საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-708-662-2017 11 იანვარი, 2018 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი კასატორი – ა. ყ-ე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. კ-ი, ნ. ს-ე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მეორე კასატორი - ნ. კ-ი, ნ. ს-ე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა. ყ-ე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება (სარჩელით), უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ. ს-ე (შემდეგში - მამკვიდრებელი) 1967 წლის 25 ივლისიდან დაქორწინებული იყო ნ. კ-თან (შემდეგში - მამკვიდრებლის მეუღლე, პირველი მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მეორე კასატორი). მათ ქორწინების განმავლობაში შეეძინათ შვილი - ნ. ს-ე (შემდეგში - მამკვიდრებლის შვილი, მეორე მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მეორე კასატორი; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 1106-ე მუხლი).

2. პირველი მოპასუხის მეუღლე (აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებელი) 2011 წლის 30 ივნისიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა ა. ყ-ესთან (შემდეგში - თავდაპირველი მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე, პირველი კასატორი).

2.1. პირველი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე, საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2015 წლის 1 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, პირველი მოპასუხის მეუღლის (აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის) თავდაპირველ მოსარჩელესთან (იხ. ამ განჩინების მე-2 პუნქტი) ქორწინების რეგისტრაცია ბათილად იქნა ცნობილი (სსკ-ის 1140-ე მუხლი). მოცემული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 20 იანვრის განჩინებით, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2016 წლის 20 მაისის განჩინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა (იხ. გადაწყვეტილებისა და განჩინებების ასლები - ტ.1, ს.ფ. 22; 179-186).

3. პირველი მოპასუხის მეუღლე 2015 წლის 22 მაისს გარდაიცვალა (იხ. გარდაცვალების მოწმობა - ტ.1, ს.ფ.15).

3.1. მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებას მისი გარდაცვალების დროისათვის წარმოადგენდა უძრავი ქონება (მდებარე ქ. ჭიათურაში, თ-ის ქუჩა 13; საკადასტრო კოდით 3-, რომელიც მამკვიდრებლის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა 1992 წელს და მოძრავი ქონება - ავტოსატრანსპორტო საშუალება (მარკა, მოდელი - ოპელ ასტრა G, გამოშვების წელი - 1999; სანომრე ნიშანი - P-; საიდენტიფიკაციო ნომერი - W-, ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა - A-), რომლის სარეგისტრაციო მოწმობაც მამკვიდრებლის სახელზე 2013 წლის 26 მაისს გაიცა (სსკ-ის 1328-ე მუხლი; იხ. ავტომობილის სარეგისტრაციო მოწმობა და ცნობა საჯარო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ.19-21; 33).

4. ნოტარიუს ზ. ც-ის (შემდეგში - ნოტარიუსი) მიერ 2016 წლის 31 მაისს, მამკვიდრებლის შვილსა და მეუღლეზე (იხ. ამ განჩინების პირველ პუნქტში დასახელებული მოპასუხეები) გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის საფუძველზეც წინამდებარე განჩინების 3.1. ქვეპუნქტში მითითებული უძრავი ქონება აღირიცხა ორივე მოპასუხის სახელზე - თითოეულზე ½ წილი;

4.1. იმავე ნოტარიუსმა, 2016 წლის 15 ივნისს, წინამდებარე განჩინების 3.1. ქვეპუნქტში მითითებულ მოძრავ ქონებაზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის საფუძველზეც ავტომანქანა აღირიცხა ორივე მოპასუხის სახელზე - თითოეულზე ½ წილი (სსკ-ის 1499-ე მუხლი; იხ. ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ.36-37; სამკვიდრო მოწმობები - ტ.1, ს.ფ. 59-65).

4.1.1. პირველმა მოპასუხემ მოძრავ ნივთზე რეგისტრირებული მისი წილობრივი საკუთრება ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა გ. ვ-ეს (შემდეგში - მესამე მოპასუხე). ამ უკანასკნელის სახელზე საკუთრების უფლება შსს მომსახურების სააგენტოში 2016 წლის 17 ივნისს აღირიცხა.

5. სარჩელის საფუძვლები

5.1. ამ განჩინების მე-2 პუნქტში დასახელებულმა მოსარჩელემ 2016 წლის 15 ივნისს განცხადებით მიმართა საჩხერის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა პირველი და მეორე მოპასუხეებისთვის (მამკვიდრებლის ცოლ-შვილისათვის) მამკვიდრებლის დაკრძალვის გამო გაწეული ხარჯების დაკისრება, ასევე, თანამოპასუხეებად დაასახელა მესამე მოპასუხე და ნოტარიუსი და მოითხოვა წინამდებარე განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებული სამკვიდრო მოწმობებისა და ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მამკვიდრებლის დანაშთ უძრავ-მოძრავ ქონებაზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობა (იხ. სასარჩელო განცხადება - ტ. 1, ს.ფ. 1-14).

5.2. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში აღწერილ ფაქტობრივ გარემოებებზე და განმარტა, რომ მამკვიდრებელი ფაქტობრივად 26 წელი განქორწინებული იყო პირველ მოპასუხესთან, ბოლო 15 წელი კი მოსარჩელესთან ცხოვრობდა. ამ უკანასკნელისა და აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის ქორწინება 2011 წლის 30 ივნისს დარეგისტრირდა; ქორწინების რეგისტრაციის დროს მხარეებმა დაადასტურეს, რომ არ არსებობდა ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებები და ამის შესახებ თავდაპირველმა მოსარჩელემ არაფერი იცოდა. ამ უკანასკნელის ქორწინება სადავოდ არ გაუხდია პირველ მოპასუხეს, ხოლო როცა მამკვიდრებელი გარდაიცვალა, სასამართლოს ამ ქორწინების ბათილად ცნობის მოთხოვნით მიმართა, რაც დაკმაყოფილდა;

5.2.1. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მან და მამკვიდრებელმა თანაცხოვრების პერიოდში შეიძინეს ავტომანქანა „ოპელ ასტრა“, გაარემონტეს ბინა, რაშიც დაიხარჯა 6599 ლარი. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისი დაკრძალვისა და ქელეხისათვის სარიტუალო ხარჯები - 4000 ლარი მოსარჩელემ გასწია, ასევე, გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის გასვლის შემდეგ გარდაცვალების მოხსენიებისათვის - 1550 ლარი, საფლავის მოწყობისათვის - 1600 ლარი გადაიხადა. სულ დანახარჯმა შეადგინა 13750 ლარი, რაც პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა (დედა-შვილმა) უნდა აანაზღაურონ;

5.2.2. მოსარჩელის მოთხოვნით, პირველ და მესამე მოპასუხეებს შორის ავტომანქანაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და შსს მომსახურების სააგენტოში მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს მოსარჩელე, ხოლო გარდაცვლილის მეუღლესა და შვილს უნდა ჩამოერთვას მემკვიდრეობის უფლება და, შესაბამისად, მამკვიდრებლის დანაშთ მთლიან სამკვიდროზე მესაკუთრედ ცნობილი უნდა იქნეს მოსარჩელე;

5.2.3 მოსარჩელემ იშუამდგომლა სადავო უძრავ და მოძრავ ქონებაზე (იხ. ამ განჩინების 3.1. ქვეპუნქტი) ყადაღის დადება იმ დასაბუთებით, რომ პირველი მოპასუხე აპირებდა მათ გაყიდვას, რაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა და აღნიშნული გარემოება შემდგომში შეუძლებელს გახდიდა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას.

