საქმე №ას-713-666-2017 13 ოქტომბერი, 2017 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ე. კ-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულო (მოპასუხე)
მესამე პირი _ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – სამართლებრივი ურთიერთობის აღიარება, ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. ე. კ-ამ (შემდგომში _ მოსარჩელე, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარე ან კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოსა (შემდგომში _ მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორის მოწინააღმდეგე მხარე) და მესამე პირის _ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს (შემდგომში _ მესამე პირი) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის დავალდებულება, 1992-2000 წლებში ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყ-ში არსებულ კომლად აღიაროს მოსარჩელე და აუნაზღაუროს ზიანი.
1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს დაუდგინდა ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყ-ში სამკვიდროს (მიწის ნაკვეთის) ფაქტობრივად ფლობის შესახებ იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, ვინაიდან ხობის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ორგანოების ბრალით მოსარჩელის, როგორც კომლის უკანასკნელი წევრისა და საკომლო მიწის ნაკვეთის შესახებ ინფორმაცია არ იძებნებოდა (გარდა ქ.ფოთის არქივის მიერ გაცემული ცნობისა (დათარიღებული 1975 წლით) კომლისა და მიწის ნაკვეთის შესახებ), ხოლო მიწის ნაკვეთი, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, არ გასხვისებულა, არც გადაფარვაშია და არც ვინმეს რაიმე პრეტენზია არ გააჩნია. გამომდინარე აქედან, მოსარჩელე ფაქტობრივად ამ მიწის ნაკვეთის მფლობელი და მოსარგებლეა. ამ უკანასკნელმა საჯარო რეესტრში ვერ დაარეგისტრირა აღნიშნული მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით, ვინაიდან საჯარო რეესტრმა მოითხოვა 1992-2000 წწ. საქართველოს რესპუბლიკაში მიწის რეფორმის პერიოდში კომლის უფლებრივი და ქონებრივი მდგომარეობის ამსახველი დოკუმენტი _ ინფორმაცია, რაც ხობის ადმინისტრაციული ორგანოების ბრალით არ იძებნება, გარდა 1975 წლის სოფელ ყ-ის საკომლო წიგნის მონაცემებისა და 2013 წლის 7 აგვისტოს ქ.ფოთის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებისა, რომელიც საჯარო რეესტრისათვის არ აღმოჩნდა საკმარისი 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლებით დარეგისტრირებისათვის. მითითებულ გარემოებებზე დაყრდნობით მოსარჩელემ მოითხოვა, ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ აღიაროს იგი სოფელ ყ-ში სრულუფლებიან კომლად 1992-2000წწ. სადავო მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი 45.15.21.1...) მდებარეობს მდინარე ხობის წყლისა და შავი ზღვის შესართავთან მდინარის მარჯვენა ნაპირზე. 1999 წლის 16 ნოემბრის მიღება-ჩაბარების აქტით შპს „ტ-ი 2000-ს“ გადაეცა მიწის ნაკვეთის ნაწილი _ 17,08 ჰა (მდებარე მდინარე ხობის წყლისა და შავი ზღვის შესართავთან მდინარის მარჯვენა ნაპირზე), რომელშიც მოჰყვა სადავო მიწის ნაკვეთიც _ 0,15 ჰა. შპს „ტ-ი 2000-მა“, ხოლო შემდეგ _ მისმა სამართალმემკვიდრემ, შპს „შ-მა“, მდინარე ხობის წყლისა და შავი ზღვის შესართავთან ნავთობ-ტანკერების შემოსვლის მიზნით, მდინარის კალაპოტი გააფართოვეს და დაიტბორა გადაცემული ნაკვეთი. 1999 წლის 23 დეკემბრის დათვალიერების აქტის თანახმად, სოფელ ყ-ში, მდინარე ხობის წყლის მარჯვენა ნაპირის დათვალიერებით აღმოჩნდა, ვითომდა გაურკვეველი მფლობელის ორი 1000-1000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი. ამავე აქტში მოხსენიებული პირები: ა. ა-ე და მ. ჯ-ი ე. კ-ას მეზობლები იყვნენ. ხობის ადგილობრივმა ადმინისტრაციამ, გაურკვეველი მიზეზების გამო, კანონდარღვევით გადასცა ნავთობტერმინალს მოსარჩელის საკომლო მიწის ნაკვეთი, რომელიც ხელოვნურად, საინჟინრო-ჰიდროლოგიური სამუშაოების მიმდინარეობის გამო, თითქმის დატბორილია.
