№ ას-730-698-2016 7 აპრილი, 2017 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს. ბ. (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „---" (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება, მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. სს „---მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „ბანკი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მ. ქ-ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მსესხებელი“), ქ. ლ-ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „თანამსესხებელი“) (შემდგომში - „მსესხებლები“), ე. თ–ისა (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „თავდები“) და ს. ბ-ს (შემდგომში -„მოპასუხე“, „უძრავი ნივთის მესაკუთრე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) მიმართ და მოითხოვა:
1.1. მსესხებლებისა და თავდებისთვის საბანკო კრედიტის 2007 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 64940,83 აშშ დოლარის სოლიდარულად დაკისრება, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხა შეადგენს 7723,58 აშშ დოლარს, პროცენტი - 2125,37 აშშ დოლარს, ჯარიმა - 54990,06 აშშ დოლარს და დაზღვევის გადასახადი - 101,82 აშშ დოლარს;
1.2. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების (მდებარე, ქ.თბილისი, ----, საკადასტრო კოდი: ---, მესაკუთრე - ს. ბ.) რეალიზაცია;
1.3. იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა საკმარისი არ იქნება დავალიანების დასაფარად, მსესხებლებისა და თავდების ნებისმიერ ქონებაზე აღსრულების მიქცევა.
2. მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
2.1. ბანკსა და მსესხებელს შორის 2007 წლის 14 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ, რომლის საფუძველზეც იმავე დღეს დაიდო საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება. თანამსესხებლად განისაზღვრა მოპასუხე ქ. ლ-ე. მსესხებლების სახელზე გაიცა 35000 აშშ დოლარი, წლიური საპროცენტო სარგებლის 15,5%-ის დარიცხვით, 60 თვის ვადით. მხარეებმა გაითვალისწინეს, აგრეთვე, ფიქსირებული პირგასამტეხლო ვადაგადაცილებისთვის - 10 აშშ დოლარის ოდენობით ერთჯერადად და პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის - დავალიანების 0,5%-ის ოდენობით;
2.2. საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად 2007 წლის 14 მაისს მოპასუხე ე. თ–თან გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მან იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა მსესხებლის მიერ საბანკო კრედიტის შესახებ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე 300 000 აშშ დოლარის ფარგლებში;
2.3. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად 2007 წლის 14 მაისს დაიდო ასევე იპოთეკის ხელშეკრულება. იპოთეკით დაიტვირთა იმ პერიოდში თავდების სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, ------, რომელიც 2010 წლის 26 თებერვალს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გაფორმდა მოპასუხე ს. ბ-ს სახელზე;
2.4. საკრედიტო ხელშეკრულების 2.18. პუნქტით მხარეებმა გაითვალისწინეს, აგრეთვე, მსესხებლის სიცოცხლისა და იპოთეკის საგნის სავალდებულო დაზღვევა ბანკის სასარგებლოდ კრედიტის მოქმედების პერიოდში და მოპასუხის სახელზე გაიცა სადაზღვევო პოლისი. მსესხებლებს კრედიტი და სადაზღვევო პრემია უნდა დაეფარათ ყოველი თვის 10 რიცხვში, შეთანხმებული გრაფიკის მიხედვით;
2.5. მსესხებელმა დაარღვია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება 2011 წლის 10 აპრილს და, მიუხედავად არაერთი გაფრთხილებისა, არ დაფარა დავალიანება.
3. მსესხებლებმა წერილობითი შესაგებელი არ წარადგინეს. ისინი ასევე არ გამოცხადებულან სასამართლო სხდომებზე.