6. მოპასუხეების შესაგებელი სარჩელზე და მათ მიერ ძირითადი მოსარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შეგებებული სარჩელი

6.1. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს. მათ მიუთითეს, რომ არ არსებობდა მტკიცებულებები, რომლებიც მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლის გარემონტებას დაადასტურდებდა; რაც შეეხებოდა დაკრძალვისა და დასაფლავების ხარჯებს, ამ სამგლოვიარო რიტუალში მოპასუხეებს მონაწილეობა არ მიაღებინა მოსარჩელემ, თუმცა, ეს ხარჯები დაკრძალვაზე მოსულმა სტუმრებმა ე.წ. „შესაწევრის“ სახით დაფარეს. მოპასუხეთა განმარტებით, გარდაცვლილმა საფლავი წლების წინ მოაწყო, როცა შვილი გარდაეცვალა. ამასთან, მოპასუხეთა მტკიცებით, მამკვიდრებელთან ინახებოდა 6000 ლარი, რომელიც აწ გარდაცვლილისა და პირველი მოპასუხის დანაზოგი იყო, რაც მათ საცხოვრებელ სახლში ინახებოდა და სავარაუდოდ, მოსარჩელემ განკარგა ის (იხ. შესაგებელი - ტ. 1 -ს.ფ. 47-56);

6.1.2. მესამე მოპასუხემ არ ცნო მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი და მიუთითა, რომ ავტომანქანის ჩუქების ხელშეკრულება კანონით დადგენილი წესით იყო გაფორმებული.

6.2. პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა 2016 წლის 1 ივლისს შეგებებული სარჩელი აღძრეს თავდაპირველი მოსარჩელის წინააღმდეგ და, წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახულ გარემოებებზე დაყრდნობით, მოითხოვეს შეგებებული მოსარჩელეების სახელზე რეგისტრირებული სადავო უძრავი ქონების (იხ. ამ განჩინების 3.1. ქვეპუნქტი) მოპასუხის (თავდაპირველი მოსარჩელის) მიერ გამოთავისუფლება და სასამართლოს შესაბამისი გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულება (იხ. შეგებებული სარჩელი - ტ. 1, ს.ფ. 68-79-14).

7. შეგებებული სარჩელით მოპასუხის შესაგებელი

7.1. მოპასუხემ (თავდაპირველმა მოსარჩელემ) მის წინააღმდეგ აღძრული შეგებებული სარჩელი არ ცნო და საპასუხოდ წარდგენილი შესაგებლით განმარტა, რომ მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, რადგან სადავო უძრავი ნივთი ეკუთვნოდა მის გარდაცვლილ მეუღლეს, რომლის მემკვიდრეც თვითონაა და შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლიც მას ეკუთვნოდა (იხ. შეგებებული სარჩელზე მოპასუხის შესაგებელი - იხ.ტ. 1, ს.ფ. 86-94).

8. საჩხერის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1. საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 17 ივნისის განჩინებით თავდაპირველი მოსარჩელის განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და, სარჩელის უზრუნველყოფის მიზნით, პირველ მოპასუხეს აეკრძალა მის თანასაკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონების შესაბამისი წილის გასხვისება. ასევე, მას აეკრძალა ამ განჩინების 3.1 ქვეპუნქტში მითითებული სატრანსპორტო საშუალების შესაბამისი წილის გასხვისება.

8.2 საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით:

8.2.1. თავდაპირველი სარჩელი მოპასუხეების მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

8.2.2. ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 31 მაისს გაცემული N160577894 სამკვიდრო მოწმობა სადავო უძრავ ნივთის მამკვიდრებლის მეუღლის (შეგებებული მოსარჩელის) ½ ნაწილში და მამკვიდრებლის შვილის ¼ ნაწილში; მამკვიდრებლის მეუღლეს (პირველ მოპასუხეს) მიეკუთვნა აღნიშნული უძრავი ნივთის ½ წილი, როგორც მეუღლეთა თანაცხოვრების დროს შეძენილი ქონების თანამესაკუთრეს, შესაბამისად, მოცემულ უძრავ ნივთზე (ს/კ 3--) საჯარო რეესტრის ჩანაწერი ამ მოპასუხის კუთვნილი ½ წილის მიმართ დარჩა უცვლელად. საჯარო რეესტრის ჩანაწერი მამკვიდრებლის შვილის კუთვნილ წილზე (ს/კ 3--) გაუქმდა მთლიანი ნივთის ¼ ნაწილში. საბოლოოდ, მოცემულ უძრავ ნივთზე (ს/კ 3--) საჯარო რეესტრში საკუთრება აღირიცხა შემდეგნაირად: მამკვიდრებლის მეუღლე - ½ წილი, მამკვიდრებლის შვილი - ¼ წილი და თავდაპირველი მოსარჩელე - ¼ წილი.

8.2.3. რაიონული სასამართლოს იმავე გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი პირველი და მესამე მოპასუხეების ერთობლივი განცხადება და მათ შორის ავტომანქანაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება. ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი მოცემული ერთობლივი განცხადების საფუძველზე განხორციელებული რეგისტრაცია;

8.2.4. ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 15 ივნისს გაცემული N160644924 სამკვიდრო მოწმობა და განხორციელებული რეგისტრაციები სადავო ავტომანქანასთან მიმართებით, მამკვიდრებლის მეუღლის (პირველი მოპასუხის) კუთვნილ ½ ნაწილში და მამკვიდრებლის შვილის (მეორე მოპასუხის) ¼ ნაწილში. თავდაპირველი მოსარჩელე ცნობილ იქნა აღნიშნული ავტომანქანის 3/4 წილის მესაკუთრედ (მეუღლეთა თანაცხოვრების /მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება/ დროს შეძენილი ქონება და მემკვიდრეობით მიღებული). საბოლოოდ, შსს მომსახურების სააგენტოში აღნიშნული ავტომანქანის (ამჟამად მესამე მოპასუხის სახელზეა რეგისტრირებული შსს მომსახურების სააგენტოში) ¾ წილი აღირიცხა (დარეგისტრირდა) თავდაპირველი მოსარჩელის სახელზე, ხოლო ¼ წილი - მამკვიდრებლის შვილის (მეორე მოპასუხის) სახელზე;

8.2.5. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო;

8.2.6. თავდაპირველი სარჩელი ნოტარიუსის მიმართ არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

8.2.7 პირველი და მეორე მოპასუხეების შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

8.3. რაიონულმა სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით გამოიკვლია და დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებანი და დავის მოსაწესრიგებლად გამოიყენა სსკ-ის 56-ე, 1106-ე, 1141-ე, 1158-ე, 1334-ე, 1341-ე, 1427-ე, 969-ე, 971-ე, 170-ე, 172.1-ე მუხლები, აგრეთვე, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე და 105-ე მუხლები.

