ე, 1424–ე, 1426–ე მუხლებზე. მოიყვანა ციტირება უზენაესი სასამართლოს მიერ ერთერთ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებიდან და არასწორი შეფასება მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს.

36. სასჯელის მოხდისაგან გათავისუფლების შემდეგ მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ 2014 წლის 30 იანვარს მოპასუხეს მიუმართავს თელავის სანოტაო ბიუროს ნოტარიუსისათვის სამკვიდრო ქონების მიღების მოთხოვნით. მან ნოტარიუსს დაუმალა პირველი რიგის მემკვიდრის არსებობა. მისთვის ცნობილი იყო მამკვიდრებლის სურვილი ანდერძით მთელი სამკვიდრო ქონების მოსარჩელისათვის დატოვების შესახებ. ანდერძი შედგენილია 1994 წლის 26 მარტს. საანდერძო განკარგულების თანახმად კი, მთელი ქონება ერგო მოსარჩელეს.

37. პალატამ თავისი გადაწყვეტილებით საპატიოდ არ ჩათვალა ის გარემოება, რომ ობიექტურად სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში მოსარჩელე ვერ დაეუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას, ვინაიდან მოსარჩელე იმყოფებოდა პატიმრობაში. საააპელაციო პალატის დასაბუთება იმგვარია, რომ სსკ-ის 1423–ე მუხლის შესაბამისად მოსარჩელეს უნდა ემოქმედა პენიტენციურ დაწესებულებაში და წარმომადგენლის მეშვეობით უნდა მიმეღო მემკვიდრეობა სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში.

38. კასატორი აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1423–ე მუხლი ეხება მემკვიდროს უფლებას, რომელიც არის ალტერნატიული უფლება და შესაძლებლობა მემკვიდრემ წარმომადგენლის მეშვეობით მიიღოს სამკვიდრო ნებისმიერ დროს და ნებისმიერ ვითარებაში. აღნიშნული ნორმები არ წარმოადგენს სამკვიდროს მიღების ფაქტობრივად ხელშეშლის გამაბათილებელ სავალდებულო ნორმებს. მით უფრო, რომ იგივე კოლეგიას უკვე აქვს მსგავს შემთხვევაზე სხვაგვარი განმარტება გაკეთებული, სადაც არ გამოუყენებია აღნიშნული საკანონმდებო ნორმები. ამდენად, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სსკ-ის 1426–ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესი.

39. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო 2017 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის სამართლებრივი საფუძლით [დისპოზიცია: საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია თუ საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას].

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

41. საკასაციო საჩივრით სადავოა, როგორც სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელებისა და მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ნაწილზე ანდერძისმიერ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობაზე უარის თქმის, აგრეთვე, მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობის მართლზომიერება (სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის წარმატებულობა. იხ., ამ განჩინების პპ: 9-13, 14 15, 16).

42. საკასაციო საჩივრის საფუძვლების (კასაციის მიზეზების) კვლევისათვის, უპირველესად, უნდა აღინიშნოს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომელთა მიმართ კასატორს საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია და ამდენად, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალის მქონეა [სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილი].

43. 2013 წლის 06 იანვარს გარდაცვლილ მამაკვიდრებელს დარჩა ორი პირველი რიგის მემკვიდრე, შვილები: მოსარჩელე და მოპასუხე.

44. თელავის რაიონული სასამართლოს 2013 წლის 02 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით (იხ., ამ განჩინების პპ: 2, 3) დადგენილია, რომ ბრალდებული მამკვიდრებლის განზრახ მკველობის ბრალდებით ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 108-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში, რაც გამოიხატა შემდეგში: 2012 წლის სექტემბერის თვის ბოლოდან იგი არარეგისტირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოსარჩელესთან. თანაცხოვრების დაწყების შემდეგ, მან გაიცნო მოსარჩელის მამა - მამკვიდრებელი, რომელსაც ბრალდებულმა უთხრა, რომ არ ჰყავდა ნათესავები - მშობლები და ცოლ-შვილი. მამკვიდრებელმა აღნიშნული საეჭვოდ მიიღო და აითვალწუნა იგი, რამაც მათ შორის ურთიერთობა დაძაბა. ამით განაწყენებულმა ბრალდებულმა, შურისძიების მოტივით, განიზრახა მოეკლა მამკვიდრებელი.

45. ამავე განაჩენის შესაბამისად, მოსარჩელე ცნობილი იქნა დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 177-ე მუხლის მეორე ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით და 375-ე მუხლით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენაში. მოსარჩელემ ჩაიდინა ქურდობა, ე.ი. სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, რაც გამოხატა შემდეგში: ფარულად დაეუფლა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა მამკვიდრებლის მეუღლის (მისი მამის მეუღლის) კუთვნილი ოქროს ნივთები, რითაც დაზარალებულს მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი.

46. ამავე განაჩენის შესაბამისად, მოსარჩელემ ჩაიდინა დანაშაულის დაფარვა, კერძოდ, 2013 წლის 06 იანვარს ბრალდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული - განზრახ მოკლა მამკვიდრებელი. აღნიშნული გარემოება მკვლელობის ჩადენისთანავე ცნობილი გახდა მოსარჩელისათვის. იგი ვალდებული იყო რა, რომ ბრალდებულის მიერ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენის თაობაზე ეცნობებინა სამართალდამცავი ორგანოებისათვის და ამის საშუალებაც ჰქონდა, დაფარა ბრალდებულის მიერ ჩადენილი განზრახი მკვლელობა და არ აცნობა სამართალდამცავ ორგანოებს. მომხდარის შესახებ მან პოლიციას განუცხადა მას შემდეგ, რაც ისინი მივიდნენ მის ბინაში.