4. თავდებმა და უძრავი ნივთის მესაკუთრემ სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს:
4.1. ბანკის მიმართ ნაკისრი ვალდებულება შესრულდა სრულად, რაც დასტურდება სალაროს შემოსავლის ორდერებით, რომელთა ჯამური ოდენობა შეადგენს 62228 აშშ დოლარს;
4.2. მოსარჩელე არასწორად ახორციელებდა მოპასუხეების მიერ გადახდილი თანხების კალკულაციას, რადგან მხარეს არ წარმოუდგენია სიცოცხლისა და ქონების დაზღვევის ხელშეკრულებები, შესაბამისად, მათი გადახდის პირობებიც, თუმცა მოსარჩელე დაზღვევის გადასახადს მაინც ქვითავდა;
4.3. მოსარჩელეს თავდებისთვის არ უცნობებია ძირითადი მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის თაობაზე;
4.4. 2007 წლის 14 მაისის იპოთეკის ხელშეკრულების 2.1.13 პუნქტის თანახმად, იპოთეკის თანხა შეადგენს 35000 აშშ დოლარს და იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელის სარჩელი იქნება საფუძვლიანი, უძრავი ქონების რეალიზაცია უნდა განხორციელდეს მითითებული თანხის ფარგლებში;
4.5. მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულია.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 21 იანვრის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის შუამდგომლობა სარჩელის გამოხმობის თაობაზე და მოსარჩელის სარჩელი თავდების მიმართ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველად.
6. 2015 წლის 21 იანვრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოსარჩელემ შეამცირა სასარჩელო მოთხოვნა პირგასამტეხლოს ნაწილში და საბოლოოდ მოითხოვა მსესხებლებისთვის პირგასამტეხლოს სახით 3000 აშშ დოლარის დაკისრება.
7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა. მსესხებლებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ: 7723,58 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა 2007 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ძირითადი თანხის სახით; 2125,37 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა 2007 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საპროცენტო სარგებლის სახით; 3000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა 2007 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს სახით; 101,82 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაზღვევის გადასახადის სახით. დადგინდა გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების, მდებარე შემდეგ მისამართზე: ქ.თბილისი, ---, უძრავი ნივთის საკადასტრო კოდი: №--- სარეალიზაციოდ მიქცევა. ამავე გადაწყვეტილებით განისაზღვრა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხით სრულად არ დაიფარება გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა, აღსრულება მიექცევა მსესხებლის სხვა ქონებაზე.
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა უძრავი ნივთის მესაკუთრემ.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინებით უძრავი ნივთის მესაკუთრის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 11 ივნისის გადაწყვეტილება.
10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
10.1. 2009 წლის 30 დეკემბერს ბანკსა და ლ. ე-ს შორის გაფორმდა საკრედიტო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მსესხებელზე გაიცა სესხი - 5570 ლარის ოდენობით 2013 წლის 5 იანვრამდე, წლიური 28%-ის დარიცხვით;
10.2. მხარეებმა ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს ასევე პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება გარიგების პირობების დარღვევისათვის, გადაუხდელი თანხის 0.5 პროცენტის ოდენობით ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. მხარეებმა ხელშეკრულების 2.16 პუნქტით გაითვალისწინეს მსესხებლის სიცოცხლის სავალდებულო დაზღვევა კრედიტის მოქმედების პერიოდში, ბანკის სასარგებლოდ. დაზღვევის პრემიის დაფარვა განისაზღვრა სესხის დაფარვასთან ერთად, ხელშეკრულებაზე დართული გრაფიკის მიხედვით;
10.3. ხელშეკრულებაზე დართული სესხის დაფარვის გრაფიკის შესაბამისად, მსესხებლის მიერ 2009 წლის 30 დეკემბრიდან 2013 წლის 5 იანვრამდე ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა 231,43 ლარიდან 236,98 ლარამდე მერყეობდა. ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა მოიცავდა როგორც სესხის ძირითად თანხას, ასევე - პროცენტს;
10.4. ლ. ე-მ ბანკის წინაშე ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება დაარღვია და კრედიტის ხელშეკრულებითა და გრაფიკით გათვალისწინებული თანხა მოსარჩელეს სრულად არ გადაუხადა;
10.5. ბანკმა ლ. ე-ს მიმართ სასამართლოს სარჩელით პირველად მიმართა 2014 წლის მაისის თვეში, წინამდებარე სარჩელი კი აღძრულია 2014 წლის 1 ივლისს.
11. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა 2009 წლის 30 დეკემბრის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნების მხოლოდ ნაწილობრივ ხანდაზმულობის თაობაზე.
12. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილსა და 130-ე მუხლზე და განმარტა, რომ ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე.
13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მსჯელობა მასზედ, რომ განსახილველი სასესხო ურთიერთობა არ მიეკუთვნება პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებათა რიგს და მასზე არ უნდა გავრცელდეს პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებებთან მიმართებით კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.
14. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ 2009 წლის 30 დეკემბრის საკრედიტო ხელშეკრულების თანახმად, მსესხებელს 5570 ლარი და მასზე დარიცხული სარგებელი უნდა გადაეხადა გარკვეული პერიოდულობით, კერძოდ, თვეში ერთხელ 36 თვის განმავლობაში. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული გარიგება წარმოშობდა სწორედ პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებებს.
15. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე და განმარტა, რომ კანონის მითითებული დანაწესი ითვალისწინებს ერთგვარ სპეციფიკას იმ ვალდებულებათა მიმართ, რომლებიც გარკვეული პერიოდულობით სრულდება, რაც იმაში მდგომარეობს, რომ ხსენებული ვადა აითვლება ყოველი პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებისათვის დამოუკიდებლად. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ თანხის გადახდის თითოეული პერიოდისათვის ვალდებულების შეუსრულებლობა ცალ-ცალკე განიხილება, როგორც პირის უფლების დარღვევა და ხანდაზმულობის ვადის ათვლა თავიდან იწყება.
16. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელი არ შეიძლება მიჩნეული ყოფილიყო ხანდაზმულად სარჩელის აღძვრამდე სამი წლით ადრე წარმოშობილი დავალიანების მოთხოვნის ნაწილში. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ სარჩელის აღძვრის თარიღის გათვალისწინებით (2014 წლის მაისი) სარჩელი არ შეიძლება მიჩნეული ყოფილიყო ხანდაზმულად 2014 წლის მაისამდე სამი წლით წინა პერიოდზე 2009 წლის 30 დეკემბრის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებაზე თანდართული გრაფიკით გათვალისწინებული ყოველთვიურად გადასახდელი თანხების მოთხოვნის ნაწილში, კერძოდ, 2011 წლის მაისიდან 2013 წლის 5 იანვრის ჩათვლით გათვალისწინებული ყოველთვიური თანხების მოთხოვნის ნაწილში, რომელიც მოიცავს, როგორც სესხის ძირითად თანხას, ასევე - მისი სარგებლობისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ პროცენტს. სააპელაციო სასამართლომ ხანდაზმულად არ მიიჩნია არც ზემოაღნიშნული თანხების გადაუხდელობისათვის გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს მოთხოვნა. ამასთან, მისი მოსაზრებით, საფუძვლიანი იყო ასევე ბანკის მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის სახით მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების შესახებ. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ლ. ე-ს სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლობის გამო არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
17. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება ხანდაზმულობაზე, კერძოდ, მისი მსჯელობა, რომ გადახდის ისტორიითა და ამონაწერით დასტურდება 2008 წლის 10 ივლისს მსესხებლის მიერ ვალდებულების შესრულების მიზნით თანხების ბოლო გადახდის ფაქტი, ხოლო აღნიშნული თარიღის შემდეგ მას აღარ გაუგრძელებია გადახდა და მის ანგარიშზე თანხის გადახდას ახორციელებდა თავდები, რომელსაც ხელშეკრულების შესაბამისად უნდა გაეხსნა ანგარიში ამავე ბანკში და ამ ანგარიშიდან უნდა განხორციელებულიყო თანხის გადახდა, შესაბამისად, ამ ანგარიშიდან უნდა შესრულებულიყო ვალდებულება.
18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მსგავს დათქმას ბანკსა და თავდებ პირს შორის გაფორმებული თავდებობის ხელშეკრულება არ შეიცავდა. ის გარემოება, რომ კრედიტორს მიენიჭა უფლებამოსილება, თავდების ნებისმიერი ანგარიშიდან უაქცეპტო წესით ჩამოეჭრა თანხა მსესხებლის სესხის დასაფარად, არ ნიშნავდა იმას, რომ თავდებ პირს ეკრძალებოდა ვალდებულების შესრულება. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მსგავს აკრძალვას არ შეიცავს არც კანონი და არც ხელშეკრულება.
19. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე და აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, თუ ვის მიერ ხდებოდა მოვალის ანგარიშზე თანხის განთავსება - პირადი მოვალის, თავდების თუ მესამე პირის მიერ, კრედიტორი იკმაყოფილებდა მოთხოვნას მსესხებლის საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხიდან, შესაბამისად, იმ დრომდე, სანამ მოვალის ანგარიშზე არსებობდა ვალდებულების შესასრულებლად საკმარისი თანხა, ადგილი არ ჰქონია კრედიტორის უფლების დარღვევას. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის პოზიცია მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით.
20. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის შემდეგი მოსაზრებაც - პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ, რადგან მხარეები იხდიდნენ სადაზღვევო თანხას, მათთვის ცნობილი იყო აღნიშნული ვალდებულების შესახებ. მოპასუხის განმარტებით, 2007 წლის 14 მაისის ხელშეკრულებაში არაფერია ნათქვამი დაზღვევის პირობებზე, მხარეთა შორის დამატებით ხელშეკრულება არ დადებულა, შესაბამისად, არ არსებობდა სადაზღვევო ხარჯის დაფარვის მიზნით მსესხებლის ანგარიშიდან ჯამში 1 232,32 აშშ დოლარის ჩამოჭრის საფუძვლები. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილი საკრედიტო ხელშეკრულება შეიცავდა მხარეთა შეთანხმებას დაზღვევის შესახებ. თუ ბანკმა არასწორად ჩამოჭრა თანხა, მხარეს სადავოდ უნდა გაეხადა ეს ფაქტი სარჩელის მეშვეობით.
21. რაც შეეხება ხანდაზმულობას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოთ მითითებული ფაქტებიც საკმარისი იყო იმისათვის, რომ სარჩელი ხანდაზმულობის ვადის დაცვით შეტანილად ჩათვლილიყო.
22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე უძრავი ნივთის მესაკუთრემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების შედეგად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
23. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
23.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებაში სააპელაციო სასამართლო მსჯელობს ლ. ე-სა და ბანკს შორის დადებულ ხელშეკრულებაზე, მაშინ როდესაც მითითებული პირი კასატორისთვის უცნობია და არ წარმოადგენს განსახილველ დავაში მონაწილე მხარეს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლო მსჯელობს მოსარჩელის მოთხოვნაზე მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით, მაშინ როდესაც მხარეთა შორის მსგავსი მოთხოვნა სააპელაციო ეტაპზე არ განხილულა. გარდა აღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებების ხანდაზმულობის საკითხზე. კასატორის განმარტებით, მხარეთა შორის არ გამხდარა სადავოდ, რომ სახეზე იყო პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულება.
23.2. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილებაში აღწერა სხვა მსესხებელსა (ლ. ე-სა) და ბანკს შორის არსებული სამართალურთიერთობა და, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს დასაბუთებულ არგუმენტაციას უძრავი ნივთის მესაკუთრის სააპელაციო საჩივრთან მიმართებით.
23.3. კასატორმა, აგრეთვე, მიუთითა 2007 წლის 14 მაისს მსესხებელთა მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად მოსარჩელესა და თავდებს შორის დადებული სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად, „თავდების“ მიერ ძირითადი თანხის და მასზე დარიცხული გადასახდელების დაფარვა ხორციელდება შემდეგი გზით: თავდების მიერ მისი ანგარიშსწორების ანგარიშზე შეტანილი ან ჩარიცხული თანხის სასესხო ანგარიშზე გადატანის გზით; ბანკის მიერ თავდების ანგარიშებიდან თანხების უაქცეპტო წესით ჩამოწერის გზით“. აღნიშნული დათქმა ცალსახად აწესებს და ადგენს თავდების მიერ თანხის დაფარვის წესს, კერძოდ, მიუთითებს, რომ თავდები უფლებამოსილია თანხის დაფარვა აწარმოოს მისი პირადი ანგარიშსწორების ანგარიშზე თანხის შეტანის გზით. გამომდინარე აქედან, კასატორისთვის გაუგებარია სასამართლოს პოზიცია, რომ მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება არ ითვალისწინებდა მსგავსი სახის დათქმას და, რომ თავდების მიერ თანხის გადახდის წესი დადგენილი არ იყო არსებული ხელშეკრულებით.
23.4. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 137-ე მუხლის დისპოზიციის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა წყდება მხოლოდ ვალდებული პირის მიერ განხორციელებული შესაბამისი მოქმედებით. თავდები არ წარმოადგენდა კოდექსის 137-ე მუხლით განსაზღვრულ ვალდებულ პირს იმ მიზეზის გამო, რომ იგი ბანკთან არსებული ხელშეკრულების თანახმად, თანხის გადახდას ახორციელებდა თანხის პირდაპირ მსესხებლის ანგარიშზე შეტანის გზით და არა - მისი პირადი ანგარიშიდან, როგორც ეს გათვალისწინებული იყო თავდებობის ხელშეკრულებით. შესაბამისად, ბანკი თავდების მიერ განხორციელებულ გადახდებს აღიქვამდა როგორც მესამე პირის მიერ (და არა - როგორც თავდები პირის მიერ) განხორციელებულ გადახდას. ამასთან, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მსესხებლების ნება, თავდებს შეესრულებინა არსებული ვალდებულება და, ამდენად, თავდების მიერ განხორციელებული გადახდები ვერ ჩაითვლება მსესხებლების ნების შესაბამის გადახდებად.
23.5. არასწორია სასამართლოს მითითება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე იმდენად, რამდენადაც კრედიტორს მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა მას შემდეგ, რაც ვალდებულმა პირმა შეწყვიტა გადახდა და არა - მესამე პირების მიერ გადახდების შეწყვეტის შემდგომ, რომლებიც დაკავშირებულნი არ იყვნენ მსესხებლებთან და დამოუკიდებელი ნების გამოვლენით განაგრძობდნენ თანხის გადახდას.
23.6. მოსარჩელემ სასამართლო პროცესზე შეკითხვების ეტაპზე დაადასტურა ის გარემოება, რომ ნებისმიერ პირს აქვს შესაძლებლობა ნებისმიერ დროს ბანკის ოპერატორის დახმარებით განახორციელოს თანხის შეტანა სხვა პირის პირად ანგარიშზე. ამდენად, სასამართლოს მიერ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის განმარტების გაზიარების შემთხვევაში, ბანკი ნებისმიერ დროს უფლებამოსილია მესამე პირების მეშვეობით ხელოვნურად შეიტანოს თანხა მსესხებლის ანგარიშზე და განაახლოს ხანდაზმულობის ვადა.
23.7. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას დაზღვევის ნაწილში, კასატორმა აღნიშნა, რომ, მართალია, 2007 წლის 14 მაისის საკრედიტო პროდუქტებით მომსახურების შესახებ ხელშეკრულების 6.1 მუხლის თანახმად, „ბანკისა და ამავე დროს კლიენტის რისკების შემცირების მიზნით, ამ ხელშეკრულების და/ან ამ ხელშეკრულების ფარგლებში გაფორმებული ნებისმიერი „დამატებითი ხელშეკრულებით“ ბანკმა შესაძლებელია მოითხოვოს სადაზღვევო პოლისის წარმოდგენა, რომელთა სახეები და პირობებიც განისაზღვრება დამატებითი ხელშეკრულებებით“, თუმცა, 2007 წლის 14 მაისის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება არ შეიცავს დაზღვევის პირობებს და, შესაბამისად, დაზღვევის ნაწილში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ ჩანს მოთხოვნის სამართლებრივი და ფაქტობრივი საფუძველი. გამომდინარე აქედან, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა დამატებითი ხელშეკრულებისა და სადაზღვევო ხარჯის დაფარვის მიზნით მსესხებლის ანგარიშიდან ჯამში 1232,32 აშშ დოლარის ჩამოჭრის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის ფაქტი.
23.8. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლთან მიმართებით, კასატორმა აღნიშნა, რომ კომერციული ბანკები საკრედიტო ხელშეკრულების ფარგლებში მსესხებლის მიერ გადასახდელი თანხების კალკულაციასა და მონიტორიგს ახორციელებენ სხვადასხვა პროგრამების გამოყენებით და, შესაბამისად, მსესხებლის მიერ თანხის გადახდის ეტაპზე ბანკი თავად განსაზღვრავდა, რომელი ვალდებულების შესასრულებლად მიექცია მსესხებლების მიერ გადახდილი თანხები, რაც ვერ ჩაითვლება მხარეთა ნების გამოვლენად.
24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 მარტის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
26. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
27. მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ სააპელაციო სასამართლო თავის განჩინებაში, თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების ფაქტობრივ და სამართლებრივ დასაბუთებაში მსჯელობს სხვა მსესხებელსა და მოსარჩელეს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე, რომელსაც განსახილველ საქმესთან კავშირი არ გააჩნია, კერძოდ, საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებული მსესხებელი ლ. ე. მოცემულ დავაში არ წარმოადგენს მონაწილე მხარეს; საქმის ფაქტობრივი გარემოებები არ ემთხვევა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს.
28. ზემოაღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა, უპირველეს ყოვლისა, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ზოგადად გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის საკითხზე და განმარტავს, რომ მართლმსაჯულება სასამართლოს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანით ხორციელდება. სასამართლო გადაწყვეტილების დასაბუთების ვალდებულება დაკავშირებულია სამართლებრივი სახელმწიფოს პრინციპთან. სამართლებრივი სახელმწიფოს ნებისმიერი მოქმედება, რომელიც მიმართულია პირის რომელიმე უფლების შეზღუდვისკენ, საჭიროებს დასაბუთებას. თუ სასამართლო არ ასაბუთებს თავის გადაწყვეტილებას ან ასაბუთებს არასაკმარისად, მაშინ შეუძლებელია მიღებული გადაწყვეტილების გადამოწმება. ამასთან, აღნიშნული გადაწყვეტილება ფაქტობრივადაც და იურიდიულადაც დასაბუთებული უნდა იყოს. უპირველეს ყოვლისა კი, წაგებულმა მხარემ უნდა იცოდეს, თუ რა გადაწყვეტილება მიიღო სასამართლომ მის წინააღმდეგ და რა საფუძვლით, რა კონკრეტულ ფაქტებზე, მტკიცებულებებსა და არგუმენტებზე დაყრდნობით, სხვაგვარად მის მიმართ არ იქნება განხორციელებული ეფექტიანი მართლმსაჯულება.
29. „სასამართლო გადაწყვეტილებების ხარისხის შესახებ“ ევროპის მოსამართლეთა საკონსულტაციო საბჭოს (ემსს) №11 (2008) დასკვნის 34-36-ე და 38-ე პუნქტების შესაბამისად, სასამართლო გადაწყვეტილება დასაბუთებული უნდა იყოს. გადაწყვეტილების ხარისხი უმთავრესად მის დასაბუთებულობაზეა დამოკიდებული. ჩვეულებრივ, დასაბუთებულობა იმპერატიულად სავალდებულოა და იგი არ უნდა იყოს უგულებელყოფილი სიჩქარის გამო. დასაბუთება აუცილებელია არა მარტო იმისათვის, რომ მხარეების მიერ გაგებული იყოს გადაწყვეტილება, ასევე იმისთვისაც, რომ თავიდან ავიცილოთ თვითნებური გადაწყვეტილების მიღება. ეს პრინციპი, პირველ რიგში, ავალებს მოსამართლეს უპასუხოს მხარეთა მოსაზრებებს და დააკონკრეტოს ის არგუმენტები, რაც ამართლებს გადაწყვეტილებას და მას კანონიერ გადაწყვეტილებად გახდის. მეორე რიგში, ეს პრინციპები ხელს უწყობს საზოგადოებისათვის სასამართლო სისტემის ფუნქციონირების სწორად აღქმას. არგუმენტები უნდა იყოს თანმიმდევრული, ნათელი, არაორაზროვანი, არაწინააღმდეგობრივი. მკითხველს უნდა შეეძლოს მიჰყვეს იმ დასაბუთების განვითარების ჯაჭვს, რამაც განაპირობა ასეთი გადაწყვეტილების მიღება. დასაბუთება (არგუმენტების მოყვანა) უნდა ემყარებოდეს მხარის მიერ წარმოდგენილ მოსაზრებებს, რაც აისახება მათ სარჩელებსა და მათ შესაგებლებში. ეს აუცილებელი გარანტიაა იმისა, რომ მხარეები დარწმუნდნენ, რომ სასამართლომ იმსჯელა მათ მოთხოვნებზე და მიიღო ისინი მხედველობაში.
30. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დარღვეულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების მოთხოვნები, რომელთა თანახმად, გადაწყვეტილებაში უნდა მიეთითოს სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებანი, მტკიცებულებანი, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მოსაზრებანი, რომლებითაც სასამართლო უარყოფს ამა თუ იმ მტკიცებულებას, ასევე სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.
31. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება საერთოდ არ შეიცავს მოცემულ საქმეზე ფაქტობრივ დასაბუთებას, არ არის მითითება მტკიცებულებებზე, რომლებსაც ემყარება სასამართლოს დასკვნები, მასში ასევე სრულად არ არის მითითება განსახილველ დავასთან მიმართებით სასამართლოს მიერ გამოყენებულ სამართლებრივ ნორმებზე, სამართლებრივი დასაბუთება არის არასრული, შესაბამისად, საკასაციო პალატისთვის უცნობია კონკრეტულად რომელ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, მტკიცებულებებსა და სამართლებრივ შეფასებაზე დაყრდნობით მივიდა სააპელაციო სასამართლო მოპასუხის სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებამდე.
32. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, ხოლო 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
33. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ არის შემოწმებული ფაქტობრივი და ასევე ნაწილობრივ - სამართლებრივი თვალსაზრისით. მოცემულ განჩინებაში არ არის ასახული განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები, რაც საკასაციო სასამართლოსთვის სავალდებულოა. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა შეუძლებლად მიიჩნევს იმსჯელოს კასატორის სხვა პრეტენზიებზე, რომლებიც გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მოცემული არასრული სამართლებრივი შეფასებიდან.
34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზეა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.
35. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. მოცემული ნორმების ანალიზისა და წინამდებარე განჩინებაში ჩამოყალიბებული დასაბუთების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოკლებულია შესაძლებლობას, შეამოწმოს გასაჩივრებული განჩინების კანონიერება, ვიდრე სააპელაციო სასამართლო საქმეზე არ დაადგენს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას.
36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ს. ბ-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 14 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