2. მოპასუხის/მესამე პირის პოზიცია:
2.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი იმის თაობაზე, რომ 1979 წლის 12 თებერვალს გარდაცვლილი ა. ო-ოს სამკვიდრო მოსარჩელემ მიიღო ფაქტობრივი ფლობით, ასევე, ა. ო-ომ 1976 წლის 22 დეკემბერს გარდაცვლილი უ. ო-ოს სამკვიდრო მიიღო ფაქტობრივი ფლობით. აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ე. ო-ო დაქორწინდა 1980 წლის 28 ნოემბერს მ. კ-ასზე, რის შედეგად ის საცხოვრებლად გადავიდა ქ.ფოთში, რ-ას ქ#63/3-ში, მიიღო ქმრის გვარი და აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს ამჟამადაც. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილება წინამდებარე დავის გადაწყვეტისას ვერ იქნება პრეიუდიციული ძალის, რადგანაც იმ საქმეში არ მონაწილეობდა მოცემული დავის ყველა სუბიექტი, ამასთან, გასულია მისი აღსრულების კანონით დადგენილი ვადა. სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (ძველი რედაქცია) 128-ე მუხლის შესაბამისად, კომლის შრომისუნარიანი წევრი კარგავს უფლებას კომლის ქონებაზე, თუ მას სამი წლის განმავლობაში ზედიზედ არ ჰქონდა მონაწილეობა მიღებული კომლის საერთო მეურნეობის წარმოებაში. ე. კ-ა 1980 წლიდან საცხოვრებლად მუდმივად გადავიდა ქ.ფოთში, რ-ას ქ#63/3-ში თავის მეუღლესთან ერთად, შესაბამისად, მას რაიმე მონაწილეობა კომლის საერთო მეურნეობის წარმოებაში არ მიუღია. კომლში მისი რეგისტრაცია საქმის მასალებით არ დგინდება. მოსარჩელემ პირველად ფოთის საქალაქო სასამართლოს მიმართა 2013 წლის აგვისტოში, დაახლოებით 30 წლის შემდეგ. მოსარჩელის მიერ კომლის დატოვებას ადასტურებს ისიც, რომ სადავო ტერიტორია 1999 წლის 16 ნოემბრის მიღება-ჩაბარების აქტით გადაეცა შპს „ტ-ი 2000-ს“. მიღება-ჩაბარების აქტშიც მითითებულია, რომ ეს მიტოვებული ტერიტორიაა და რეალურად კომლი უკვე აღარ არსებობდა 1999 წლის მდგომარეობით. მოსარჩელე განმარტავს, რომ კომლად და კომლის წევრად აღიარების უფლება წარმოადგენს მის კანონიერ, პირად არაქონებრივ უფლებას და მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა თანახმად სამოქალაქო კოდექსისა. მართალია, პირად არაქონებრივ უფლებებზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადა, მაგრამ სასარჩელო მოთხოვნა არ მიეკუთვნება პირად არაქონებრივ უფლებებს, ხოლო სარჩელი აღძრულია ხანდაზმულობის საერთო ვადის დარღვევით (სკ-ის 128.3 მუხლი). გარდა ამისა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ახორციელებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, რაც მოპასუხეს ართმევს შესაძლებლობას, მიიღოს რაიმე გადაწყვეტილება კომლად აღიარების შესახებ.
2.2. მესამე პირის განმარტებით, მოსარჩელემ უფლების რეგისტრაციის შესახებ განაცხადი 2013 წელს წარადგინა. საქმის წარმოება შეჩერდა და მოთხოვნილ იქნა საკუთრებაზე უფლების დამდგენი დოკუმენტი. წარმოდგენილი მიწის ნაკვეთის აზომვითი ნახაზის მიხედვით, მომიჯნავე ნაკვეთის საზღვრებში იჭრებოდა აღნიშნული ნაკვეთი. განმცხადებელმა ვეღარ წარადგინა მოთხოვნილი დოკუმენტაცია და რეგისტრაცია შეწყდა. მოგვიანებით, 2013 წელსვე მან დამატებით წარადგინა ფოთის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სადაც სასამართლო ავალებდა საჯარო რეესტრს, დაერეგისტრირებინა აღნიშნულ ნაკვეთზე საკუთრების უფლება. აღნიშნული რეგისტრაციაც შეჩერდა იმის გამო, რომ არ იყო წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესვლის დამადასტურებელი დოკუმენტი, ხოლო შემდგომ შეწყდა რეგისტრაცია.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა, მოსარჩელე აღიაროს ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყ-ში არსებულ კომლად 1992-2000 წლებში.