47. მოსარჩელე პირობით ვადამდე გათავისუფლდა თავისუფლების აღკვეთის დაწესებულებიდან საქართველოს სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის სამინისტროს აღმოსავლეთ საქართველოს ადგილობრივი საბჭოს 2014 წლის 30 იანვრის №02/14-№02/14-0006 გადაწყვეტილებით.

48. მამკვიდრებელმა 1994 წლის 26 მარტს შეადგინა ანდერძი. საანდერძო განკარგულების თანახმად, იგი თავის შვილს - მოსარჩელეს უნადერძებდა მთელ თავის ქონებას, რომელიც მისი გარდაცვალების დღისთვის აღმოჩნდებოდა მის კუთვნილებაში.

49. 2014 წლის 30 იანვარს მოსარჩელის ძმამ - მოპასუხემ მიმართა თელავის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსს მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონების მიღების მოთხოვნით. 2014 წლის 30 იანვარს თელავის სანოტარო ბიუროს ნოტარიუსმა გასცა სამემკვიდრეო მოწმობა, რომლის თანახმად მოპასუხემ, როგორც აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის კანონისმიერმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, საკუთრებაში მიიღო მამკვიდრებლის კუთვნილი უძრავი ქონება: მდებარე ქ. თბილისი, ქ. წ-–ის ქ. №67, ბ. №13-ში (შემდეგში: სადავო უძრავი ქონება), რომელიც 2014 წლის 03 თებერვალს საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოპასუხის სახელზე.

50. დადგენილია, რომ 2014 წლის 26 თებერვალს დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე სადავო უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში აღირიცხა მოპასუხის სიმამრის - ზ- ქ–ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) სახელზე საკუთრების უფლებით.

51. 2014 წლის 30 იანვარს გაცემული სამკვიდროს მოწმობის საფუძველზე - მოპასუხის სახელზე აღირიცხა ა/მანქანა ,,ო --ა” ვინ კოდი WOL0-- (შემდეგში: სადავო მოძრავი ქონება), რომელიც 2010 წლის 21 ივლისიდან 2014 წლის 26 თებერვლამდე რეგისტრირებული იყო მამკვიდრებლის სახელზე.

52. 2014 წლის 10 აპრილს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე (რომელსაც ანდერძი ჰქონდა დაწერილი მოსარჩელის სასარგებლოდ). მოსარჩელემ განცხადებაში აღნიშნა, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 06.01.2013 წელს, ხოლო 09.01.2013 წელს იგი დააკავეს განზრახ მკვლელობაში თანამზრახველობისათვის და თელავის რაიონულმა სასამართლომ გაამართლა 02.10.2013 წელს. განმცხადებელს უარი ეთქვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე.

53. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრით სადავოა ზემოთდადგენილ და საკასაციო პალატისათვის სავალდებულო ძალის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა სამართლებრივი შეფასება.

54. სამართლის ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზიის (შედავება) კვლევის მიზნით, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ისინი პირობითად უნდა დაიყოს ორი მიმართულებით: პირველი პრეტენზია, რომელიც შეეხება უღირს მემკვიდრედ მოსარჩელის ცნობას და მაშასადამე, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა კვალიფიკაციას სსკ-ის 1310-ე, 1311-ე და 529.1 მუხლების ნორმატიული დანაწესის განმარტების გზით. მეორე პრეტენზია, რომელიც შეეხება სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის არასაპატიოდ გაშვებასა და ამ ვადის გაგრძელების უარყოფას სსკ-ის 1423-ე, 14424-ე და 1426-ე მუხლების საფუძველზე.

55. საკასაციო საჩივარი პირველი პრეტენზიის ნაწილში, კასატორის მიერ დასაბუთებულია სააპელაციო პალატის მიერ სსკ-ის 1310-ე, 1311-ე და 529.1 მუხლების არასწორი განმარტებისა და გამოყენების კუთხით. კასატორი მიიჩნევს, რომ სსკ-ის 1310-ე, 1311-ე მუხლები აწესრიგებენ სამემკვიდრეო ურთიერთობებს და მათი, გამოყენება სახელშეკრულებო ურთიერთობების, საკუთრივ, ჩუქების გაუქმების მომწესრიგებელ 529.1 მუხლთან ერთად იმ მიზნით, რომ 529.1 მუხლის წინაპირობები მიჩნეული იქნეს 1311-ე მუხლის წინაპირობებად მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობისათვის, უმართებულოა (იხ., ამ განჩინების პ -33).

56. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ ნაწილში, კასატორმა წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება), რაც სააპელაციო პალატის მიერ სამართლის ნორმათა არასწორ განმარტებასა და დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა არასწორ სუბსუმირებაში გამოიხატა.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს სასამართლოს, როგორც სამართლის შემფარდებელი ორგანოს უპირველეს ამოცანაზე დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მხარე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომელთა შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით. ამ თვალსაზრისით, სასამართლომ უნდა დაადგინოს ნორმაში მოყვანილი აბსტარქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი შემადგენლობის არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

58. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობის ნაწილში, დაეფუძნა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ იმგვარ ფაქტობრივ გარემოებებს, როგორიცაა: მოსარჩელის მიერ მშობლის - მამის წინაშე ჩადენილი გაუმართლებელი საქციელი, კერძოდ, სასტიკად მოკლული მამის ხსოვნისადმი სრული უპატივცემულობა. სააპელაციო პალატის მოსარებით, ასეთ ვითარებაში, შვილის სრულიად ბუნებრივი ქცევა უნდა ყოფილიყო იმგვარი მოქმედება, რაც მამის მოკვლის გამო მართლმსაჯულების აღსრულებას - მკვლელის დასჯას - შეუწყობდა ხელს და არა - პირიქით. ხოლო, მოსარჩელის დასაჯა სისხლის სამართლის წესით არ იყო სამოქალაქო კუთხით მისი ამორალური ქმედების შეფასების საპირწონე და იმის წინაპირობა, რომ სასტიკად მოკლული მამის ქონება, მკვლელისთვის ხელის დაფარების, მისი არგათქმის პირობებში, მიეღო ამ უკანსკნელს.