8.4. სასამართლომ განმარტა, რომ აწ გარდაცვლილ მამკვიდრებელსა და მამკვიდრებლის მეუღლეს (პირველ მოპასუხეს) ფაქტობრივადაც და იურიდიულადაც ჰქონდათ ოჯახი. ისინი ერთად ეწეოდნენ საოჯახო ურთიერთობებს, შეეძინათ შვილები, შეიძინეს უძრავი ქონება, თუმცა, გარკვეული ხნის შემდეგ მათი საოჯახო ურთიერთობა აღარ გაგრძელებულა. მამკვიდრებელმა 2008 წლიდან თავდაპირველ მოსარჩელესთან შექმნა ოჯახი და ამ შემთხვევაშიც არსებობდა ფაქტობრივი ოჯახური ურთიერთობები, აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებელი და თავდაპირველი მოსარჩელე ერთად ცხოვრობდნენ, შეიძინეს ავტომანქანა, ზრუნავდნენ ერთმანეთზე, თუმცა, ქორწინება დაარეგისტრირეს 2011 წლის 30 ივნისს. ამდენად, დადგინდა, რომ მამკვიდრებელი ერთდროულად იმყოფებოდა ორ რეგისტრირებულ ქორწინებაში: 1967 წლის 25 ივლისის სააქტო ჩანაწერით - პირველ მოპასუხესთან, 2011 წლის 30 ივნისის სააქტო ჩანაწერით - მოსარჩელესთან;

8.4.1. რაიონული სასამართლოს განმარტებით, მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, იცოდა თუ არა თავდაპირველმა მოსარჩელემ დაქორწინებისას (2011 წლის 30 ივნისს), რომ მამკვიდრებელი უკვე იმყოფებოდა რეგისტრირებულ ქორწინებაში. სასამართლომ არ გაიზიარა მოწმეების - რ. ს-ის, ქ. ს-ისა და ე. მ-ის განმარტებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ ეს იცოდა, რადგან მოწმეები აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლისადმი ზედმეტად სუბიექტურად და ნეგატიურად იყვნენ განწყობილი. საქმის სხვა მასალებისა (მათ შორის სხვა მოწმეთა ჩვენების) ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ არ იცოდა მამკვიდრებლის რეგისტრირებული ქორწინების შესახებ პირველ მოპასუხესთან და ამის შესახებ მხოლოდ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ შეიტყო. აღნიშნული გარემოება, სსკ-ის 1141-ე მუხლის შესაბამისად [თუ მეუღლეებმა დაქორწინებისას არ იცოდნენ ქორწინების დამაბრკოლებელი იმ გარემოების შესახებ, რომელიც მათი ქორწინების ბათილობის საფუძველია, ქორწინება წყდება სასამართლოში ამ გარემოების დადგენის მომენტიდან, მაგრამ ამ დრომდე ქორწინება წარმოშობს ყველა იმ სამართლებრივ შედეგს, რასაც ნამდვილი ქორწინება] ნიშნავს, რომ ქორწინება მამკვიდრებლის გარდაცვალებით შეწყდა. რაიონულმა სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციისას მიუთითა საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაზე (იხ. სუსგ # ას-187-174-2015, 22, 07.2015წ.), კერძოდ, „საკასაციო პალატისათვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების როლის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1341-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის გამოყენებისათვის და შესაბამისად, მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევისათვის, ამავე ნორმის ანალიზიდან გამომდინარე, განმსაზღვრელია არა ის გარემოება არსებობდა თუ არა ქალსა და მამაკაცს შორის რეგისტრირებული ქორწინება, არამედ გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა კონკრეტული ფაქტობრივი საფუძვლების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ პირებს შორს ცოლ-ქმრული ურთიერთობის ფაქტობრივად არარსებობაზე (საკასაციო პალატის მსჯელობა შეესაბამება მოცემული კატეგორიის დავაზე უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას)... სამართლებრივი წესრიგის მიზანიც ხომ იმის უზრუნველყოფაში მდგომარეობს, რომ გაუმართლებლად და დაუსაბუთებლად არ შეილახოს ვინმეს უფლება და პირიქით, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე არ მოიპოვოს ვინმემ მატერიალური სიკეთე ან რაიმე უფლება“. განსახილველ შემთხვევაში, რაიონული სასამართლოს შეფასებით, დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით გამოკვეთილი იყო ის ფაქტობრივი საფუძველი, რაც საკმარისი იყო 2015 წლის 25 მაისს გარდაცვლილ მამკვიდრებელსა და პირველ მოპასუხეს შორის ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტის მისაჩნევად;

8.4.2. სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 1158-ე მუხლის შესაბამისად, მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. დადგენილია, რომ მამკვიდრებელსა და პირველ მოპასუხეს ქორწინების განმავლობაში ჰქონდათ შეძენილი ამ განჩინების 3.1. ქვეპუნქტში მითითებული უძრავი ქონება, ხოლო მოსარჩელემ და მამკვიდრებელმა ქორწინების განმავლობაში შეიძინეს სადავო ავტომანქანა. სსკ-ის 1341-ე მუხლის შესაბამისად, „განქორწინებისას, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მეუღლეს შეიძლება ჩამოერთვას კანონით მემკვიდრეობის უფლება, თუ დადასტურებული იქნება, რომ ქორწინება მამკვიდრებელთან ფაქტობრივად, სამკვიდროს გახსნამდე არანაკლებ სამი წლისა, შეწყვეტილი იყო და მეუღლეები ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ“. სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში დასტურდებოდა ის აუცილებელი ფაქტობრივი საფუძველი, რაც საკმარისი იყო მამკვიდრებელსა და პირველ მოპასუხეს შორის ქორწინების ფაქტობრივად შეწყვეტილად მისაჩნევად. შესაბამისად, დაინტერესებული პირის მოთხოვნის საფუძველზე, არსებობდა სამართლებრივი საფუძველი, რომ პირველ მოპასუხეს ჩამოერთმეოდა მემკვიდრეობის უფლება. ზემოხსენებულ ნორმებზე მითითებით, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მამკვიდრებლის დანაშთი უძრავი ქონების ½ -ის მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს პირველი მოპასუხე, ¼ -ის მესაკუთრედ - მოსარჩელე და ¼ -ის მესაკუთრედ - მამკვიდრებლის შვილი; რაც შეეხება მოძრავ ქონებას - ავტომანქანას, სსკ-ის 1158-ე და 1141-ე მუხლებიდან გამომდინარე, ¾ წილის მესაკუთრეა მოსარჩელე, ხოლო ¼ წილის მესაკუთრე - მამკვიდრებლის შვილი (მეორე მოპასუხე);

8.4.3. სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში გარიგების მონაწილე მხარეები განზრახ მოქმედებენ, მათ არ სურთ სამართლებრივი შედეგის მიღება. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. სადავო გარიგებისას მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობა უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება. დადგენილია, რომ მესამე მოპასუხეზე ავტომანქანა გასხვისდა სასამართლოს მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების მიღების შემდეგ. სასამართლომ ისიც დაადგინა, რომ მესამე მოპასუხე არის სასულიერო პირი და პირველი მოპასუხე მისი მრევლია, ამასთან, ამ უკანასკნელმა იცოდა ავტომანქანის საკუთრებაზე დავის შესახებ, რადგან სასამართლო წესით თავდაპირველ მოსარჩელესთან მამკვიდრებლის ქორწინების ბათილად ცნობის შემდეგ მოხდა მოძრავი ნივთის გასხვისება, ფიქტიურად, სასამართლოს მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების მიღების შემდეგ. ამ გარემოებებიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ავტომანქანის ჩუქების ხელშეკრულება, რომელიც რეგისტრირებული იყო შსს მომსახურების სააგენტოში, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

8.4.4. სადავო ბინის რემონტისა და მამკვიდრებლის დასაფლავებისთვის გაწეულ ხარჯებზე მსჯელობისას სასამართლომ დაასკვნა, რომ მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრეები არიან მეორე მოპასუხე (შვილი) და თავდაპირველი მოსარჩელე. სსკ-ის 1334-ე მუხლის შესაბამისად, „თუ მემკვიდრე რამდენიმეა, მათ შორის სამკვიდროს გაყოფამდე, იგი ერთიანი ქონების სახით ეკუთვნის ყველა თანამემკვიდრეს. ამ ქონებიდან შეიძლება გადახდილ იქნეს მამკვიდრებლის მოვლისა და უკანასკნელი ავადმყოფობის მკურნალობის, დაკრძალვის, სამკვიდროს დაცვისა და მართვის, ხელფასის გასტუმრების, ანდერძის აღსრულების აუცილებელი ხარჯები. ეს მოთხოვნები უნდა დაკმაყოფილდეს სამკვიდროს ღირებულებიდან ყველა სხვა, მათ შორის, იპოთეკისა და სხვა გირაოთი უზრუნველყოფილი მოთხოვნების უპირატესად“.

8.4.5. 1427-ე მუხლის თანახმად „მემკვიდრეს, რომელიც სხვა მემკვიდრეების გამოცხადებას არ დაელოდება და სამკვიდროს ფლობას ან მართვას შეუდგება, უფლება არა აქვს განკარგოს სამკვიდრო, სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის გასვლამდე ან სამკვიდრო მოწმობის მიღებამდე, გარდა ხარჯებისა მამკვიდრებლის მოვლისა და მკურნალობისათვის მისი ავადმყოფობის დროს და დაკრძალვისათვის, მამკვიდრებლის რჩენაზე მყოფი პირების შენახვისათვის, ხელფასის გასტუმრებისათვის და სამკვიდროს დაცვისა და მართვისათვის“. სასამართლომ დაადგინა, რომ განსახილველ დავაში დაკრძალვის ხარჯები უზრუნველყოფილ იქნა მეგობრებისა და მეზობლების შენატანით, გარდა ამისა, თვითონ მოსარჩელეც ვალდებული იყო, რომ შეესრულებინა ის მოვალეობები, რაც დაკავშირებული იყო აწ გარდაცვლილის დაკრძალვასთან. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ გარდაცვლილს ჯერ კიდევ სიცოცხლეში ჰქონდა მოწყობილი საფლავი თავისი გარდაცვლილი შვილის საფლავის ფარგლებში. სასამართლომ იმაზეც გაამახვილა ყურადღება, რომ პირველი მოპასუხე გათავისუფლებული იყო ამ მოვალეობისაგან, თუმცა, მეორე მოპასუხესთან - შვილთან ერთად, მაინც ცდილობდა, მონაწილეობა მიეღო მამკვიდრებლის დაკრძალვაში. სასამართლომ დაადგინა, რომ არც პირველ და არც მეორე მოპასუხეს მოსარჩელემ განზრახ არ მიაღებინა მონაწილეობა დაკრძალვის რიტუალში (სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლები).

8.4.6. რემონტის ხარჯებთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელემ ვერ წარადგინა ისეთი მტკიცებულებები, რომელიც დაადასტურებდა უძრავი ქონების გაუმჯობესების ფაქტს, მოპასუხეების მიმართ არ იყო დაცული სსკ-ის 969-ე და 971-ე მუხლებით დადგენილი მოთხოვნები, რის გამოც ამ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8.4.7. პირველი და მეორე მოპასუხეების შეგებებულ სარჩელზე მსჯელობისას რაიონულმა სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმისთვის, რომ მოსარჩელემ მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, აუცილებელია სამი პირობის არსებობა: მოსარჩელე უნდა იყოს ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ ამ სამივე პირობის ერთდროულად არსებობის შემთხვევაში შეიძლება მოპასუხისათვის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის დაკისრება. სადავო შემთხვევაში მესამე პირობა არ დადგინდა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ თავდაპირველი მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ¼ წილის მესაკუთრეს, იგი კანონიერად ფლობდა მას და ამ ნაწილში უარყო შეგებებული სარჩელი (იხ. გადაწყვეტილება - ტ. 2, ს.ფ. 72-95).

9. მოსარჩელისა და მოპასუხეების სააპელაციო საჩივრები:

9.1. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც მოსარჩელემ, ასევე - პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა.

9.2. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებულ ნაწილში და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

9.2.1. არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომლითაც პირველ მოპასუხეს მამკვიდრებლის დანაშთი უძრავი ქონებიდან ½ წილი მიეკუთვნა. ეს სახლი მამკვიდრებელს გადაეცა 1992 წელს, როცა მოპასუხესთან 20 წლის განქორწინებული იყო, პირველი მოპასუხე არასდროს ყოფილა რეგისტრირებული ამ სახლში, მოსარჩელე და მამკვიდრებელი კი 7 წელი ერთად ცხოვრობდნენ ამ ბინაში;

9.2.3. სააპელაციო სასამართალწარმოების ეტაპზე მოსარჩელემ ბინის რემონტისთვის გაწეულ ხარჯებთან დაკავშირებული მოთხოვნა 6599 ლარიდან 3 300 ლარამდე შეამცირა და განმარტა, რომ არასწორი იყო სასამართლოს შეფასება, რომ მას არ გაუღია რემონტის ხარჯი, აღნიშნული გარემოება ექსპერტის შესაბამისი დასკვნით დასტურდებოდა. მოსარჩელის მტკიცებით, ასევე დაუსაბუთებელი იყო სასამართლოს მსჯელობა იმაზე, რომ მამკვიდრებლის დასაფლავებისათვის საჭირო ხარჯები ე.წ. ,,შესაწირით“ დაიფარა და მოსარჩელეს ხარჯი არ გაუწევია. მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ მოსარჩელეს ე.წ. ,,შესაწირი“ არ აუღია, ხოლო ის მოწმეები, რომელთა ჩვენებასაც სასამართლო დაეყდნო, საქმის შედეგით დაინტერესებული პირები არიან და სასამართლოს მათი განმარტებები არ უნდა გაეზიარებინა (იხ. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი -ტ.2, ს.ფ.98-108).

9.3. პირველმა და მეორემ მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ არგუმენტებზე მითითებით:

9.3.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მამკვიდრებელთან ქორწინების რეგისტრაციის დროს არ იცოდა დამაბრკოლებელ გარემოებათა შესახებ. იგი წლების მანძილზე იცნობდა მამკვიდრებელს და იცოდა, რომ მას ოჯახი უკვე ჰყავდა;

9.3.2. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ ავტომანქანა მამკვიდრებელმა და პირველმა მოპასუხემ ერთად ცხოვრების დროს შეიძინეს. ისინი პერიოდულად იცვლიდნენ ავტომანქანას, თანხას ამატებდნენ და ახალს ყიდულობდნენ. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და არასწორად განმარტა სსკ-ის 1106-ე მუხლი და ამ ნივთზე მოსარჩელე არასწორად ცნო მემკვიდრედ, რომელიც არაკეთილსინდისიერი მეუღლეა (იხ. პირველი და მეორე მოპასუხეების სააპელაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ.111-122).

10. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

10.1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მხარეთა სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

10.1.1. გაუქმდა საჩხერის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება.

