საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-945-883-2017 13 ოქტომბერი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – შპს "G-" (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს "ს-ა" (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მეორე კასატორი - სს "ს-ა" (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - შპს "G-" (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 აპრილის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – უკანონო გადაწყვეტილებების გაუქმება და ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს " G-" - მა (შემდეგში - ექსპედიტორი, მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე, პირველი კასატორი), როგორც ექსპედიტორმა (რომლის საქმიანობას სარკინიგზო ვაგონებით ოპერირება და მათი მეშვეობით ტვირთის გადაზიდვა წარმოადგენდა), 2012 წლის 26 დეკემბერს ხელშეკრულება გააფორმა სს „ს-ასთან“ (შემდეგში - მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე, აპელანტი, მეორე კასატორი).

1.1. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2022 წლამდე და საქართველოს რკინიგზაზე მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველწლიურად 8000 ტონა ტვირთის გადატანას ითვალისწინებდა (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ. 66).

2. მოსარჩელე ტვირთების გადაზიდვას სს ”ყ-ის” (შემდეგში - ოპერატორი) კუთვნილი ვაგონებით აწარმოებდა.

2.1. მოსარჩელესა და ოპერატორს შორის სამართალურთიერთობის საფუძველს წარმოადგენდა 2013 წლის 6 თებერვლის №06-02/1 და №06-02/2 ხელშეკრულება სატრანსპორტო ექსპედიციისა და ვაგონების ოპერირების მომსახურების გაწევის შესახებ; აგრეთვე, 2014 წლის 10 იანვრის №10-01/3 ხელშეკრულება სატვირთო ვაგონების მიმდინარე ანახსნითი რემონტის ორგანიზების შესახებ (იხ. ხელშეკრულებები - ტ.1, ს.ფ. 18-27; 57-65);

3. მოპასუხემ 2014 წლის სექტემბერ-ნოემბერში, განცხადებით მიმართა დსთ-ის (დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის) სარკინიგზო ადმინისტრაციების დირექციის საბჭოს, როგორც რკინიგზის ტრანსპორტის კოორდინაციულ ორგანოს და ცარიელი საკუთარი/არენდირებული (ნაქირავები) ვაგონების (ნახევარვაგონი, დახურული) მის ტერიტორიაზე მიღებისა და ტრანზიტის შესახებ კონვენციური აკრძალვის გამოცხადება მოითხოვა

3.1. აღნიშნული მოთხოვნა დსთ-ის სარკინიგზო ადმინისტრაციების დირექციის საბჭომ დააკმაყოფილა და 2014 წლის 22 სექტემბრიდან გამოაცხადა კონვენციური აკრძალვა ს-ის მიერ ცარიელი საკუთარი და არენდირებული ნახევარვაგონების მიღებაზე და მათ ტრანზიტით გატარებაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ 342; ტ. 3, ს.ფ. 6-34).

4. ზემოხსენებული აკრძალვიდან გამომდინარე, მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს გადაზიდვის სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელებაზე; ასევე, უარი უთხრა ახალი გადაზიდვის შესახებ განაცხადის დაკმაყოფილებაზე და მის საფუძველზე ზედნადების (ტრანსპორტირების ხელშეკრულების) გამოწერაზე.

5. სარჩელის საფუძვლები

5.1. ექსპედიტორმა 2014 წლის 17 ნოემბერს განცხადებით მიმართა სასამართლოს და სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით მოითხოვა მოპასუხის დავალდებულება, გაეუქმებინა გამოცხადებული კონვენციური აკრძალვა და გაეგრძელებინა მოსარჩელის ოპერირების ქვეშ არსებული ვაგონების შეუფერხებელი მომსახურება (იხ. განცხადება - ტ.1, ს.ფ. 1-5).

5.1.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით განცხადება სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე დაკმაყოფილდა. ამასთან, მოსარჩელეს დაევალა, რომ განჩინების ჩაბარებიდან 7 დღის ვადაში, სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი მოსალოდნელი ზარალის უზრუნველყოფის მიზნით, 35 000 (ოცდათხუთმეტი ათასი) ლარი განეთავსებინა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშზე (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 191-ე, 192-ე, 199-ე მუხლები). მოსარჩელემ დავალება სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შეასრულა (იხ. განჩინება, სააღსრულებო ფურცელი და დეპოზიტზე თანხის განთავსების მტკიცებულება - ტ.1, ს.ფ.103-109, 112-113).

5.2. მოსარჩელემ 2014 წლის 28 ნოემბერს სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვა:

5.2.1. წინამდებარე განჩინების 3.1 ქვეპუნქტში მითითებული კონვენციური აკრძალვის გაუქმება;

5.2.2. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის, ზიანის ანაზღაურების სახით, 19 518 (ცხრამეტი ათას ხუთას თვრამეტი) აშშ დოლარის დაკისრება;

5.2.3. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხისთვის 180 216 (ას ოთხმოცი ათას ორას თექვსმეტი) აშშ დოლარის დაკისრება.

5.3. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში აღწერილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა:

5.3.1. მოსარჩელე მოპასუხის მეშვეობით უზრუნველყოფდა საქართველოში შემოსული და ოპერატორის საკუთრებაში არსებული ვაგონების სხვადასხვა მიმართულებით გადაადგილებას, დატვირთვას და სხვადასხვა ქვეყანაში გაგზავნას. საქმიანობის დაწყებიდან მოსარჩელემ ათასობით ვაგონი დატვირთა და გაგზავნა. ამ საქმიანობის განსახორციელებლად ექსპედიტორი სარკინიგზაო-სამართლებრივ ურთიერთობაში შედიოდა მოპასუხესთან. მოულოდნელად მოპასუხემ, სსკ-ის 319-ე მუხლის დარღვევით, უარი განუცხადა მოსარჩელეს სარკინიგზო გადაზიდვით სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელებაზე და გადაზიდვის ახალი განაცხადის დაკმაყოფილებაზე. აღნიშნული მიზეზის გასარკვევად მოსარჩელემ შეკითხვით მიმართა მოპასუხეს, თუმცა, ამ უკანასკნელისაგან დაახლოებით 3 თვის განმავლობაში არავითარი პასუხი არ მიუღია. სასამართლოს მიერ სარჩელის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებით ზეპირი მოსმენით განხილვის წინა დღეებში, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მოპასუხემ გამოიყენა ე.წ. „კონვენციური აკრძალვა” (იხ. ამ განჩინების 3.1 ქვეპუნქტი). ამ დროისათვის ერთადერთი, რისი მოპოვებაც შეძლო მოსარჩელემ, რკინიგზის შიდა ელექტრონული პროგრამიდან ამოღებული წერილი იყო, რომლითაც მოპასუხე საწარმოს ერთ-ერთი დეპარტამენტის უფროსი (არახელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე) ავალდებულებდა რკინიგზის სადგურებს, არ მომსახურებოდნენ კერძო ვაგონებს. მოსარჩელის განმარტებით, დასახელებული ქმედება გამოუსწორებელ ზიანს აყენებს მას, მოპასუხე ვალდებული იყო, გაეწია შესაბამისი მომსახურება მის მიერვე დადგენილი სატარიფო პოლიტიკის ფარგლებში;

5.4. ხელშეკრულების გაფორმებაზე უარის თქმის გამო, მოსარჩელე იძულებული გახდა, რომ უარი ეთქვა მისი ოპერირების ქვეშ არსებული, ყაზახეთიდან აზერბაიჯანში შესული ვაგონების საქართველოში წამოსვლაზე და უკან გააგზავნა ისინი, რისთვისაც გადაიხადა 19 518 აშშ დოლარი;

5.4.1. ასევე, ცარიელი ვაგონების დასატვირთად მიწოდების შეუძლებლობის გამო, მოსარჩელემ განიცადა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახით - 180 216 აშშ დოლარი.