4. აპელანტის მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
6. კასატორის მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა მისი გაუქმება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული დანაწესები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
1.2. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:
1.2.1. ხობის რაიონის სოფელ ყ-ში 1973-1975 წლებში არსებობდა ნ. ო-ოს კომლი, რომლის წევრიც იყო ე. ო-ო და იგი გათხოვდა, ე.ი კომლიდან ამოეწერა 1975 წელს;
1.2.2. კომლს ერიცხებოდა 1500 კვ.მ მიწის ნაკვეთი;
1.2.3. კომლში რეგისტრირებული იყო ა. ო-ო;
1.2.4. ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილებით დადგინდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტი იმის თაობაზე, რომ ე. კ-ამ მიიღო ა. ო-ოს სამკვიდრო, თავის მხრივ, ა. ო-ომ მიიღო უ. ო-ოსა და ნ. ო-ოს სამკვიდრო. ამის შემდგომ, ე. კ-ამ სარჩელით მიმართა ფოთის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა მისი კომლის მფლობელობაში შემავალ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების რეგისტრაცია. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და ეს გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში;
1.2.5. მოსარჩელის მოთხოვნა მიმართულია იმ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარებისაკენ, რომელიც, მისი აზრით, ეკუთვნოდა ჯერ ნ. ო-ოსა და შემდეგ ე.კ-ას კომლს. სწორედ ამიტომ მოითხოვს იგი 1992-2000 წლებში „კომლად“ აღიარებას, რაც ამ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღიარების/ზიანის ანაზღაურების საფუძველი შეიძლება გახდეს. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივნისის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებულია, რომ სადავო ქონებაზე მოსარჩელეს უფლება არ გააჩნია და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის შესაბამისად, ამ ფაქტს სხვა დავის ფარგლებში მოსარჩელე სადავოდ ვეღარ გახდის. გარდა ამისა, მოსარჩელემ ვერც წინამდებარე დავის ფარგლებში დაამტკიცა სადავო ფაქტობრივი გარემოებები. როგორც აღინიშნა, იგი არსებითად მოითხოვს იმის აღიარებას, რომ #45.15.21.1... მიწის ნაკვეთი 1992-2000 წლებში ეკუთვნოდა მის კომლს. საქმეში წარმოდგენილი არ არის არც ერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა, რომ 1975 წლის შემდეგ სოფ. ყ-ში არსებობდა კომლი და მისი წევრი იყო მოსარჩელე. საკანონმდებლო წესით საკოლმეურნეო კომლის გაუქმებამდე _ 1993 წლის 1 იანვრამდე ე. კ-ა სოფ. ყ-ში არსებული კომლის წევრი ვერ იქნებოდა. ამ დროის შემდეგ საკოლმეურნეო კომლი საერთოდ გაუქმდა და მას წევრები აღარ ჰყავდა. სასარჩელო მოთხოვნის უსაფუძვლობა დასტურდება მასზე დართული ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილებითაც: ამ გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ე. კ-ამ მიიღო 1979 წლის 12 თებერვალს გარდაცვლილი ა. ო-ოს სამკვიდრო, რომელმაც, თავის მხრივ, მიიღო 1976 წლის 22 დეკემბერს გარდაცვლილი უ. ო-ოსა და 1975 წლის 16 აპრილს გარდაცვლილი ნ. ო-ოს სამკვიდრო. 1964 წლის რედაქციით საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 569-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის წევრის გარდაცვალების შემთხვევაში, ქონებაში მემკვიდრეობა არ წარმოიქმნებოდა. ამავე კოდექსის 125-ე და 129-ე მუხლების შესაბამისად, კომლის წევრის გარდაცვალების შემთხვევაში, მემკვიდრეობა საერთო საფუძვლებზე იხსნებოდა, თუ მისი გარდაცვალებით კომლი უქმდებოდა ან, თუ გარდაცვალების მომენტისათვის უკვე გაუქმებული იყო. რადგან, როგორც ნ. ო-ოს, ისე _ მისი კომლის ყველა წევრის გარდაცვალების შემდეგ სამკვიდრო გაიხსნა და იგი მემკვიდრებმა მიიღეს კიდეც, ნათელია, რომ ნ. ო-ოს გარდაცვალების მომენტისათვის კომლი აღარ არსებობდა.
1.2.6. მოსარჩელე სამართლებრივი ურთიერთობის არსებობის აღიარებას მოითხოვს, თუმცა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, მას დავის მიმართ იურიდიული ინტერესი არ გააჩნია: გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება მოსარჩელეს არ გაუსაჩივრებია და ამ ნაწილში იგი კანონიერ ძალაშია შესული. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით ასევე არ დაკმაყოფილდა ე. კ-ას მოთხოვნა მიწის ნაკვეთზე უფლების მინიჭების თაობაზე. ეს გადაწყვეტილებაც კანონიერ ძალაშია შესული და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, იმავე მოთხოვნებით ე. კ-ა სარჩელს ვეღარ აღძრავს.