10.1.2. თავდაპირველი სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ;

10.1.3. ბათილად იქნა ცნობილი სამკვიდრო მოწმობა ½ ნაწილში (№160644924 15/06/2016- 4/97474), რომლითაც მოპასუხეებმა მემკვიდრეობით მიიღეს ავტომანქანა (სახელმწიფო N-. ტექ. პასპორტი S--); ბათილად იქნა ცნობილი აღნიშნულ ავტომანქანაზე პირველ და მესამე მოპასუხეებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და მოძრავ ნივთზე ½ წილის უფლება შსს მომსახურების სააგენტოში საკუთრების უფლებით აღირიცხა მოსარჩელის სახელზე.

10.1.4. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2000 ლარის გადახდა დაეკისრათ.

10.1.5. ძირითადი სარჩელი მოპასუხეებისათვის სარემონტო ხარჯების - 3300 ლარის დაკისრების მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა.

10.1.6. არ დაკმაყოფილდა სარჩელი მოპასუხეებისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის მოთხოვნით.

10.2. მეორე მოპასუხის (მამკვიდრებლის შვილის) შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა და თავდაპირველი მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ. ჭიათურაში, თ-ის ქ. 13-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცათ შეგებებულ მოსარჩელეებს.

10.3. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ გაიზიარა რაიონული სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივი შეფასებები და შეგებებულ სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით განმარტა:

10.3.1. უდავოა, რომ სადავო საცხოვრებელი სახლი, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდნენ მამკვიდრებელი და მოსარჩელე, მამკვიდრებელს საკუთრებაში გადაეცა 1992 წელს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სადავო ქონება მამკვიდრებლისა და პირველი მოპასუხის ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონებაა და ეს უკანასკნელი ამ ქონების თანამესაკუთრეა (სსკ-ის 1158-ე მუხლი). მამკვიდრებელი პირველ მოპასუხესთან არ ყოფილა განქორწინებული, შესაბამისად, სადავო ქონებაზე მემკვიდრეობა მიიღეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა - მეუღლემ და შვილმა. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სსკ-ის 1341-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. ამ განჩინების 8.4.1. ქვეპუნქტში) განმარტებაზე: ,,მოცემული ნორმა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როცა მეუღლეები განქორწინებული არ იყვნენ, მაგრამ ცოცხლად დარჩენილ მეუღლეს მაინც ჩამოერთმევა მემკვიდრეობის უფლება გარდაცვლილი მეუღლის ქონებაზე. ეს მაშინ, როცა სამკვიდროს გახსნამდე არანაკლებ სამი წლისა ქორწინება ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო და მეუღლეები ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ, ცოცხლად დარჩენილ მეუღლეს მემკვიდრეობის უფლება შეიძლება ჩამოერთვას მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით” (ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მეხუთე, გვ. 398-399). სსკ-ის 1342-ე მუხლის თანახმად: „ცოცხლად დარჩენილი მეუღლე კარგავს მემკვიდრეობის უფლებას, თუ არსებობდა ქორწინების ბათილად ცნობის საფუძველი და მამკვიდრებლის მიერ სარჩელი წარდგენილი იყო“. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ასეთი გარემოება არ გამოვლენილა, უდავო იყო, რომ პირველი მოპასუხისათვის აწ გარდაცვლილი მამკვიდრებლის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის საფუძველი არ არსებობდა, რადგან მამკვიდრებელსა და პირველ მოპასუხეს შორის ქორწინება არ შეწყვეტილა, არ არსებობდა მათი ქორწინების ბათილობის საფუძველი და მამკვიდრებელს არ აღუძრავს პირველი მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელი სასამართლოში;

10.3.2. სსკ-ის 1328.1-ე მუხლის თანახმად, „სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის“. განსახილველ შემთხვევაში მამკვიდრებელს გარდაცვალების შემდეგ დარჩა სამკვიდრო, კერძოდ, ამ განჩინების 3.1. ქვეპუნქტში მითითებული უძრავი ქონება, რომელიც სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე პირველმა და მეორე მოპასუხეებმა თანაბარწილად და კანონიერად მიიღეს; უდავოა, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერის საფუძველზე მოპასუხეები მამკვიდრებლის დანაშთი უძრავი ქონების მესაკუთრეები არიან, შესაბამისად, მათ ჰქონდათ უფლება, რომ აღეძრათ ვინდიკაციური სარჩელი და უკანონო მფლობელობიდან გამოეთხოვათ ნივთი. მოსარჩელე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა სადავო ბინა და გადაეცა მესაკუთრეებისათვის (სსკ-ის 170-ე, 172.1-ე მუხლები).

10.3.3. სადავო ბინიდან თავდაპირველი მოსარჩელის დაუყოვნებლივ გამოსახლებასთან დაკავშირებით სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხეებმა (ბინის მესაკუთრეებმა) ვერ დაადასტურეს, რა მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგებოდათ მათ, თუკი გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ არ აღსრულდებოდა. ამდენად, მათ უარი ეთქვათ გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსრულებაზე.

10.4. თავდაპირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარზე მსჯელობისას სასამართლომ განმარტა: დადგენილია, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე მამკვიდრებლის ქორწინება მოსარჩელესთან ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წელს, თუმცა მამკვიდრებელმა მოსარჩელესთან თანაცხოვრების პერიოდში შეიძინა ავტომანქანა (იხ. ამ განჩინების 3.1. ქვეპუნქტი), რომელიც სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მოპასუხეებმა დაირეგისტრირეს. სსსკ-ის 1158-ე მუხლზე მითითებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნული რეგისტრაცია უკანონო იყო, რადგან იგი მოსარჩელისა და მამკვიდრებლის თანაცხოვრების დროსაა შეძენილი და ავტომანქანის ½ წილი თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა მოსარჩელეს. სააპელაციო სასამართლომ, სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე, დასაბუთებულად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ავტომანქანასთან დაკავშირებით დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზეც, რადგან პირველ და მესამე მოპასუხეებს შორის გარიგება დაიდო მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა (მოჩვენებითი გარიგება). სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ავტომანქანა გასხვისდა ფაქტობრივად სასამართლოს მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განჩინების მიღების შემდეგ, საგულისხმოა ისიც, რომ სააპელაციო სასამართლოში მესამე მოპასუხე არ გამოცხადდა და არ გამოხატა საკუთარი პოზიცია.

10.4.1. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საფუძვლიანია სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეებისთვის 2000 ლარის დაკისრების (მამკვიდრებლის დაკრძალვის, გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის მოსახსენებლისა და საფლავის ხარჯზე გაღებული თანხა) შესახებ. სასამართლოს განმარტებით, საქმეზე დაკითხული მოწმეებიც და თვითონ პირველი მოპასუხეც ადასტურებდა, რომ ეს ხარჯები ნამდვილად მოსარჩელემ გაიღო. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინებაზე, სადაც განმარტებულია: ,,უდავოა, საქართველოში არსებული ტრადიციის თანახმად, გარდაცვლილის დაკრძალვა გარკვეულ პროცედურებს მოიცავს, რომლებიც, თავის მხრივ, ხარჯებთან არის დაკავშირებული.... მართალია, უმეტეს შემთხვევაში რთულია ყოველი კონკრეტული პროცედურისა და მისი შესაბამისი იმ ხარჯის ზუსტად განსაზღვრა, რაც აუცილებელია მიცვალებულის დაკრძალვისათვის და სხვადასხვა ფაქტორებზეა დამოკიდებული, მაგრამ ამ შემთხვევაში, უნდა განისაზღვროს ის სავალდებულო მინიმალური სარიტუალო პროცედურები და მათი ანაზღაურების მინიმუმი, რომლებიც საქართველოში არსებული წეს-ჩვეულებების გათვალისწინებით აუცილებელია. აქვე გასათვალისწინებელია, რომ გაწეული ხარჯის გონივრული ოდენობით განსაზღვრისას, მოსარჩელე თავისუფლდება გაწეული ხარჯის ოდენობის დასაბუთების ტვირთისაგან. შესაბამისად, მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სწორად დაეკისრა დაკრძალვისათვის გაწეული ხარჯის (მიცვალებულის ბალზამირების, სასახლის (კუბოს), ბალდახინის (კატაფალკის), განბანვის, საფლავისათვის მიწის ღირებულების, საფლავის გათხრის, დაკრძალვის ცერემონიის მონაწილეთათვის სატრანსპორტო და სხვა სარიტუალო მომსახურების აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება.” (იხ. სუსგ # ას-791-748-2015 12 ოქტომბერი 2015 წელი).

10.4.2. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხეებისთვის ბინის რემონტისთვის გაღებული თანხის - 3300 ლარის დაკისრების თაობაზე და გაიზიარა რაიონული სასამართლოს შეფასება, რომ დასკვნაში ექსპერტი ვარაუდებზე ამყარებდა მოსაზრებებს და უთითებდა, რომ სახლი ძველია და მასში აუცილებლად იქნებოდა ჩატარებული სარემონტო სამუშაოები. თავდაპირველ მოსარჩელეს საქმის განხილვისას არ წარუდგენია სხვა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა აღნიშნული უძრავი ქონების გაუმჯობესების ფაქტს. ასევე გაურკვეველი იყო, უძრავი ქონების მდგომარეობა გარემონტებამდე და ამ რემონტის შედეგად, გამდიდრდნენ თუ არა შეგებებული მოსარჩელეები.

10.5.ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა სააპელაციო საჩივრები ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილებულიყო (იხ. ამ განჩინების 10.1.1-10.2 ქვეპუნქტები).

11. მოსარჩელისა და მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი

11.1. მხარეებმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს;

11.1.1.პირველმა კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, მისი უარყოფილი სარჩელის ნაწილში და, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება;

11.1.2. მეორე კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, შეგებებული სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება და მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილება.

12 . საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი:

12.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 9 და 28 ივნისის განჩინებებით, საკასაციო განაცხადები წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად, ხოლო სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო განაცხადები დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრების არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადები არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი დასაბუთებით:

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრების ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არც ერთ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) და ქვემოთ იმსჯელებს თითოეული საკასაციო განაცხადის უარყოფის საფუძვლებზე.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).

15. პირველი კასატორი (თავდაპირველი მოსარჩელე) დავობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილზე, რომლითაც დაკმაყოფილდა მოპასუხეთა შეგებებული სარჩელი და მათ სააპელაციო სასამართლომ სადავო უძრავი ქონება მთლიანად მიაკუთვნა. პირველი კასატორის მოსაზრებით, ამ გადაწყვეტილებით სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კოდექსი და შეგებებულ მოსარჩელეებს მიაკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე ისინი ითხოვდნენ. ასევე გაურკვეველია, რომელი ოთახიდან უნდა გამოასახლონ მოსარჩელე, რადგან ბინაში პირველი კასატორის წილი გამიჯნული არაა;

15.1. პირველი კასატორი წარმოადგენს შედავებას იმაზეც, რომ სასამართლომ იმსჯელა და მიუხედავად მამკვიდრებელთან მისი ქორწინების აქტის ბათილობისა, მას, როგორც მამკვიდრებლის კანონიერ ცოლს, მიაკუთვნა წილი ავტომანქანიდან, მაგრამ სხვა ქონების (ბინის) მიკუთვნებაზე უარი განუცხადა. სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიაკუთვნა საცხოვრებელი სახლის ½ წილი პირველ მოპასუხეს, რომელსაც მამკვიდრებელთან სამ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში შეწყვეტილი ჰქონდა საოჯახო ურთიერთობა, რაც სსკ-ის 1341-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის საფუძველია, ამასთან, მემკვიდრედ არ ცნო მოსარჩელე, რომელიც ზრუნავდა მამკვიდრებელზე. სასამართლომ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხეები წლების განმავლობაში არ ითხოვდენ გარდაცვლილისგან ქონებაზე წილს, რადგან მამკვიდრებელმა მათ უყიდა სხვა საცხოვრებელი სახლი, რაც სხდომაზეც დაადასტურეს;

15.1.2. სასამართლომ ასევე დაუსაბუთებლად არ გაიზიარა ბინაზე ჩატარებული რემონტის შედეგად ნივთის ღირებულების გაზრდის ფაქტი, რაც დასტურდება მოწმეების განმარტებითა და ექსპერტიზის დასკვნით (იხ. დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი - ტ.2, .ს.ფ.303-319).

15.2. საკასაციო სასამართლო პირველი კასატორის შედავებას არ იზიარებს როგორც სამართლებრივი, ასევე ფაქტობრივი დაუსაბუთებლობის გამო და განმარტავს:

15.2.1. სსკ-ის 102 -ე თანახმად, „1. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. 2. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით“. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოკვლეულია ყველა ის მტკიცებულება და ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც საჭიროა საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობის შესამოწმებლად.

15.2.2. იმისთვის, რომ შემოწმდეს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა, სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომელიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს;

15.2.3. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ ას 15-29-1443-2012, ას-973-1208-04; ას 664-635-2016).

15.3. უსაფუძვლოა პირველი კასატორის მოსაზრება, რომ სააპელაციო სასამართლომ იმაზე მეტი მიაკუთვნა შეგებებულ მოსარჩელეებს (პირველ და მეორე მოპასუხეებს), ვიდრე ისინი ითხოვდნენ. საქმეში წარდგენილი შეგებებული სარჩელითა და სააპელაციო საჩივრით დგინდება, რომ პირველი და მეორე მოპასუხე სადავო უძრავ ქონებას მთლიანად ითხოვდნენ და მის წილზე არ აცხადებდნენ პრეტენზიას. სასამართლომ იმსჯელა და შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნა ამ ნაწილში სრულად დააკმაყოფილა (იხ. წინადებარე განჩინების მე-10.1.1, 10.1.6, 10.2 ქვეპუნქტები). აღნიშნული მტკიცებულებების გათვალისწინებით, დაუსაბუთებელია შედავება იმაზე, რომ სააპელაციო სასამართლომ იმაზე მეტი მიაკუთვნა მხარეებს, ვიდრე ისინი ითხოვდნენ. ამ გარემოებიდან გამომდინარე აგრეთვე დაუსაბუთებელია შედავება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დააზუსტა, ბინის რომელი ნაწილიდან (რომელი ოთახიდან) უნდა გამოსახლდეს პირველი კასატორი, რადგან ქონება გამიჯნული არაა. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა და სადავო ბინა შეგებებულ მოსარჩელეებს სრულად მიეკუთვნა, შესაბამისად, თავდაპირველმა მოსარჩელემ იგი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში უნდა გადასცეს მოპასუხეებს, რაც სრულიად მკაფიოდ და ცხადად არის ასახული სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-9 პუნქტში (იხ. ტ.2, ს.ფ.254). სადავო ბინის გამიჯვნა სააპელაციო სასამართლოს შესწავლისა და კვლევის საგანი, ბუნებრივია, არ ყოფილა და შესაბამისად, დაუსაბუთებელია საკასაციო შედავება ამ ნაწილში;

15.3.1. პირველი კასატორის პრეტენზია, იმის თაობაზე, რომ სასამართლომ პირველ მოპასუხეს არ ჩამოართვა მემკვიდრეობის უფლება და დაუსაბუთებლად ცნო უძრავი ნივთის ½ წილის მემკვიდრედ, უსაფუძვლოა. აღნიშნულის თაობაზე გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახულ მსჯელობას საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს და დამატებით განმარტავს: პირველი კასატორის მოთხოვნის (პირველი მოპასუხისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევისა და ამ უფლების მისთვის მინიჭების) უარყოფის მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს ის გარემოება, რომ არ არსებობს პირველი მოპასუხისთვის მემკვიდრეობის ჩამორთმევის კანონით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძველი. ასეთ საფუძველს ვერ წარმოშობს ვერც ის ფაქტი, რომ მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე უყიდა მოპასუხეებს სხვა საცხოვრებლი ბინა. მეტიც, პირველი მოპასუხისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელე მაინც ვერ დაიკმაყოფილებდა თავის იურიდიულ ინტერესს და ვერ გახდებოდა მემკვიდრე მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე, რადგან ეს უფლება მას წაერთვა მას შემდეგ, რაც სასამართლომ ბათილად გამოაცხადა მამკვიდრებელთან მისი ქორწინების რეგისტრაცია. შესაბამისად, მას აღარ გააჩნია ის სამართლებრივი უფლებები, რაც ნამდვილ ქორწინებაში მყოფ პირებს ურთიერთმემკვიდრეობის სახით წარმოეშობათ. ამდენად, ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების არარსებობის გამო დაუსაბუთებელია მოსარჩელის მოთხოვნა უძრავ ნივთზე მისი სამკვიდრო უფლებების აღიარებასთან და პირველი მოპასუხისთვის იგივე უფლების ჩამორთმევასთან დაკავშირებით;

15.3.2. დაუსაბუთებელია პირველი კასატორის (მოსარჩელის) მითითება იმაზეც, რომ სასამართლომ იგი მემკვიდრედ ცნო მოძრავი ნივთის ნაწილზე, მაგრამ ეს დასკვნა არ გაავრცელა უძრავ ნივთთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არსებული ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია იმ სამართლებრივი უფლებების ზუსტი დიფერენცირება და გამიჯვნა, რომელიც პირველ კასატორს სამკვიდროში შემავალ ქონებასთან მიმართებით გააჩნია. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელემ მოძრავ ნივთთან (ავტომობილთან) მიმართებით მხოლოდ თანამესაკუთრის უფლება შეინარჩუნა და არა - მემკვიდრის. აღნიშნული განაპირობა ორმა გარემოებამ: იგი (მოძრავი ნივთი) მამკვიდრებელმა შეიძინა იმ პერიოდში, როდესაც არსებობდა მოსარჩელესთან ქორწინების რეგისტრაცია და პირველმა მოპასუხემ არაფერი იცოდა ქორწინების დამაბრკოლებელ გარემეობათა გამო. ამ ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსკ-ის 1141-ე მუხლზე (ნორმის დეფინიცია იხ. 8.4.1 ქვეპუნქტში) და მოსარჩელე მართებულად მიიჩნია იმ ქონების თანამესაკუთრედ, რომელიც ბათილი, მაგრამ სსკ-ის 1141-ე მუხლით პრეზუმირებული ნამდვილი ქორწინების პერიოდში იქნა შეძენილი. რაც შეეხება მემკვიდრედ ყოფნის უფლებას, ვინაიდან ქორწინების რეგისტრაცია ბათილად იქნა ცნობილი, თავდაპირველ მოსარჩელეს ასეთი უფლება აღარ წარმოეშობა და მოსარჩელეს აღარ შეუძლია მიუთითოს სსკ-ის 1307-ე მუხლზე, კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, ის ვეღარ ჩაითვლება მემკვიდრედ (იხ. სუსგ-ები: # ას-564-535-2013, 07.10.2013წ; #ას-849-815-2016, 05.01.2017წ.).

15.3.3. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს პირველი კასატორის შედავებას იმაზეც, რომ მოპასუხეები უსაფუძვლოდ გამდიდრდნენ იმ ფაქტით, რომ მან საცხოვრებელი სახლი გაარემონტა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის დანაწესიდან გამომდინარე, აღნიშნული გარემოების დადასტურდება მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). ამ მიზნით მოსარჩელემ წარადგინა ექსპერტიზის დასკვნა და რამდენიმე ხელწერილი (იხ. ტ.1, ს.ფ.16-17; 22-26), სადაც ექსპერტი და კერძო პირები აცხადებენ, რომ სადავო ბინა გაარემონტეს. სასამართლომ მტკიცებულებები შეამოწმა და გაანალიზა ერთობლივად, მათი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის გათვალისწინებით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას (იხ. ამ განჩინების 10.4.2 ქვეპუნქტი), რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებებით ვერ დაამტკიცა, რომ მის მიერ ჩატარებულმა სამუშაოებმა უძრავი ქონების გაუმჯობესება და, შესაბამისად, მოპასუხეების გამდიდრება გამოიწვია. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა ის დასკვნა, რომელშიც შესრულებული რემონტის ღირებულებაზეა საუბარი. აღნიშნულ დასკვნაში სხვადასხვა პირის განმარტებაზე დაყრდნობით მითითებულია, რომ სავარაუდოდ რემონტი 6-7 წლის წინ ჩატარდა. დასკვნაში ასახულია შესრულებული სამუშაოების ფინანსური კალკულაციაც, თუმცა, არ დგინდება, რეალურად რა მდგომარეობაში იყო საცხოვრებელი ბინა გარემონტებამდე, ე.ი. არ დასტურდება, შესრულებამ (თუკი ასეთი იყო) რა ფარგლებში გამოიწვია მოპასუხეთა გამდიდრება. განსახილველ შემთხვევაში სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულებით არ დასტურდება კონდიქციურ ვალდებულებათა დამდგენი ნორმის ამოქმედებისათვის მნიშვნელოვანი რამდენიმე გარემოება - შესრულების ნამდვილობა და შესრულების ფარგლები, რაც სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის საფუძველია (სსკ-ის 385-ე და 976-ე მუხლები; იხ. სუსგები: # ას-1072-1023-2013; # ას-873-835-2014; # ას-735-703-2016).

15.4. მეორე კასატორები შედავებას რამდენიმე თვალსაზრისით წარმოადგენენ:

15.4.1. სასამართლომ ბათილად ცნო ავტომანქანაზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა და მოძრავი ნივთის ½ ნაწილი დაუსაბუთებლად მიაკუთვნა პირველ კასატორს. სასამართლომ დაადგინა, რომ არ არსებობდა პირველი მოპასუხისთვის მემკვიდრეობის უფლების ჩამორთმევის საფუძველი, თუმცა, მას მაინც არ მიაკუთვნა ავტომობილი და გაურკვეველი გარემოებების გამო მოსარჩელის საკუთრებად მიიჩნია, რომელთანაც მამკვიდრებლის ქორწინება სასამართლო წესით არის გაბათილებული. არ არსებობს პირველ და მესამე მოპასუხეებს შორის ავტომანქანაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი, რადგან პირველმა მოპასუხემ ავტომანქანა თვალთმაქცურად კი არ გაუფორმა მესამე მოპასუხეს, არამედ შესწირა მონასტერს, გარდაცვლილის სულის მოსახსენიებლად;

15.4.2. სასამართლომ მოპასუხეებს არასწორად დააკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ 2 000 ლარის გადახდა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მამკვიდრებელმა წლების წინ მოაწყო საფლავი, მეტიც, მოსარჩელემ მიითვისა ის 6 000 ლარი, რომელიც პირველ მოპასუხესა და მამკვიდრებელს, დანაზოგის სახით, სადავო სახლში ჰქონდათ შენახული. მოსარჩელემ ასევე მიითვისა ის ე.წ. „შესაწირი“, რომელიც მამკვიდრებლის ახლობლებმა და მეგობრებმა დასაფლავებისას გაიღეს;

15.4.3. სასამართლომ უარი უთხრა მოპასუხეებს სადავო ბინიდან მოსარჩელის დაუყოვნებლივ გამოსახლებაზე, რისი აუცილებლობაც, მეორე კასატორის მტკიცებით, იმითაა განპირობებული, რომ მოსარჩელეს სახლიდან ყოველდღიურად გააქვს მათი კუთვნილი ნივთები და ამით ზიანი ადგებათ მოპასუხეებს.

16. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს მოპასუხეთა (მეორე კასატორის) ზემოაღნიშნულ პრეტენზიებს და განმარტავს:

16.1. დაუსაბუთებელია მოსაზრება, რომ პირველ მოპასუხეს გააჩნდა სამკვიდროს მიღების უფლება დანაშთ ქონებაში შემავალ მოძრავ ნივთზე - ავტომანქანაზე. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს წინამდებარე განჩინების 15.3.2. ქვეპუნქტში ასახულ მსჯელობაზე და განმარტავს, რომ პირველი მოპასუხის სამკვიდრო უფლებები აღნიშნულ ნივთზე შეზღუდულია სსკ-ის 1341-ე მუხლიდან გამომდინარე, ხოლო მოსარჩელე კი ამ ქონების თანამესაკუთრე გახდა სსკ-ის 1141-ე მუხლის საფუძველზე (დასახელებულ ნორმათა დეფინიცია იხ. 8.4.1 ქვეპუნქტში), ანუ სხვაგარად რომ ვთქვათ, ვინაიდან სასამართლომ დაადგინა და მხარეებიც სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ აწ გარდაცვლილ მამკვიდრებელსა და პირველ მოპასუხეს შორის სამზე მეტი წლის განმავლობაში ფაქტობრივად შეწყვეტილი იყო ქორწინება, ამ უკანასკნელს კანონის შესაბამისად ჩამოერთვა მემკვიდრეობა იმ ნივთზე (ამ შემთხვევაში ავტომანქანაზე), რომელიც მამკვიდრებელმა ქორწინების ფაქტობრივი შეწყვეტიდან სამი წლის შემდგომ პერიოდში შეიძინა (იხ. სუსგ: # ას-109-103-2010). აღნიშნულ მოძრავ ნივთზე კი თავდაპირველ მოსარჩელეს კუთვნილი წილი მიენიჭა არა მემკვიდრეობის საფუძველზე, არამედ სსკ-ის 1141-ე და 1158-ე მუხლებიდან გამომდინარე, რადგან ქორწინების ბათილად ცნობამდე ავტომანქანა მამკვიდრებლისა და თავდაპირველი მოსარჩელის თანასაკუთრება იყო, ხოლო მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ, თავდაპირველმა მოსარჩელემ მოძრავ ნივთზე თანასაკუთრებიდან მიიღო ½ ნაწილი.

16.1.1. საკასაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, რომ ზოგადად ხელშეკრულების ან სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა არ წარმოადგენს დამოუკიდებელ მოთხოვნას (აღნიშნული მიკუთვნებითი მოთხოვნის წინაპირობაა), რომელიც სამართლებრივად მოსარჩელისათვის სასურველ შედეგს გამოიღებს, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, როგორც მოსარჩელეს, ისე შეგებებულ მოსარჩელეს მიკუთვნებითი მოთხოვნა აქვთ აღძრული და სააპელაციო სასამართლომ, თითოეული მხარის მტკიცების ფარგლებში მართებულად დააკმაყოფილა ნაწილობრივ როგორც სარჩელი, ისე შეგებებული სარჩელი.

16.2. თავდაპირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეებისთვის 2 000 ლარის დაკისრების კანონიერებასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო, სსკ-ის 1334-ე მუხლზე მითითებით: „თუ მემკვიდრე რამდენიმეა, მათ შორის სამკვიდროს გაყოფამდე იგი ერთიანი ქონების სახით ეკუთვნის ყველა თანამემკვიდრეს. ამ ქონებიდან შეიძლება გადახდილ იქნეს მამკვიდრებლის მოვლისა და უკანასკნელი ავადმყოფობის მკურნალობის, დაკრძალვის, სამკვიდროს დაცვისა და მართვის, ხელფასის გასტუმრების, ანდერძის აღსრულების აუცილებელი ხარჯები. ეს მოთხოვნები უნდა დაკმაყოფილდეს სამკვიდროს ღირებულებიდან ყველა სხვა, მათ შორის, იპოთეკისა და სხვა გირაოთი უზრუნველყოფილი მოთხოვნების უპირატესად“ განმარტავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ სარიტუალო ხარჯებისთვის 5550 ლარის (გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის მოსახსენიებლისა და ქელეხისთვის გაწეული ხარჯის) მოპასუხეებისათვის დაკისრება მოითხოვა, თუმცა, სასამართლომ გონივრულობისა და მიზანშეწონილობის მინიმალური სტანდარტიდან გამომდინარე, ეს თანხა 2 000 ლარით განსაზღვრა და მისი გადახდა დაავალა მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებს, რაც შეესატყვისება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას. (იხ.სუსგ-ები: # ას-409-386-2014; # ას-791-748-2015; # ას-253-240-2015);

16.3. მეორე კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან სადავო ბინის დაუყოვნებლივ გამოთხოვაზე უარის თქმით ზიანი ადგება მოპასუხეთა კანონით დაცულ ინტერესებს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხეებს ამ მოთხოვნაზე იმ საფუძვლით ეთქვათ უარი, რომ ვერ წარადგინეს სარწმუნო მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდა, თუ რაში გამოიხატებოდა მათთვის მიყენებული ზიანი (იხ.სუსგ-ები: # ას-1191-1051-2010; # ას-878-921-2011; # ას-895-853-2013; # ას-16-13-2015 ). საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, იმ პირობებში, როდესაც დაუშვებლად იქნა მიჩნეული ორივე საკასაციო განაცხადი და უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, მეორე კასატორის ამ პრეტენზიას საფუძველი ეცლება, რადგან საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საქმის დასრულებით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერ იურიდიულ ძალას იძენს, ხოლო მოპასუხეთა შეგებებული სარჩელი თავდაპირველი მოსარჩელის უკანონო მფლობელობიდან ბინის გამოთხოვისა და მესაკუთრეთათვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადაცემის შესახებ დაკმაყოფილებულია, რაც გადაწყვეტილების აღსრულების ეტაპზე მოპასუხეთათვის სასურველ იურიდიულ შედეგს იწვევს.

17. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ზემოხსნებეული მოტივაციით არ არსებობს საკასაციო განაცხადების დაკამყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

18. კასატორების მიერ სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა. ყ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. ნ. კ-ისა და ნ. ს-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. უცვლელად დარჩეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ზ. ძლიერიშვილი