5.4.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელეს დაევალა 35 000 ლარის სასამართლოს სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსება, რის გამოც მოუწია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების გაფორმება და 35 000 ლარის სესხის სახით მიღება, რომელზეც ყოველწლიურად პროცენტის სახით უნდა გადაიხადოს 3675 ლარი, რის ანაზღაურებასაც, ასევე, ითხოვს მოსარჩელე (იხ. დაზუსტებული სარჩელი - ტ.2, ს.ფ. 64-80).

6. მოპასუხის შესაგებელი და მოსარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა

6.1. მოპასუხემ არ ცნო სასარჩელო მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ კონვენციური აკრძალვა გამოაცხადა სარკინიგზო ადმინისტრაციების დირექციათა საბჭომ, რომელმაც „სხვა ქვეყნების კუთვნილი სატვირთო ვაგონების ექსპლუატაციის, ნომრული აღრიცხვისა და გამოყენების შესახებ წესების” 1.18 პუნქტის შესაბამისად, განიხილა მოპასუხის თხოვნა და მიიღო გადაწყვეტილება კონვენციური აკრძალვის გამოცხადების შესახებ. მოპასუხემ მიუთითა, რომ იგი გადაზიდვის მომსახურებას ეწევა მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე. ამის გათვალისწინებით, მოთხოვნა მომსახურების მიწოდების დავალდებულებაზე საქართველოს ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ, ფაქტობრივად შეუძლებელი იყო და ვერ იმოქმედებდა სსკ-ის 319-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მოთხოვნა, რომელიც კერძო სამართლის სუბიექტს მისი საქმიანობის სფეროში ხელშეკრულების დადების ვალდებულებას უწესებს;

6.1.1. მოსარჩელე ვერ უთითებდა, თუ რომელი კანონის რომელი ნორმა დაარღვია მოპასუხემ და კონკრეტულად რაში გამოიხატა ეს. მისი მხრიდან ადგილი არ ჰქონია მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, შესაბამისად, არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება. ასევე, უსაფუძვლო იყო სსკ-ის 411-ე მუხლზე მითითებით მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნა, რომელიც ის ქონებრივი დანაკლისია, რომელიც განიცადა მოთხოვნის მქონე სუბიექტმა უკვე არსებული ვალდებულების საფუძველზე. არავითარი სამართლებრივი ნორმა არ ავალდებულებდა მოპასუხეს, რომ საკუთარი საქმიანობის დაგეგმვისას სავალდებულო წესით გაეთვალისწინებინა კლიენტების ბიზნეს და კომერციული ინტერესები (იხ. შესაგებელი- ტ. 2, ს.ფ. 321-333).

6.2. მოპასუხემ მოსარჩელის წინააღმდეგ შეგებებული სარჩელი წარადგინა და მის სასარგებლოდ მოითხოვა შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს დაკისრებოდა 583 547 (ხუთას ოთხმოცდასამი ათას ხუთას ორმოცდაშვიდი შვეიცარული ფრანკის ეკვივალენტი ლარის (1 430 390 ლარი -ერთი მილიონ ოთხას ოცდაათი ათას სამას ოთხმოცდაათი) ზიანის ანაზღაურება;

6.2.1. შეგებებულმა მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2014 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით (იხ. ამ განჩინების 5.1.1 ქვეპუნქტი), სასამართლომ იგი დაავალდებულა, რომ უზრუნველეყო მოსარჩელის შეუფერხებელი მომსახურება, კერძოდ, მოსარჩელის ოპერირების ქვეშ მყოფი ტექნიკურად გამართული ვაგონების შეუფერხებელი მიღება, გადაადგილება/გადაზიდვა, დასატვირთად მიწოდება და გაგზავნა, როგორც დატვირთულ, ასევე ცარიელ მდგომარეობაში. სასამართლოს განჩინების აღსრულების მიზნით მოპასუხემ წერილობითი შეტყობინება გაუგზავნა სარკინიგზო ტრანსპორტის საბჭოს დირექციას და კონვენციური აკრძალვის გაუქმება მოთხოვა, რაც, საბჭოს 29.12.2014 წლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა. შეგებებული მოსარჩელის განმარტებით, სასამართლოს 2014 წლის 18 ნოემბრის განჩინების არარსებობის პირობებში, თავიდან იქნებოდა აცილებული სავაგონო პარკის გადატვირთულობით განპირობებული დამატებითი საექსპლუატაციო/სამანევრო სამუშაოები და აღნიშნულით გამოწვეული ხარჯი. ამავე დროს, აღნიშნული ვაგონებით ტვირთის გადაზიდვა განხორციელდებოდა მოპასუხის კუთვნილი ინვენტარული პარკის ვაგონებით, რაც საწარმოს მოუტანდა დამატებით 87 591 შვეიცარული ფრანკის შემოსავალს, საქართველოს საზღვრებს გარეთ ვაგონის გადაადგილებისას მოპასუხის სასარგებლოდ დარიცხული გამოყენების საფასურის სახით (იხ. შეგებებული სარჩელი - ტ. 3, ს.ფ. 306-323).

7. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის შესაგებელი

7.1. ექსპედიტორმა მის წინააღმდეგ აღძრული შეგებებული სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ შეუძლებელია მას რაიმე ზიანი მიეყენებინა შეგებებული მოსარჩელისათვის, რომელსაც ბაზარზე მონოპოლიური მდგომარეობა უკავია (იხ. შესაგებელი - ტ. 3, ს.ფ. 358-366).

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები:

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა; არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა.

