№ ას-388-361-2017 31 იანვარი, 2018 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ს-ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. შ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – კომპენსაციის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ა. შ-ემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მესაკუთრე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს-ის (შემდგომში - „მოპასუხე“, „კასატორი“, „საკასაციო საჩივრის ავტორი“, „დეპარტამენტი“ ან „ექსპროპრიატორი“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხის მიერ მოსარჩელისთვის გადახდილ კომპენსაციასა და მოსარჩელის მიერ ჩატარებული ექსპერტიზის დასკვნით ქონების საბაზრო ღირებულებას შორის სხვაობის დაკისრება 26600 ლარის ოდენობით, კერძოდ:
1.1. ქ-ზე - 13 000 ლარის გადახდა;
1.2. ქ-ზე - 13 600 ლარის გადახდა.
2. მოსარჩელემ სარჩელში მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:
2.1. 2014 წლის აგვისტოს თვეში მოპასუხემ მოსარჩელეს აცნობა სახელმწიფო საჭიროებისთვის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების სახელმწიფო საკუთრებაში მოსალოდნელი გადაცემის თაობაზე, კერძოდ, იმ გარემოების შესახებ, რომ ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩის და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტზე არსებული განსახლების გეგმის მიხედვით განსაზღვრულ ტერიტორიაში მთლიანად მოექცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები: ---- მოსარჩელეს ასევე ეცნობა, რომ, მოპასუხის შეფასებით, ერთი კვადრატული მეტრი მიწის ნაკვეთის ფართობის საკომპენსაციო თანხა განსაზღვრული იყო 100 ლარით;
2.2. კომპენსაციის ოდენობაზე შეუთანხმებლობის გამო მხარეთა შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკებები;
2.3. მოსარჩელეს მოპასუხის წერილობითი პოზიცია ეცნობა 2015 წლის 14 აპრილის წერილით, რომელზეც მოსარჩელემ გასცა პასუხი და წარადგინა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 24 აპრილის №--- დასკვნა (შემდგომში - „მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა“). აღნიშნული დასკვნის თანახმად, 1 კვ.მ ფართობის მიწის ნაკვეთი შეფასებულია 150 ლარად;
2.4. აღნიშნული მიმოწერის მიუხედავად, მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ შედგა;
2.5. 2015 წლის 11 სექტემბრის განცხადებით დეპარტამენტმა მიმართა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთების ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭება. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, დეპარტამენტს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება;
2.6. 2015 წლის 4 ნოემბერს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს წარედგინა მიწის ნაკვეთებზე სახელმწიფო საკუთრების რეგისტრაციის მოთხოვნა, ხოლო 2015 წლის 12 ნოემბერს მოპასუხემ მოსარჩელის ანგარიშზე ჩარიცხა თანხა, რომლის ოდენობა არ შეესაბამება მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ სრულ და სამართლიან საკომპენსაციო თანხას.
3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:
3.1. სახელმწიფოს მიერ ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დადგენილი წესით მიღების შემდეგ დამტკიცდა განსახლების სამოქმედო გეგმა. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკებების დაწყებამდე დეპარტამენტმა დამოუკიდებელ ექსპერტს - აუდიტორულ ფირმა „ა-ს“ საკუთარი ხარჯითა და განსახლების სამოქმედო გეგმით გათვალისწინებული მეთოდოლოგიითა და კრიტერიუმებით შეაფასებინა ქონება, რის შედეგადაც განისაზღვრა მესაკუთრისთვის გადასაცემი სავარაუდო საკომპენსაციო თანხის ოდენობა 26 000 ლარი და 27 200 ლარი, საერთო ჯამში - 53 200 ლარი;
3.2. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა არ ითვალისწინებს განსახლების სამოქმედო გეგმით დამტკიცებულ სტანდარტებსა და მეთოდოლოგიას, მოპასუხისთვის უცნობია, თუ რა კრიტერიუმებით და რა მეთოდოლოგიით იხელმძღვანელა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ შეფასებისას;
3.3. ნ-ს ქუჩაზე მდებარე უძრავი ქონების ფასებზე გარკვეული ზეგავლენა იქონია სწორედ ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დაწყებამ. ამდენად, საბაზრო ფასებზე ეს ზეგავლენა უკვე არსებობდა 2015 წლის აპრილში, როდესაც მოსარჩელემ ჩაატარა ექსპერტიზა.
4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 მაისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის გადახდა 26 600.00 ლარის ოდენობით.
7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
7.1. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დეპარტამენტის განცხადება ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების თაობაზე დაკმაყოფილდა და განმცხადებელს ექსპროპრიაციის უფლება მიენიჭა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ შემდეგ მიწის ნაკვეთებზე: ს/კ ---, მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობი 260 კვ.მ. და ს/კ ---, მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობი 272 კვ.მ;
7.2. ექსპროპრირებული უძრავი ნივთები, მდებარე: ა) ---, ს/კ --- და ბ) ---, ს/კ --- ამჟამად ირიცხება სახელმწიფოს საკუთრებაში;
7.3. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერების თანახმად, ზემოაღნიშნულ უძრავ ნივთებზე სახელმწიფოს საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღებად მითითებულია 2015 წლის 10 ნოემბერი, ხოლო უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტებად - ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და სააღსრულებო ფურცელი №---, დამოწმების თარიღი - 2015 წლის 20 ოქტომბერი, ქუთაისის საქალაქო სასამართლო.
8. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში ექსპროპრიატორმა, მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე ქონების მიღების მიზნით, განახორციელა შემდეგი ღონისძიებები:
8.1. 2014 წლის 2 სექტემბერს მოპასუხის დავალებით შპს „ა-მა“ შეადგინა აუდიტორული დასკვნა (შემდგომში - „მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა“), რომლის მიხედვით, 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით 26 000 ლარად შეფასდა 260 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ს/კ ---, ხოლო 27 200 ლარად - 272 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ს/კ ---;
8.2. 2015 წლის 14 აპრილის №--- და №--- წერილებით მოპასუხემ მოსარჩელეს მითითებული მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ შესთავაზა კომპენსაცია - მიწის ნაკვეთზე, რომლის საკადასტრო კოდია --- - 27 200 ლარი, ხოლო მიწის ნაკვეთზე, რომლის საკადასტრო კოდია --- - 26 000 ლარი;
8.3. 2015 წლის 24 აპრილის საპასუხო წერილით მოსარჩელე არ დაეთანხმა რა შემოთავაზებული კომპენსაციების ოდენობას, დეპარტამენტისგან კომპენსაციის სახით მოითხოვა 39 000 ლარი უძრავ ქონებაზე ს/კ --- და 40 800 ლარი - უძრავ ქონებაზე ს/კ ---;
9. მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას, მესაკუთრე დაეყრდნო 2015 წლის 24 აპრილს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ჩატარებულ სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმად, ნ---ში მდებარე უძრავი ქონების, 260 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის, ს/კ ---, საბაზრო ფასად განისაზღვრა 39 000 ლარი, ხოლო ნ---ში მდებარე უძრავი ქონების, 272 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის, ს/კ ---, საბაზრო ფასად - 40 800 ლარი. აღნიშნულზე დეპარტამენტმა უარი განაცხადა და 2015 წლის 12 ნოემბერს საკომპენსაციო თანხა, 53 200 ლარის ოდენობით, ანგარიშზე ჩაურიცხა მოსარჩელეს.
10. საკომპენსაციო თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნით უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება შეფასებულია 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით. საქმის მასალებით კი დადგინდა, რომ დეპარტამენტმა მოსარჩელის მიწის ნაკვეთების ექსპროპრიაცია განახორციელა 2015 წლის 10 ნოემბერს, ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის დასკვნა ასახავდა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებას ექსპროპრიაციამდე დაახლოებით 1 წლით და 2 თვით ადრე. მესაკუთრის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნით კი მიწის ნაკვეთები შეფასებული იყო 2015 წლის აპრილის მდგომარეობით, რაც შედარებით ახლოს იყო ექსპროპრიაციის პერიოდთან და უფრო ზუსტად ასახავდა ამ დროისთვის ქონების საბაზრო ღირებულებას.
11. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე შესაგებელში თავად მიუთითებდა იმ ფაქტზე, რომ 2015 წლისათვის სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება უფრო გაზრდილი იყო. კერძოდ, მოპასუხის განმარტებით, „ნ-ს ქუჩაზე უძრავი ქონების ფასზე გარკვეული ზემოქმედება სწორედ ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დაწყებამ მოახდინა. ეს ზეგავლენა უკვე არსებობდა საბაზრო ფასებზე 2015 წლის აპრილში, როდესაც მოსარჩელემ ჩაატარა ექსპერტიზა“. გასათვალისწინებელი იყო ასევე ის გარემოებაც, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნაში მოცემული ფასები სრულად შეესაბამებოდა იმ წინადადებას, რომელიც ექსპროპრიატორმა ჯერ კიდევ 2014 წლის მარტში შესთავაზა მოსარჩელეს.
12. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის ის მოსაზრებაც, რომ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე (ეროვნულ ვალუტაში) გავლენა იქონია ლარის კურსის გაუფასურებამ აშშ დოლართან მიმართებით, რაც სწორედ 2014 წლის ბოლოდან დაიწყო. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე მესაკუთრისთვის შეთავაზებული საკომპენსაციო თანხა წარმოადგენდა „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებულ იმ „სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას“, რომლის შეთავაზებაც თავდაპირველ ეტაპზე ხდება.
13. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულებასთან დაკავშირებით საქმეში არსებული ორი მტკიცებულების შინაგანი რწმენით შეფასების საფუძველზე, სპეციალური კანონის მიზნებს უფრო მეტად პასუხობდა მესაკუთრის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა, რომლითაც დადგენილი უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულება იყო „სრული და სამართლიანი კომპენსაცია“ ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ.
14. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
15. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
15.1. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების ერთი კვადრატული მეტრის ღირებულება დეპარტამენტის დაკვეთით შედგენილი შეფასების მეთოდოლოგიით განისაზღვრა 100 (ასი) ლარად. შეფასების მეთოდოლოგიაში განმარტებულია ყველა ის საფუძველი, რის შესაბამისადაც განხორციელდა მიწის ნაკვეთების ღირებულების გამოანგარიშება (წარმოდგენილია კონკრეტული ინფორმაცია საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან, სამაკლერო ფირმებიდან და ა.შ.), აგრეთვე, განმარტებულია, თუ რას ნიშნავს შეფასების მეთოდი და შემფასებელი კონკრეტულ ფაქტებზე დაყრდნობით განსაზღვრავს, თუ რატომ შეაფასა არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი 100 ლარად;
15.2. მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნაში ზოგადად არის განმარტებული, რას ნიშნავს შეფასება, მაგრამ რა ფაქტებს დაეყრდნო შემფასებელი არ ჩანს. შემფასებელი მიუთითებს, რომ ის ეყრდნობა გაყიდული და გასაყიდად წარსადგენი ქონების ფასებს, თუმცა დასკვნაში არ არის წარმოდგენილი არანაირი ხელშეკრულება (გარიგება) გაყიდული ქონების შესახებ (რაც დეპარტამენტის შეფასების მეთოდოლოგიაში არათუ განმარტებულია, არამედ გამყარებულია კონკრეტული ფაქტებით), ხოლო გასაყიდად განცხადებული ქონების ფასით ვერ დადგინდება რეალური საბაზრო ღირებულება (ექსპერტიზის დასკვნაში არ არის მითითებული არც კონკრეტული განცხადებები). დასკვნა იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ ექსპერტის განმარტებაც კი არ არის არგუმენტირებული (არათუ - ფაქტებით გამყარებული). დასკვნას არ ახლავს დეტალური გაანგარიშება ან ინფორმაცია ანალოგების შესახებ, რის გამოც უცნობია, რას ეყრდნობა აღნიშნული დასკვნა და რამდენად რეალურია იგი;
15.3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება მხოლოდ შინაგან რწმენას. მან არ იმსჯელა და არ დაასაბუთა, რაში გამოიხატებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უსწორობა;
15.4. სააპელაციო სასამართლომ არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა თავად დეპარტამენტის განმარტებას იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ 2015 წლისთვის სადავო უძრავი ქონების ღირებულება გაზრდილი იყო. აღნიშნული განმარტებიდან ირკვევა, რომ უძრავი ქონების ღირებულების გაზრდა გამოიწვია აღნიშნული პროექტის განხორციელებამ და სახელმწიფოს მხრიდან მიწის ნაკვეთებზე მოთხოვნის გაზრდამ. პროექტის არარსებობის პირობებში მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონება არ იქნებოდა იმდენად გაყიდვაუნარიანი, როგორიც არის პროექტის განხორციელების გამო და მისი საბაზრო ღირებულება იქნებოდა დეპარტამენტის მიერ გადახდილ თანხაზე ბევრად ნაკლები. შესაბამისად, მოსარჩელეს რომც წარმოედგინა დასაბუთებული ექსპერტის დასკვნა ექსპროპრიაციის უფლების მინიჭების პერიოდში ქონების ღირებულების გაზრდასთან დაკავშირებით, ეს იქნებოდა პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოყოლილი მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეების ხარჯზე, რაც ეჭვქვეშ დააყენებდა თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვას;
15.5. პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მიწის ნაკვეთების ღირებულების ანაზღაურებას დეპარტამენტი ახორციელებს განსახლების გეგმისა და პროექტის შესაბამისად. ქონების შეფასების ბოლო შესაძლო თარიღად განსახლების გეგმა ითვალისწინებს 2014 წლის აგვისტოს. ეს იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული თარიღის შემდგომ მესაკუთრის მიერ ქონების გაუმჯობესება და სხვა სახის ცვლილება არ მიიღება მხედველობაში. ამის შესახებ ცნობილი იყო მხარისთვისაც 2014 წლის მარტიდან და მას ამ დროიდან მოყოლებული ჰქონდა პრეტენზია თანხაზე, თუმცა ფასი, სრულიად გაურკვეველ საფუძველზე დაყრდნობით, წარმოადგინა მხოლოდ 2015 წლის აპრილში;
15.6. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, როდესაც გადაწყვეტილების მე-4 პუნქტში აღნიშნა, რომ დეპარტამენტის მიერ წარდგენილ დასკვნაში მითითებული საკომპენსაციო თანხა არის სპეციალური კანონის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული ის „სავარაუდო საკომპენსაციო თანხა“, რომლის შეთავაზებაც ხდება თავდაპირველ ეტაპზე, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნით დგინდება, რომ მასში მითითებული ქონების ღირებულება არის „სრული და სამართლიანი კომპენსაცია“ ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა არის სრულიად დაუსაბუთებელი და ზედაპირული, რადგან სპეციალური კანონის მე-6 მუხლში მითითებულ „სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას“ წარმოადგენს პროექტის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მიწის ნაკვეთების მესაკუთრეებთან შეხვედრისას დაფიქსირებული, თავდაპირველ ეტაპზე შეთავაზებული მიახლოებითი თანხა, რომელშიც არ არის განსაზღვრული კონკრეტული მიწის ნაკვეთის ღირებულება და შეფასებულია ზოგადად პროექტის არეალში მოქცეული მთლიანი ფართი. რაც შეეხება მის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნაში მითითებულ თანხას, იგი მოცემულია უძრავი ქონების დეტალური აღწერის შემდგომ შევსებული ინვენტარიზაციის აქტის შესაბამისად, რომელშიც ზედმიწევნით ზუსტად არის შეფასებული ყველა ის დეტალი, რაც დეპარტამენტს სჭირდება მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურული პროექტის განხორციელებისთვის.
16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 11 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 26 იანვრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
18. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დეპარტამენტის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
19. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
20. ძირითადი საკასაციო პრეტენზია ეხება იმას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები და ექსპერტის ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო შინაარსის მქონე დასკვნის არსებობის პირობებში დასაბუთებული მსჯელობის გარეშე გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა, მიიჩნია რა, რომ მასში მითითებული ქონების საბაზრო ღირებულება იყო „სრული და სამართლიანი კომპენსაცია“ ჩამორთმეული მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ.
21. საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით, რომელიც ეხება ჩამორთმეული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრას, წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოქმნილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე, ანუ ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს (იხ. სუსგ №ას-1117-1074-2016, 2017 წლის 6 მარტი).
23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მის უფლებამოსილებაში არ შედის ფაქტების დადგენა, არამედ იგი ამოწმებს მხოლოდ იმას, თუ რამდენად სწორად განახორციელა ეს პროცესი სააპელაციო სასამართლომ.
24. უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს მოცემული დავის სპეციფიკურ სამართლებრივ ასპექტებზე, გამომდინარე იქედან, რომ განსახილველი სადავო სამართალურთიერთობა საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 პუნქტითა და ამავე პუნქტის საფუძველზე მიღებული „აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევის წესის შესახებ“ საქართველოს კანონით (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) მოწესრიგებულ სფეროს განეკუთვნება.
25. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურების პირობით.
26. მოცემულ შემთხვევაში აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისთვის კერძო საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ექსპროპრიაცია განხორციელდა სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ საფუძველზე - გზისა და მაგისტრალის გაყვანა-მშენებლობისათვის, კერძოდ, ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის განხორციელების გამო. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით დეპარტამენტს მიენიჭა ექსპროპრიაციის უფლება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ შემდეგ მიწის ნაკვეთებზე: ს/კ ---, მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობი 260 კვ.მ. და ს/კ ---, მიწის ნაკვეთის მთლიანი ფართობი 272 კვ.მ. აღნიშნული მიწის ნაკვეთები ამჟამად ირიცხება სახელმწიფოს საკუთრებაში.
27. სპეციალური კანონი ექსპროპრიაციას შემდეგნაირად განმარტავს: კონსტიტუციისა და ამავე კანონის შესაბამისად საკუთრების ჩამორთმევა, ჩამორთმეული ქონების წინასწარი, სრული და სამართლიანი კომპენსაციით. კომპენსაციის განსაზღვრისას აღნიშნული სამი სავალდებულო საფუძვლის დადგენა მიზნად ისახავს კერძო მესაკუთრის ინტერესის დაბალანსებას, როდესაც მას, საჯარო ინტერესის გათვალისწინებით, ჩამოერთმევა უფლება საკუთრებაზე (იხ. სუსგ №ას-727-695-2014; 2016 წლის 15 ივლისი).
28. ექსპროპრიაციის აუცილებელ წინაპირობებს ადგენს სპეციალური კანონის მე-6 მუხლი, რომელიც იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ ექსპროპრიატორი, რომელმაც მიიღო ექსპროპრიაციის უფლება, წინასწარ უთანხმდება ქონების მესაკუთრეს საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ექსპროპრიატორი ახორციელებს ყველა სათანადო ღონისძიებას, რათა ქონება მიიღოს მესაკუთრესთან შეთანხმების საფუძველზე. ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი თავისი ხარჯით, დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით აფასებს ქონებას და განსაზღვრავს კომპენსაციის სახით მესაკუთრისათვის გადასაცემ სავარაუდო საკომპენსაციო თანხას ან სხვა ქონებას საექსპროპრიაციო ქონების საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. მესაკუთრე უფლებამოსილია თავისი ხარჯით ისარგებლოს სხვა დამოუკიდებელი ექსპერტის დახმარებით.
29. სპეციალური კანონის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ქონების შეძენაზე მოლაპარაკების დაწყებამდე ექსპროპრიატორი ქონების მესაკუთრეს წარუდგენს წინადადებას ქონების შეძენისა და ამ ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ. ექსპროპრიატორი მესაკუთრეს შეფასებას წარუდგენს წერილობითი ფორმით, სადაც აღინიშნება კომპენსაციის განსაზღვრის საფუძველი.
30. სპეციალური კანონით აკრძალულია საექსპროპრიაციო ქონების კომპენსაციის შესახებ შეთანხმების დადებისას ექსპროპრიატორის მიერ მოლაპარაკებისათვის ან კომპენსაციის სახით საკომპენსაციო თანხის გადაცემისათვის ხელის შეშლა, აგრეთვე სხვა რაიმე ძალდატანებითი მოქმედება ქონების მესაკუთრის მიმართ.
31. სპეციალური კანონის მე-8 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ ექსპროპრიატორი და ქონების მესაკუთრე ვერ თანხმდებიან ქონების საბაზრო ღირებულებასა და საკომპენსაციო თანხაზე, მაშინ თითოეულ მხარეს უფლება აქვს სარჩელი შეიტანოს სასამართლოში განსჯადობის მიხედვით, საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
32. მოცემულ შემთხვევაში სახეზე გვაქვს სწორედ სპეციალური კანონის მე-8 მუხლის საფუძველზე დაწყებული დავა ჩამორთმეული ქონების ყოფილ მესაკუთრესა და ექსპროპრიატორს შორის. კერძოდ, მესაკუთრე არ ეთანხმება ექსპროპრიატორის მიერ განსაზღვრული საკომპენსაციო თანხის ოდენობას.
33. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მიწის ნაკვეთების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას მესაკუთრე დაეყრდნო 2015 წლის 24 აპრილს სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ჩატარებულ სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნას, რომლის თანახმად, ნ---ში მდებარე უძრავი ქონების, 260 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის, ს/კ ---, საბაზრო ფასად განისაზღვრა 39 000 ლარი, ხოლო ნ---ში მდებარე უძრავი ქონების, 272 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის, ს/კ ---, საბაზრო ფასად - 40 800 ლარი. აღნიშნულზე ექსპროპრიატორმა უარი განაცხადა და 2015 წლის 12 ნოემბერს საკომპენსაციო თანხა, 53 200 ლარის ოდენობით, ანგარიშზე ჩაურიცხა მოსარჩელეს. თავის მხრივ, მოპასუხემ საკომპენსაციო თანხა განსაზღვრა შპს „ა-ის“ მიერ 2014 წლის 2 სექტემბერს შედგენილი აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე, რომლის თანახმად, 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით 26 000 ლარად შეფასდა 260 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ს/კ ---, ხოლო 27 200 ლარად - 272 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, ს/კ ---.
34. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნას უპირატესობა მიანიჭა და მასში მითითებული თანხის ოდენობა უფრო სარწმუნოდ მიიჩნია იმ დასაბუთებით, რომ: ა) მოცემული დასკვნა შედარებით ახლოს იყო ექსპროპრიაციის პერიოდთან და უფრო ზუსტად ასახავდა ამ დროისთვის ქონების საბაზრო ღირებულებას; ბ) თავად მოპასუხე განმარტავდა, რომ 2015 წლისათვის სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება უფრო გაზრდილი იყო; გ) უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებაზე (ეროვნულ ვალუტაში) გავლენა იქონია ლარის კურსის გაუფასურებამ აშშ დოლართან მიმართებით, რაც სწორედ 2014 წლის ბოლოდან დაიწყო.
35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავად არის განსაზღვრული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არცერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არცერთ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო.
36. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა წარმოადგენს დასაშვები მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს და სასამართლო თავისი მოტივირებული გადაწყვეტილებით ასაბუთებს აღნიშნული მტკიცებულების გაზიარების ან მისი უარყოფის მართლზომიერებას. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება იმავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით.
37. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასების წესი. კერძოდ, მოცემული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს.
38. ამასთან, ექსპერტის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-406-383-2014; 2015 წლის 17 აპრილი). სწორედ ამ თვალსაზრისით უნდა შეეფასებინა სააპელაციო სასამართლოს საქმეში წარმოდგენილი ორივე ექსპერტის დასკვნა.
39. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნაზე, რომლის თანახმად, ექსპერტიზის ჩატარებისას შემფასებელმა გამოიყენა გაყიდვების შედარების მეთოდი, რაც გულისხმობს შესაფასებელი ობიექტის პირდაპირ შედარებას ანალოგების იმ მონაცემებთან, რომლებიც გაყიდულ იქნა ან რომლებიც განცხადებული არიან გასაყიდად. გაყიდვების შედარებაზე დაფუძნებული მიდგომის გამოყენებისას შემფასებელმა განახორციელა ქმედებების შემდეგი თანმიმდევრობა: გამოიკვლია ბაზარი (მოახდინა ბაზრის იმ მონაცემების მოპოვება და ანალიზი, რომლებიც საშუალებას იძლეოდნენ დადგენილიყო ანალოგიური უძრავი ქონების ობიექტები); დაადგინა ინფორმაციის სისწორე; შეარჩია შედარების ის ელემენტები, რომელთა მეშვეობითაც განხორციელდა შესაფასებელი ქონების ობიექტის შედარება ანალოგებთან; შეადარა გაყიდვადი ქონების ობიექტები განსახილველ ქონებას შედარების ელემენტების გამოყენებით; დააკორექტირა ყველა ანალოგიური დადგენილი შედარების ელემენტის ფასები შესაფასებელი უძრავი ქონების ელემენტებთან მიმართებაში; დაადგინა შესაფასებელი უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება ანალოგებთან დაკორექტირებული ფასების შეჯერების გზით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 19,20).
40. საკასაციო სასამართლო, ზემოაღნიშნული დასკვნის შესწავლის შედეგად, იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა არ შეიცავს ფაქტებით გამყარებულ არგუმენტაციას და მას არ ახლავს დეტალური გაანგარიშება ან ინფორმაცია ანალოგების შესახებ, მასში არ არის მითითებული ექსპროპრირებული ქონების საბაზრო ღირებულების განსაზღვრისას კონკრეტულად რომელ ფაქტებს დაეყრდნო შემფასებელი, დასკვნაში არ არის დაცული ინფორმაცია არცერთ ხელშეკრულებაზე გაყიდული ქონების შესახებ ან განცხადებაზე გასაყიდ ქონებასთან დაკავშირებით, რაც გაამყარებდა ექსპერტიზით განსაზღვრული თანხების სისწორეს.
41. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნით სარწმუნოდ არ დასტურდება ექსპროპრირებული უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება.
42. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად შეაფასა მოპასუხის ახსნა-განმარტება 2015 წლისათვის სადავო უძრავი ქონების ფასის გაძვირების გამომწვევ მიზეზებთან დაკავშირებით და გამოიყენა იგი მოპასუხის საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს მოპასუხის ახსნა-განმარტებაზე - „ნ-ს ქუჩაზე უძრავი ქონების ფასზე გარკვეული ზემოქმედება სწორედ ქ. ქუთაისის ნ-ს ქუჩისა და ქუთაისის შემოვლითი ავტომაგისტრალის გ-ის კვანძთან შემაერთებელი გზის რეკონსტრუქცია-მოდერნიზაციის პროექტის დაწყებამ მოახდინა. ეს ზეგავლენა უკვე არსებობდა საბაზრო ფასებზე 2015 წლის აპრილში, როდესაც მოსარჩელემ ჩაატარა ექსპერტიზა“ და აღნიშნავს, რომ მოცემული ახსნა-განმარტება არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს იმის დამადასტურებელ მტკიცებულებად, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნაში მითითებული ღირებულება უფრო მეტად შეესაბამება ექსპროპრირებული მიწის ნაკვეთების რეალურ საბაზრო ფასს. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნისთვის უპირატესობის მინიჭება მხოლოდ იმიტომ, რომ მასში უფრო მაღალი ფასია მითითებული, დაუსაბუთებელია.
43. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ასევე დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ მოსარჩელის იმ მოსაზრების გაზიარება, რომლის თანახმად, სადავო პერიოდში ლარის კურსი ამერიკულ დოლართან მიმართებით გაუფასურდა. საქმეში არ მოიპოვება ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, ამასთან, არ არის დადგენილი კონკრეტულად რამდენი ერთეულით გაუფასურდა ლარის კურსი და აღნიშნულმა რამდენად იმოქმედა სადავო უძრავი ნივთების საბაზრო ღირებულებაზე.
44. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მესაკუთრის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა მოპასუხის მიერ წარდგენილ ექსპერტის დასკვნასთან შედარებით.
45. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის მითითებას, რომ მის მიერ წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა უფრო სრულყოფილია, რადგან მასში ასახულია კონკრეტული მონაცემები შესადარი ანალოგების შესახებ, იგი გამყარებულია კონკრეტული ფაქტებით, შეფასებისათვის გამოყენებულია როგორც ცალკეულ პირთა განცხადებები, ასევე საჯარო რეესტრიდან ოფიციალურად მოპოვებული ინფორმაცია (იხ. ტ. 1. ს. ფ. 59, 60). თუმცა, საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული დასკვნით უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება შეფასებულია 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ კომპენსაცია შესთავაზა 2015 წლის 14 აპრილის №--- და №--- წერილებით.
46. ზემოაღნიშნულ ფაქტებზე დაყრდნობით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მოპასუხის მითითებას, რომ მისი დავალებით შედგენილი აუდიტორული დასკვნის საფუძველზე განსაზღვრული თანხა წარმოადგენს ჩამორთმეული უძრავი ნივთების სანაცვლოდ სრულ და სამართლიან კომპენსაციას, რადგან 2015 წლის 14 აპრილს, როდესაც ექსპროპრიატორმა ქონების მესაკუთრეს წარუდგინა წინადადება ქონების შეძენისა და ამ ქონების კომპენსაციის წესის შესახებ, ექსპროპრიატორის მიერ მოსარჩელისთვის მიწის ნაკვეთების სანაცვლოდ შეთავაზებული კომპენსაციის ოდენობა განსაზღვრული იყო 2014 წლის აგვისტოს მდგომარეობით ანუ თითქმის რვა თვით ადრე განხორციელებული უძრავი ქონების შეფასების საფუძველზე, რაც შეთავაზების პერიოდისთვის არ ასახავდა მის რეალურ საბაზრო ღირებულებას.
47. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს სარჩელის საფუძვლიანობაზე, რადგან არ არის დადგენილი ჩამორთმეული ქონების რეალური საბაზრო ღირებულება, ხოლო სააპელაციო სასამართლოს, სადავო სამართალურთიერთობის განსაკუთრებული ხასიათიდან გამომდინარე, არ უსარგებლია სპეციალური კანონის მე-9 მუხლით სასამართლოსათვის მინიჭებული უფლებამოსილებით ქონების შეფასების მიზნით დამოუკიდებელი ექსპერტის დანიშვნის თაობაზე.
48. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ჩამორთმეული ქონების საბაზრო ღირებულებისა და სანაცვლო საკომპენსაციო თანხის ოდენობის განსაზღვრისას საჯარო და კერძო ინტერესების შეპირისპირების პირობებში კანონმდებელი სასამართლოს ანიჭებს ქონების შეფასების მიზნით დამოუკიდებელი ექსპერტის დანიშვნის უფლებას და სწორედ აღნიშნული დასკვნის საფუძველზე სასამართლო ახორციელებს საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას.
49. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის თანახმად, სასამართლო უფლებამოსილია ქონების შეფასების მიზნით დანიშნოს დამოუკიდებელი ექსპერტი საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით. დამოუკიდებელი ექსპერტი განსაზღვრულ ვადაში წარუდგენს სასამართლოს დასკვნას საექსპროპრიაციო ქონების, ასევე ამ ქონების სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის კომპენსაციის სახით შეთავაზებული სხვა ქონების საბაზრო ღირებულების შესახებ. დამოუკიდებელი ექსპერტის დასკვნის, აგრეთვე მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე საექსპროპრიაციო ქონების სანაცვლოდ ქონების მესაკუთრისათვის გადასაცემი კომპენსაციის საბოლოო შეფასებას ახორციელებს სასამართლო.
50. საკასაციო პალატის შეფასებით, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის არის საკითხი იმის თაობაზე, თუ კონკრეტულად რა ღირებულების იყო ჩამორთმეული უძრავი ქონება, სხვაგვარად ვერ დადგინდება მოსარჩელისთვის გადახდილ კომპენსაციასა და ქონების რეალურ საბაზრო ღირებულებას შორის სხვაობის ოდენობა, შესაბამისად, სრული და სამართლიანი საკომპენსაციო თანხის ოდენობა. გამომდინარე აქედან, დამოუკიდებელი ექსპერტის წინაშე გამოსაკვლევად და შესაბამისი დასკვნის წარსადგენად უნდა დაისვას საკითხი ჩამორთმეული უძრავი ქონების რეალური საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის თაობაზე.
51. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
52. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევით, რაც გამოიხატა მტკიცებულებათა არასწორ შეფასებაში, სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიანიჭა უპირატესობა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დასკვნას, რის გამოც მისი გადაწყვეტილების დასაბუთება არასრულია და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება კი - შეუძლებელი. აღნიშნულის გამო, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს.
53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა.
54. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან სახეზეა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევის აუცილებლობა, საკასაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას თავად მიიღოს გადაწყვეტილება დავაზე, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას, მის მიერ დამოუკიდებელი ექსპერტის დანიშვნის შედეგად მოპოვებულ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური განხილვის შედეგად უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება, კერძოდ, ექსპროპრირებული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება და ამ გარემოების შესაბამისად გადაწყვიტოს სარჩელის საფუძვლიანობა.
55. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ს-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
