საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა დ ა წ ყ ვ ე ტ ი ლ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-543-518-2016 23 დეკემბერი, 2016 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მზია თოდუა (თავმჯდომარე),
ეკატერინე გასიტაშვილი (მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
პირველი კასატორი – ა. დ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს "თ-ი" (მოპასუხე)
მეორე კასატორი - სს "თ-ი" (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - ა. დ-ი (მოსარჩელე)
მოპასუხეები - სს "ს-ა", საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო
მესამე პირები - ქ. თბილისის მერია, შპს "ვ-ი"
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილება
პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სს "თ-ს" ა. დ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს პროტეზების ცვეთის ან მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში, პერიოდულად წარმოშობადი ვალდებულებებიდან გამომდინარე პროტეზების აღდგენის ან ახალი პროტეზებით მათი შეცვლის ვალდებულება და მორალური ზიანის ანაზღაურება 3 300 000 ლარის ექვივალენტური თანხის, მყარ ვალუტაში გადახდა, გადაწყვეტილების მიღებისას არსებული კურსის მიხედვით
მეორე კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სს "თ-ის" სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება და ა. დ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, სს "თ-თან" მიმართებაში
დავის საგანი – დელიქტური ქმედებით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ქ. თბილისში, ქ-ის ქუჩაზე #12 მდებარე ა-242 ტიპის სატრანსფორმატორო ელექტროქვესადგურში (შემდეგში: ელექტროქვესადგური), 2005 წლის 31 აგვისტოს, 15 საათზე, სხვა არასრულწლოვნებთან ერთად, შევიდა 13 წლის ა. დ-ი (შემდეგში: მოსარჩელე, დაზარალებული, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი), რომელმაც მაღალი ძაბვის ელექტროდენის დარტყმის შედეგად მიიღო ელექტროთერმული ტრავმა სხეულის 17%-ზე, მე-3, მე-4 ხარისხის დამწვრობა. არასრულწლოვანს ჩაუტარდა ორივე ხელის ამპუტაცია, დაკარგა შრომისუნარიანობა 2/3-ზე მეტი ნიშნით. დაზარალებულმა გაიღო მკურნალობის ხარჯები, გარდა ამისა, იგი საჭიროებს სამომავლო მკურნალობას, პროთეზირებას. დაზარალებულმა ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული სულიერი ტანჯვით განიცადა არაქონებრივი ზიანი (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში: სსკ, 992-ე, მე-1000, 413-ე მუხლები; იხ. საქმის მასალები - ტ.1, ს.ფ. 59-66, 160-162,173-248,).
2. არასრულწლოვანის დაზიანების დროისათვის, 2005 წლის აგვისტოში, ელექტროქვესადგურის დამცავი ნაგებობა ჩამოქცეული იყო. ტრანსფორმატორი, დამცავი ნაგებობის გარეშე, ღია სივრცეში იყო განთავსებული. სს „ე. თ-ი“, რომლის უფლებამონაცვლეა სს „თ-ი“ (შემდეგში: მოპასუხე, პირველი საწარმო, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) აწვდიდა ელექტროენერგიას შპს ,,ი -ს’’ (შემდეგში: მოპასუხის აბონენტი) ზემოხსენებული ქვესადგურის გავლით. (ტ. 1, ს.ფ. 37 – 58, ს.ფ. 141-151).
3.დაზარალებულმა 2012 წლის 31 იანვარს სარჩელი აღძრა ამ გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტში დასახელებული პირველი საწარმოს, სს-ის „ს-ა“ (შემდეგში მეორე საწარმო ან მეორე მოპასუხე) და საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (შემდეგში: სამინისტრო ან მესამე მოპასუხე), მესამე პირების - ქ. თბილისის მერიისა (შემდეგში: მერია) და შპს-ის "ვ-ი" (შემდეგში: ვეტერანთა საზოგადოება) წინააღმდეგ და მოითხოვა დელიქტური ქმედებით მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება სსკ-ის 992-ე, 997-ე, მე-1000, 1005-ე, 498-ე, 138-ე 408-ე, 409-ე 411-413 მუხლებზე, „ელექტრო ენერგიის მოხმარების დროებითი წესებზე“, „უსაფრთხოების ტექნიკის წესებზე“, „ელექტროენერგიის მიწოდების, მომსახურებისა და მოხმარების პირობების“ მე-3 და მე-4 პუნქტებზე დაყრდნობით, კერძოდ:
3.1. მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეთათვის 315 654.23 ლარის, შესაბამისი კურსით ეკვივალენტური თანხის მყარ ვალუტაში- 140 290.76 ევროს გადახდა, რაც, შესაბამისად, 190 305.59 აშშ დოლარია;
3.1.1. ამ თანხაში შედის დაზარალებულის მკურნალობაზე როგორც კლინიკაში, ისე მის გარეთ დახარჯული თანხები; ორივე ზედა კიდურის პროთეზის, პროთეზებით აღჭურვის მომსახურების, დაზარალებულის გამცილებელთან ერთად სასტუმროში ცხოვრების, მათი კვების, გერმანიაში ტაქსით გადაადგილების, ავიაკომპანიის სამგზავრო ბილეთების, დაზარალებულის საცხოვრებელი სახლიდან, თბილისის აეროპორტამდე და გერმანიიდან ჩამოსვლისას, აეროპორტიდან სახლამდე მგზავრობის ღირებულება;
3.2. დაზარალებულის სრულწლოვანების ასაკის მიღწევის დღიდან - 2009 წლის 27 დეკემბრიდან, 2011 წლის დეკემბრის ჩათვლით განვლილ პერიოდში, ყოველთვიური ულუფის ღირებულება, რაც „საქსტატის“ მონაცემთა საფუძველზე, საარსებო მინიმუმის ოდენობის მიხედვით, მყარ ვალუტაში შეადგენს 2 945.25 ლარს, შესაბამისი კურსით 1309 ევროს ან 1785 აშშ დოლარს;
3.3. დაზარალებულის კლინიკიდან გამოწერის დღიდან - 2005 წლის 4 ოქტომბრიდან 2011 წლის დეკემბრის ჩათვლით, განვლილ პერიოდში, ოჯახის გარეშე, სადღეღამისო მომვლელის დასაქირავებელი თანხის (გასამრჯელოს) ოდენობა, რამაც 2008 წლის ჩათვლით „საქსტატის“, ხოლო 2009-2011 წლების, კოალიციის „შინ მოვლა საქართველოში“ მონაცემთა მიხედვით, დადგენილი საშუალო ხელფასის განაკვეთით შეადგინა 121 360.6 ლარი ეროვნულ ვალუტაში (არსებული კურსით, მყარ ვალუტაში 53 699.38 ევრო ან 73 551.8 აშშ დოლარი);
3.4. მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ, 2012 წლის 1 იანვრიდან, მოსარჩელის სიცოცხლის განმავლობაში, ამ უკანასკნელის სამისდღეშიო რჩენა ულუფის ღირებულების ყოველთვიურად გადახდით, „საქსტატის“ მიერ დადგენილი საარსებო მინიმუმის ოდენობით, მისი ცვალებადობის მიხედვით;
3.5. მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ, 2012 წლის 1 იანვრიდან, მოსარჩელის სიცოცხლის განმავლობაში, ამ უკანასკნელისათვის, ოჯახის გარეთ, სადღეღამისო მომვლელის დასაქირავებელი თანხის (გასამრჯელოს), ყოველთვიურად გადახდა კოალიციის „შინ მოვლა საქართველოში“ მიერ დადგენილი სახელფასო განაკვეთის ოდენობით, მისი ცვალებადობის მიხედვით;
3.6. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მოზარდია, პროთეზი კი ინდივიდუალურ მორგებას საჭიროებს და, დროთა განმავლობაში, აუცილებელია მისი შეცვლა, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება, მოპასუხეებს პერიოდულად წარმოუშობს პროთეზის აღდგენის ან შეცვლის ვალდებულებას, შესაბამისად, მოპასუხეებს სოლიდარულად უნდა დაეკისროთ ყოველ 2-3 წელიწადში პროთეზების აღდგენა- განახლებისა და, საჭიროების შემთხვევაში, ახალი პროთეზებით შეცვლის ღირებულების გადახდა;
3.7. მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ მორალური ზიანის ანაზღაურება 3 300 000 ლარის ეკვივალენტური თანხის მყარ ვალუტაში გადახდა - 1 460 176.9 ევრო (რაც არსებული კურსით 2 000 000 აშშ დოლარია) - იხ. სარჩელი თანდართული მასალებით, ტ.1, ს.ფ.1-254.
4. მოპასუხეთაგან არც ერთმა არ ცნო სარჩელი, კერძოდ:
4.1. პირველი მოპასუხის მტკიცებით, მას არ მიუძღვის ბრალი არასრულწლოვანისათვის ზიანის მიყენებაში;
4.2. მეორე მოპასუხემ განმარტა, რომ იგი არასათანადო მოპასუხე იყო, რადგან სატრანსფორმატორო ელექტროქვესადგური არ იყო მის მფლობელობაში და არც ელექტროენერგიას აწვდიდა აღნიშნულ ქვესადგურს, ამასთან, მოთხოვნა განუხორციელებადი იყო ხანდაზმულობის გამო;
4.3. მესამე მოპასუხემ განმარტა, რომ ელექტროქვესადგური არ იყო სახელმწიფოს საკუთრება და, ამდენად, სამინისტრო არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა.
5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით დაზარალებულის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და, მოსარჩელის სასარგებლოდ, პირველ მოპასუხეს დაეკისრა:
5.1.მკურნალობაზე გაწეული ხარჯის - 7 046, 82 ლარის, პროთეზირებისათვის - 73 105,02 ევროსა და მგზავრობის ხარჯის - 2985,08 ევროს გადახდა;
5.2. ყოველთვიური ულუფის გადახდა 2010 წლის განმავლობაში, თვეში -597,6 ლარი, 2011 წლის განმავლობაში, თვეში - 655,4 ლარი, ხოლო 2012 წლიდან თვეში - 655,4 ლარი;
5.3. მომვლელის ხარჯების გადახდა 2009 წლის 27 დეკემბრიდან, თვეში -2557 ლარი;
5.4.მორალური ზიანის ანაზღაურება - 100 000 ლარი;
5.5.სარჩელი მეორე და მესამე მოპასუხეებისადმი მიმართ მოთხოვნის ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.
5.6. ამავე გადაწყვეტილებით, პირველ მოპასუხეს, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 3000 ლარის გადახდა.
6.სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება გამოიწვია პირველი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, გაუფრთხილებელმა ქმედებამ, კერძოდ, პირველი საწარმო ელექტროენერგიას აწვდიდა აბონენტებს იმ ელექტროქვესადგურის საშუალებით, რომლის დამცავი ნაგებობა ჩამოქცეული იყო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გამოკვეთილი იყო სსკ-ის 992-ე მუხლით განსაზღვრული დელიქტური ვალდებულების წარმომშობი ოთხივე წინაპირობა.
6.1. სასამართლოს დასკვნით, პირველი მოპასუხის ქმედება გამოიხატა წინდახედულობისა და უსაფრთხოების ნორმების უგულებელყოფით, დამცავი ნაგებობის გარეშე დარჩენილ ტრანსფორმატორში, მაღალი ძაბვის ელექტროენერგიის გატარებაში. ქმედება მართლსაწინააღმდეგოა იმდენად, რამდენადაც ეწინააღმდეგება უსაფრთხოების სტანდარტებს, რასაც ადგენს ელექტროენერგიის მოხმარების დროებითი წესები და უსაფრთხოების ტექნიკის წესები. პირველი მოპასუხე მონოპოლისტია ელექტროენერგიის მიწოდების ბაზარზე ქ. თბილისის მასშტაბით და მას ევალებოდა, როგორც ელექტროენერგიის მომხმარებლისთვის მიწოდება, ისე - უსაფრთხოების დაცვა.
6.2. სასამართლომ, სსკ-ის 408-ე მუხლზე მითითებით, მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის ქმედება ბრალეულია, არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მის ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის, შესაბამისად, პირველი საწარმო წარმოადგენს ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს და მოვალეა, აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა.
6.3. სასამართლომ აღნიშნა, რომ შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვერ ახერხებდა მუშაობას, რის გამოც მას არ ჰქონდა უნარი, მიეღო შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სასარჩელო მოთხოვნის მოცულობა, ყოველთვიური სარჩოს დაკისრებასთან დაკავშირებით, მიყენებული ზიანის ადეკვატური იყო. სასამართლოს დასკვნით, უნდა დაკმაყოფილებულიყო მხოლოდ ის ზიანი, რაც განიცადა მოსარჩელემ, ამდენად, ამ უკანასკნელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურებაზე იმ ნაწილში, რაც არ განუცდია მხარეს, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია.
6.4. საქალაქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელისთვის საჭირო დახმარება, რაც მოიცავს სადღეღამისო ძირეულ მოვლას და დახმარებას, ე.წ. ყოველდღიურ ინსტრუმენტულ აქტივობაში, თვის განმავლობაში შეადგენდა 2557 ლარს, რაც დადასტურებული იყო კოალიციის „შინ მოვლა საქართველოში“ მიერ გაცემული დოკუმენტით (ტ.1, ს.ფ 125-126).
6.5. სასამართლომ აღნიშნა, რომ კომპანია ''ო-ის'' მიერ გაცემულ ანგარიშში მითითებულია, რომ მოსარჩელისათვის აუცილებელი პროტეზირებისთვის საჭირო თანხა შეადგენს 73 105,92 ევროს (ტ.1. სფ 144-147), გერმანიაში მგზავრობის ღირებულება კი -1 488,18 ევროს (ტ.1. სფ 159). ''თერმულ დაზიანებათა და აღდგენითი პლასტიკური ქირურგიის სამეცნიერო პრაქტიკულ ცენტრში'', მოსარჩელისათვის გაწეულმა მომსახურებამ შეადგინა 7 046,82 ლარი (ტ.1, ს.ფ. 169-236);
6.6. საქმის მასალებში წარდგენილი საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახურის (''საქსტატის'') წერილის მიხედვით, დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასი 2010 წლისათვის შეადგენდა 597,6 ლარს, ხოლო 2011 წლისათვის - 655,4 ლარს. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული თანხები უნდა დაჰკისრებოდა პირველ მოპასუხეს, ყოველთვიური ულუფის სახით, მოსარჩელის სრულწლოვანებიდან (ტ.1. ს.ფ. 130-131).
6.7. სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელის სხვა მოთხოვნები არ იყო დასაბუთებული საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, რის გამოც მათ დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა დაზარალებულს.
6.8. საქალაქო სასამართლომ, სსკ-ის 413-ე მუხლის საფუძველზე, განმარტა, რომ ტერმინი „მორალური ზიანი“ სულიერი გრძნობებისა და ურთიერთობების სფეროში მიყენებულ ზიანს გულისხმობს. ადამიანის ჯანმრთელობის დაზიანებით მიღებული არასასურველი შედეგი ნეგატიურ ცვლილებებს იწვევს ადამიანის ორგანიზმში, რამაც ქონებრივ დანახარჯებთან ერთად, შეიძლება არამატერიალური უფლებების ხელყოფა – ფსიქიკური ტანჯვა (მორალური ზიანი) გამოიწვიოს. ადამიანის ფსიქიკაში ნეგატიური ცვლილებების არსებობას, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, გარეგნული გამოხატულება არ გააჩნია და შესაბამისად, არამატერიალიზებული ზიანია.
6.8.1. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს ამპუტირებული ჰქონდა ორი კიდური, იყო ახალგაზრდა და უდავოდ განიცდიდა თავის ფიზიკურ მდგომარეობას. მნიშვნელოვანი იყო, რომ მოსარჩელემ მიიღო დიდი სულიერი ტრავმა, როდესაც მან სხეულის დაზიანება მიიღო და გაუკეთდა სასწრაფო ოპერაცია. ასევე მორალურ ზიანს ადასტურებდა ისიც, რომ ჯანმრთელობის მდგომარეობა საჭიროებდა სისტემატიურ კონტროლს და შესაბამისი პროცედურების განხორციელებას.
6.8.2. სასამართლომ განმარტა, რომ არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურების უმთავრესი მიზანია ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია, რადგან მიყენებულ ზიანს ფულადი ეკვივალენტი არ გააჩნია და შეუძლებელია მისი სრული კომპენსაცია. მიღებული შედეგების გამოსწორება შეუქცევადი მოვლენაა და როგორიც არ უნდა იყოს კომპენსაცია, იგი მაინც ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას და მხოლოდ სულიერ ტკივილს შეუმსუბუქებს მას, ამდენად, მორალური ზიანის სახით, 100 000 (ასი ათასი) ლარის დაკისრება, სასამართლომ გონივრულად და სამართლიანად მიიჩნია.
6.9. სასამართლომ, სსკ-ის მე-1000 მუხლის, რომელიც განსაზღვრავს პასუხისმგებლობას ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხით გამოწვეული ზიანისათვის „1. თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე ამ ნაგებობაში წარმოებული, მოთავსებული ან მიწოდებული ენერგიისაგან, ანდა ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ანდა მომწამვლელი ნივთიერებისაგან, მაშინ ამ ნაგებობის მფლობელი ვალდებულია,თუკი ამ საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, სხეულის ან ჯანმრთელობის დაზიანება ანდა ნივთის დაზიანება, აუნაზღაუროს დაზარალებულს აქედან წარმოშობილი ზიანი. იგივე პასუხისმგებლობა გამოიყენება ხანძარსაშიში ან აფეთქებასაშიში, შხამიანი ან მომწამვლელი ნივთიერების მფლობელების მიმართ, როცა ამ ნივთიერებებიდან მომეტებული საფრთხე გამომდინარეობს. 2. თუ ამა თუ იმ ნაგებობიდან ან ნივთიდან გამომდინარეობს მომეტებული საფრთხე სხვაგვარი საფუძვლით, ვიდრე ამ მუხლის პირველ ნაწილშია აღნიშნული, ნაგებობის ან ნივთის მფლობელი ვალდებულია ანალოგიურად აანაზღაუროს საფრთხის განხორციელების შედეგად წარმოშობილი ზიანი. 3. ამ მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილებით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება გამორიცხულია,თუ ზიანი გამოწვეულია დაუძლეველი ძალით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ზიანი გამოწვეულია ელექტროგადამცემი ხაზების ავარიით, ანდა ნავთობის, გაზის, წყლის ან ნავთობპროდუქტების მიმწოდებელი მოწყობილობების დაზიანებებით. 4. რადიაციული ნივთიერების გამოყენებით გამოწვეული ზიანი უნდა აანაზღაუროს მისმა გამომყენებელმა“ საფუძველზე აღნიშნა, რომ საქმეში მოსარჩელის მიერ მითითებულ მოპასუხეთა წრიდან არ იკვეთებოდა ელექტროქვესადგურის მფლობელი.
6.9.1. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ზიანი მიადგა არა მხოლოდ იმის გამო, რომ მომეტებული საფრთხის წყაროზე კონტროლის განხორციელება იყო შეუძლებელი, არამედ - მოპასუხის გაუფრთხილებელი ქმედებითაც. ამიტომ მითითებულ მოპასუხეთა წრიდან ზიანისთვის პასუხისმგებელ სუბიექტს წარმოადგენდა მხოლოდ პირველი მოპასუხე. მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ განმარტა, რომ დელიქტური პასუხისმგებლობა, სსკ-ის 998-ე მუხლის „1. თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. 2. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“ შესაბამისად, შესაძლებელი იყო რამდენიმე პირს სოლიდარულად დაჰკისრებოდა. სასამართლოს დასკვნით, მეორე და მესამე მოპასუხეები არასათანადო მოპასუხეებს წარმოადგენდნენ და მათ წინააღმდეგ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.
6.10. საქალაქო სასამართლომ გადაწყვეტილების მოტივაციისას, მიუთითა ანალოგიურ საქმეებზე არსებულ სასამართლო პრაქტიკაზე (იხ. სუსგ # 3კ-731-01, 15.01.2001წ. განჩინება).
7. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს როგორც დაზარალებულმა (მოსარჩელემ), ისე პირველმა საწარმომ (პირველმა მოპასუხე).
7.1. მოსარჩელემ (პირველმა აპელნატმა) მოითხოვა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის უარყოფილ ნაწილში და, ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი არგუმენტაციით (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 542-556):
7.1.1. მოპასუხეს მის სასარგებლოდ მომვლელის ხარჯების გადახდა უნდა დაჰკისრებოდა 2005 წლის 04 ნოემბრიდან, სტაციონალური კლინიკიდან გაწერის დღიდან და არა 2009 წლის 27 დეკემბრიდან, მოსარჩელის სრულწლოვანების ასაკიდან;
7.1.2. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით პირველი მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანი - 100 000 ლარი არ იყო სამართლიანი, რადგან სასამართლომ არ იმსჯელა და არ შეაფასა დაზარალებულის მოთხოვნა, რომელიც ეხებოდა პროთეზის პერიოდულად შეცვლის ან აღდგენის საჭიროებას და, აქედან გამომდინარე, მოპასუხისათვის ვალდებულების დაკისრებას.
7.2. მოპასუხემ (მეორე აპელანტმა) მოითხოვა (იხ. სააპელაციო საჩივარი - ტ.2, ს.ფ. 526-539): გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დაზარალებულის სასარგებლოდ დაკმაყოფილებული სარჩელის უარყოფა და მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:
7.2.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ პირველი მოპასუხე კონკრეტულ აბონენტს (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტი) აწვდიდა ელექტროენერგიას სადავო სატრანსფორმატორო ქვესადგურის გავლით, ცალმხრივი და ტენდენციურია. აღნიშნულ ქვესადგურს ელექტროენერგია მიეწოდებოდა კერძო საკუთრებაში არსებული სატრანსფორმატორო ქვესადგურით #ა1173, ხოლო #ა242 კი ელენერგიით ამარაგებდა მოპასუხის აბონენტის კუთვნილ ქვესადგურს. პირველი საწარმოს საკუთრებაში არსებული ელექტრომეურნეობის საზღვრები მთავრდება ფონიჭალაში (მარნეული ქ. N8, კ-ის რ-ნში) არსებულ ცენტრალურ გამანაწილებელ ქვესადგურში, N11 ფიდერზე გამომავალ განშტოებაზე, რომელზეც დაერთებულია მაღალი ძაბვის კაბელი, რომელიც არასოდეს წარმოადგენდა მოპასუხის საკუთრებას. ამ ფიდერს იქით ქსელი მთლიანად კერძო სამართლის იურიდიული პირების საკუთრებაში იყო და დღემდე მათ საკუთრებაშია. მოპასუხეს არც ერთი ნორმატიული აქტით არ ეკისრება პასუხისმგებლობა სხვა პირების კერძო საკუთრებაში არსებული ელექტრომეურნეობის მოვლა-პატრონობასა თუ მისი ექსპლუატაციის წესების დაცვაზე;
7.2.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანება გამოწვეული იყო მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, გაუფრთხილებელი ქმედებით. ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ სადავო ქვესადგური იმყოფებოდა ნახევრად დანგრეულ მდგომარეობაში მოპასუხეს არ ჰქონია. დაუსაბუთებელია საქალაქო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა, რადგან საქმის მასალებით საპირისპირო გარემოება დასტურდება. კერძოდ, საქმეში განთავსებული მტკიცებულების – ე.წ. ტექნიკური პირობის თანახმად ირკვევა, რომ მოპასუხის აბონენტს (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-2 პუნქტი) ნება დაერთო, მიერთებულიყო სადავო ქვესადგურზე და მასვე დაეკისრა პასუხისმგებლობა ამ ქვესადგურიდან გამომავალი მაღალი ძაბვის კაბელის და ელექტრომეურნეობის მოვლა-პატრონობაზე. მოპასუხემ შესაგებელში აღნიშნა, თუ ვის ევალებოდა ელექტრომეურნეობის გამართულ ფუნქციონირებაზე კონტროლი და პასუხისმგებლობა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად. პირველ რიგში, ეს იყო ქონების მესაკუთრე (მფლობელი), ხოლო კონტროლი ქვესადგურების გამართულ ფუნქციონირებაზე ენერგოზედამხედველობის დეპარტამენტის პირდაპირი მოვალეობა იყო. მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენება გამოწვეულია არა ელექტროენერგიის მიწოდების გამო, არამედ სატრანსფორმატორო ქვესადგურის ექსპლუატაციისა და უსაფრთხოების წესების დაუცველობის გამო;
7.2.3. სასამართლოს არ გამოუკვლევია, თუ ვის საკუთრებას წარმოადგენდა ქვესადგური. იმ გარემოებაზე მითითება, რომ დღეის მდგომარეობით ეს ქონება აღარ არსებობს და ამიტომ ვერ დგინდება მესაკუთრე, სასამართლოს მიერ საკითხისადმი არასწორი მიდგომაა, ვინაიდან დადგენილია, რომ მიწა, რომელზეც უძრავი ქონება იყო განთავსებული, წარმოადგენდა თბილისის მერიის (მუნიციპალური საწარმოს) მიერ დაფუძნებული საზოგადოების - შპს ,,თ-ი 5’’-ს საკუთრებას. ამდენად, ამ ქონების მესაკუთრე და მის მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელი პირი სწორედ ეს საწარმო ან მისი სამართალმემკვიდრეა. იმ შემთხვევაში კი, თუ ეს ქონება არც ამ უკანასკნელ საწარმოს არ ეკუთვნის, მაშინ ივარაუდება, რომ ამ ქონების მესაკუთრე სახელმწიფოა. ამდენად, უნდა დადგენილიყო, თუ ვის მიწაზე იდგა უძრავი ქონება და იმის მიხედვით, თუ ვის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე იყო განთავსებული ქვესადგური, პასუხისმგებლობაც მასვე უნდა დაჰკისრებოდა;
7.2.4. სასამართლომ არ შეაფასა სისხლის სამართლის საქმეში არსებული ქონების მართვის სამინისტროს 22.05.2001წ. N1-3/352 ბრძანების შინაარსი (ს.ფ. 193), ასევე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს წერილი (ტ.3, ს.ფ. 86; 103); 19.2.5. სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ იმსჯელა არც შპს ,,თ-ი 5’’-ს და არც სამინისტროს (მესამე მოპასუხის) პასუხისმგებლობაზე;
7.2.6. სასამართლომ ყოველგვარ მტკიცებულებებზე მითითების გარეშე და სსსკ-ის 102-ე მუხლის უგულებელყოფით დააკისრა პირველ მოპასუხეს ზიანის ანაზღაურება.
8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 8 მაისის განჩინებით (იხ. ტ.4, ს.ფ.160-178), ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ორივე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.
9. სააპელაციო სასამართლოს დასახელებულ განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, რაც დასაშვებად ცნო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2015 წლის 6 აპრილის განჩინებით, ხოლო იმავე წლის 16 ივნისის განჩინებით, საკასაციო სასამართლომ ნაწილობრივ დააკმაყოფილა მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი და საქმე ხელახლა განსახილველად, სავალდებულო მითითებებით დაუბრუნა სააპელაციო სასამართლოს (იხ. ტ.4, ს.ფ. 199-221, ს.ფ. 279-295, ს.ფ. 298- 315; სსსკ-ის 412-ე მუხლი).
9.1. ზემოხსენებულ განჩინებაში, საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ არსებობდა სსკ-ის მე-1000 მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. 6.9 ქვეპუნქტში) გამოყენების წინაპირობები, რომელიც ადგენდა ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას ნაგებობაში მიწოდებული ენერგიიდან გამომდინარე ზიანისთვის. ამ განჩინებით ნაგებობის მფლობელად მიჩნეულია პირველი მოპასუხე და განმარტებულია, ბრალის დადგენა, მოცემულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანი არც იყო.
9.2. საკასაციო სასამართლომ, სსკ-ის 155-ე მუხლის „1. მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით. 2. მფლობელად არ ითვლება ის პირი, რომელიც, თუმცა ახორციელებს ფაქტობრივ ბატონობას ნივთზე, მაგრამ სხვა პირის სასარგებლოდ, და რომელსაც ნივთის ფლობის უფლებამოსილება მიღებული აქვს ამ პირისაგან. მფლობელად მიიჩნევა მხოლოდ უფლებამოსილების მიმნიჭებელი პირი. 3. თუ პირი ნივთს ფლობს იმ სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე, რომელიც განსაზღვრული ვადით ანიჭებს მას ნივთის ფლობის უფლებას ან ავალდებულებს მას ფლობდეს ნივთს, მაშინ ეს პირი ითვლება პირდაპირ მფლობელად, ხოლო უფლების მიმნიჭებელი ან ვალდებულების დამკისრებელი მიიჩნევა არაპირდაპირ მფლობელად. 4. თუ ერთ ნივთს რამდენიმე პირი ერთობლივად ფლობს, ისინი ითვლებიან თანამფლობელებად. 5. თუ ერთი ნივთის ნაწილებს რამდენიმე პირი ფლობს, ისინი ითვლებიან ცალკეული ნაწილების მფლობელებად“ გაანალიზების საფუძველზე განმარტა, რომ მფლობელობის კოდექსისეული ცნება არსებითად ორ ნიშანზე დაიყვანება. პირველი ესაა, ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის შესაძლებლობა, ხოლო მეორე - ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვება. არაა აუცილებელი, რომ ნება მიმართული იყოს ქონების საკუთრებად ფლობისაკენ. მთავარია, რომ მფლობელობა, იმისდა მიუხედავად, თუ რა უფლება დგას მის უკან, მოპოვებული უნდა იყოს მფლობელის ნების გამოვლენით, ე.ი. მას სურდეს, რომ იყოს მფლობელი. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ის გარემოება, რომ სატრანსფორმატორო ელექტროქვესადგურის მიმართ მოპასუხის მესაკუთრეობის ფაქტი ვერ დგინდებდა, არ გამორიცხავდა ამ ნაგებობაზე მის მფლობელობას.
9.2.1. საკასაციო სასამართლომ, „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტზე მიუთითა, რომლის თანახმად, ელექტროენერგიის განაწილების საქმიანობა არის ორი ან ორზე მეტი, ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი მიწოდების პუნქტიდან (გადაცემის ლიცენზიატისა და ელექტროენერგიის მწარმოებლის მფლობელობაში არსებული ორი ან ორზე მეტი ქვესადგურიდან) ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიღება, გამანაწილებელი ქსელის ექსპლუატაცია და მიღებული ელექტროენერგიის საცალო მომხმარებლებზე რეალიზაცია (განაწილება), აგრეთვე ელექტროენერგიის გატარება. ქონების ექსპლუატაცია ან მისი სხვა ფორმით გამოყენება წარმოადგენს ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის გამოხატვის ერთ-ერთ ყველაზე უფრო ტიპიურ ფორმას. ნივთით სარგებლობა უშუალოდ არის დაკავშირებული ნივთის ფლობასთან და ხშირ შემთხვევაში მოსარგებლე და მფლობელი ერთი და იგივეა. ერთ-ერთ საქმეზე, სადაც ელექტროქვესადგურში მომხდარი უბედური შემთხვევის გამო სხეულის დაზიანებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება სოლიდარულად დაეკისრათ სს „თ.-სსა“ და შპს „გ.-ის“, უზენაესმა სასამართლომ განმარტა: „მფლობელობა არ შეიძლება გაიზომოს ნივთთან სივრცობრივი კავშირურთიერთობით. მფლობელობა ფაქტია და იგი გამიჯნულია საკუთრებასთან. მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც მესაკუთრე, ისე არამესაკუთრეც, ან ორივე ერთად. მფლობელობაში შეიძლება იგულისხმებოდეს როგორც სანივთო, ისე სხვა უფლებებიც, მათ შორის, ნივთის გამოყენების უფლებაც. მოცემულ შემთხვევაში, როცა სს „თ.-ი“ მის კუთვნილ პროდუქციას, ელექტროდენს, მიაწოდებდა შპს „გ.-ის“ საკუთრებაში არსებულ ქვესადგურს და ახდენდა ამ ქვესადგურის გამოყენებას, ფაქტობრივად იგი იყო ამ ქვესადგურზე გარკვეული უფლების მატარებელიც.“ „მფლობელობის მიმართ გამოიყენება ორი სხვადასხვა დონის მფლობელობა: პირდაპირი და არაპირდაპირი. ნივთი შეიძლება ან მარტო პირდაპირი მფლობელის ბატონობაში იმყოფებოდეს, ანდა იმავდროულად არაპირდაპირი მფლობელის ბატონობის ქვეშაც. თუ ნივთის მფლობელობა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე ხდება (სანივთო, ვალდებულებითი), ამ ურთიერთობაში მესაკუთრე წარმოადგენს არაპირდაპირ მფლობელს, ხოლო ის, ვინც გამოიყენებს ამ ნივთს, პირდაპირ მფლობელს. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე აწვდიდა რა ელენერგიას ქვესადგურს და იყენებდა ამ ნაგებობას თავისი პროდუქციის სარეალიზაციოდ, იგი მისი პირდაპირი მფლობელი იყო, ხოლო მითითებული ქვესადგური იყო რა შპს „გ.-ის“ საკუთრება, მიუხედავად იმისა, რომ იგი უმეთვალყურეოდ ჰქონდა მიტოვებული, ამ ქვესადგურის არაპირდაპირი მფლობელი იყო“ (იხ. სუსგ, საქმე #3კ/571-01, 8.08.2001წ.).
9.2.2. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, ანალოგიურ საქმეში, სასამართლომ მოპასუხე მიიჩნია ელექტროქვესადგურის პირდაპირ მფლობელად და მას, არაპირდაპირ მფლობელთან (მესაკუთრესთან) ერთად, დააკისრა პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროთი მიყენებული ზიანისათვის. სასამართლომ განმარტა, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისას მნიშვნელოვანია არა სადავო ელექტროქვესადგურის ყოფილი ან მომავალი მესაკუთრის ან ბალანსთმფლობელის დადგენა, არამედ, იმის გარკვევა, თუ ვინ არის პასუხისმგებელი ზიანზე, როდესაც მომეტებული საფრთხის წყაროს (ნაგებობის ან ნივთის) მესაკუთრე არ იკვეთება ან მას საერთოდ არა აქვს აღნიშნული ქონების დაცვისა და შენახვის ინტერესი და ენერგოგამანაწილებელი კომპანია ახდენს ამ ქონების ექსპლუატაციას და სარგებლობს მისით.
9.2.3. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის თანახმად, მფლობელობა შეიძლება იყოს როგორც მართლზომიერი, ისე არამართლზომიერი, თუმცა მე-1000 მუხლის განმარტებისათვის მნიშვნელობა არა აქვს მფლობელობა მართლზომიერია, თუ არამართლზომიერი. აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის მნიშვნელოვანია, თუ ვინ ახორციელებს ფაქტობრივ ბატონობას მომეტებული საფრთხის წყაროზე. საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „სახელმწიფო ორგანოს ვალდებულება, განახორციელოს სახელმწიფო კონტროლი კერძო პირთა განსაზღვრულ საქმიანობაზე, არ გამორიცხავს აღნიშნულ პირთა პასუხისმგებლობას, კანონის შესაბამისად, აწარმოოს თავისი საქმიანობა და კანონით დადგენილი წესით აგოს პასუხი სხვა პირთა წინაშე“.
9.2.4. საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანი იყო მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილება, ამასთან, სადავო ქვესადგურის მესაკუთრის დადგენის შემთხვევაშიც, მოპასუხე ვერ გათავისუფლდებოდა პასუხისმგებლობისაგან, სსკ-ის მე-1000 მუხლის დეფინიიციიდან გამომდინარე, რომელიც ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას ადგენს.
10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ხოლო მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.4 ქვეპუნქტი და ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ ახალი გადაწყვეტილება მიიღო, კერძოდ:
10.1.მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა სადღეღამისო მომვლელის ხარჯების გადახდა, 2005 წლის 04 ნოემბრიდან 2011 წლის დეკემბრის ჩათვლით, ჯამში 121 360.60 ლარი;
10.2. 2012 წლის 01 იანვრიდან, თვეში - 2 557.00 ლარი;
10.3. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
10.4. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების სამართლებრივი მოტივაციისას გამოიყენა: „ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-3 მუხლის პირველი პუნქტი, მე-4 მუხლი, სსკ-ის მე-1000, 408-ე, 411-ე, 412-ე, 413-ე მუხლები, სსსკ-ის მე-4, 102-ე მუხლები.
10.5. სასამართლომ იმსჯელა, რომ „საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და კომპანია ,,ე-’’-ს შორის გაფორმებული მოპასუხე საწარმოს აქციათა 75 პროცენტის ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ელექტრომეურნეობის პირდაპირი მიყიდვის წესით, სიმბოლური ფასით, სააქციო საზოგადოება ,,ე. თ-ისათვის’’ მიყიდვის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 12 მარტის N93 ბრძანებულებით დადგინდა N1 დანართში დასახელებული ორგანიზაციების ბალანსზე რიცხული ქვესადგურების და ელექტრომეურნეობის პირდაპირი მიყიდვის წესით, სიმბოლური ფასით, 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური თანხით, ეროვნულ ვალუტაში, სს-თვის ,,ე. თ-ი’’ მიყიდვის ვალდებულება. იმავე ბრძანებულებით, მითითებული ობიექტების მიყიდვა იმავე სს-თვის დაევალა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს (ტ. 2, ს.ფ. 85-93). ზემოხსენებული N93 ბრძანებულების N1 დანართით ირკვევა, რომ სს-თვის მისაყიდი 266 ობიექტის ჩამონათვალში N14 ნომრად მითითებული იყო სადავო ქვესადგური Nა-242, რომელიც იმყოფებოდა „მსუბუქი ტაქსები 5“-ის ბალანსზე და მისამართად ფიქსირდებოდა ქ–ის ქ. N12. სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წლის 22 მაისის ბრძანებით დადგინდა N1 დანართში ასახული ორგანიზაციების ბალანსზე რიცხული ქვესადგურების და ელექტრომეურნეობის პირდაპირი მიყიდვის წესით, სიმბოლური ფასით, 1000 აშშ დოლარის ეკვივალენტური თანხით ეროვნულ ვალუტაში მიყიდვა სს -თვის (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 122).
10.5.1. სასამართლომ შეაფასა, საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსა და სს ,,ე. თ-ს’’ შორის, 2001 წლის 12 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, მისი განუყოფელი თანდართული მიღება-ჩაბარების აქტი და ბიზნეს-გეგმა (ტ. 2, ს.ფ. 82-84), 2001 წლის 28 მაისს, გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტის თანახმად, სამინისტროს მიერ სს-თვის გადაცემული N1 დანართში ასახული ორგანიზაციების ბალანსზე რიცხული ელექტრომეურნეობა (ტ. 2, ს.ფ. 94) და დაასკვნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის N93 ბრძანებულებაში მითითებული ქ. თბილისში, ქ–ის ქ. 12-ში მდებარე შპს ,,თ -ი-5’’-ის ბალანსზე არსებული სატრანსფორმატორო ქვესადგური Nა-242 სს-ას საკუთრებაში არ გადასცემია.
10.5.2. სასამართლომ შეაფასა საქმეში მოთავსებული მასალები: ქ. თბილისის მთავრობის 17.08.2000 წლის და 15.08.2003 წლის დადგენილებები, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2005 წლის 20 ოქტომბრის წერილი (ტ. 1, ს.ფ. 68), ქ. თბილისის მერიის ტრანსპორტის საქალაქო სამსახურის 2006 წლის 01 სექტემბრის წერილი (ტ. 2, ს.ფ. 214), შპს ,,თ -ის’’ 2010 წლის 10 სექტემბრის წერილი, თბილისის მერიის 2010 წლის 26 აგვისტოს წერილი, სამეწარმეო რეესტრიდან ამონაწერები, სხვა მტკიცებულებები და დაასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა Nა-242 სატრანსფორმატორო ელექტროქვესადგურზე რეგისტრირებული საკუთრების უფლება.
10.6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უბედური შემთხვევის დროს (წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი) სადავო ქვესადგური იყო მიტოვებული, დამცავი კედლები - დაშლილი, დაცული არ იყო უსაფრთხოების მინიმალური სტანდარტი. დენის დარტყმის შედეგად მიღებული თერმული დაზიანებების გამო, პირველ აპელანტს (მოსარჩელეს) ჩაუტარდა ორივე ხელის ამპუტაცია, რის გამოც დაკარგა შრომისუნარიანობა 2/3-ზე მეტი ნიშნით. აპელანტის ოჯახმა გაიღო მკურნალობის ხარჯები, დაზარალებული საჭიროებს სამომავლო მკურნალობას, მომვლელის მუდმივ მომსახურებას, პროთეზირებას, მან განიცადა მორალური ზიანი, რაც გამოიხატება ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეულ სულიერ ტანჯვაში. აღნიშნულ ფაქტზე შს სამინისტროს ისანი-სამგორის რაიონულ სამმართველოში დაიწყო წინასწარი გამოძიება, თუმცა, დღეის მდგომარეობით, ბრალდებულის სახით პასუხისგებაში მისაცემი პირი (პირები) დადგენილი არ არის.
10.7. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ Nა-242 სატრანსფორმატორო ელექტროქვესადგურის გამოყენებით, მოპასუხე საწარმო ელექტროენერგიას აწვდიდა თავის აბონენტს’’ და შესაბამისად იყენებდა ამ ნაგებობას თავისი პროდუქციის სარეალიზაციოდ (იხ. საგადასახადო ანგარიშფაქტურები, ტ.3, ს.ფ. 144-152).
10.8. ზემოხსენებული მტკიცებულებების ერთობლივად შეჯერება და გაანალიზება დაედო საფუძვლად პირველი აპელანტის (დაზარალებულის) მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას, ხოლო მეორე აპელანტის (პირველი საწარმოს) სააპელაციო საჩივრის უარყოფას და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლას, მოსარჩელის სასარგებლოდ (იხ. ამ გადაწყვეტილების 10.1-10.3 ქვეპუნქტები).
11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.
11.1. პირველმა კასატორმა (დაზარალებულმა) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მორალური ზიანის ანაზღაურების ნაწილში, რადგან მის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხა მიაჩნია, რომ მცირეა, ასევე, შედავება წარმოდგენილია პროთეზების ცვეთის ან მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში, მათი აღდგენის ან შეცვლის, პერიოდულად წარმოშობადი ვალდებულების დაუკისრებლობის ნაწილში და, ამ ორი მოთხოვნის ნაწილში, მოთხოვნილია ახალი გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო სასამართლოს მიერ (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.5, ს.ფ. 241-266), შემდეგი მოტივაციით:
11.1.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით დაკისრებული აქვს 100 000 ლარი, რაც არასამართლიანია, მისი სიმცირის გამო, რადგან არაადეკვატურია დასახიჩრების შედეგად მოსარჩელის მიერ განცდილი ტკივილისა და უმაღლესი ხარისხის სულიერი ტანჯვისა. მორალური ზიანი, გამოხატული ფიზიკურ და სულიერ ტანჯვაში, ფულად ანაზღაურებას ექვემდებარება იმდენად, რამდენადაც ფულადი კომპენსაციის საშუალებით შესაძლებელი გახდეს მოსარჩელისათვის ფიზიკური და სულიერი ტანჯვის გარკვეული შემსუბუქება. უდავოა, - შეუძლებელია ფულით შეფასდეს ადამიანის სიცოცხლე, ჯანმრთელობა, პატივი და ღირსება, ამიტომაა, რომ მორალური ზიანი გამორიცხავს რესტიტუციას. აღნიშნულის გამო, პასუხისმგებლობას მორალური ზიანის ანაზღაურებისათვის საკომპენსაციო ხასიათი აქვს. ფულადი კომპენსაცია, ამ შემთხვევაში, განკუთვნილია დაზარალებულისათვის მძიმე შედეგების გარკვეულწილად შესამსუბუქებლად, ასევე ზოგადი და კერძო პრევენციისათვის, სწორედ ამიტომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების მოცულობა უნდა განისაზღვროს არა ეკვივალენტურობის პრინციპით, არამედ საქმის ინდივიდუალური თავისებურებიდან გამომდინარე, მიყენებული ფიზიკური და მორალური ზიანისა და ხასიათის, ზიანის მიმყენებლისა და დაზარალებულის ბრალეულობის ხარისხის, დაზარალებულისა და ზიანის მიმყენებლის ქონებრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით;
11.1.2.სსკ-ის 415-ე მუხლის თანახმად, მორალური ზიანის ანაზღაურებისას, დასაკისრებელი თანხის მოცულობის განსაზღვრისას, სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა მხარეთა ბრალეულობის საკითხზე, ვის მიუძღვის მეტად ბრალი ზიანის დადგომაში, ასევე გაერკვია, ხომ არ მიუძღოდა დაზარალებულს დამდგარ შედეგში გარკვეული წვლილი, ანუ ხომ არ იკვეთებოდა შერეული ბრალის ნიშნები. პირველი კასატორის მტკიცებით, უდავოა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს ბრალი არ მიუძღვის ზიანის დადგომაში და იგი გამოწვეულია მხოლოდ მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედებით. მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ასანაზღაურებლად დასაკისრებელი თანხის ოდენობის განსაზღვრისას, სასამართლომ არ იხელმძღვანელა ზემოთ მითითებულ, სავალდებულოდ გასათვალისწინებელ გარემოებათაგან არც ერთი გარემოებით, მათ შორის: არ გაითვალისწინა მიყენებული ფიზიკური ზიანის ხასიათი და შინაარსი, ის, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებამ განაპირობა მისი შრომისუნარიანობის სრული დაკარგვა, რომ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და მოსარჩელე ცხოვრების ბოლომდე ინვალიდად, ხეიბრად უნდა დარჩეს. ასეთი არაადამიანური ყოფის სანაცვლოდ მოსარჩელისათვის 100 000 ლარის მიკუთვნება უსამართლოდ და არაადეკვატურად მიაჩნია კასატორს. ჯანმრთელობის ვნების ზოგიერთ შემთხვევაში არსებობს დაზიანებული ჯანმრთელობის სრული ან ნაწილობრივი აღდგენის შესაძლებლობა, მაგალითად, ფეხის ან ხელის მოტეხილობა, რომლის განკურნების შემდეგ ფიზიკური ნაკლი არ რჩება, მაგრამ ამ საქმეში დაზარალებული არასრულწოვანის შემთხვევაში, თანამედროვე მედიცინის მიღწევების პირობებშიც კი, ფიზიკური ნაკლის აღმოფხვრის შესაძლებლობა ნულის ტოლია, ე.ი. არ არსებობს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის უმცირესი შანსიც კი. აღნიშნულის გამო, ახალგაზრდა კაცმა, მისი ფიზიკური ნაკლის ხასიათიდან გამომდინარე, რომელიც დელიქტის შედეგად მიადგა მას, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში დაჩაგრულად და დაბეჩავებულად უნდა იგრძნოს თავი და მთელი შეგნებული ცხოვრების მანძილზე განიცადოს უდიდესი სულიერი ტანჯვა. სწორედ მოსარჩელის ჯანმრთელობის დაზიანების ასეთი უმძიმესი ხარისხი უნდა გაეთვალისწინებინა და მხედველობაში მიეღო სააპელაციო სასამართლოს, რაც სამწუხაროდ მან არ გააკეთა;
11.1.3. სასამართლომ, ასევე, არ გაითვალისწინა როგორც ზიანის მიმყენებლის, ისე დაზარალებულის მატერიალური მდგომარეობა - პირველ შემთხვევაში მოპასუხე საწარმოს ქონებრივი მდგომარეობა, რომლის კაპიტალბრუნვა ასეულობით მილიონ ლარს შეადგენს და, მეორე შემთხვევაში, დაზარალებულის უკიდურესი მატერიალური გაჭირვება და ხელმოკლეობა, რომელსაც დელიქტით დასახიჩრების შემდეგ კიდევ უფრო მეტად შეელახა კანონიერი უფლებები და ინტერესები კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოთა მხრიდან, მისდამი გამოვლენილი გულგრილი დამოკიდებულებით. ამ ხნის განმავლობაში მოსარჩელემ არაერთგზის დაჰკარგა პროტეზებით აღჭურვის შესაძლებლობა, ხოლო ყოველთვიური სარჩოსა და მომვლელის მომსახურების მიღებისა კი - მრავალგზის, რამაც ფაქტიურად გაუსაძლისი გახადა მისი ყოფა და მეტად გაუმძაფრა სულიერი ტანჯვა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებაში მსჯელობა ბავშვის უფლებათა კონვენციის ნორმებსა და ხატოვანი მითითებები, რომ ბავშვის უფლებები უნაკლოდ უნდა იქნეს დაცული, უპირველესი ყურადღება უნდა დაეთმოს ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას და ა.შ. სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არადეკვატურია, რადგან უნდა გაეთვალისწინებინა ის უდავო ფაქტი, რომ დაზარალებულმა მთელი ბავშვობა სიმწარეში, უკიდურეს სიდუხჭირესა და მატერიალურ გაჭირვებაში გაატარა, რომ მისი უფლებები არაერთგზის ფეხქვეშ იქნა გათელილი და ყოველივე ამის გამო, სასამართლოს სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი მორალური ზიანის ანაზღაურების (3 300 000 ლარის) ნაწილში;
11.1.4.სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა პროტეზირებასთან დაკავშირებულ, სამომავლოდ, პერიოდულად შესასრულებელ ვალდებულებათა შესახებ, რაც იმით ახსნა, რომ მოსარჩელე უკვე სრულწლოვანი, ზრდასრული მამაკაცია და არ გაითვალისწინა ფირმა „ო-ის“ რეკომენდაცია იმის შესახებ, რომ ფიზიკური ზრდის გამო, ყოველ ორ-სამ წელიწადში ერთხელ, დაზარალებული უნდა აღიჭურვოს ახალი პროთეზებით. ამ შემთხვევაში სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა ის გარემოება, რომ ფიზიკური ზრდა თითოეული ადამიანისთვის ინდივიდუალურია და ზოგიეთი ინდივიდი 30 წლამდე აგრძელებს ფიზიკურ ზრდას. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ ნებისმიერი სახის ტექნიკა, მათ შორის პროთეზები, რაც არ უნდა მაღალი ხარისხის იყოს ისინი, ექსპლუატაციისას განიცდის ცვეთას, რის გამოც წარმოიშობა პერიოდულად მისი აღდგენის, ან ახლით შეცვლის საჭიროება. აღნიშნულის თაობაზე მითითებულია ფირმა „ო-ის“ წერილშიც. ეს საკითხი დავას არ უნდა იწვევდეს და კასატორის მხრიდან მეტ დასაბუთებას არ საჭიროებს.
11.1.5. პირველი კასატორი ვრცელ შედავებას წარმოადგენს ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, რაც უკავშირდება მისი დაუკმაყოფილებელი სასარჩელო მოთხოვნის დამამტკიცებელი ფაქტობრივი გარემოებებისა და სხვა მტკიცებულებების არასათანადოდ შეფასებას, ასევე, დავობს საპროცესო ნორმების დარღვევაზე, მათ შორის იმაზე, რომ სსსკ-ის 162-173-ე მუხლების მოთხოვნათა უგულებელყოფით, საქმის ხელმეორედ სააპელაციო წესით განხილვისას, სასამართლომ მოპასუხეს მისცა შესაძლებლობა, ჩაეტარებინა ექსპერტიზა და იმ პირობებში, როდესაც არ ჰქონდა ექსპერტის დასკვნის მიღების უფლება, კანონსაწინააღმდეგოდ მიიღო აღნიშნული დასკვნა, რასაც შედეგად მოჰყვა საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილების მიღება და, მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ, მოპასუხისათვის დაკისრებული თანხის ოდენობის არასამართლიანად განსაზღვრა.
12. მეორე კასატორმა (საწარმომ) გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილება და, შესაბამისად, დაზარალებულის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგ არგუმენტებზე დაყდნობით მიუთითა:
12.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 155-ე და 1000-ე მუხლები. არასწორად გამოიყენა 408-ე, 409-ე, 411-ე, 992-ე, 1008-ე მუხლები. არ გამოიყენა ელექტროენერგეტიკულ სფეროში მოქმედი ნორმები. კერძოდ, არ მიუთითა „ელექტროენერგიის მოხმარების დროებითი წესების“ ის ნორმები, რაც ცალსახად მიჯნავს პასუხისმგებლობის ზღვარს მომხმარებელსა და ენერგოგამანაწილებელ კომპანიას შორის, არ მიუთითა მომხმარებელთა ელექტროდანადგართა ტექნიკური ექსპლუატაციის წესების #1.2.5, # 1.2.7 და #ე.1.2.15 პუნქტებზე, რომელთა საფუძველზე დადგენილია, რომ პასუხისმგებლობა უბედურ შემთხვევაზე, რომელიც მოხდა ელექტრული დენით დაზიანების შედეგად, ეკისრებათ პირებს მომსახურე და ადმინისტრაციულ ტექნიკური პერსონალიდან, წესების უშუალო დამრღვევების სახით, ასევე მათ ვინც არ უზრუნველყო ორგანიზაციულ-ტექნიკური ღონისძიებების შესრულება, რაც გამორიცხავდა უბედური შემთხვევების წარმოქმნის შესაძლებლობას;
12.1.1.არ არის გასაზიარებელი სასამართლოს დასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდება სატრანსფორმატორო ქვესადგურზე საკუთრების უფლება. სააპელაციო სასამართლოს სრული სამართლებრივი საფუძველი გააჩნდა ამ საკითხის შეფასებისას გაეზიარებინა მოპასუხის პოზიცია. თუკი დადგინდებოდა, რომ ქვესადგური შპს „თ-ის“ ბალანსიდან ამოღებული იყო, ასეთ შემთხვევაში უნდა ჩათვლილიყო სახელმწიფო საკუთრებად, როგორც საპრივატიზებოდ გატანილი ქონება და მის მოვლა-პატრონობასა და უსაფრთხო ექსპლუატაციაზე პასუხისმგებლობა სახელმწიფოს უნდა დაჰკისრებოდა. ის გარემოება, რომ სახელმწიფომ არ შეასრულა მასზე დაკისრებული ვალდებულება, განსახილველ დავაში მისი წილი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველი უნდა გამხდარიყო. მოსარჩელე თავის მოთხოვნას სწორედ ამ პოზიციაზე ამყარებდა სარჩელის მე-3 ფაქტობრივ გარემოებაში, რადგან ქონების მესაკუთრედ სახელმწიფოს მიიჩნევდა. მოსარჩელე, იმ ქონებას, სადაც უბედური შემთხვევა მოხდა მოპასუხის მფლობელობაში არსებულად არ განიხილავდა. ეს პოზიცია მოსარჩელემ სააპელაციო განხილვის ეტაპზე შეცვალა, მას შემდეგ, რაც გაეცნო საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებას;
12.1.2. იმ პირობებში, როცა საქმეში არსებობს საქართველოს პრეზიდენტის 2001 წლის 12 მარტის #93 ბრძანებულება მოპასუხისათვის მისაყიდი ქონების ჩამონათვალით და ქონების მართვის სამინისტროს 2001 წ. 22 მაისის ბრძანება #1-3/352, რომლიც თანახმად ქვესადგური საპრივატიზებო ქონების ნუსხაში იყო შეტანილი, ასევე, როცა დადგენილია, რომ პირველ მოპასუხეს ქონება არც სამართლებრივად და არც ფაქტობრივად არასდროს გადაცემია, იურიდიულად დაუსაბუთებელია თუ რატომ გახდა სააპელაციო სასამართლოსათვის შეუძლებელი, ქონების მესაკუთრე დაედგინა და რატომ არ მიიჩნია მომხდარზე პასუხისმგებლად მესამე მოპასუხე - სამინისტრო;
12.1.3. სასამართლომ არ შეაფასა საქმის მასალების მიხედვით დადგენილი გარემოება, რომ ქვესადგური მოპასუხეს არ გადაცემია. ეს უკანასკნელი არ უწევდა მას არც მომსახურებას და არც მის უსაფრთხო ექსპლუატაციაზე აგებდა პასუხს. შესაბამისად, მოქმედი წესების თანახმად, მისი მომსახურება და უსაფრთხო ექსპლუატაცია იმ ორგანიზაციის მოვალეობა იყო, ვის ინტერესებშიც შედიოდა მისგან ელექტროენერგიის მიღება. მოპასუხეს არც ერთი ნორმატიული აქტით არ ეკისრება პასუხისმგებლობა მესამე პირების კერძო საკუთრებაში არსებულ ელექტრომეურნეობის მოვლა-პატრონობაზე, ან ექსპლუატაციის წესების დაცვაზე, თუ გაფორმებული არაა მომსახურების ხელშეკრულება;
12.1.4. „ელექტროენერგიის მოხმარების დროებითი წესების“ 2.3.1 პუნქტის თანახმად: ელ. დანადგარების ენერგომომმარაგებელ ორგანიზაციას შორის დგინდება მათი საბალანსო კუთვნილების მიხედვით...“ ამ შემთხვევაში, უშუალოდ შპს „თ-5“-თან ასეთი პირობითი გაყოფის წერტილიც არ გააჩნდა მოპასუხეს, რადგან იგი სხვა, კერძო საკუთრებაში არსებული ქვესადგურიდან #ა-1173-დან ღებულობდა ძაბვას. იმავე წესების თანახმად, ელექტროქსელების საბალანსო კუთვნილების საზღვარზე, საკონტაქტო მინაერთების მდგომარეობაზე პასუხისმგებლობა ეკისრება მომხმარებელს თუ ის სხვაგვარად არ არის შეთანხმებული ხელშეკრულებით. ის გარემოება, რომ მოპასუხე აბონენტს ახდევინებდა მოხმარებული ელ. ენერგიის გადასახადს, ვერ გამოდგება ქვესადგურის ექსპლუატაციის დამადასტურებელ და პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელ გარემოებად. სსიპ ლ. სამხარეულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის მიხედვითაც, ეს საკითხი მოპასუხის სასარგებლოდაა განმარტებული: „უსაფრთხოების წესები დარღვეული აქვს ელ. ენერგიის ტრანზიტულად გამტარებელ ორგანიზაციას და ელექტრომეურნეობაზე პასუხისმგებელ პირს, რამდენადაც მაღალი ძაბვის დენი გატარებული იქნა გაუმართავი გამანაწილებელი მოწყობილობის მეშვეობით“. ელექტროენერგეტიკაში მოქმედი წესების თანახმად ელ. ენერგიის ტრანზიტულად გამტარებელ ორგანიზაციას მფლობელი შპს „თ-ი 5“ წარმოადგენდა, რომელსაც უფლება ჰქონდა ელ. ენერგიის ტრანზიტული მომსახურებისათვის მოეთხოვა შესაბამისი ანაზღაურება;
12.1.5. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 2000 წ. 27 მარტის ბრძანება #1-3/198, რომლითაც რეგლამენტირებულია სახელმწიფო წილობრივი მონაწილეობით არსებული საწარმოების ბალანსზე რიცხული ამორტიზებული ან გამოუყენებელი ძირითადი საშუალებების განკარგვისა და გადაცემის წესის შესახებ დებულება, რომლის თანახმადაც სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული საპრივატიზებო ქონების განმკარგავი იყო მაშინდელი ქონების მართვის სამინისტრო, რომლის უფლებამონაცვლე ამჟამად მესამე მოპასუხეა (იხ. ამ გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი). დებულების თანახმად, საწარმოსთან ერთად, ქონების მოვლა-პატრონობაზე და მათ შორის მის განუკარგველობაზე პასუხისმგებლობა სამინისტროს ეკისრებოდა. ამდენად, ამ უკანასკნელის პოზიცია არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის თაობაზე დაუსაბუთებელია. უბედურ შემთხვევაზე პასუხისმგებლობა ქონების მესაკუთრეს - სამინისტროს უნდა დაჰკისრებოდა;
12.1.6. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სრულად იყო გასაჩივრებული, მათ შორის, არასათანადო მოპასუხედ მიჩნევის ნაწილშიც, რომელზეც სასამართლო საერთოდ არ მსჯელობს;
12.1.7. კასატორის მტკიცებით, საქმის მიკერძოებულად გადაწყვეტაზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ მოპასუხე ნაგებობისათვის ელექტროენერგიის მიწოდების გამო იქნა მიჩნეული მის მფლობელად. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ტენდენციურად და არასამართლიანად გადაწყვეტის გამო დაირღვა არა მხოლოდ შიდა სახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა, არამედ - „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის“ მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლო განხილვის უფლება. მოცემულ შემთხვევაში, როცა სასამართლო შეგნებულად უვლის გვერდს საქმეში ჩართული მესამე მოპასუხის პასუხისმგებლობის საკითხს, რაც სასამართლოს მიერ მოცემული საქმის არასამართლიანად გადაწყვეტის განცდას ქმნის;
12.1.8. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ არის დასაბუთებული, რომ მოპასუხეს ჩადენილი აქვს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, შესაბამისად, გამოვლენილი არაა არც მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა და ქმედებას შორის, რაც ასევე გამორიცხავს მოპასუხის ბრალს. სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებული ოთხი ელემენტიდან არ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელი სამი ელემენტი; სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ სსკ-ის მე-1000 მუხლი ადგენს ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება დელიქტური ვალდებულების სამართლებრივ პრინციპებს. სსკ-ის მიხედვით, თუ სახეზე არ არის მართლწინააღმდეგობა და ბრალი, ასეთ შემთხვევაში არც დელიქტური ვალდებულების დაკისრების წინაპირობა არსებობს. გნსახილველ შემთხვევაში საუბარია ნაგებობიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხის რეალიზების შემთხვევაზე, რაც წარმოუდგენელია მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული მოქმედების გარეშე დადგეს;
12.1.9. სსკ-ის მე-1000 მუხლის თანახმად, პასუხისმგებლობა ნაგებობიდან გამომდინარე საფრთხის პრაქტიკული განხორციელების შემთხვევაში ეკისრება მომეტებული საფრთხის შემცველი ნაგებობის მფლობელს. ნაგებობის მფლობელი კი ვალდებულია სათანადო კონტროლის დაწესებით გამორიცხოს საფრთხის პრაქტიკული განხორციელების შესაძლებლობა. სატრანსფორმატორო ქვესადგურები სრულად ექვემდებარება ადამიანის კონტროლს, თუ სატრანსფორმატორო ქვესადგურიდან გამომდინარე მომეტებული საფრთხის პრაქტიკულ განხორციელებას მოჰყვება ნეგატიური შედეგი, ეს ნებისმიერ შემთხვევაში სულ მცირე გაუფრთხილებელი მოქმედების გამო იქნება განპირობებული. თავისთავად საფრთხის დადგომა გამორიცხულია;
12.1.10. მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია არა სატრანსფორმატორო ქვესადგურისათვის ელექტროენერგიის მიწოდებით, არამედ - ს/ქვესადგურის მოვლა-პატრონობის და ექსპლუატაციის წესების დარღვევით, რაზეც პასუხისმგებლობა მოპასუხეს არასოდეს უკისრია. ამგვარი ვალდებულება მოპასუხეს არც ელექტროენერგეტიკაში მოქმედი სამართლებრივი აქტებით არ ჰქონია დაკისრებული. სისხლის სამართლის საქმის გამოძიების პროცესში დანიშნული ექსპერტიზა ერთმნიშვნელოვნად ვერ უთითებს, რომ მოპასუხეს ევალებოდა კერძო საკუთრებაში არსებული სატრანსფორმატორო ქვესადგურის უსაფრთხო ექსპლუატაცია. უფრო კატეგორიული და დასაბუთებულია საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მიერ 15.02.2016წელს მომზადებული საინჟინრო-ტექნიკური დასკვნა, რომლის მიხედვით დეტალურადაა გაანალიზებული საქმეზე არსებული ყველა ნიუანსი, რომლითაც გამორიცხულია მოპასუხის პასუხისმგებლობა სააბონენტო სატრანსფორმატორო ქვესადგურიდან გამომდინარე საფრთხეებზე;
12.1.11. იურიდიულად დაუსაბუთებელია სასამართლოს პოზიცია მოპასუხის სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მფლობელად მიჩნევის თაობაზე. მოპასუხის, როგორც ელექტროენერგიის განაწილების ლიცენზიის მფლობელის მიერ ამა თუ იმ ნაგებობისათვის ელექტროენერგიის მიწოდება არ შეიძლება სამართლებრივად განიმარტოს, როგორც ამ ნაგებობაზე უფლების წარმომშობი გარემოება. სასამართლოს მსჯელობის თანახმად თუ ნაგებობისათვის ელექტროენერგიის მიწოდება მის ექსპლუატაციას, მისით სარგებლობას გულისხმობს, მაშინ მოპასუხე ყველა იმ ნაგებობაზე, რომელსაც ელ. ენერგია მიეწოდება, გარკვეული უფლებების მქონედ უნდა მივიჩნიოთ. სასამართლომ ერთმანეთისაგან ვერ გამიჯნა, რომ შენობა-ნაგებობა და მასში წარმოებული, მოთავსებული თუ მიწოდებული ენერგია ცალ-ცალკე უფლების მატარებელი ობიექტებია. მოპასუხე სატრანსფორმატორო ქვესადგურისათვის მხოლოდ ელ. ენერგიის მიწოდების გამო იქნა მიჩნეული ნაგებობის პირდაპირ მფლობელად, თუმცა სსკ-ის 155-ე მუხლით გათვალისწინებული მფლობელობის არცერთი ელემენტი სახეზე არ ყოფილა. უზენაესი სასამართლოს განჩინებაში და გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული მსჯელობა არ ემყარება საქმის მასალების ობიექტურ შეფასებას და დაფუძნებულია კანონის ნორმის, სსკ-ის 155-ე მუხლის არასწორ განმარტებაზე;
12.1.12. არასწორია სასამართლოს მოსაზრება მოპასუხის სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მფლობელად მიჩნევის თაობაზე იმ საფუძვლით, რომ მოპასუხე, როგორც ენერგოგამანაწილებელი სუბიექტი, აწარმოებდა ელენერგიის მიწოდებას. დადგენილი ფაქტია, რომ ცენტრალური გამანაწილებელი პუნქტი „ფონიჭალიდან“ გამომავალი #11 ფიდერიდან ელექტროენერგია კერძო სამართლის სუბიექტების ელ. ქსელში მიწოდებულად ითვლებოდა, შესაბამისად, იგი მოპასუხის მიერ რეალიზებული პროდუქტი იყო, რომლის უსაფრთხო მოხმარებაზე პასუხისმგებელნი თავად მომხმარებლები იყვნენ;
12.1.13. იურიდიულად დაუსაბუთებელია პირველი ინსტანციის და სააპელაციო სასამართლოებს გადაწყვეტილებები მოპასუხისათვის დაკისრებული ხარჯების ნაწილში. დადგენილი გარემოებაა, რომ 2005 წლის ნოემბრიდან მოსარჩელეს სადღეღამისო მომვლელის დაქირავებული მომსახურებით არ უსარგებლია, მას მშობლები უვლიდნენ, რომლითაც ისედაც აკისრიათ არასრულწლოვანი შვილების მოვლის ვალდებულება სსკ-ის 1212-ე მუხლის თანახმად. ხარჯის გაწევის წერილობითი მტკიცებულება წარდგენილი არ ყოფილა. აღნიშნული ხარჯის გაწევა წარსულ პერიოდზე მოსარჩელეს უკვე აღარ შეუძლია. მოსარჩელეს არც იმის მტკიცებულება წარუდგენია, რომ დედის დაუსაქმებლობის მიზეზი მისი მოვლა გახდა და რომ იგი აუცილებლად დასაქმებული იქნებოდა, ეს შემთხვევა რომ არ დამდგარიყო;
12.1.14. სარჩელის მიხედვით მოსარჩელე ითხოვდა მოპასუხეებს სოლიდარულად დაჰკისრებოდათ 2012 წლის იანვრიდან სამისდღეშიო რჩენა ულუფის ღირებულების გადახდით, „საქსტატის“ მიერ დადგენილი საარსებო მინიმუმის ოდენობით, რაც მის მიერ წარმოდგენილი საქსტატის წერილობითი დოკუმენტის თანახმად 166 ლარს არ აღემატებოდა. სასამართლომ კი მოსარჩელის სასარგებლოდ ყოველთვიური ულუფის სახით დაქირავებით დასაქმებულთა საშუალო თვიური ნომინალური ხელფასის ანაზღაურების ვალდებულება დაგვაკისრა, რითაც დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მოთხოვნა. მოსარჩელეს მიეკუთვნა იმაზე მეტი, ვიდრე იგი მოითხოვდა, რისი უფლებაც სასამართლოს არ ჰქონდა;
12.1.15. მეორე კასატორი შუამდგომლობს საქმის არსებითად განსახილველად გადაცემას საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის სსსკ-ის 3911-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, ვინაიდნ მისი მტკიცებით, საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას (იხ. საკასაციო საჩივარი - ტ.5, ს.ფ. 278).
13. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელისა (დაზარალებულის) და მოპასუხის (პირველი საწარმოს) საკასაციო განაცხადები დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 39-ე მხულის მე-5 ნაწილის „ა“ /საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის/ და „გ“ /სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე/ ქვეპუნქტების საფუძველზე არსებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების სამართლებრივი საფუძვლიანობის არსებითად განხილვის ეტაპზე შემოწმებისა და საქმის მასალების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, დაზარალებულის (პირველი კასატორის) საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ საფუძვლიანია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო პირველი საწარმოს (მეორე კასატორის) საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე მისი დაუსაბუთებლობის მოტივით.
14. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
14.1. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით პირველი კასატორის პრეტენზიათა ნაწილი დასაბუთებულია, ხოლო მეორე კასატორის საჩივარი უსაფუძვლოა, შესაბამისად, სასამართლო თითოეული საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების არსებითად განხილვის საფუძველზე იმსჯელებს დაზარალებულის სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისა და მოპასუხის მოთხოვნის უარყოფის არგუმენტებზე.
14.2. უწინარესად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს მეორე კასატორის (საწარმოს) შუამდგომლობის - უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის საქმის განსახილველად გადაცემის შესახებ (იხ.24.1.15 ქვეპუნქტი) - უარყოფის სამართლებრივ საფუძველს. სსსკ-ის 3911 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმის საკასაციო წესით განმხილველ სასამართლოს შეუძლია მოტივირებული განჩინებით საქმე განსახილველად გადასცეს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას, თუ: ა) საქმე თავისი შინაარსით წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას; ბ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს სხვა საკასაციო პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას); გ) საკასაციო პალატა არ იზიარებს დიდი პალატის მიერ ადრე ჩამოყალიბებულ სამართლებრივ შეფასებას (ნორმის განმარტებას). დასახელებული ნორმით განსაზღვრულია იმ შემთხვევათა ჩამონათვალი, როდესაც საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია მის წარმოებაში არსებული საქმე განსახილველად გადასცეს დიდ პალატას. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი შუამდგომლობა ეფუძნება დასახელებული ნორმის „ა“ ქვეპუნქტს. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს შუამდგომლობას, რომ განსახილველი საქმე, თავისი შინაარსით, იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას ეხება, რადგან მოსარჩელის მოთხოვნა ეფუძნება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მას მაღალი ძაბვის ელექტროსადგურის მიტოვებულ შენობაში (რომელიც დანგრეული /ჩამოქცეული/ იყო და არასრულწლოვანი მოსარჩელე, სხვა ბავშვებთან ერთად სათამაშოდ შევიდა) მიადგა იმგვარი თერმული დაზიანებები, რის გამოც დაზარალებულს ჩაუტარდა ორივე ხელის ამპუტაცია, 2/3-ზე მეტი ნიშნით დაკარგა შრომისუნარიანობა. დაზარალებულმა მოითხოვა მკურნალობის ხარჯები, სამომავლო მკურნალობის, მომვლელის მუდმივი მომსახურების, პროტეზირების, რომლის გამოცვლა პერიოდულად იქნება საჭირო, ხარჯების ანაზღაურება და სულიერი და ფიზიკური ტანჯვის გამო განცდილი მორალური ზიანის კომპენსაცია. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ იმსჯელა და ერთმანეთისაგან გამიჯნა დელიქტური პასუხისმგებლობის ბრალეული და ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობა. მოსარჩელის მოთხოვნის დასაბუთებულობას მეორე კასატორი უარყოფს იმის გამო, რომ ის არასათანადო მოპასუხეა, არ არის იმ ქვესადგურის (ნაგებობის) მესაკუთრე ან მფლობელი, საიდანაც გამომდინარეობს პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხით გამოწვეული ზიანისათვის.
14.2.1.საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 3911 მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრულია, რომ საქმის საკასაციო წესით განმხილველი კოლეგიური შემადგენლობა უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება, რაც მოტივირებულ განჩინებაში უნდა აისახოს, და საქმე განსახილველად გადასცეს საკასაციო სასამართლოს დიდ პალატას. ცხადია, აღნიშნული დანაწესი არ უკრძალავს მხარეებს, რომ დააყენონ შუამდგომლობა ამ ნორმაზე მითითებით, თუმცა, ამგვარი შუამდგომლობა არ ავალდებულებს საკასაციო სასამართლოს, რომ გაიზიაროს მხარის მოსაზრება, თუ რომელი საფუძვლით უნდა გადაეცეს საქმე განსახილველად დიდ პალატას ან უნდა გადასცეს თუ არა საქმე, რადგან აღნიშნული გადაწყვეტილების მიმღები, როგორც უკვე აღინიშნა, საკასაციო საქმის განმხილველი კოლეგიური შემადგენლობაა. შესაბამისად, პროცესუალურსამართლებრივი წინაპირობებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო საქმის განხილვისას არ მისულა იმგვარ დასკვნამდე, რომ განსახილველი საქმის დიდი პალატისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი საფუძველი არსებობს (იხ. 14.2 ქვეპუნქტი);
14.2.2. განსახილველ საქმესთან დაკავშირებით არსებული სასამართლო პრაქტიკისა და დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების შესახებ საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს თითოეული კასატორის პრეტენზიის განხილვისა და დასაბუთების კონტექსტში. ამდენად, მეორე კასატორის შუამდგომლობა, სსსკ-ის 3911 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საქმის საკასაციო სასამართლოს დიდი პალატისათვის განსახილველად გადაცემის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.
15. პირველი კასატორის პრეტენზიების ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ მსჯელობისას, უწინარესად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ კასატორი ახალი გადაწყვეტილების მიღებით (იხ. 12.1-12.1.5 ქვეპუნქტები) ითხოვს პროტეზების ცვეთის ან მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში, მათი აღდგენის ან შეცვლის პერიოდულად წარმოშობადი ვალდებულების ანუ გასაწევი მატერიალური ხარჯებისა და განცდილი მორალური ზიანის (3 300 000 ლარის ოდენობით) კომპენსაციას, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული 100 000 ლარიანი კომპენსაცია არ არის მოსარჩელის მიერ განცდილი სულიერი და მორალური ტანჯვის ადეკვატური (იხ. 12.1.1-12/1/3 ქვეპუნქტები).
16. მორალური ზიანის განმარტება შემოთავაზებულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების გადაწყვეტილებებში, ამასთან, საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკაში და დოქტრინაშიც განმარტებულია, რომ მორალური ზიანის ერთ-ერთი მახასიათებელი თვისებაა ადამიანის ფიზიკური, ფსიქიკური და სულიერი ბუნების სფეროზე ნეგატიური ზემოქმედება, რაც ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში გამოიხატება.
17. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მოთხოვნის ფარგლებში, შესაფასებელია ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ მოპასუხისათვის დაკისრებული მორალური ზიანის საკომპენსაციო თანხის ოდენობის მართებულობა და პროთეზირების, რაც დაზარალებულის ფიზიკურად ზრდის (ასაკის მატების) ბუნებრივი პროცესისა და პროთეზის ცვეთის გათვალისწინებით, პერიოდულად საჭიროებს შეცვლას, აღდგენას, მომავალში გასაწევი მატერიალური ხარჯების მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნის დასაბუთებულობა;
17.1.აღსანიშნავია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ 100 000 ლარი, რაც როგორც სააპელაციო წესით, ისე საკასაციო საჩივრითაც სადავო გახადა დაზარალებულმა მისი ოდენობის სიმცირის გამო და ამ ნაწილში, საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე ითხოვს ახალი გადაწყვეტილების მიღებას და სარჩელის დაკმაყოფილებას, კერძოდ, მორალური ზიანის სახით 3 300 000 ლარის დაკისრებას მოპასუხე საწარმოსათვის (იხ. ამ გადაწყვეტილების 3.7, 5.4, 6.8.1-6.8.2, 6.10, 7.1.2, 12.1, 12.1.1-12.1.3 ქვეპუნქტები).
17.2. საკასაციო სასამართლოს ნაწილობრივ დასაბუთებულად მიაჩნია პირველი კასატორის (დაზარალებულის) საკასაციო პრეტენზია მის სასარგებლოდ დაკისრებული მორალური ზიანის საკომპენსაციო თანხის სიმცირის ნაწილში; მოსარჩელის მიერ თერმული დაზიანების შედეგად განცდილი ფიზიკური და სულიერი ტკივილი, როგორც დაზიანების დროს, ისე, შემდეგ, ოპერაციისა და მკურნალობის გაწევამდე და თვით ოპერაციის ჩატარების შემდეგაც, როდესაც დაზარალებულს ორივე ხელი ამპუტირებული აქვს, დაკარგული აქვს შრომის უნარი, დამოუკიდებლად საკუთარ თავზე მზრუნველობა და ყოფითი საკითხების, სხვადასხვა მოთხოვნილებების დაკმაყოფილება უჭირს სხვისი დახმარების გარეშე, ბუნებრივია, რომ მას წარმოუშობს არა მხოლოდ უბედური შემთხვევის დროს, დაზარალებულის არასრულწლოვანებისას, არამედ - შემდეგ პერიოდში განცდილი ფიზიკური და სულიერი ტკივილისა და ტანჯვის კომპენსაციის მოთხოვნის უფლებას, რაც, ცხადია, რთული წარმოსადგენია, რომ ფულადი თანხით იმგვარად განისაზღვროს, რომ სამართლიანად და განცდილი მორალური ზიანის (რომელიც როგორც უშუალოდ ზიანის მიყენების დროს განცდილი ემოციური და ფიზიკური ტანჯვისა და ტკივილის, ისე - დაზიანების შემდეგ, ასევე, ოპერაციის შემდეგ, არა მხოლოდ პოსტოპერაციული თანმდევი შესაძლო გართულებების მაქსიმალურად მაკომპენსირებელი, არამედ - დამდგარი მძიმე შედეგის მიხედვით) ადეკვატურ კომპენსაციად იქნეს მიჩნეული. თუმცა, შესაძლო საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას, საკასაციო სასამართლო, უწინარესად, ყურადღებას გაამახვილებს უმეთვალყურეოდ მიტოვებული და ჩამოქცეული ნაგებობიდან მომდინარე მომეტებული საფრთხის წყაროთი მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის სიმძიმესა და ხასიათზე და მისი წარუხოცელი სახით მოსარჩელის არა მხოლოდ ფიზიკურ ნაკლად დარჩენაზე, არამედ - იმ ფიზიკურ ტანჯვასა და ტკივილზე, სულიერ განცდებზე, რაც დაზარალებულმა უნდა განიცადოს პრაქტიკულად მუდმივად, მისი ცხოვრების ბოლომდე, თუნდაც პროთეზირების შემთხვევაში, იმგვარი შეზღუდვების სახით, რაც გამოწვეულია თერმული დაზიანებითა და მისი ნაკვალევის, როგორც ფიზიკური ნაკლოვანების, ისე, ემოციური ტანჯვისა და სიმძიმის წარუშლელად დარჩენით;
17.3. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ სასამართლო პრაქტიკით ჯერ კიდევ 2003 წელს, მსგავსი კატეგორიის საქმეზე გონივრულად და სამართლიანად იქნა მიჩნეული არაქონებრივი ზიანის სახით განსაზღვრული თანხა 100 000 აშშ დოლარის /რაც იმ დროისათვის წლის დასაწყისში, დაახლოებით 1 აშშ დოლარი 2.18 ლარს შეადგენდა 2003 წლის იანვარში, ხოლო იმავე წლის ბოლოს -დეკემბერში 1 აშშ დოლარი 2.07 ლარს შეადგენდა/ ეკვივალენტი ლარში, რაც შეფასდა 9 წლის ბავშვისათვის თერმული დაზიანებით დამდგარი შედეგით: დამწვრობამ მოიცვა სხეულის 25 %, გამოიწვია მარჯვენა კიდურის ამპუტაცია (ამავე კიდურის რეამპუტაცია გარდაუვალია), მრავალი პლასტიკური ოპერაცია, რამაც გამოიწვია ნეგატიური ფსიქიკური ცვლილებები (შიში, არასრულფასოვნების კომპლექსი და სხვ.) - იხ. სუსგ # ას-43-745-03, 22.10.2003წ.;
17.4. განსახილველ შემთხვევაში, დაზარალებულისათვის თერმული დაზიანების შედეგად დამდგარი ფიზიკური შედეგის, განცდილი ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სულიერი ტრავმის, მისი მუდმივი ხასიათისა და თანმდევი შედეგების გათვალისწინებით (პროთეზირების გარეშე, რაც დამოკიდებულია ინდივიდუალურ შეფასებაზე თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში, დამოუკიდებლად პირადი საჭიროებების დაკმაყოფილების შეუძლებლობის, საზოგადო ცხოვრებაში ინტეგრაციის შესაძლო პრობლემების, მათ შორის, ფიზიკური თუ ფსიქოლოგიური ბარიერების გადალახვის სირთულეების), ამასთან, იმ დათქმით, რომ მატერიალურად ვერ მოხდება დაზარალებულის მიერ განცდილი ზიანისა და ტკივილის ადეკვატური კომპენსაცია, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მოთხოვნა ნაწილობრივ უნდა იქნეს გაზიარებული და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის უკვე დაკისრებული 100 000 (ასი ათასი) ლარის გარდა, ამ უკანასკნელს დაზარალებულის მორალური ზიანის საკომპენსაციოდ, უნდა დაეკისროს დამატებით 200 000 (ორასი ათასი) ლარის გადახდა; საბოლოოდ კასატორის მიერ, მორალური ზიანის კომპენსაციის სახით, მოთხოვნილი 3 300 000 ლარიდან, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სასარგებლოდ უკვე დაკისრებული 100 000 /ასი ათასი/ ლარის გარდა (რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით), საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებით, კიდევ 200 000 /ორასი ათასი/ ლარის მოპასუხისათვის დაკისრებით, მოსარჩელემ ნაწილობრივ დაიკმაყოფილა მოთხოვნა მორალური ზიანის მიკუთვნების ნაწილში და 3 300 000 ლარიდან მის სასარგებლოდ საწარმოს, საერთო ჯამში, დაეკისრა 300 000 /სამასი ათასი/ ლარი (საიდანაც 200 000 ლარის ნაწილში, საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, მოსარჩელემ ნაწილობრივ მიაღწია წარმატებას). კასატორის სასარჩელო მოთხოვნა 3 000 000 /სამი მილიონი/ ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების ნაწილში უარყოფილია, შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.
18. კასატორის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, რომელიც ეხება პროთეზების ცვეთის ან მწყობრიდან გამოსვლის შემთხვევაში, მათი აღდგენის ან შეცვლის საჭიროებას, რაც, როგორც თვითონ კასატორი მართებულად უთითებს, პერიოდულად წარმოშობადი ვალდებულებაა მოპასუხე საწარმოსათვის, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დაზარალებული უფლებამოსილია შესაბამისი გაანგარიშება პერიოდულად (მისი საჭიროებიდან გამომდინარე) წარუდგინოს მოვალეს (მოპასუხე საწარმოს), რაც ამ უკანასკნელს წარმოუშობს ვალდებულებას, სრულად აუნაზღაუროს პირველ კასატორს მის მიერ გაწეული პროთეზირების, მისი ცვეთის ან მწყობრიდან გამოსვლის, ან პროთეზების აღდგენის ან შეცვლის საჭიროების გამო გაწეული ხარჯები. მოვალის (მოპასუხე საწარმოს, მეორე კასატორის) აღნიშნული ვალდებულება გამომდინარეობს იმ დელიქტური პასუხისმგებლობიდან, რომლის გამოც ჯერ კიდევ მოზარდობის პერიოდში ფიზიკური დანაკარგი-კიდურების ამპუტაციის სახით და მორალურ-ფსიქოლოგიური ტანჯვა განიცადა დაზარალებულმა, რაც მისთვის მიყენებული დაზიანებების ფიზიკურად გამოხატული სახისა და ემოციურად (ფსიქოლოგიურად) მუდმივად გადასალახი დაბრკოლებებიდან გამომდინარე, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში და პერიოდულად წარმოუშობს პირველ კასატორს (დაზარალებულს) ზემოხსენებულ ნაწილში მოთხოვნის უფლებას, რაც შესაბამისად - მოვალეს (მეორე კასატორს) წარმოუშობს ვალდებულებას დააკმაყოფილოს დაზარალებულის კანონიერი მოთხოვნა და ინტერესი. ამ შემთხვევაში პირველი კასატორის მოთხოვნის ამ ნაწილში, რომელიც, როგორც თვითონვე უთითებს, პერიოდულად წარმოშობადი საჭიროებაა და ამ ეტაპზე არაა გამოხატული კონკრეტული მონეტარული სახით, საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა და დასკვნები, ვერ იქნება ასახული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში.
19. მეორე კასატორის პრეტენზიების უარყოფისას საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რომელიც ასახულია მის გადაწყვეტილებაში (იხ. ამ გადაწყვეტილების 10.6.-10.7 ქვეპუნქტები) საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივად სავალდებულო მითითების ფარგლებში (სსსკ-ის 412-ე მუხლი; იხ. ამ გადაწყვეტილების 10.1-10.2.4). მეორე კასატორის საკასაციო განაცხადის უარყოფისას, სწორედ ამ დასკვნებზე მიუთითებს საკასაციო სასამართლო და განმარტავს, რომ კერძოსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავა სამოქალაქო კოდექსის ფარგლებში წყდება.
19.1. საკასაციო სასამართლომ განმარტა: „მფლობელობა არ შეიძლება გაიზომოს ნივთთან სივრცობრივი კავშირურთიერთობით. მფლობელობა ფაქტია და იგი გამიჯნულია საკუთრებასთან. მფლობელი შეიძლება იყოს როგორც მესაკუთრე, ისე არამესაკუთრეც, ან ორივე ერთად. მფლობელობაში შეიძლება იგულისხმებოდეს როგორც სანივთო, ისე სხვა უფლებებიც, მათ შორის, ნივთის გამოყენების უფლებაც. მოცემულ შემთხვევაში, როცა სს „თ.-ი“ მის კუთვნილ პროდუქციას, ელექტროდენს, მიაწოდებდა შპს „გ.-ის“ საკუთრებაში არსებულ ქვესადგურს და ახდენდა ამ ქვესადგურის გამოყენებას, ფაქტობრივად იგი იყო ამ ქვესადგურზე გარკვეული უფლების მატარებელიც.“ „მფლობელობის მიმართ გამოიყენება ორი სხვადასხვა დონის მფლობელობა: პირდაპირი და არაპირდაპირი. ნივთი შეიძლება ან მარტო პირდაპირი მფლობელის ბატონობაში იმყოფებოდეს, ანდა იმავდროულად არაპირდაპირი მფლობელის ბატონობის ქვეშაც. თუ ნივთის მფლობელობა სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე ხდება (სანივთო, ვალდებულებითი), ამ ურთიერთობაში მესაკუთრე წარმოადგენს არაპირდაპირ მფლობელს, ხოლო ის, ვინც გამოიყენებს ამ ნივთს, პირდაპირ მფლობელს. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე აწვდიდა რა ელენერგიას ქვესადგურს და იყენებდა ამ ნაგებობას თავისი პროდუქციის სარეალიზაციოდ, იგი მისი პირდაპირი მფლობელი იყო, ხოლო მითითებული ქვესადგური იყო რა შპს „გ.-ის“ საკუთრება, მიუხედავად იმისა, რომ იგი უმეთვალყურეოდ ჰქონდა მიტოვებული, ამ ქვესადგურის არაპირდაპირი მფლობელი იყო“ (იხ. სუსგ, საქმე #3კ/571-01, 8.08.2001წ.).
19.3. ამდენად, მეორე კასატორის მტკიცება, რომ სააპელაციო სასამართლოს დავის განხილვისა და გადაწყვეტისას უნდა გამოეყენებინა ელექტროენერგეტიკაში მოქმედი წესები, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ სსკ-ის მე-1000 მუხლი ადგენს ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას, იურიდიულად დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება დელიქტური ვალდებულების სამართლებრივ პრინციპებს, არ გამომდინარეობს კანონიდან და არც - სასამართლო პრაქტიკიდან. სამოქალაქო კოდექსის მე-1000 მუხლი, რომელიც მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელის პასუხისმგებლობის წესს ამკვიდრებს და, განსხვავებით დელიქტური ვალდებულების ზოგადი დანაწესისაგან, ბრალის მიუხედავად, ადგენს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, თუკი მომეტებული საფრთხის წყაროს ექსპლუატაციას შედეგად მოჰყვა პირის ან ნივთის დაზიანება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მე-1000 მუხლის დანაწესით კანონმდებელი გულისხმობს ისეთ ნაგებობას, რომელიც მასში წარმოებული, მოთავსებებული ან მიწოდებული ენერგიის, თუ მომწამვლელი ნივთიერების გამო მომეტებული საფრთხის წყაროს წარმოადგენს (იხ. სუსგ-ები # ას850-1064-08, 27.04.2009წ; #ას-413-399-2011, 02.06.2011წ; #ას-88-84-2014, 07.07.2014წ; #ას-456-435-2015, 30.10.2015წ; #ას-1287-1208-2015წ;, #ას-217-207, 2016წ; #ას- 485-466-2016, 16.09.2016წ; # ას-646-617-2016, 30.09.2016წ).
20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81; Hirvisaari v. Finland, §32).
21. მეორე კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის - 14 000 (თოთხმეტი ათასი) ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე და 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. სს "თ-ის" შუამდგომლობა საქმის, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატისათვის, გადაცემის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;
2. ა. დ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
3. სს „თ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
4. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტი იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება მორალური ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმისა და სახელმწიფო ბაჟის განაწილების ნაწილში და ამ ნაწილში, მიღებული იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
5. ა. დ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
6. ა. დ-ის სასარგებლოდ, სს „თ-ს“ დაეკისროს მორალური ზიანის 200 000 (ორასი ათასი) ლარის გადახდა;
7. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელად;
8. ა. დ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია;
9. სს „თ-ის“ მიერ სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი დარჩეს ბიუჯეტში;
10. სს „თ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს პირველი, მეორე და მესამე ინსტანციის სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული სახელმწიფო ბაჟის, 14 000 (თოთხმეტი ათასი) ლარის გადახდა;
11. სახელმწიფო ბაჟი გადახდილ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300 773 150;
12. გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. თოდუა
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
პ. ქათამაძე