8.2. სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის მე-8, 319-ე, 408-ე, 411-ე, 992-ე მუხლები;

8.3. თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნასთან (იხ. წინამდებარე განჩინების 5.2-5.2.3 ქვეპუნქტები) დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ განმარტა:

8.3.1. სსკ-ის 319-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მაშინ საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. კონტრაჰირების იძულება ვერ დაევალება პირს, თუ ასეთი ხელშეკრულების დადებისათვის კანონმდებლობით დადგენილია სპეციალური პირობები და კონტრაჰენტი ვერ აკმაყოფილებს მათ. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მფლობელობაში არსებული ვაგონების მომსახურებაზე მოპასუხეს უარი არ განუცხადებია იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელე ვერ აკმაყოფილებდა რომელიმე სახელშეკრულებო პირობას. მოპასუხემ ხელშეკრულების გაფორმებაზე უარი განაცხადა საკუთარი კომერციული ინტერესიდან გამომდინარე. მოპასუხე მიუთითებდა, რომ აკრძალვის გამოცხადების წინაპირობას წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ 2014 წლის სექტემბერის თვეში მის ინვენტარულ პარკში რიცხული ვაგონების დაახლოებით 57% გაჩერებული იყო ცარიელ მდგომარეობაში, რაც საბოლოოდ მნიშვნელოვანად აზარალებდა მოპასუხეს (ცარიელი ვაგონების მოცდენა, ცარიელი გარბენი, გაზრდილი საექსპლუატაციო ხარჯები და სხვა);

8.3.2. „კონკურენციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლი განმარტავს, რომ დომინირებული მდგომარეობა ესაა შესაბამის ბაზარზე მოქმედი ეკონომიკური აგენტის/აგენტების ისეთი მდგომარეობა, რომელიც მას/მათ საშუალებას აძლევს, იმოქმედოს/იმოქმედონ კონკურენტი ეკონომიკური აგენტების, მიმწოდებლების, კლიენტებისა და საბოლოო მომხმარებლებისაგან დამოუკიდებლად, არსებითი გავლენა მოახდინოს/მოახდინონ ბაზარზე საქონლის მიმოქცევის საერთო პირობებზე და შეზღუდოს/შეზღუდონ კონკურენცია. თუ სხვა მტკიცებულებები არ არსებობს, ეკონომიკური აგენტი/აგენტები არ ჩაითვლება/ჩაითვლებიან დომინირებული მდგომარეობის მქონედ, თუ შესაბამის ბაზარზე მისი/მათი წილი 40 პროცენტს არ აღემატება;

8.3.3.საქალაქო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხე წარმოადგენს ერთადერთ ორგანიზაციას საქართველოს ტერიტორიაზე, რომლის საკუთრებაშია სარკინიგზო ქსელი, ძირითადი სარკინიგზო ლიანდაგები და მისი მონაწილეობის გარეშე შეუძლებელია როგორც საერთაშორისო, ისე შიდა გადაზიდვების წარმოება, ამდენად, მოპასუხე წარმოადგენს ეკონომიკურ აგენტს, რომელსაც დომინირებული მდგომარეობა უკავია სარკინიგზო სფეროში;

8.3.4.სასამართლო არ დაეთანხმა მოპასუხის განმარტებას, რომ მას სრული უფლება გააჩნდა, შეეზღუდა გარკვეული ტიპის ვაგონების შემოსვლა საქართველოს ტერიტორიაზე: მოპასუხეს, როგორც დომინირებული მდგომარეობის მქონე საწარმოს, საკუთარი ეკონომიკური მიზნებიდან გამომდინარე, არ გააჩნია უფლება, აკრძალოს საქართველოს ტერიტორიაზე სხვა პირების საკუთრებაში არსებული ვაგონების შემოყვანა, ვინაიდან დაწესებული აკრძალვით ის თავიდან იცილებს კონკურენციას და საკუთარი თავისთვის ქმნის უსამართლო უპირატესობის გარანტიას. სადავო აკრძალვით პრაქტიკულად შეიზღუდა კონკურენცია და ამასთან ერთად, შეიზღუდა მოსარჩელის სამეწარმეო საქმიანობა. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ საკუთარი მდგომარეობის გაუმჯობესება და კონტრაქტორების მიზიდვა მოისურვა სხვა პირთა ხარჯზე, საკუთარი დომინირებული მდგომარეობის გამოყენებით. მოპასუხემ განუსაზღვრელი ვადით აირიდა თავიდან კონკურენცია და სხვა პირები დამოკიდებული გახადა მოპასუხეზე. მესამე პირებს მხოლოდ მოპასუხის კუთვნილი ვაგონებით შეუძლიათ ტვირთის გადაზიდვა, ამასთან, მათ აღარ გააჩნდათ საშუალება საქართველოს ტერიტორიის გავლით საკუთარი ვაგონები სხვა ქვეყანაში გადაეყვანათ. შედეგად, მოსარჩელემ ვეღარ შეძლო ვაგონების საქართველოს ტერიტორიაზე შემოყვანა და დატვირთვა, რითაც საფრთხე შეექმნა მესამე პირებთან ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. აღნიშნული ქმედებები იწვევს სხვა პირების ეკონომიკური საქმიანობის ხელოვნურ შეზღუდვას და, შესაძლებელია, გაკოტრებასაც.

8.4. მოსარჩელის მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით საქალაქო სასამართლომ განმარტა:

8.4.1. გადაზიდვაზე უარის თქმის შემდეგ თავდაპირველი მოსარჩელე იძულებული გახდა, რომ უარი ეთქვა მისი ოპერირების ქვეშ არსებული ყაზახეთიდან აზერბაიჯანში შესული ვაგონების საქართველოში წამოსვლაზე და ისინი უკან-ყაზახეთში გაგზავნა, რაშიც გადაიხადა ტრანსპორტირების ღირებულება 19 518 აშშ დოლარი; ასევე, შემოღებული აკრძალვების გამო, მოსარჩელე იძულებული გახდა, ორჯერ ჩასულიყო ყაზახეთის რესპუბლიკაში, რისთვისაც გაიღო მივლინების ხარჯი - 4562 ლარი;

8.5. სსკ-ის 992-ე მუხლის თანახმად პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ვინაიდან მოპასუხის ქმედება არ შეესაბამებოდა კანონს და არ ატარებდა მართლზომიერ ხასიათს, აღნიშნულმა გამოიწვია მატერიალური ზიანი, რისი ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს. სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მოსარჩელეს წარმოეშვა ზიანი მიუღებელი შემოსავლის სახითაც. საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებით დადგენილია, რომ „კონვენციური აკრძალვის“ შედეგად მოსარჩელის მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს 180 216 აშშ დოლარს, ხოლო მიუღებელი მოგება - 130 832 აშშ დოლარს;

8.6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელეს დაუბრუნდა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსებული 35 000 ლარი. სასამართლომ განმარტა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შედეგად წარმოშობილი მოსალოდნელი ზარალის უზრუნველსაყოფად 35 000 ლარის მოძიების მიზნით, მოსარჩელემ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება გააფორმა სს „თ-თან“, რომლის ყოველწლიური საპროცენტო განაკვეთი შეადგენს 10,5 პროცენტს. მოსარჩელემ თანხა სადეპოზიტო ანგარიშზე განათავსა 2014 წლის 20 ნოემბერს. ამდენად, სსსკ-ის 199-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2014 წლის 20 ნოემბრიდან სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმებამდე უნდა დაეკისროს 35 000 აშშ დოლარის წლიური 10,5 პროცენტის გადახდა;

8.7. საქალაქო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 6.2. ქვეპუნქტი) მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ შემდეგ გარემოებათა გამო:

8.7.1. სსსკ-ის 199-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად. განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა, რაც მოწმობდა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება უსაფუძვლოდ არ ყოფილა გამოყენებული და არ არსებობდა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი.

9. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი:

9.1 საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფა და შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

9.1.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხემ უარი განაცხადა მოსარჩელესთან გადაზიდვის ხელშეკრულების დადებაზე. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლომ არაერთხელ აღნიშნა, რომ კონვენციური აკრძალვა გამოაცხადა სარკინიგზო ადმინისტრაციების საბჭოს დირექციამ, რკინიგზის კონკრეტული საჭიროებიდან გამომდინარე. აღნიშნული ინფორმაციიდან კი არ გამომდინარეობდა დასკვნა, რომ რკინიგზამ უარი განაცხადა რომელიმე კლიენტთან, მათ შორის მოსარჩელესთან გადაზიდვის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში შესვლაზე;

9.1.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო ნახევარვაგონებისა და დახურული ვაგონების აზერბაიჯანიდან საქართველოში შემოყვანა, რის გამოც იძულებული გახდა, ისინი დაებრუნებინა ყაზახეთში. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა ამ გარემოებების მტკიცების ტვირთი და მოპასუხეს დააკისრა ვალდებულება, ემტკიცებინა ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობას მოპასუხე არ ადასტურებდა, არარსებული ფაქტზე მტკიცებულების წარდგენის საშუალება კი მოპასუხეს არ ჰქონდა. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე იყო ვალდებული, დაემტკიცებინა როგორც ზიანის გამომწვევი გარემოებები, ასევე მისი შედეგი -მიზეზობრივი კავშირი და ქონებრივი დანაკლისის მოცულობა. აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია. მტკიცებულებები, რომლებსაც სასამართლო დაეყრდნო იურიდიული ძალის არმქონეა, რადგან არ შეიცავდა ცნობებს იმის შესახებ, რომ კონკრეტული ვაგონები განკუთვნილი იყო საქართველოში შემოსაყვანად სწორედ იმ პერიოდში, როცა გამოცხადებული იყო კონვენციური აკრძალვა. აღნიშნული არ იყო საკმარისი იმის დასამტკიცებლად, რომ მოსარჩელე ცდილობდა საქართველოში ვაგონების შემოყვანას, რაც შეუძლებელი გახდა სწორედ კონვენციური აკრძალვის მიზეზით და შედეგად, მოსარჩელე იძულებული გახდა, რომ იგივე ვაგონები გაეგზავნა უკან. ამ გარემოებასთან დაკავშირებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი აუდიტორული კომპანიის ,,ცოდნისას” დასკვნა (იხ. ტ.2, სფ.84) ეყრდნობა მოსარჩელის მიერვე მიწოდებულ ინფორმაციას და წარმოადგენდა მხარის ციტირებას, რომ თითქოსდა ვაგონების მიღებაზე უარი თქვეს. შესაბამისად, ამ ნაწილში დასკვნისათვის მტკიცებულებითი ძალის მინიჭება მცდარი იყო;

9.1.4. დაუსაბუთებელი იყო სასამართლოს დასკვნა, რომ კონვენციური აკრძალვის მოქმედების 38 - დღიან პერიოდში მოსარჩელე მიიღებდა 180 216 აშშ დოლარის შემოსავალს. აღნიშნულიც ზემოხსენებული (9.1.3 ქვეპუნქტში მითითებული) აუდიტორული კომპანიის დასკვნას ემყარებოდა, რაც ტენდენციურია და იჭრება სასამართლოს კომპეტენციაში, რადგან სამართლებრივად აფასებს ფაქტებს, ნაცვლად იმისა, რომ შეიცავდეს სპეციალისტის მოსაზრებას ტექნიკურ/მათემატიკურ ნაწილში. გაუგებარია, დასკვნის ავტორმა რის საფუძველზე ჩათვალა, რომ მოსარჩელე სადავო 38 - დღიანი პერიოდის განმავლობაში აუცილებლად შემოიყვანდა ს-აზე 81 ერთეულ დახურულ და 40 ერთეულ ნახევარვაგონს, რომელთაც შემდეგ აუცილებლად დატვირთავდა და გააგზავნიდა იმ დანიშნულებით, როგორც ეს მითითებული იყო აუდიტორისათვის წარდგენილ დოკუმენტებში. სასამართლომ ამ შემთხვევაშიც არასწორად გაანაწილა მტიცების ტვირთი და მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების უგულებელყოფით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი არგუმენტების გაქარწყლება მოპასუხეს დაავალა;

9.1.5. საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 18 ნოემბრის განჩინების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ 35 000 ლარის სასამართლოს დეპოზიტზე განთავსება, როგორც უზრუნველყოფის ღონისძიებიდან გამომდინარე ხარჯი, არ წარმოადგენს არც სასამართლო და არც სასამართლოს გარეშე ხარჯს. აღნიშნული ხარჯი მხარემ გასწია სასამართლოს დავალებით, მოსარჩელისავე ინიციატივით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებიდან გამომდინარე მოპასუხისათვის პოტენციური ზიანის პრევენციის მიზნით. დეპონირებული თანხა არ წარმოადგენდა იმ აუცილებელ დანახარჯს, რომლის გარეშეც მოსარჩელე ვერ შეძლებდა სასამართლოში საქმის წარმართვას;

9.1.6. იმ ვითარებაში, როცა მოსარჩელე ყაზახურ მხარესთან თანამშრომლობდა არაერთ სხვადასხვა საკითხზე, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელის წარმომადგენელი მივლინებით სწორედ კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით იმყოფებოდა ყაზახეთში;

9.1.7. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა „კონკურენციის შესახებ” საქართველოს კანონი, რადგან განსახილველი დავის მხარეები არიან არა ერთი და იგივე ბაზრის სეგმენტის მონაწილე ეკონომიკური აგენტები, არამედ - სატვირთო გადაზიდვების მიმწოდებელი (გადამზიდავი) და ამ მომსახურებით მოსარგებლე კლიენტი. შესაბამისად, მხარეთა შორის ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებს წარმოადგენს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი და სარკინიგზო კოდექსის დებულებები.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება და დასკვნები:

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 აპრილის განჩინებით მოპასუხის (იმავდროულად შეგებებული მოსარჩელის) სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