59. ამ გარემოებების სამართლებრივი შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სსკ-ის 1310-ე მუხლის ნორმის დისპოზიცია, რომელიც ადგენს უღირს მემკვიდრედ ცნობის წინაპირობებს იმავდროულად, იძლევა მისი ფართოდ განმარტების შესაძლებლობასაც, სახელდობრ, თუკი მითითებული ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი ვრცელდებოდა უფრო მსუბუქ შემადგენლობაზე, მით უფრო, შესაბამისი შედეგი უნდა დადგეს იმ ვითარებაშიც, როდესაც სახეზე უფრო მძიმე შემთხვევა, როგორიცაა განზრახ მძიმე დანაშაულის ჩადენა - მშობლის მიმართ ჩადენილი განზრახ მკვლელობის დაფარვა. ის, ვინც არ გაამართლებს მშობლის მოლოდინს კეთილსინდისიერ ქცევასთან დაკავშირებით, კარგავს მშობლისაგან ქონებრივი სიკეთით მიღების შესაძლებლობას.

60. მოცემულ საქმეზე, სააპელაციო სასამართლომ დარღვეულად მიიჩნია მშობელთან მიმართებით შვილის კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტი, რაც მამკვიდრებლის ქონების საკუთრებაში მიღებისა და ამ სიკეთით სარგებლობის უფლების ჩამორთმევის შედეგს განაპირობებდა.

61. იმავდროულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ჩუქების სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელ 529.1 მუხლზე, რომელიც მოიცავს გამჩუქებლის შესაძლებლობას, მის მიერ შეცილებულ იქნეს ხელშეკრულება და მისი შედეგები ისეთი სპეციფიკური საფუძვლებით, როგორიცაა დასაჩუქრებულის მხრიდან დიდი უმადურობის გამოჩენა ან მძიმე შეურაცხყოფის მიყენება. კეთილსინდისიერი ქცევის მოვალეობის დარღვევისას კი ადგენს სანქციებს, როგორიცაა სამემკვიდრეო სამართალში - მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევა, ჩუქების სამართლებრივ ურთიერთობაში - ნაჩუქარის ქონების დაბრუნება.

62. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 1310-ე და 529.1 ნორმის ანალიგიის პრინციპით გავრცელებას მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (ამ განჩინების პ - 58) მიმართ, იმგვარად, რომ განხორციელებულად იქნეს მიჩნეული სსკ-ის 1310-ე მუხლის წინაპირობები მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობის იურიდიული შედეგის დადგომისათვის. მით უფრო, სააპელაციო სასამართლოს იმ მოსაზრებზე დაყრდნობით, რომ თუკი სსკ-ის 1310-ე მუხლის სამართლებრივი შედეგი პირის უღირს მემკვიდრედ ცნობის თაობაზე ვრცელდება კანონით მოწესრიგებულ უფრო მსუბუქ შემადგენლობაზე, როგორიცაა მაგალითად, მამკვიდრებლის ნების თავისუფლებაზე არაკეთილსინდისიერი ზეგავლენა და ანდერძში გამოხატული უკანასკნელი ნების დარღვევა [დისპოზიცია: „არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრე არ შეიძლება იყოს პირი, რომელიც განზრახ ხელს უშლიდა მამკვიდრებელს მისი უკანასკნელი ნების განხორციელებაში და ამით ხელს უწყობდა თავისი ან მისი ახლობელი პირების მოწვევას მემკვიდრეებად ან სამკვიდროში მათი წილის გაზრდას, ანდა ჩაიდინა განზრახი დანაშაული ან სხვა ამორალური საქციელი მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნებასურვილის საწინააღმდეგოდ, თუ ეს გარემოებანი დადასტურებული იქნება სასამართლოს მიერ (უღირსი მემკვიდრე)“], მითუმეტეს, უნდა გავრცელდეს კანონით მოუწესრიგებელ, საქმის უფრო მძიმე შემადგენლობაზე, რომელიცა ასახულია ამ განჩინების პ - 58-ში, რომელზეც კანონის კონკრეტული მიზანი უფრო დიდი მასშტაბით ვრცელდება.

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ უღირს მემკვიდრედ ცნობის წინაპირობებს აწესრიგებს სსკ-ის 1310-ე მუხლი. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესში საუბარია მემკვიდრის მიერ ჩადენილ სხვადასხვა მოქმედებებზე, რომლებმაც სამემკვიდრეო შეღავათები და უპირატესობები შექმნა თავისთვის. ასეთი ქმედებებია, მამკვიდრებლისთვის უკანასკნელი ნების განხორციელებაში ხელისშეშლა, განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენა მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული უკანასკნელი ნებასურვილის საწინააღმდეგოდ. ყველა შემთხვევაში, ქმედების განმახორციელებელი სუბიექტის ქმედება უნდა იყოს განზრახ ბრალეული, ხოლო თუ პირი გაუფრთხილებელი მოქმედებით აღწევს აღნიშნულ შედეგებს, მას არ შეიძლება ჩამოერთვას მემკვიდრეობა და უღირს მემკვიდრედაც არ შეიძლება მისი აღიარება (შდრ: საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი. რ. შენგელია, ე. შენგელია. 2015. 321). ნორმის მეორე ნახევარი კი, მოანდერძის მიერ ანდერძში გამოთქმული ნება-სურვილის საწინააღმდეგოდ განზრახი დანაშაულის ან სხვა ამორალური საქციელის ჩადენას ეხება. ასეთ შემთხვევაში, პირი შეიძლება უშუალოდ თავის სასარგებლოდ არ მოქმედებდეს, მაგრამ ხელს უშლიდეს მამკვიდრებელს თავისი უკანასკნელი სურვილის განხორციელებაში. საუბარია რომის სამართლის პრინციპზე expceptio doli specialiis, რომელიც ანგლოამერიკულ სამართალში ეფუძნება unclean hands-ის შეცილებას (არასუფთა ხელები) (შდრ: Palandt/Heinrichs, BGB, 2003, 63. Auflage, §242 BGB, RdNr. 42-45). რაც შეეხება ნორმის წინაპირობების დადასტურების მტკიცების სტანდარტს, ამგვარი ქმედება დადასტურებული უნდა იყოს სასამართლოს მიერ. ქმედებების დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაში, პირს აეკრძალება ქონებრივი სარგებლის მიღება მამკვიდრებლისაგან (სამკვიდროს მიღება).

64. ყოველ შემთხვევაში, სსკ-ის 1310-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის ნების თავისუფლებაზე არაკეთილსინდისიერ ზეგავლენასა და ანდერძში გამოხატული უკანასკნელი ნების დარღვევას, მოქმედი პირის უღირს მემკვიდრედ ცნობამდე მივყავართ [აღიარებითი სარჩელის წარმატებულობა - სსსკ-ის 180-ე და სსკ-ის 1310-ე მუხლები].

65. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ იძლევა იმის დასკვნის სამართლებრივ საფუძველს, რომ განხორციელებულად იქნეს მიჩნეული სსკ-ის 1310-ე მუხლის წინაპირობები. ნიშანდობლივია ისიც, რომ აღნიშნულ დასკვნას სააპელაციო სასამართლოც იზიარებს, თუმცა, იქვე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული არაკეთილსინდისიერი და გაუმართლებელი ქმედება (ამ განჩინების პ- 58), უნდა დაედოს საფუძვლად სსკ-ის 1310-ე მუხლის ანალოგიის წესით გამოყენებას შეგებებული სარჩელის წარმატებულობისათვის სსკ-ის 529.1 მუხლთან ერთობლივ კავშირში (ამ განჩინების პ - 62). აღნიშნულს საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მოიხმობს იურიდიულ ლიტერატურაში გამოთქმულ მოსაზრებებს, რომლის მიხედვით სსკ-ის 1310-ე მუხლის თანახმად, მამკვიდრებლის ნების თავისუფლებაზე არაკეთილსინდისიერ ზეგავლენასა და ანდერძში გამოხატული უკანასკნელი ნების დარღვევას მოქმედი პირის უღირს მემკვიდრედ ცნობამდე მივყავართ. ასეთივე იურიდიული შედეგი უნდა გავრცელდეს იმ შემთხვევაზეც, როდესაც მემკვიდრე სიცოცხლეს მოუსპობს მამკვიდრებელს. ვინაიდან, მეორე შემთხვევაში (მამკვიდრებლის მკვლელობა), ბევრად უფრო მძიმეა სსკ-ის 1310-ე მუხლის შემადგენლობასთან შედარებით (შდრ: უღირს მემკვიდრედ ცნობა და სავალდებულო წილის მიღების უფლების ჩამორთმევა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით (ჰაინ ბიოლინგი. ბრემენის მიწის სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის თავმჯდო----ე. ქართული სამართლის მიმოხილვა 6/2003-4, 516). განსახილველ საქმეზე კი, დადგენილია, რომ მოსარჩელე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა პალატის 2014 წლის 21 თებერვლის განაჩენით სახელმწიფო ბრალმდებლის სააპელაციო საჩივარი მსჯავრდებულის/მოსარჩელის მიმართ, მკვლელობის წაქეზების ნაწილში გამამტყუნებელი განაჩენის დადგენის შესახებ არ დაკმაყოფილდა (ამ განჩინების პ - 3). აქედან გამომდინარე, იურიდიულ ლიტერატურაში არსებული სსკ-ის 1310-ე მუხლის უფრო მძიმე დანაშაულის მიმართ გავრცელების შესაძლებლობა (თუნდაც, თეორიული) სახეზე არ არის (შდრ: არგუმენტაცია მცირედან დიდზე: argumentum a minore ad maius; შდრ: Rüthers, Rechtstheorie, 1999, RdNr. 898 sowie Palandt/Heinrichs, BGB, 2003, Einleitung, RdNr. 43.).

66. სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მოყვანილი არგუმენტი კი, მოსარჩელის უღირს მემკვიდრედ ცნობის მიზნებისათვის სსკ-ის 1310-ე მუხლის ანალოგიით გამოყენებასთან მიმართებით, იურიდიული თვალსაზრისით საკმარისად დამაჯერებელი არ არის და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილ სამართლებრივ შედეგს არ ასაბუთებს. სააპელაციო პალატის ამ არგუმენტის დასაბუთება ვერც მოსამართლის, როგორც სამართალშემოქმედის როლის გაზრდის კვალობაზეა არგუმენტირებული. სააპელაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პოზიტიური სამართლის გვერდიგვერდ ბუნებითი სამართლის გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს ნებისმიერი ქცევა, რომელიც ლახავს ან არღვევს ადამიანის თანდაყოლილ ბუნებით უფლებება-მოვალეობებს და მორალურად გაუმართლებელ „დანაშაულად“ ითვლება (ამ განჩინების პ-24). სააპელაციო სასამართლოს მითითებულ მოსაზრებასთან მიმართებით ნიშანდობლივია აღნიშნოს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატის მიერ განხორცილებული მითითებები, რომელიც კანონის მართალია ფართო ინტერპრეტაციის, თუმცა იმავდროულად, სამართლებრივი ერთგვაროვნების მიზანს ემსახურება: „საკანონმდებლო მოწესრიგებას საფუძვლად უდევს კონკრეტული სოციალური პროცესების მართვის სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი ანუ, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნების მიღწევა. ასეთ შემთხვევაში, კანონმდებლს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილებები ერთის მხრივ, დასახული მიზნის მიღწევასთან, ხოლო მეორეს მხრივ, ამ მიზნის მისაღწევად გამოსაყენებელი სამართლებრივი საშუალებების მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებით. კანონის ინტერპრეტაცია უნდა ემსახურებოდეს ამ კანონის მიზანს. კანონის ცალკეული დებულებები გააზრებული უნდა იქნას სხვადასხვა დებულებათა ურთიერთდამოკიდებულებაში. კანონის ინტერპრეტაცია მთლიანობაში წარმოადგენს არგუმენტების შერჩევისა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს, რომელიც ხშირად სხვადასხვა, ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფ მიზნებზე არის ორიენტირებული. სამართლებრივი გადაწყვეტილებები დამოკიდებულია კონკრეტულ სიტუაციებზე, რადგან განსხვავებულ, თუნდაც ტიპიურ სიტუაციებში, მიზნები და მათთან დაკავშირებული ინტერესები სხვადასხვა მოცულობითა და კონსტელაციაში გარკვეულ როლს თამაშობენ. სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ყოველივე ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. სამართლის ფუნქცია, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს, არა მხოლოდ ინტერპრეტაციის გზით ხორციელდება, არამედ, ამავე დროს, წარმოადგენს კანონის გავრცობის საჭიროების შემოწმებას. გარდა ამისა, კანონის ინტერპრეტაცია უნდა იცავდეს „სამართლის ერთიანობის“ პრინციპს, ე.ი. ინტერპრეტაციის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება არ უნდა მოდიოდეს წინააღმდეგობაში სამართლის სხვა ნორმებთან. სამართლის ნორმა ისე უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, რომ იგი ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე ლოგიკურად თავსებადი იყოს უფრო მაღალი ან იგივე რანგის ნორმათა კონტექსტში“ (რ. ციპელიუსი, იურიდიული მეთოდების მოძღვრება, 10-ე გადამუშავებული გამოცემა, GIZ 2009, 53) (იხ., სუსგ №ას-178-167-2017, 14 ივლისი, 2017 წელი).

67. საგულისხმოა, ბოლო წლებში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დამკვდრებული მიდგომა კანონის ერთგვაროვანი ინტერპრეტაციის აუცილებლობასთან მიმართებით. საქმეში Tudor Tudor v. Romania (Application no. 21911/03, 24 მარტი, 2009 წელი), რომელშიც მომჩივანმა სახელმწიფოსაგან შეიძინა მის მიერ დაქირავებული სახელმწიფოს საკუთრება, ხოლო მოგვიანებით, ამავე უძრავი ქონების (შენობა) ყოფილი მესაკუთრე ბუქარესტის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღდგენილი იქნა საკუთრების უფლებაში იმ შენობაზე, სადაც მომჩივანი ცხოვრობდა. რაიონული სასამართლოს ამ გადაწყვეტილების საფუძველზე მესაკუთრემ სარჩელი წარდაგინა ამავე შენობაში მცხოვრებ პირთა და იმავდროულად, მომჩივანის წინააღმდეგ. ბუქარესტის სააპელაციო სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ მესაკუთრის ტიტული გადასწონიდა მომჩივანის სახელშეკრულებო შენაძენს და მომჩივანს დაევალა უძრავი ქონების მესაკუთრისთვის გადაცემა, მაშინ როდესაც სააპელაციო სასამართლოს სხვა გადაწყვეტილებაში უპირატესობა მიანიჭა შემძენის „კეთისინდისიერებას“ მესაკუთრესთან მიმართებით. ამ საქმეში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა ეროვნული კანონმდებლობის განსაზღვრულობის პრინციპის დარღვევა. მითითებული გადაწყვეტილებიდან საგულისხმო განსახილველ საქმეზე სწორედ ის არის, რომ მასში ხაზი გაესვა პრეცედენტული სამართლის (case law) კონფლიქტს კანონის ნორმის განსაზღვრულობის (ინტერპრეტაცია) საკითხში (§ - 27) და ერთგვაროვანი პრაქტიკის შექმნის გზით მისი დაძლევის საჭიროებას, მანამ სანამ აღნიშნული კანონის დონეზე მოწესრიგდებოდა. კანონის ნორმის ასეთივე განსხვავებული ინტერპრეტაციის პრობლემა დადგა სხვა საქმეშიც ALBU AND OTHERS v. ROMANIA (Applications no. 34796/09), 10 მაისი, 2012 წელი) §§: 34 (III, IV), რომელშიც აღნიშნა, რომ სასამართლოს სამართლებრივი დასკვნები უნდა დაეფუძნოს სამართლის განსაზღვრულობის პრინციპს, რომელიც იმპლიმენტირებულია კონვენციის ყოველ მუხლში და ადგენს კანონისმიერი წესრიგის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ ასპექტს (მსგავს საკითხებზე აგრეთვე იხ., Iordan Iordanov and Others, §-47; Ştefănică and Others, §-31). ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს დიდმა პალატამ სხვა საქმეში აღნიშნა, რომ კონვენციის ხელშემკვრელი სახელმწიფოების სასამართლო სისტემებმა უნდა შექმნან მექანიზმი, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლებრივ განსაზღვრულობას (Nejdet Şahin and Perihan Şahin v. Turkey [GC] (Application no. 13279/05), 21 ოქტომბერი, 2011 წელი, §§59-96) და ხელს შეუწყობს ერთგვაროვანი პრაქტიკის დადგენას კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებისათვის (სამართლიანი სასამართლოს უფლება). საქმეში ALBU AND OTHERS v. ROMANIA (Applications no. 34796/09), 10 მაისი, 2012 წელი) § - 34 (V) სამართლებრივი განსაზღვრულობის პრინციპი, დასახელდა სამართლებრივი სტაბილურობის inter alia, გარანატად, რომელიც იმავდროულად, უზრუნველყოფს საზოგადოების ნდობას სასამართლოების მიმართ. სასამართლო გადაწყვეტილებათა კონფლიქტი არაერთგვაროვნების კონტექსტში კი, პირიქით საზოგადოების ნდობის ხარისხს ამცირებს სასამართლოს მიმართ, მაშინ როდესაც ამგვარი ნდობა წარმოსდგენა სამართლებრივი სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენტად.

68. მოცემულ შემთხვევაში კი, სსკ-ის 1310-ე მუხლის ნორმატიული განმარტება, თუნდაც, მოსამართლის უფრო თავისუფალი სამართალშემოქმედების ფონზე, ვერ დაასაბუთებს მის იმგვარად ინტერპრეტირების გამართლებას და შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ მისი დიპოზიციის გავრცელებას, როდესაც მოსარჩელის მხრიდან მკვლელობის წაქეზების ნაწილში, პროკურორის ბრალდება უარყოფილია კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით (იხ., ამ განჩინების პ-3). კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადასტურებულია მხოლოდ მოსარჩელის მიერ ჩადენილი ქურდობა, ესე იგი, სხვისი მოძრავი ნივთის ფარული დაუფლება მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია. მის მიერ ჩადენილი ქმედება გამოხატა შემდეგში: ფარულად დაეუფლა და მართლსაწინააღმდეგოდ მიისაკუთრა მამკვიდრებლის მეუღლის კუთვნილი ოქროს ნივთები, რითაც დაზარალებულს მიაყენა მნიშვნელოვანი ზიანი. ამავე განაჩენით დადასტურებულია მოსარჩელის მიერ ჩადენილი დანაშაულის დაფარვა, კერძოდ, 2013 წლის 06 იანვარს ბრალდებულმა ჩაიდინა განსაკუთრებით მძიმე დანაშაული - განზრახ მოკლა მამკვიდრებელი. აღნიშნული გარემოება მკვლელობის ჩადენისთანავე ცნობილი გახდა მოსარჩელისათვის. იგი ვალდებული იყო რა, რომ ბრალდებულის მიერ განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის ჩადენის თაობაზე ეცნობებინა სამართალდამცავი ორგანოებისათვის და ამის საშუალებაც ჰქონდა, დაფარა ბრალდებულის მიერ ჩადენილი განზრახი მკვლელობა და არ აცნობა სამართალდამცავ ორგანოებს. მომხდარის შესახებ მან პოლიციას განუცხადა მას შემდეგ, რაც ისინი მივიდნენ მის ბინაში (ამ განჩინების პ- 2). დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები კი, თუნდაც მისი გასაკიცხაობის არსებობის პირობებში, არ ამართლებს მის მიჩნევას სსკ-ის 1310-ე მუხლის გამოყენების წინაპირობებად. მით უმეტეს, სსკ-ის 1310-ე მუხლის მიხედვით სარჩელის აღძვრა უღირს მემკვიდრედ ცნობასთან დაკავშირებით მიზანშეწონილია მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში (შდრ: უღირს მემკვიდრედ ცნობა და სავალდებულო წილის მიღების უფლების ჩამორთმევა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით. ჰაინ ბიოლინგი. ბრემენის მიწის სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის თავმჯდო----ე. ქართული სამართლის მიმოხილვა 6/2003-4, 522). ამ მოსაზრების, გასამყარებლად, არც სსკ-ის 529.1 მუხლით ხელმძღვანელობაა გამართლებული, ვინაიდან ეს უკანასკნელი ნორმა საერთოდ სხვა სამართლებრივ რეგულაციას შეეხება, მოქცეულია ჩუქების სახელშეკრულებო ურთიერთობების ნაწილში [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კერძო ნაწილი, სახელშეკრულებო სამართალი. 529-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიცია: ჩუქება შეიძლება გაუქმდეს, თუ დასაჩუქრებული მძიმე შეურაცხყოფას მიაყენებს ან დიდ უმადურობას გამოიჩენს მჩუქებლის ან მისი ახლო ნათესავის მიმართ], წარმოადგენს სპეციალური ურთიერთობის მარეგულირებელ დანაწესს, ხოლო სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმები (საგამონაკლისო ნორმები) არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ანალოგიით [სსკ-ის 5.3 მუხლი].

69. საკასაციო საჩივრით აგრეთვე, სადავოა სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელებისა და მამკვიდრებლის დანაშთი სამკვიდრო ქონების ნაწილზე ანდერძისმიერ მემკვიდრედ და მესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობაზე უარის თქმის შესახებ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება (სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფა და შეგებებული სარჩელის წარმატებულობა, იხ., ამ განჩინების პპ: 9-13, 14 15, 16), რომელ ნაწილშიც კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება) წარმოდგენილი არ აქვს, სახელდობრ, კასატორი ვერ ადასტურებს სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის არასაპატიოდ გაშვებასა და ამ ვადის გაგრძელების მართლზომიერი საფუძვლის არსებობას სსკ-ის 1423-ე, 14424-ე და 1426-ე მუხლების კონტექსტში (მეორე საკასაციო პრეტენზია).

70. საკასაციო პრეტენზიის მეორე ნაწილში, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 1424-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. აღნიშნული ნორმა ადგენს დროს, რომლის განმავლობაშიც მემკვიდრემ უნდა გამოთქვას სამკვიდროს მიღების სურვილი. სამკვიდროს მისაღებად საჭირო მოქმედებები (სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა და მართვა, განცხადების შეტანა სანოტარო ორგანოში) შესრულებული უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში. დადგენილი ვადის გაშვების შემთხვევაში მემკვიდრე, როგორც წესი, კარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას. მხოლოდ საპატიო მიზეზების არსებობისას სასამართლოს შეუძლია გააგრძელოს სამკვიდროს მიღების ვადა. კერძოდ, სსკ-ის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე.

71. ვინაიდან მოცემულ საქმეზე არ არსებობდა სსკ-ის 1426-ე მუხლის მეორე ნაწილის ბოლო წინადადების („ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე“) გამოყენების საფუძველი, რაც მოსარჩელეს მისცემდა საშუალებას, არ მიემართათ სასამართლოსათვის და ისე მიეღოთ სამკვიდრო, სარჩელის საფუძვლად მიეთითა სსკ-ის 1426-ე მუხლის ის დანაწესი, რომელიც ვადის გაშვების საპატოობის დადგენის შემთხვევაში, მისცემდა მემკვიდრეს სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობას.

72. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მაშინ, თუ უტყუარად დაადგენს ვადის გაშვების საპატიოობას. გაშვებული ვადის საპატიოდ ან არასაპატიოდ მიჩნევა სასამართლოს შეხედულებით წყდება და იგი უნდა ემყარებოდეს საქმის იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლებიც სარწმუნოს ხდიან, რომ მემკვიდრეს, ობიექტური მიზეზების გამო, არ შეეძლო ფაქტობრივად დაუფლებოდა სამკვიდრო ქონებას ან მიემართა სანოტარო ორგანოსთვის [სსსკ-ის 105-ე და 102-ე მუხლები]. ამ უკანასკნელის განსაზღვრის კრიტერიუმები ყოველი შემთხვევის თავისებურებითა და საქმის კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით უნდა დადგინდეს.

73. ერთ-ერთ საქმეში, რომელშიც სასამართლომ საპატიოდ მიიჩნია მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვება, კერძოდ, მეორე მოსარჩელის შემთხვევაში, მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის - სიბრმავის გათვალისწინებით, ხოლო პირველი მოსარჩელის შემთხვევაში, 20-- წლიდან დავის დაწყებამდე მისი საქართველოში არყოფნის მხედველობაში მიღებით, სადავო გახდა მოსარჩელეთა მიერ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიოობა იმ თვალსაზრისით, თუ რატომ არ გამოიყენეს მათ თავიანთი უფლება წარმომადგენლის მეშვეობით მიეღოთ სამკვიდრო კანონით დადგენილ ვადაში [სსკ-ის 1423-ე მუხლი]. ამ ვითარებაში, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ: „საპატიოობას ორი მნიშვნელოვანი საფუძველი შეიძლება გააჩნდეს: ა) თუ მემკვიდრემ არ იცოდა და არც შეიძლება ცოდნოდა სამკვიდროს გახსნის თაობაზე და ბ) თუ მემკვიდრემ ვადა გაუშვა ისეთი გარემოების გამო, რომელიც მას ობიექტურად არ აძლევდა საშუალებას, მიეღო სამკვიდრო დადგენილ ვადაში და მხოლოდ ამ დამაბრკოლებელი გარემოების აღმოფხვრის შემდეგ შეძლო მან სასამართლოსათვის მიმართვა (იხ., სუსგ №ას-655-621-2015, 15 დეკემბერი, 2015 წელი).

74. საყურადღებოა, საკასაციო პალატის სხვა მოსაზრებაც, რომლის მიხედვით „...სსკ-ი კანონი უშვებს სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენას სასამართლოს მიერ იმ შემთხვევაში, თუ სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზი საპატიოდ იქნება ცნობილი. საპატიოობის კრიტერიუმი, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეფასების საგანია და მასთან დაკავშირებული დასკვნა უნდა იყოს მოტივირებული თითოეული მემკვიდრის მართლზომიერი ინტერესის დაცვის აუცილებლობით, ვადის გაშვების სუბიექტური თუ ობიექტური მიზეზების გამოკვლევითა და იმგვარი მოსაზრებით, რომ ვადის გაშვება განპირობებულია არა სამკვიდროს მიღების ნების არარსებობით, არამედ ასეთი ნების სათანადო წესით გამოხატვის შეუძლებლობით“ (იხ., №ას-480-454-2012, 30 აპრილი 2012 წელი).

75. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილადაა მიჩნეული და კასატორს სადაოდ არ გაუხდია ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2013 წლის 06 იანვარს, მოსარჩელე პატიმრობაში იმყოფებოდა 2013 წლის 09 იანვრიდან 2014 წლის 30 იანვრამდე. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ განცხადებით ნოტარიუსს მიმართა 2014 წლის 10 აპრილს {სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

76. დადგენილია ისიც, რომ მოსარჩელემ პატიმრობაში ყოფნის პერიოდში ადვოკატის მეშვეობით, 2013 წლის 28 იანვარს, ანუ დაპატიმრებიდან 20 დღეში, განაახლა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთზე და N5 ქალთა პატიმრობის, სანახევროდ ღია და დახურული თავისუფლების აღკვეთის შერეული ტიპის დაწესებულებაში სანოტარო წესით დადასტურებული მინდობილობის საფუძველზე გაასხვისა მისი კუთვნილი უძრავი ნივთი.

77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 1423-ე მუხლი ითვალისწინებს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებას როგორც პირადად, ისე წარმომადგენლის მეშვეობით. სსსკ-ის 96.1 ნაწილის თანახმად, წარმომადგენლის უფლებამოსილება უნდა ჩამოყალიბდეს კანონის შესაბამისად გაცემულ და გაფორმებულ მინდობილობაში. მოქალაქის მიერ გაცემული მინდობილობა უნდა დამოწმდეს სანოტარო წესით ან იმ ორგანიზაციის მიერ, სადაც მარწმუნებელი მუშაობს ან სწავლობს, იმ სტაციონარული სამკურნალო დაწესებულების ადმინისტრაციის მიერ, სადაც მოქალაქე სამკურნალოდ იმყოფება, შესაბამისი სამხედრო ნაწილის მიერ, თუ მინდობილობა სამხედრო მოსამსახურემ გასცა. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებული პირის მიერ გაცემულ მინდობილობას ამოწმებს ამ დაწესებულების დირექტორი.

78. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მოხმობილ ნორმათა იურდიული კონსტრუქციები საკასაციო პალატას აძლევს იმის შეფასების საფუძველს, რომ პატიმრობის მიუხედავად, მოსარჩელეს ჰქონდა შესაძლებლობა წარმომადგენლის მეშვეობით მიემართა განცხადებით ნოტარიუსისათვის [სსკ-ის 1423-ე მუხლი].

79. ნიშანდობლივია ისიც, რომ პატიმრობის შესახებ კოდექსის მე-16 მუხლის თანახმად, ბრალდებულს/მსჯავრდებულს უფლება აქვს, შეუზღუდავი რაოდენობით გაგზავნოს და მიიღოს წერილები საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით, გარდა ამ კოდექსით გათვალისწინებული შემთხვევისა. პენიტენციურ დაწესებულებაში მოთავსებულ ბრალდებულებს/მსჯავრდებულებს შორის მიმოწერა აკრძალულია. ბრალდებულის/მსჯავრდებულის სახელზე შემოსული წერილის მისთვის ჩაბარებას, აგრეთვე, ბრალდებულის/მსჯავრდებულის წერილის ადრესატისთვის გაგზავნას უზრუნველყოფს პენიტენციური დაწესებულება. პირადი ხასიათის კორესპონდენცია ადრესატს ბრალდებულის/მსჯავრდებულის ხარჯით ეგზავნება.

80. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმასთან მიმართებით, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა ორი შესაძლებლობა მემკვიდრეობის მისაღებად, კერძოდ, ადვოკატის/წარმომადგენლის დახმარებით, რომლის მომსახურებითაც ის სარგებლობდა პატიმრობის განმავლობაში და ასევე, უშუალოდ, პენიტენციალური დაწესებულების დახმარებით, ნოტარიუსისათვის განცხადების გაგზავნის გზით.

81. არცერთი შესაძლებლობა მოსარჩელის მიერ არ ყოფილა გამოყენებული.

82. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის პრეტენზია პენიტენციალურ დაწესებულებაში ყოფნის გამო, სამკვიდროს მიღების ვადის საპატიოდ მიჩნევის თაობაზე, დაუსაბუთებელია და ამ თვალსარისით, დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია წარმოდგენილი არ არის.

83. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა (მოსარჩელემ) განსახილველ შემთხვევაში, ვერ შეძლო იმის დამტკიცება, რომ მის მიერ გაშვებული სამკვიდროს მიღების კანონით დადგენილი ვადის აღდგენის შესაძლებლობი არსებობდა, ამიტომაც ამ ნაწილში, საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებულია.

84. მიუხედავად იმისა, რომ კასატორის პრეტენზია სრულიად გაზიარებულია შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების უსაფუძვლობის ნაწილში, აღნიშნული შედეგობრივი თვალსაზრისით, გავლენას ვერ მოახდენს დავის გადაწყვეტის არსებით, იურიდიულ შედეგზე. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. აღნიშნული კი, სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების და საკასაციო საჩივრის (შესაბამისად, სარჩელის) დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ- სამართლებრივი საფუძველია.

85. საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 410-ე მუხლის „ გ“ ქვეპუნქტით და

გადაწყვიტა:

1. თ- ნ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება;

3 საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე