საქმე №ას-1009-929-2017 29 დეკემბერი, 2017 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ეკატერინე გასიტაშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ. ბ-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ბ-ი (მოსარჩელე)
კასატორი – ვ. ყ-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ბ-ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 ივნისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება
დავის საგანი – ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. მოსარჩელის მოთხოვნა და სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:
1.1. ბ. ბ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ. ბ-ისა და ვ. ყ-ის (შემდგომში _ მოპასუხეები, აპელანტები ან კასატორები) მიმართ და მოითხოვა ე. ბ-სა და ლ. ბ-ს შორის გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს/კ #...) 2012 წლის 27 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობა, ლ. ბ-სა და ვ. ყ-ეს შორის გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს/კ #...) 2012 წლის 30 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობა, ვ. ყ-ესა და ლ. ბ-ს შორის გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე (ს/კ #...) 2015 წლის 9 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების 1/3 ნაწილში ბათილად ცნობა და გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლისა და მიწის ნაკვეთის (ს/კ #...) მესაკუთრედ მოსარჩელის აღიარება.
1.2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2005 წლის 1 აპრილს გარდაიცვალა მოსარჩელის მამა - ვ. ბ-ი. გარდაცვლილი პირის ქონებას შეადგენდა გურჯაანის რაიონში, სოფელ ჩ-ში მდებარე 145.1 კვ.მ საერთო ფართის საცხოვრებელი სახლი, განაშენიანების ფართით 112.4 კვ.მ და 1932 კვ.მ საეზოვე მიწის ნაკვეთი. აღნიშნული ქონება მოსარჩელისაგან ფარულად დაირეგისტრირა დედამ - ზ. ბ-მა 2010 წლის 21 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, რომელმაც ე. ბ-თან დადებული გარიგების საფუძველზე მიჰყიდა მას ქონება. 2012 წელს მოსარჩელემ მიმართა გურჯაანის რაიონულ სასამართლოს და მოითხოვა სადავო ქონების მესაკუთრედ ცნობა. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით ბ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა. იგი ცნობილ იქნა გარდაცვლილი მამის, ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების _ გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის, მიწის ნაკვეთისა და სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის 1/3-ის თანამესაკუთრედ. ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ. თ-ის მიერ 2010 წლის 21 ოქტომბერს გაცემული #... სამკვიდრო მოწმობა ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების 1/3-ის ზ. ბ-ისათვის გადაცემის ნაწილში, ასევე ბათილად იქნა ცნობილი ზ. ბ-სა და ე. ბ-ს შორის 2011 წლის 26 იანვარს დადებული გარიგება ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების 1/3-ის ე. ბ-ისათვის მიყიდვის ნაწილში. დასახელებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. საქმის სასამართლოში მიმდინარეობისას ე. ბ-მა აღნიშნული ქონება გაასხვისა შვილზე _ ლ. ბ-ზე, რომელმაც ქონება დატვირთა იპოთეკით. იპოთეკარმა ვ. ყ-ემ შეიძინა სადავო ქონება, ხოლო ამ უკანასკნელმა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა ლ. ბ-ს. მითითებული ფაქტები მოწმობს იმას, რომ მოპასუხეებს შორის არსებული გარიგებები დადებულია მოსაჩვენებლად. გარიგების მხარეთა ინტერესს წარმოადგენდა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების შეუძლებლობა.
2. მოპასუხეების პოზიცია:
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მის წინააღმდეგ მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინეს. მათი განმარტებით, ლ. ბ-სა და ვ. ყ-ეს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არ ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის მოთხოვნებს. ნივთის გასხვისების დროისათვის მოსარჩელე არ იყო სადავო ქონების თანამესაკუთრე, შესაბამისად, ქონების განკარგვა კანონიერად განხორციელდა. რაც შეეხება ვ. ყ-ესა და ლ. ბ-ს შორის დადებულ ჩუქების ხელშეკრულებას, არც ეს უკანასკნელი ეწინააღმდეგება კანონით დადგენილ წესს.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიიის 2017 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში (ს/კ #...) მდებარე უძრავ ქონებაზე 1/3 ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი: ა) 2012 წლის 27 მარტს ე. ბ-სა და ლ. ბ-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; ბ) ვ. ყ-ესა და ლ. ბ-ს შორის 2012 წლის 20 ოქტომბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება; გ) ვ. ყ-ესა და ლ. ბ-ს შორის 2015 წლის 9 იანვარს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება და ბ. ბ-ი ცნობილ იქნა გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე უძრავი ქონების (ს/კ #...) 1/3-ის მესაკუთრედ.
4. აპელანტების მოთხოვნა:
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 22 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
6. კასატორების მოთხოვნა:
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს აპელანტებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და საქმის იმავე სასამართლოს სხვა შემადგენლობისათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ ისინი დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
1. საკასაციო საჩივრების დაუშვებლად ცნობის დასაბუთება:
1.1. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული დანაწესები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
1.2. მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება ძირითადად იმ დასკვნებს ეფუძნება, რომ:
1.2.1. 2012 წლის 27 მარტს ე. ბ-მა გაყიდა, ხოლო ლ. ბ-მა იყიდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი (ს/კ #...);
1.2.2. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით, ბ. ბ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, იგი ცნობილ იქნა გარდაცვლილი მამის _ ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების (გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის, ეზოსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის) 1/3-ის თანამესაკუთრედ; ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ. თ-ის მიერ 2010 წლის 21 ოქტომბერს გაცემული #... სამკვიდრო მოწმობა ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების 1/3 იდეალური წილის ზ. ბ-ისათვის გადაცემის ნაწილში, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი ზ. ბ-სა და ე. ბ-ს შორის 2011 წლის 26 იანვარს დადებული გარიგება ვ. ბ-ის დანაშთი ქონების 1/3 იდეალური წილის ე. ბ-ისათვის მიყიდვის ნაწილში. დასახელებული გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში;
1.2.3. 2012 წლის 30 ოქტომბერს ლ. ბ-მა გაყიდა, ხოლო ვ. ყ-ემ იყიდა გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე #.... მიწის ნაკვეთი;
1.2.4. 2015 წლის 9 იანვარს ვ. ყ-ემ გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე #.... მიწის ნაკვეთი აჩუქა ლ. ბ-ს;
1.2.5. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრე 2015 წლის 9 იანვრის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე ლ. ბ-ია;
1.2.6. სადავოდ გამხდარი გარიგების მხარეები ერთმანეთის ოჯახის წევრები არიან: ლ. ბ-ი ე. ბ-ის შვილია, ხოლო ლ. ბ-ი და ვ. ყ-ე - მეგობრები (2017 წლის 31 იანვრის სასამართლო სხდომის ოქმი, 13:33:19 საათი);
1.2.7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსარჩელისათვის არ მიუკუთვნებია ის, რაც მას არ მოუთხოვია. მესამე სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა სადავო ხელშეკრულებების გაბათილების საფუძველზე შესაბამისი ცვლილების შეტანა საჯარო რეესტრის მონაცემებში. ბ. ბ-ი სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ცნობილია გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთისა და სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის 1/3-ის მესაკუთრედ, შესაბამისად, მესამე სასარჩელო მოთხოვნა სამოქალაქო-სამართლებრივ კონტექსტში წარმოადგენდა მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობას.
1.3. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
1.4. საკასაციო საჩივრების განსახილველად დაშვების წინაპირობა ვერ გახდება კასატორთა შედავება იმის თაობაზე, რომ:
1.4.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნებს, კერძოდ, სააპელაციო საჩივრით მხარე მოითხოვდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას იმ დასაბუთებით, რომ საქმე სასამართლოს არ ექვემდებარებოდა უწყებრივად, კერძოდ, ბ. ბ-ს აღძრული ჰქონდა აღიარებითი სარჩელი, რომლის იურიდიულ ინტერესს გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილების აღსრულება წარმოადგენდა, თუმცა, მას არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც გადაწყვეტილების აღსრულების შეუძლებლობას დაადასტურებდა. ხსენებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში 2013 წლის 8 აპრილს შევიდა და ამ დროიდან აღიარებითი სარჩელის აღძვრამდე (2015 წელი) ბ.ბ-ს არც აღმასრულებლისათვის და არც საჯარო რეესტრისათვის არ მიუმართავს, გარდა ამისა, 2013 წლის 8 აპრილის შემდგომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო სამკვიდრო ქონების გასხვისების ფაქტის შესახებ, თუმცა მას საჯარო რეესტრის ჩანაწერის გაცნობიდან ერთი თვის ვადაში ამ ჩანაწერის წინააღმდეგ ადმინისტრაციული საჩივარი არ წარუდგენია, ამ ქმედებით მოსარჩელემ დაადასტურა სადავოდ ქვეული გარიგებები და სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე, დაკარგა გარიგების შეცილების უფლება. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა აპელანტთა მტკიცება იმის თაობაზე, რომ სარჩელი სასამართლოს უწყებრივად არ ექვემდებარებოდა და მოსარჩელის მიერ მითითებულ იურიდიულ ინტერესზე აპელირებით, ისე, რომ შესაბამისი დოკუმენტი არ იყო საქმეში წარმოდგენილი, ბ.ბ-ის სასარგებლო დასკვნები გამოიტანა. ვინაიდან დავის საგანს, დისპოზიციურობის პრინციპიდან გამომდინარე, განსაზღვრავს მოსარჩელე, სასამართლოს მისთვის უნდა განემარტა, რომ 2012 წლის მარტში მოთხოვნილი უნდა ყოფილიყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენება, ხოლო 2012 წლის 30 აპრილს, გადაწყვეტილების გამოტანისას, არსებითად შეფასებულიყო სარჩელის საფუძვლიანობა;
1.4.2. გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). სასამართლოს მსჯელობა შეეხება სამოქალაქო კოდექსის 56-ე და 61-ე მუხლებს, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლს, თუმცა, სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლთან მიმართებით არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები. სადავოდ გამხდარი გარიგების არც ერთ მონაწილეს არ აქვს მიღებული ვ. ბ-ის სამკვიდრო და არ ახორციელებს სამკვიდრო ქონების გასხვისებას. ხელშეკრულების არც ერთ მხარეს კრედიტორისაგან თავის დაღწევის მიზანი არ გააჩნია. 2012 წლის 30 ოქტომბრის ნასყიდობა დადებული სწორედ კრედიტორის დაკმაყოფილების მიზნით, ამ დროისათვის გურჯაანის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება არ იყო კანონიერ ძალაში შესული და არც ყადაღა იყო ქონებაზე დადებული, შესაბამისად, ბ.ბ-ის მიმართ არც ვალდებულება არსებობდა და არც ამ ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდების წინაპირობები. სასამართლოს საერთოდ არ შეუფასებია ის გარემოება, რომ ე. ბ-ს საერთოდ არ მიუღია მამის სამკვიდრო, შესაბამისად, ის ვითომ კრედიტორ ბ. ბ-ის მიმართ პასუხს ვერ აგებს;
1.4.3. გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტი), კერძოდ, სააპელაციო სასამართლოს საჩივარში მითითებული ყველა დარღვევის თაობაზე არ უმსჯელია, არ შეუსწავლია შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხი (სკ-ის 183, 185-ე, 187-ე და 312-ე მუხლები). სადავო გარიგებების დადების შემდეგ გახდა ცნობილი ე. ბ-ისათვის სასამართლო დავის მიმდინარეობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ შეაფასა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან უფლებამონაცვლეობის დადგენასა და საქმის წარმოების შეწყვეტაზე უარის თქმის კანონიერება. საქმის წარმოების შეწყვეტას მხარე მოითხოვდა სააპელაციო სასამართლოშიც იმ საფუძვლით, არსებობდა თუ არა დავის საგანი. თავდაპირველი მოპასუხე _ ე. ბ-ი, მოპასუხე უნდა ყოფილიყო 2012 წლის 27 მარტის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნის გამო. ე. ბ-ი გარდაიცვალა 2015 წლის 1 ივნისს, სამკვიდროს მიღების 6-თვიანი ვადის გასვლამდე მოპასუხედ დასახელებულ იქნა ლ. ბ-ი ისე, რომ საქმის წარმოება არ შეჩერებულა, შესაბამისად, დაირღვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 281-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი. უფლებამონაცვლეობის დადგენის გარეშე შეუძლებელია, დადგინდეს დავის საგნის არსებობა. მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება, რომლის თანახმადაც მოპასუხედ დასახელებულმა პირმა მიიღო მამის სამკვიდრო, შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 281-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე საქმის წარმოება უნდა შეწყვეტილიყო;
1.4.4. სასამართლომ არასწორად განმარტა სამართლის ნორმები (სსსკ-ის 393.2 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი), რადგანაც სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის შესაბამისად, მოთხოვნაზე არ გაავრცელა ხანდაზმულობის ვადა და სადავო გარიგება მიიჩნია უცილოდ ბათილად. მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგება არ წარმოადგენს არარა გარიგებას და იგი შეცილების უფლების მქონე პირის მიმართ წარმოშობს უფლება-მოვალეობებს, რომლის განხორციელებაც არის იმის საფუძველი, რომ პირს სურს საკუთარი უფლების განხორციელება. სამოქალაქო კოდექსის 61-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელემ დაკარგა შეცილების უფლება, რადგანაც 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2013 წლის 8 აპრილს. ამ დროისათვის მოსარჩელემ იცოდა ქონების გასხვისების შესახებ, თუმცა, არავითარი ქმედება არ განუხორციელებია, შესაბამისად, მან დაკარგა შეცილების უფლება და დუმილით დაადასტურა გარიგება, მათ შორის, 2012 წლის 27 მარტისა და 30 ოქტომბრის. ამგვარი ქმედების გამო, სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მას მხოლოდ კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება დარჩა ზ. და ე. ბ-ებისაგან. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლი. აღნიშნულით კი, მან კანონიერად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეს ეკუთვნოდა სადავო ქონების 1/3 ნაწილი მაშინ, როდესაც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოსარჩელე ცნობილ იქნა მამის სამკვიდრო ქონების 1/3-ის თანამესაკუთრედ;
1.4.5. სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 173-ე და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 248-ე მუხლები (სსსკ-ის 393.2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი) და გასცდა დავის ფარგლებს. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ადმინისტრაციული სარჩელის არარსებობის პირობებში ქონების 1/3-ის მოსარჩელისათვის მიკუთვნება იყო კანონიერი, თავად წარმოადგენს დარღვევას. გარდა ამისა, სასამართლომ ცნო რა მოსარჩელე ქონების 1/3-ის მესაკუთრედ, არ გაითვალისწინა, რომ საკუთრება და თანასაკუთრება განსხვავებული ცნებებია .
1.5. საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის ზემოხსენებულ პრეტენზიებს იმ დასაბუთებით, რომ ქვემდგომი სასამართლოს დასკვნები არ ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნებს (სსსკ-ის 393-ე-394-ე მუხლები). პალატა დამატებით განმარტავს შემდეგს:
1.5.1. განსახილველი დავის საგანს წარმოადგენს გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე #... უძრავი ქონების (1/3 წილი) მოსარჩელისათვის მიკუთვნვნება და ამ კონტექსტში გარიგებების ბათილად ცნობა. ამ თვალსაზრისით კი, მნიშვნელოვანია, უპირველესად აღინიშნოს, რომ უფლების არსებობა დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება), რომლის თანახმადაც ბ. ბ-ი ცნობილ იქნა აწ გარდაცვლილი მამის, ვ. ბ-ის კუთვნილი დანაშთი ქონების _ გურჯაანის რაიონის სოფელ ჩ-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის, საკარმიდამო მიწის ნაკვეთისა და სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთის 1/3 ნაწილის თანამესაკუთრედ. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ ხსენებული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2013 წლის 8 აპრილს, შესაბამისად, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებს (მათ შორის, ქონების მიკუთვნების ნაწილში) სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლით განსაზღვრული ძალა გააჩნიათ (გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ, ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი). კასატორები სადავოდ არც იმ გარემოებას ხდიან, რომ გარიგებები, რომელთა ბათილად ცნობაც წინამდებარე დავის საგანია, ზემოხსენებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდეა გაფორმებული, გარდა 2015 წლის 9 ივნიის ჩუქების გარიგებისა (იხ. ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილი 1.2.1.-1.2.4. პუნქტები). ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ სადავო ქონებაზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ლ. ბ-ის უფლება. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელის ფაქტობრივ საფუძვლებზეც: მოსარჩელე ამტკიცებდა, რომ იგი წარმოადგენდა ქონების სადავო ნაწილის მესაკუთრეს და ამ ქონების მისთვის ფაქტობრივად გადაცემის ხელშეშლას ემსახურებოდა სარჩელში მითითებული გარიგებები, რომლებიც არა გარიგების სუბიექტთა მიერ გამოვლენილი ნების მიღწევას, არამედ მესაკუთრისათვის ქონების გადაცემის ხელშეშლას ემსახურებოდა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ამგვარ ვითარებაში მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 172-ე მუხლები წარმოადგენენ და მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო, როგორც დავის საგანზე მისი ნამდვილი საკუთრების უფლების, ისე _ სადავო ქონების განკარგვის არამართლზომიერების დადასტურება. ამ მხრივ, როგორც აღინიშნა, უფლების ნამდვილობა დადგენილია სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ხოლო რაც შეეხება სადავო გარიგებებს, დადგენილია, რომ მისი მხარეები ერთმანეთთან დაკავშირებული პირები არიან: ლ. ბ-ი ე. ბ-ის შვილია, ხოლო ლ. ბ-ი და ვ. ყ-ე - მეგობრები, როგორც თავად ეს ფაქტი, ისე _ ქონების მიმოქცევის ფაქტი იძლევა იმ დასკვნის საფუძველს, რომ გამოვლენილი ნება იყო უცილოდ ბათილი და ამ მხრივ სასამართლომ სავსებით სწორად განმარტა სამოქალაქო 56-ე მუხლი (იხ. სუსგ №ას-1347-1272-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი), რომლის მიმართაც არც შეცილების და არც ხანდაზმულობის ვადა არ ვრცელდება (მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ებები: №ას-146-140-2012, 12 ივლისი, 2012 წელი; №ას-395-374-2013, 23 სექტემბერი, 2013 წელი; № ას-472-448-2013, 5 დეკემბერი, 2013 წელი). ამასთანავე, ვინაიდან ქონებაზე რეგისტრირებული უფლების მქონე უკანასკნელი პირი მოპასუხედაა მითთებული, ხოლო გარიგებაში მონაწილე სხვა პირების მიმართ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილით რაიმე შედეგი არ დამდგარა, პალატა უარყოფს კასატორთა შედავებას საქმის წარმოების შეჩერებისა და/ან შეწყვეტის თაობაზე, რამდენადაც გარდა ლ. ბ-ისა, სხვა პირთა მონაწილეობა არასავალდებულოა (იხ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი).
1.5.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შემძენის კეთილსინდისიერების შემოწმება საჯარო რეესტრის ჩანაწერთან მიმართებით (სკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები) დასაშვებია არა უცილოდ ბათილი გარიგების მხარეთა შორის, არამედ მაშინ, როდესაც რეგისტრირებულ უფლებას გააჩნია ხარვეზი და ამ ფაქტის მიმართ შემძენი (რომელიც არ არის უცილოდ ბათილი გარიგების მონაწილე მხარე) არის კეთილსინდისიერი (იხ. სუსგ №ას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი). ამ მხრივ საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს დასაბუთებულ პრეტენზიას.
1.5.3. სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით (თუმცა ამ დარღვევას გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის კანონიერებაზე გავლენა არ მოუხდენია) და აღნიშნავს, რომ განსახილველი სარჩელი არა აღიარებით, არამედ მიკუთვნებითს წარმოადგენს, რამეთუ მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მას, როგორც მესაკუთრეს სადავო უკანონო გარიგებების ფარგლებში არ ეძლევა შესაძლებლობა, დაირეგისტრიროს საკუთრება, რადგნაც საკუთრებით სრულყოფილი სარგებლობის ხელშეშლა სამართლებრივი ძალის არმქონე გარიგებების გაფორმებითაა განპირობებული (იხ. სუსგ დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 2 მარტი, 2017 წელი), ამგვარ ვითარებაში სასამართლოს მხრიდან სწორად იქნა გაგებული მოსარჩელის მოთხოვნა ქონებაზე უფლების რეგისტრაციის თაობაზე, რომელიც ადმინისტრაციული დავის საგანს არ წარმოადგენდა და სწორედ რომ სამოქალაქო წესით სასამართლოს უწყებრივად ქვემდებარე საკითხია (სსსკ-ის მე-11 მუხლი). გარდა ამისა, საკუთრების დაცვის მაღალი სტანდარტიდან გამომდინარე (იხ. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლი, ასევე, ადამიანის უფლებათა ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი), სარჩელის საფუძვლიანობაზე გავლენას ვერ მოახდენს რეესტრში არარსებული ნების საფუძველზე რეგისტრირებული უფლების მიმართ ადმინისტრაციული დავის დაწყების საკითხი.
1.5.4. საკასაციო პალატა საკუთრებისა და თანასაკუთრების საკითხის ირგვლივ განმარტავს, რომ საზიარო საგნიდან წილის მიკუთვნება გამოხატული იქნება იგი ტერმინით „საკუთრება“ თუ „თანასაკუთრება“, მოიაზრებს სამოქალაქო კოდექსის 173-ე მუხლით რეგულირებულ თანასაკუთრებას და მასზე ვრცელდება ამავე კოდექსის 953-ე-968-ე მუხლებით განსაზღვრული წესები, ვიდრე საზიარო საგნის გაუქმება არ განხორციელდება კანონით დადგენილი წესით.
1.5.5. გარდა ამისა, პალატა არც გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თაობაზე იზიარებს კასატორთა პრეტენზიებს (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტები) და განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v. France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).
1.6. ამდენად, განსახილველი დავა არ წარმოადგენს იშვიათ სამართლებრივ პრობლემას, რომელიც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას, რადგანაც ზემოხსენებულ საკითხებზე არსებობს საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკა, რომლისგანაც არ განსხვავდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება. კასატორები ვერ მიუთითებენ იმგვარ გარემოებებზე, რაც სასამართლოს მისცემდა ვარაუდის საფუძველს, რომ საქმის არსებითი განხილვის შედეგად მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება შეიძლებოდა ყოფილიყო მიღებული. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოცემული საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, ხოლო, კასატორები ვერც ქვემდგომი სასამართლოს შეფასებებისა და დასკვნების წინააღმდეგობრიობას ამტკიცებს მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის დებულებებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არ აქვთ წარმატების პერსპექტივა.
1.7. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.
2. სასამართლო ხარჯები:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის (4) თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, პალატა თვლის, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ ლ. ს-ის მიერ გადახდილი 525-525 ლარის 70-70% _ 367,5-367,5 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ლ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
2. ვ. ყ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
3. კასატორ ლ. ბ-ს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ლ. ს-ის მიერ ლ. ბ-ის სახელით 02.08.2017წ. #13874441 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 525 ლარის 70% _ 367,5 ლარი.
4. კასატორ ვ. ყ-ეს (პ/#...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ლ. ს-ის მიერ ვ. ყ-ის სახელით 02.10.2017წ. #14314475 საგადახდო დავალებით სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 525 ლარის 70% _ 367,5 ლარი.
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ბ. ალავიძე
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
პ. ქათამაძე