9.2 გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს შემდეგი მოტივაციითა და მითითებებით:

9.2.1. სსსკ-ის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ გამოიკვეთა ამავე კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევები. სსსკ-ის 394-ე მუხლის “ე¹” პუნქტი ადგენს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია;

9.2.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ რკინიგზის ადმინისტრაციების საბჭოს დირექციის მიერ რკინიგზის ინიციატიავით კონვენციური აკრძალვის გამოცხადება არ ნიშნავდა მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას. საპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ რკინიგზის ტრანსპორტის საბჭოს დირექციის დებულების მიხედვით (იხ. ტ. 3, ს.ფ.16-20), დირექტორთა საბჭოს ფუნქციებში არ შედის გადაწყვეტილებების მიღება თანამეგობრობის მონაწილე სახელმწიფოების, ასევე სხვა, მესამე ქვეყნების რკინიგზების ადმინისტრაციების მიერ ვაგონების მიღების აკრძალვის შესახებ. „კონვენციური აკრძალვის“ შემოღების ის პროცედურა, რაც დადგენილია ზემოხსენებული წესებით, მხოლოდ უზრუნველყოფს რკინიგზის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილების შესახებ დაკავშირებული რკინიგზების ადმინისტრაციებისათვის ინფორმაციის მიწოდებას, რათა არ მოხდეს შესაბამისი ვაგონების იმ რკინიგზის მიმართულებით გატარება, რომელიც უარს აცხადებს მათ მიღებაზე. ამრიგად, ს-ის მიერ ინიცირებული და დსთ-ის სარკინიგზო ადმინისტრაციების დირექციის საბჭოს მიერ გამოცხადებული კონვენციური აკრძალვა წარმოადგენს მოპასუხის მიერ კლიენტებისთვის მომსახურების გაწევაზე და ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმას;

9.2.3. სააპელაციო სასამართლომ აგრეთვე არ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ იგი უფლებამოსილია გამოაცხადოს კონვენციური აკრძალვა და მხოლოდ ამ სამართლებრივ საფუძველზე დაყრდნობით, უარი თქვას ხელშეკრულების დადებაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ რკინიგზის მომსახურებით სარგებლობისას წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებს აწესრიგებს და მათ მონაწილეთა უფლება-მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს საქართველოს სარკინიგზო კოდექსი (მუხლი 1). ამავე კოდექსის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით, სარკინიგზო ტრანსპორტის ფუნქციონირება წესრიგდება საქართველოს კონსტიტუციით, საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით, ამ კოდექსითა და საქართველოს სხვა ნორმატიული აქტებით. რაც შეეხება კონვენციური აკრძალვის იურიდიულ ქმედუნარიანობას და მასზე მითითებას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა: რკინიგზის სატრანსპორტო საბჭო, თავის მხრივ, შექმნილია რკინიგზის ტრანსპორტის კოორდინაციული ორგანოების შესახებ დსთ-ის 1992 წლის 14 თებერვლის შეთანხმების საფუძველზე, ხოლო საბჭოს დირექციის დებულება დამტკიცებულია თანამეგობრობის მონაწილე - სახელმწიფოთა მთავრობათა მეთაურების 1992 წლის 20 მარტის სხდომის ოქმით (იხ. ტ.3, ს.ფ. 6-34);

9.2.4. საქმეში წარდგენილია საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს 2015 წლის 15 მაისის წერილი მოსარჩელის იმავე წლის 11 მაისის წერილობითი მიმართვის პასუხად, რომლის მიხედვით დსთ-ის ფარგლებში მიღებული 1992 წლის 14 თებერვლის შეთანხმება წარმოადგენს საერთაშორისო შეთანხმებას, რომელიც არ არის სავალდებულო ძალის მქონე საქართველოსათვის, რადგან საქართველოს ამ დოკუმენტზე ხელი არ მოუწერია და არც შემდგომ უღიარებია სავალდებულოდ, ხოლო 1992 წლის 20 მარტის დსთ-ის მონაწილე სახელმწიფოთა სარკინიგზო ტრანსპორტის საბჭოს და ამავე თარიღის სარკინიგზო ტრანსპროტის დირექციის საბჭოს დებულებები არ წარმოადგენს საერთაშორისო ხელშეკრულებებს (იხ. ტ.4, ს.ფ.78); საქმეში აგრეთვე წარდგენილია მოსარჩელის წერილზე საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს 2015 წლის 29 მაისის პასუხი მოსარჩელის იმავე წლის 27 მაისის წერილზე, რომლითაც დგინდება, რომ ზემოხსენებული დოკუმენტები ნორმატიული აქტების სახელმწიფო რეესტრში რეგისტრირებული არ არის;

9.2.5. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტი არ იყო უფლებამოსილი, რომ კონვენციური აკრძალვა გამოეცხადებინა მითითებული კონვენციის ფარგლებში შექმნილი დოკუმენტების საფუძველზე, რამდენადაც აღნიშნული წესები არ წარმოადგენს საქართველოში მოქმედ ნორმატიულ აქტებს. ამ მსჯელობაზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სასამართლომ განსახილველი დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი რომელიც უნდა გამოეყენებინა, რამაც გამოიწვია მტკიცების საგანში შემავალი საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების არასწორად განსაზღვრა, დაუდგენლობა და შეუფასებლობა, გადაწყვეტილების დასაბუთება კი იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც, საპროცესო კანონმდელობიდან გამომდინარე, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს (სსსკ-ის 394-ე მუხლის ,,ე1” ქვეპუნქტი).

9.2.6. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ იმ საკითხის გადაწყვეტა, საფუძვლიანია თუ არა სარჩელი, დამოკიდებულია რამდენიმე პირობის არსებობაზე, მათ შორის: უნდა მოიძებნოს სამართლის ნორმა, რომელიც მიესადაგება განსახილველ შემთხვევას; სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას გამოიყენა სსკ-ის 319-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, თუმცა, არ გამოუკვლევია აპელანტის (მოპასუხის) მიერ მითითებული ის გარემოებები, რომლებსაც ს-ა ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმისა და კონვენციური აკრძალვის გამოცხადების საფუძვლად მიუთითებდა. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). ამ მიზნით დასადგენია შემდეგი გარემოებები: იყო თუ არა მოსარჩელესა და ოპერატორს შორის არსებული ხელშეკრულება მოქმედი იმ პერიოდში, როცა აკრძალვა გამოცხადდა (ვინაიდან აპელანტი მიუთითებდა, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებები მოქმედებდა 2013 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით, ხელშეკრულებების 9.2. პუნქტში კი მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გაგრძელდება, თუ არც ერთმა მხარემ ხელშეკრულების ვადის დასრულებამდე არაუგვიანეს 15 დღით ადრე წერილობით არ შეატყობინა მეორე მხარეს ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ); აგრეთვე, დასადგენია მოპასუხის განმარტება, რომ აკრძალვის გამოყენების აუცილებლობა განპირობებული იყო რკინიგზის პარკის გადატვირთულობით, ტექნიკური ნორმით დღე/ღამეში განსაზღვრული ვაგონების რაოდენობის გადამეტებით, ასევე ცარიელი საკუთარი ვაგონების შეყოვნებით სარკინიგზო ადმინისტრაციის ფარგლებში, რაც აფერხებდა კომპანიის საოპერაციო საქმიანობას და აყენებდა რკინიგზას მნიშვნელოვან ზიანს; რაც შეეხება მოპასუხის ქმედების მართლზომიერებას და ამ ქმედების მიზეზ-შედეგობრივ კავშირს მოსარჩელის ზიანთან და მის მოცულობასთან, სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, რადგანაც დასადგენია მოპასუხის ქმედების მართლზომიერება, მტკიცების საგანი, აგრეთვე მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობები და მოპასუხის მიერ მითითებული გარემოებები, ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობისა და შეფასების საგანი ვერ გახდებოდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში.