1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
1.4. საკასაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორის შედავება იმის თაობაზე, რომ:
1.4.1. გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს მისი არაუფლებამოსილი სასამართლოს მიერ განხილვა, რამდენადაც წინამდებარე დავა პირველი ინსტანციის სასამართლომ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილა, ხოლო, სააპელაციო პალატამ ხობის მუნიციპალიტეტის სააპელაციო საჩივარი ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 26-ე მუხლის დარღვევით, სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. მართალია, სააპელაციო საჩივარი თავდაპირველად ადმინისტრაციული წესით იყო წარდგენილი, თუმცა, სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ, განსჯადობის წესებზე მითითებით, არასწორად გადასცა იგი განსახილველად ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას. კიდევ უფრო გასაკვირია სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მსგავსი სარჩელის განსახილველად მიღება, რადგანაც მას არა თუ ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების გაუქმების, მისი განსახილველად მიღების საფუძველიც არ გააჩნდა, შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წარმოადგენს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 601 მუხლით გათვალისწინებულ ბათილ გადაწყვეტილებას. ამდენად, სახეზეა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით, ასევე, 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული წინაპირობები. გარდა ამისა, დარღვეულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 266-ე მუხლების მოთხოვნები;
1.4.2. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მიდგომები, საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე და 42-ე მუხლები, არ გამოიყენა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმი, არასწორად განმარტა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964წ. რედაქცია) 122-ე, 125-ე, 128-ე, 129-ე და 569-ე მუხლების მოთხოვნები, არასწორად არ გამოიყენა საქართველოს სსრ-ის მიწის კოდექსის 72-ე მუხლი, საქართველოს სსრ სახალხო დეპუტატთა სადაბო, სახალხო საბჭოს შესახებ 1968 წლის 25 დეკემბრის კანონი, ზოგადი ადმინისტრაციული და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის ნორმები;
1.4.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოსარჩელის გათხოვების ფაქტი, ასევე არასწორად შეაფასა ფოთის არქივის მიერ გაცემული ცნობა (ფოთის რაისაბჭოს აღმასკომის მიერ კომლის რეგისტრაციის გაუქმების ან გაყოფის შესახებ დოკუმენტის არარსებობა); სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ კასატორის კომლი 1993 წელს არ არსებობდა, რადგანაც იგი რეფორმის შემდეგაც არსებობს და მასზე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი რეგულაცია ვრცელდება, ამასთან, კომლის არსებობის ფაქტს ადასტურებს ფოთის საქალაქო სასამართლოს 2013 წლის 7 აგვისტოს გადაწყვეტილება. კომლის ბოლო წევრს წარმოადგენს კასატორი და 2013 წლის 16 სექტემბერს ნოტარიუსის მიერ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, საპირსპირო მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება, ხოლო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა ფოთის არქივის მიერ 2013 წლის 9 იანვარს გაცემულ ცნობასა და 1999 წლის 23 დეკემბრის დათვალიერების აქტს.
1.5. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიებს იმ დასაბუთებით, რომ ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნები არ ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები), სააპელაციო სასამართლოს შეფასებები საქმეში არსებული მტკიცებულებების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით კვლევას ემყარება. პალატა საკასაციო პრეტენზიათა წინააღმდეგ დამატებით განმარტავს, შემდეგს:
1.5.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლი ადგენს სამოქალაქო საქმეების უწყებრივ დაქვემდებარებას სასამართლოებისადმი, რომლის ფარგლებშიც, ბუნებრივია, ფიზიკური პირის ქონებრივი, მათ შორის, საკუთრების უფლების წარმომშობი და მისგან ნაწარმოები საქმეები მოიაზრება. მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას კომლის წევრად მოსარჩელის აღიარება წარმოადგენდა, რაც შემდგომში სახელმწიფოს მხრიდან კომლის ქონების არასწორი გასხვისებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას დაედებოდა საფუძვლად. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი სრულად ექვემდებარება ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით დადგენილ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებას. ამავე კოდექსის 26-ე მუხლის ძალით იგი განსაჯადმა ადმინისტრაციულმა სასამართლომ უნდა გადაწყვტოს, თუმცა, ამ საკითხს საკასაციო პალატა ვერ შეაფასებს. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის დებულება, რომლის თანახმადაც, თუ ამ კოდექსით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დებულებანი. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური ძალის მიმართ, მიუხედავად იმისა, საქმე სამოქალაქო თუ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესებითაა განხილული, გამოიყენება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე (1) „ბ“, 266-ე და 272-ე მუხლები (პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება შედის კანონიერ ძალაში სააპელაციო წესით გასაჩივრების ვადის გასვლის შემდეგ, როდესაც დასაშვებია გადაწყვეტილების სააპელაციო გასაჩივრება, თუ იგი არ იყო ამ წესით გასაჩივრებული; გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით). მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავა ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განიხილა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სარჩელი არ დააკმაყოფილა. მოსარჩელეს ამ ნაწილში გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია და იგი შევიდა კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, აღარ არსებობს ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნის ხელახლა გაცხადების წინაპირობები, ხოლო საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, შეაფასოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერება. რაც შეეხება აღიარებით მოთხოვნას, როგორც უკვე აღინიშნა, იგი სამოქალაქო სამართლის სფეროს მიკუთვნებული საკითხია და მისი წარმატებულობა დამოკიდებულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებულ იურიდიულ ინტერესზე. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ზიანის ანაზღაურებას მოსარჩელე ახალი სარჩელით ვეღარ მოითხოვს, ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ამ მოთხოვნაზე მას უარი ეთქვა, გარდა ამისა, ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით ე.კ-ას უარი ეთქვა სადავო მიწის საკუთრებაში გადაცემაზე (მიკუთვნებაზე), ხოლო სარჩელით იგი სადავოდ არ ხდის ქონებაზე არსებული უფლების მიმართ შპს „ტ-ი 2000-ის“ კეთილსინდისიერებას, შესაბამისად, თუკი საკასაციო სასამართლო გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიებს მატერიალური სამართლის ნორმათა არასწორი გამოყენება-განმარტების ან/და დავის ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად დადგენის თაობაზე და დააკმაყოფილებს კასატორის აღიარებით მოთხოვნას (კომლად აღიარება), ამ გადაწყვეტილებას, შეუძლებელია მის მიმართ რაიმე სამართლებრივი შედეგი მოჰყვეს, რამდენადაც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის ნაწილში ფოთის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივრის წარუდგენლობით (რომელიც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი დავაა) მოსარჩელის აღიარებითი სარჩელის იურიდიულმა ინტერესმა დაკარგა ნამდვილობა, რაც კასატორის დანარჩენი პრეტენზიების უარყოფის წინაპირობაა. საკითხის სრულყოფის მიზნით პალატა დამატებით მოიშველიებს „ადამიანის უფლებათა და თვისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციას, რომლის მე-6 მუხლით რეგლამენტირებულია სამართლიანის სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ სასამართლო ხელმისაწვდომობას ან საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება (საქმეზე: Apostol v. Georgia; §37; ასევე, Hornsby v.Greece, §40 ევროსასამართლომ განმარტა, რომ საერთო სასამართლოებმა ყურადღება უნდა გაამახვილონ აღძრული სარჩელისადმი მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე, ასევე იმ საკითხზე, თუკი აღიარებითი სარჩელის ნაცვლად შესაძლებელია მიკუთვნებითი მოთხოვნის წაყენება მოპასუხისადმი, რაც იმავდროულად გადაწყვეტილების აღსრულებაუნარიანობის საკითხსაც უკავშირდება, რადგან გადაწყვეტილების აღსრულება მხარისათვის გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია, ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის“ განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე. იხ. ასევე: IZA Ltd and Makrakhidze v. Georgia, §42; Burdov v. Russia, §34; Hornsby v. Greece, §40).
1.6. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, იგი ემყარება საქმეში არსებული მტკიცებულებების სწორ ანალიზს, რის წინააღმდეგაც დასაბუთებული პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი.
1.7. განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც აღიარებითი სარჩელის პირობებში იურიდიული ინტერესის ნამდვილობის საკითხზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, რომლისგანაც არ განსხვავდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. კასატორი ვერ მიუთითებს იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლებოდა ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, ხოლო, კასატორი ვერც ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების წინააღმდეგობრიობას ამტკიცებს მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დებულებებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
1.8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
2. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს ქ. ჯ-ას მიერ 22.06.2017წ. #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის _ 50 ლარისა და მის მიერვე 20.07.207წ. #0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 250 ლარის, სულ _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ე. კ-ას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. კასატორ ე. კ-ას (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ქ. ჯ-ას მიერ 22.06.2017წ. #1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწფო ბაჟის _ 50 ლარისა და მის მიერვე 20.07.207წ. #0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 250 ლარის, სულ _ 300 ლარის 70% _ 210 ლარი.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ზ. ძლიერიშვილი