9.2.7. მოპასუხის შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შეგებებული სარჩელით დავის საგანს წარმოადგენს სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რომლის მოთხოვნის საფუძველია სსსკ-ის 199-ე მუხლის მე-3 ნაწილი: „თუ სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიება გაუმართლებელი გამოდგა იმის გამო, რომ მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელზე და გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში, ანდა იმის გამო, რომ სასამართლომ ამ კოდექსის 192-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად გააუქმა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, მაშინ ის მხარე, რომლის სასარგებლოდაც მოხდა უზრუნველყოფა, ვალდებულია აუნაზღაუროს მეორე მხარეს ზარალი, რომელიც მას მიადგა სარჩელის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ღონისძიების შედეგად“. იმ ვითარებაში, როცა პირვანდელ სარჩელთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება მიღებული არ არის, შეუძლებელი იყო შეგებებული სარჩელის უარყოფის ნაწილში საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საფუძვლიანობის შემოწმება.

9.2.8. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობად სსკ-ის 319-ე მუხლის მე-2 ნაწილის განსაზღვრასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ სადავო ურთიერთობა უნდა მოწესრიგებულიყო ამავე კოდექსის 670-ე მუხლის საფუძველზე, რომელიც გადაზიდვა-გადაყვანის სამართლებრივი ურთიერთობების მომწესრიგებელ სპეციალურ ნორმას წარმოადგენს.

10. მოსარჩელის და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები

10.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 27 ივლისისა და 4 სექტემბრის განჩინებებით მხარეთა საკასაციო განაცხადები წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და მხარეთა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ისინი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება, მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორთაგან არც ერთს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა საკასაციო სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადები.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არსებული პრაქტიკისაგან.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).

17. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 102 -ე მუხლზე, რომლის თანახმად, „1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით“ და განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში ასახულია ყველა ის არგუმენტი, რომელიც ასაბუთებს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების თაობაზე.

17.1. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელითა და შეგებებული სარჩელით მხარეთა მიერ ერთმანეთისათვის წაყენებული მოთხოვნების საფუძვლიანობის გასარკვევად, ჯერ შესამოწმებელი და გამოსაკვლევია მოსარჩელის სტადიაზე თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და ის ფაქტობრივი წინაპირობები, რომლებიც აღნიშნული მოთხოვნის წარმოშობასა და დასაბუთებულობაზე მიუთითებენ. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რომ განსახილველი სადავო სამართალურთიერთობის შესახებ სასამართლოს კვლევა და მტკიცებულებების შემოწმება არ შეიძლება დაეფუძნოს სსკ-ის 319-ე მუხლის მეორე ნაწილს, რადგან მხარეთა შორის საერთაშორისო სარკინიგზო გადაზიდვის ურთიერთობიდან გამომდინარე წარმოიშვა დავა (იხ. ამ განჩინების 9.2.8 ქვეპუნქტი);

17.2. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება, საქმე # ას-664-635-2016, პუნქტი 187).

17.3. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსსკ-ის 385-ე მუხლით მინიჭებული უფლება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა ქვემდგომ სასამართლოს იმ დასაბუთებით, რომ, უწინარესად, უნდა განისაზღვროს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და შემოწმდეს განსახილველი სამართლებრივი ურთიერთობისადმი მისადაგებული ნორმის წინაპირობები, კერძოდ: სსკ-ის 670-ე მუხლის მიხედვით, რამდენად არსებობს ხელშეკრულებაზე უარის თქმის საფუძველი (იხ. ამ განჩინების 9.2.6 ქვეპუნქტი). თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობილად მიჩნევის შემთხვევაში, შესაგებლის სტადიაზე უნდა შემოწმდეს მოპასუხის საპასუხო არგუმენტების სამართლებრივი დამაჯერებლობა სსსკ-ის 210-ე მუხლის საფუძველზე და, ასევე, განისაზღვროს, მოპასუხის შეგებებული სარჩელის დასაბუთებულობა, სსსკ-ის 189-ე მუხლის თანახმად და მხოლოდ ამის შემდეგ - შეგებებული სარჩელის პასუხად წარდგენილი შესაგებლის საფუძვლიანობა.

18. პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზიას საფუძვლად უდევს პროცესუალური შედავება იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსსკ-ის 385-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული უფლებამოსილება, დაუსაბუთებლად თქვა უარი საქმის განხილვაზე და რაციონალური მართლმსაჯულების საწინააღმდეგოდ, საქმე ხელახლა განსახილველად ისევ პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუბრუნა. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლო საქმის უკან დაბრუნების ორ მიზეზს ასახელებს: ნორმის არასწორად - სსკ-ის 319-ე მუხლის ნაცვლად 670-ე მუხლის გამოყენებას მაშინ, როდესაც ორივე ნორმას ერთნაირი დატვირთვა აქვს და მეორე - გამოსარკვევი იყო მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმის კომერციული და სხვა მიზეზები მაშინ, როდესაც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები საკმარისი იყო იმისთვის, რომ სააპელაციო სასამართლოს თავად მიეღო გადაწყვეტილება.

18.1. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად მნიშვნელოვან გარემოებათა წრეს, მტკიცების ტვირთისა და მტკიცების საგნის განსაზღვრის აუცილებლობას, არ იზიარებს პირველი კასატორის მოსაზრებას სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის საქალაქო სასამართლოსთვის ხელახლა დაბრუნების მიზანშეუწონილობასთან დაკავშირებით და განმარტავს: სსსკ-ის 385-ე მუხლით განისაზღვრება ის სამართლებრივი წინაპირობები, რომელთა არსებობაც გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად უკან დაბრუნების საფუძველია: „სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ: ა) ადგილი აქვს 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს; ბ) გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილებით არასწორად ეთქვა უარი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების თაობაზე შეტანილი საჩივრის დაშვებაზე; გ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეეხება მხოლოდ სარჩელის დასაშვებობას; დ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არასწორად გამოტანილი განმეორებითი დაუსწრებელი გადაწყვეტილებაა“. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე¹“ („გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია“) ქვეპუნქტით გათვალისწინებულმა საფუძველმა განაპირობა საქმის ხელახლა განსახილველად პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნება. უფრო კონკრეტულად, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არა მარტო რიგ გარემოებათა დაუდგენლობა, არამედ სადავო სამართალურთიერთობის წინაპირობების გამოსაკვლევად მნიშვნელოვანი მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის გამოუყენებლობა, შესაბამისად, მის საფუძველზე სარჩელის საფუძვლიანობის შეუმოწმებლობა არის გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი;

18.1.1. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება პირველი კასატორის მოსაზრებას, რომ სსკ-ის 319.2.-ე და 670-ე (ხელშეკრულების დადების ვალდებულება) მუხლები იდენტურ სამართლებრივ განსაზღვრებას შეიცავენ, რადგან სპეციალური ნორმის არსებობისას, სწორედ მის ფარგლებში უნდა მოხდეს სადავო სამართალურთოერთობის გამოკვლევა. მხარეთა მიერ გასაჩივრებული საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქალაქო სასამართლომ ისე გამოიყენა სსკ-ის 319.2.-ე მუხლი, რომ არ გამოუკვლევია ამ ნორმით სუბსუმირებული ფაქტობრივი გარემოებები, ამასთან, უნდა დადგინდეს, ხომ არ არსებობდა სსკ-ის 319.2.-ე მუხლის შემადგენლობა, რამაც მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დადებაზე უარი სამართლებრივად განაპირობა. მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობას სსკ-ის 670-ე მუხლი (სპეციალური ნორმა) წარმოადგენს, რომელიც რკინიგზის მომსახურებით სარგებლობისას წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებს აწესრიგებს და მათ მონაწილეთა უფლება-მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს საქართველოს სარკინიგზო კოდექსი და სხვა ნორმატიული აქტები, რაც საქალაქო სასამართლოს არ გამოუყენებია. სააპელაციო სასამართლო ნათლად და გარკვევით მიუთითებს, რომ სამართლებრივი საფუძვლების დადგენის შემდეგ უნდა მოხდეს იმის შემოწმება, მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები პასუხობს თუ არა გამოსაყენებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებს (შემადგენლობას). რაც შეეხება გარემოებებს, რომელთა დადგენასაც საქმისთვის არსებითი მნიშვნელობა გააჩნია, სააპელაციო სასამართლო მათზეც ვრცლად მიუთითებს, ესენია: ხელშეკრულებაზე უარის თქმის წინაპირობების გამოკვლევა, მოპასუხის ქმედების არამართლზომიერებისა და ზიანის დამდგენ გარემოებათა კვლევა, მტკიცების საგნის დადგენა და მტკიცების ტვირთის სწორად განაწილება; სასამართლომ მიუთითა იმაზეც, რომ გამოსაკვლევია, იყო თუ არა მხარეთა (მოსარჩელესა და ოპერატორს) შორის დადებული ხელშეკრულება ძალაში იმ დროს, როცა მოპასუხემ უარი განუცხადა მოსარჩელეს მომსახურებაზე.

18.1.2.ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები და მათი სამართლებრივი შეფასებები სააპელაციო სასამართლოსთვის არ ქმნის საკმარის პროცესუალურ და მატერიალურ წინაპირობებს დავის გადასაწყვეტად და თუკი არ დადგინდება თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლიანობა, შეუძლებელი იქნება მოპასუხის მიერ წარდგენილი შეგებებული სარჩელის შესახებ მსჯელობა, ამ სახის სარჩელის პროცესუალურსამართლებრივი წინაპირობების გათვალისწინებით (სსსკ-ის 189-ე მუხლი).

19. მეორე კასატორის პრეტენზია უკავშირდება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის უხეში დარღვევით, არასწორად დაადგინა მოსარჩელესა და ექსპედიტორს შორის დადებული ხელშეკრულების შინაარსი და სამართლებრივად მცდარად შეაფასა;

19.1.1. მეორე კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არ უზრუნველჰყო ხელშეკრულების ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შესწავლა, რასაც არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადასაწყვეტად, რადგან თავდაპირველი მოსარჩელე სწორედ იმას უკავშირებს თავის მოთხოვნას, რომ მას კონვენციურმა აკრძალვამ შეუშალა ხელი ნაკისრ ვალდებულებათა შესრულებაში. მოსარჩელესა და ამ განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებულ ოპერატორს შორის დადებული ხელშეკრულებიდან ირკვევა, რომ ეს უკანასკნელი მოსარჩელის სასარგებლოდ ახორციელებდა გადაზიდვებს, შესაბამისად, მოსარჩელე იყო მისი კლიენტი და უხდიდა მომსახურების (ოპერირების) ღირებულებას და არა - პირიქით. აღნიშნული გარემოება საფუძველს აცლის მოსარჩელის მოთხოვნას იმის თაობაზე, რომ კონვენციური აკრძალვის პირობებში იგი ვერ ახორციელებდა ვაგონების ოპერირებას, რადგან, როგორც უკვე აღინიშნა, ეს უკანასკნელი ოპერატორისათვის იყო კლიენტი, მომსახურების მიმღები და არა მომსახურების გამწევი სუბიექტი. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა დამდგარი ზიანის შესახებ;

19.1.2. მეორე კასატორი შედავებას წარმოადგენს იმ თვალსაზრისითაც, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ აკრძალვა გამოაცხადა არა რკინიგზის დირექტორთა საბჭომ, არამედ - მოპასუხემ. სინამდვილეში, რკინგზის საბჭოს ჩართულობის გარეშე აღნიშნული აკრძალვა ვერ გამოცხადდებოდა. გარდა ამისა, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტაცია არ შეიცავს ინფორმაციას მოსარჩელის მიერ კონკრეტული სარკინიგზო მომსახურების მიღებაზე ნების გამოვლენისა და რკინიგზის მხრიდან ამ მომსახურების მიღებაზე უარის თქმის თაობაზე;

19.1.3. სსსკ-ის 196-ე მუხლზე მითითებით, საკასაციო სამართლოს წინაშე მეორე კასატორმა იშუამდგომლა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შეცვლის შესახებ, ვინაიდან, მისი განმარტებით, ეს ღონისძიება დიდ ზიანს აყენებს მოპასუხეს. მოთხოვნის საფუძვლად მხარე იმაზე უთითებს, რომ ხელშეკრულება, რომელიც ოპერატორსა და მოსარჩელეს შორის მოქმედებდა, ამ დროისთვის შეწყვეტილია, ხოლო მოსარჩელეს არ წარუდგენია ხელშეკრულების გაგრძელების დამადასტურებელი დოკუმენტი.

19.2. წინამდებარე განჩინების მე-18 პუნქტში ასახული მსჯელობის კონტექსტში, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს არც მეორე კასატორის შედავებას და განმარტავს, რომ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული არსებითი გარემოებების გამორკვევა, სხვასთან ერთად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მთავარ მიზეზს, რის გამოც საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა საქალაქო სასამართლოს. მოსარჩელის ძირითადი პრეტენზია იმას ეხება, ეს უკანასკნელი მოპასუხის მეშვეობით უზრუნველყოფდა საქართველოში შემოსული ოპერატორის საკუთრებაში არსებული ვაგონების სხვადასხვა მიმართულებით გადაადგილებას, დატვირთვას და სხვადასხვა ქვეყნებში გაგზავნას. კონვენციური აკრძალვის გამო მოსარჩელემ ვერ შეძლო ყაზახეთიდან აზერბაიჯანში შესული ვაგონების საქართველოს ტერიტორიაზე შემოყვანა და ვაგონები უკან დააბრუნა, რაშიც გადაიხდა 19 518 აშშ დოლარი, ხოლო ვინაიდან დაბრუნებული ვაგონები განკუთვნილი იყო მოსარჩელის კლიენტებისათვის მისაწოდებლად, რაც ვეღარ მოხერხდა, ამის გამო მას მიუღებელი შემოსავლის სახითაც მიადგა ზიანი.

19.2.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი სამართლებრივი წინაპირობების დადგენილად მისაჩნევად მნიშვნელოვანია სამი ფაქტობრივი გარემოების კუმულაციურად არსებობა: მოვალის არამართლზომიერი ქმედება, დამდგარი ზიანი და მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი პირველ და მეორე გარემოებას შორის. ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნის და მოთხოვნის გამომრიცხველ გარემოებათა წრე არის ვრცელი, მოცულობითი და ამავდროულად, დასადგენია საქმეზე როგორც ფაქტობრივსამართლებრივი, ისე ნორმატიული წინაპირობები, სააპელაციო სასამართლომ, საპროცესო კანონმდებლობის დანაწესის თანახმად, კანონის წინაშე მხარეთა თანასწორობის, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების გათვალისწინებით, საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუბრუნა. მტკიცების საგანში შემავალ და დასადგენ გარემოებათა გათვალისწინებით, მოცემულ შემთხვევაში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ შეიძლება შეფასდეს საპროცესო ეკონომიისა და სწრაფი მართლმსაჯულების განხორციელების საწინაღმდეგო ქმედებად, რადგან, საქმის დროული და ეფექტიანი განხილვა მოიცავს თითოეული მხარის მიერ მითითებული გარემოებების საფუძველზე, სადავო სამართალურთიერთობის გადასაწყვეტად მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის მოძიებასა და მართებულად მისადაგებას, რაც მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან გამომდინარე უზრუნველყოფს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სამართლიან და ობიექტურ განაწილებას სამოქალაქო მატერიალურ და საპროცესო სამართალში აღიარებული სტანდარტის შესაბამისად.

19.2.2. ერთ-ერთ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რასაც საკასაციო სასამართლოც დაეთანხმა, რომ „გარემოებათა მის მიერ (სააპელაციო სასამართლოს მიერ) გამოკვლევა მიზანშეუწიონელია. ასეთ შემთხვევაში მხარე დაკარგავდა კიდევ ერთ ინსტანციაში (სააპელაციო სასამართლოში) ფაქტობრივ გარემოებაზე შედავების შეასძლებლობლას, ვინაიდან მას გასაჩივრება მოუწევდა პირდაპირ საკასაციო სასამართლოში, რომელიც ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენ სასამართლოს არ წარმოადგენს“ (იხ. სუსგ-ები: # ას-261-248-2015, 10.07.2015წ; #ას-450-429-2015, 28.07.2015წ.).

19.2.3. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ კონვენციის ფარგლებში შექმნილ ორგანოსა და სამართლებრივ აქტებს საქართველოში იურიდიული ძალა არ გააჩნიათ, მეორე კასატორი აკრიტიკებს და დსთ-ის ფარგლებში მოქმედ სარკინიგზო ადმინისტრაციების დირექციის საბჭოს როლსა და მის მიერ გამოცემული აქტების მტკიცებულებით მნიშვნელობაზე უთითებს, თუმცა, სამართლებრივად ვერ აქარწყლებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას. აღსანიშნავია, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე დსთ-ის კონვენციას ნორმატიული ძალა რომც გააჩნდეს, მოპასუხემ თავად მიმართა და მოითხოვა კონვენციური აკრძალვის გამოცხადება, ამიტომ აკრძალვის გამოცხადების წინაპირობებზე მითითება ცალსახად მისი მტკიცების ტვირთია და არა საბჭოსი, რომელსაც დებულების თანახმად, არ გააჩნია მსგავსი გადაწყვეტილებების მიღებაზე ექსკლუზიური უფლებამოსილება (იხ. ამ განჩინების 9.2.2-9.2.5 ქვეპუნქტები).

19.2.4. მეორე კასატორის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით, რომელიც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შეცვლას შეეხება, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული შუამდგომლობით დაყენებული საკითხის განხილვა დასაშვებია საქმის განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე სსსკ-ის 196-ე მუხლის შესაბამისად, თუმცა, კასატორი არ სთავაზობს სასამართლოს ალტერნატივას, რომლითაც უნდა ჩანაცვლდეს უზრუნველყოფის გასაუქმებელი ღონისძიება, რაც ეწინააღმდეგება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების ერთი სახის მეორით შეცვლის პროცესუალურ დანაწესს, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს ამ შუამდგომლობას (იხ. სუსგ-ები: # ას-650-621-2016, 29.07.2016წ; #ას-454-436-2016, 18.07.2016წ.).

20. “სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე, საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება“...(იხ. სუსგ # ას- #-ას-471-450-2015, 30.10.2015წ; შდრ. სუსგ-ებს: #ას-973-922-2015, 16.02.2016წ; #ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; #ას-1132-1088 -2016, 17.02.2017წ.). საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, რაც მხარეთა საკასაციო განაცხადების არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველია.

21. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი (იხ. განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი).

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "G-"-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს "ს-ის" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. სს "ს-ის" შუამდგომლობა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების შეცვლის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

4. შპს "G-"-ს (ს/ნ 4-) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადასახადო დავალება N1496737053, გადახდის თარიღი 2017 წლის 6 ივნისი), 70% – 210 ლარი;

5. სს "ს-ას" (ს/ნ 2-) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N3717, გადახდის თარიღი 2017 წლის 9 აგვისტო), 70% – 5600 ლარი;

6. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე