საქართველოს უზენაესი სასამართლო
გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა
საქართველოს სახელით
საქმე №ას-747-699-2017 15 დეკემბერი, 2017 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: პაატა ქათამაძე,
ზურაბ ძლიერიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ი. ბ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე –ნ. შ-ი, გ. კ-ა (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ 2014 წლის 13 იანვარს გაცემული #9058 საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე ნ. შ-ს (შემდეგში: პირველი მოპასუხე, პირველი აპელანტი ან გამყიდველი) საკუთრებაში გადაეცა თბილისში, მე-2 ნ-ღის დასახლებაში, გ-ის ქ. #12-ში მდებარე 300 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (შემდეგში: უძრავი ქონება). საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე უძრავი ქონება პირველი მოპასუხის საკუთრებად აღირიცხა (ტ. 1, ს/ფ 18-26).
2. ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2014 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ქ. თბილისის საკრებულოს მიერ 2014 წლის 13 იანვარს გაცემული #9058 საკუთრების მოწმობა თანდართულ აზომვით ნახაზთან ერთად (ტ. 1, ს/ფ 30-34).
3. პირველ მოპასუხესა და გ. კ-ას (შემდეგში: მეორე მოპასუხე, მეორე აპელანტი ან მყიდველი) შორის, 2014 წლის 27 ივნისს, გაფორმდა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (ტ. 1, ს/ფ 42-43).
4. ქ. თბილისის საკრებულოს ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ, 2014 წლის 3 ივლისს, წერილი გაუგზავნა გამყიდველს და აცნობა 2014 წლის 13 იანვარს გაცემული #9058 საკუთრების მოწმობის გაუქმების შესახებ (ტ. 1, ს/ფ 138).
5. ი. ბ-ე (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) 2007 წლის ნოემბრიდან ცხოვრობდა მისამართზე: ქ. თბილისი, მე-2 ნ-ღის დასახლება, გ-ის ქუჩა №12, რის თაობაზეც მყიდველისათვის ცნობილი იყო.
6. სარჩელის საფუძვლები
6.1. მოსარჩელემ 2017 წლის 23 ივლისს სარჩელი აღძრა მოპასუხეების წინააღმდეგ 2014 წლის 27 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მოთხოვნით.
6.2. მოსარჩელემ თავისი სასარჩელო მოთხოვნა ამ განჩინების 1-5 პუნქტებში დასახელებულ გარემოებებს დააფუძნა და დამატებით აღნიშნა, რომ სახლი იყო მოუწყობელი, ,,ბარაკის” ტიპის”. მოსარჩელემ და მისმა ოჯახმა სახლი გაარემონტა და შეძლებისდაგვარად მოაწყო. სახლში არ იყო შეყვანილი ელექტროენერგია და ბუნებრივი აირი. სახლის აბონენტად აღრიცხული იყო ვინმე ბ-ე, რომელსაც სახლზე პრეტენზია არ გააჩნდა. ელექტროენერგიის და ბუნებრივი აირის გადასახადებს მოსარჩელე იხდიდა.
6.3. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხეებს შორის 2014 წლის 27 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებითი გარიგებაა. პირველი მოპასუხე ვარაუდობდა დამდგარ შედეგს და სადავო ხელშეკრულება გაფორმდა იმ მიზნით, რომ გამყიდველს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება არ დაეკარგა. მეორე მოპასუხე პირველი მოპასუხის სიძეა, რომელმაც იცოდა საქმის ვითარება, მან სახლი შეიძინა ისე, რომ შესაძენი ქონება არ დაუთვალიერებია და არც ნასყიდობის საფასური გადაუხდია.
7. მოპასუხეთა შესაგებელი
7.1. მოპასუხეებმა მათ მიერ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ პირველი მოპასუხე უძრავი ქონების კანონიერი მფლობელი იყო. გამყიდველის განმარტებით, მოსარჩელე წინა მესაკუთრესთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იყო, კერძოდ, მას აღნიშნული ქონება დაქირავებული ჰქონდა. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელეს სადავო ფართი თვითნებურად არ დაუკავებია.
7.2. პირველმა მოპასუხემ აღნიშნა, რომ გადასახადებს თვითონ იხდიდა, გარდა გარკვეული პერიოდისა, რომლის განმავლობაშიც მოსარჩელე გადასახადებს პირველი მოპასუხის სახელზე გაფორმებულ მრიცხველზე იხდიდა.
7.3. პირველი მოპასუხის სასარგებლოდ გაცემული საკუთრების მოწმობის გაუქმების საფუძველი იყო ის გარემოება, რომ თითქოს მიწის ნაკვეთზე გადიოდა მაღალი ძაბვის გადამცემი ხაზი. ამდენად, საკუთრების მოწმობის გაუქმების საფუძველი არ გამხდარა ის, რომ გამყიდველი უძრავი ქონების კანონიერი მფლობელი არ იყო.
7.4. მოპასუხეები არ დაეთანხმნენ მოსარჩელის პრეტენზიას მეორე მოპასუხის, როგორც მყიდველის, არაკეთილსინდისიერების თაობაზე და შესაგებელში განმარტეს, რომ მეორე მოპასუხეს უძრავი ნივთის ყიდვა თავიდანვე ჰქონდა განზრახული და უძრავი ქონების დაკანონებას ელოდებოდა. მან წინასწარ გაიღო ხარჯები, მათ შორის, თავად დააფინანსა პირველი მოპასუხის საკუთრებად უძრავი ქონების რეგისტრაციის ხარჯი. მოპასუხეებმა მხოლოდ ხელშეკრულების დადების შემდეგ, 2014 წლის 7 ივლისს, გაიგეს თბილისის საკრებულოს მიერ საკუთრების მოწმობის გაუქმების შესახებ.
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა და ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება.
8.2. საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 56-ე, 477-ე, 183-ე მუხლებით და დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ გარიგების დადებით მყიდველს ქონების შეძენის, ხოლო გამყიდველს ქონების გასხვისების სურვილი ჰქონდათ.
9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები
9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის მოთხოვნით.
9.2. პირველი აპელანტის განმარტებით, არასწორია მოსარჩელის მითითება, რომ სადავო უძრავი ქონება მან თვითნებურად, , კარდაკარ სიარულის შემდეგ, დაიკავა, როდესაც გაიგო, რომ "მიტოვებული, უპატრონო ტერიტორია" იყო. ამ ლოგიკით, ნებისმიერ მსურველს შეუძლია შევიდეს ჩაკეტილ სახლში და განაცხადოს პრეტენზია ქონებაზე. მოპასუხეთა ინიციატივით მოწვეულ მოწმეებს არ განუცხადებიათ, რომ სადავო ფართში გამყიდველის ოჯახის წევრებს არ უცხოვრიათ. მოწმეებმა მიუთითეს, რომ გამყიდველის მშობლებმა, რომლებსაც საცხოვრებელი სახლი იქვე მახლობლად ჰქონდათ, სადავო მიწის ნაკვეთზე გააშენეს მრავალწლიანი ხეხილის ბაღი, სარგებლობდნენ ამ ბაღით და, აგრეთვე, ჩადგეს ერთოთახიანი ფიცრული სახლი, რათა მუშაობის დროს იქ დაესვენათ.
9.3. პირველი აპელანტის მოსაზრებით, სასამართლო გადაწყვეტილება იურიდიულად დაუსაბუთებელია. სასამართლო ვრცლად მსჯელობს მოჩვენებითი გარიგების სამართლებრივ ბუნებასა და შედეგებზე, მაგრამ არასწორად უსადაგებს მსჯელობას კონკრეტულად განსახილველ საკითხს. ყურადსაღებია ის გარემოება, რომ კომისიის გადაწყვეტილება, როგორც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი გასაჩივრებას ექვემდებარება აქტის ადრესატისთვის ჩაბარების მომენტიდან 1 თვის ვადაში, ანუ, სასამართლომ თავად აღიარა, რომ 2014 წლის 27 ივნისისთვის, არ არსებობდა უძრავი ქონების გასხვისების ხელისშემშლელი გარემოებები.
9.4. პირველმა აპელანტმა განმარტა, რომ სასამართლომ გარიგების მოჩვენებითობის ერთ-ერთ ნიშნად ის მიიჩნია, რომ მყიდველმა შეძენამდე უძრავი ქონება არ დაათვალიერა. პირველი აპელანტის მტკიცებით, მყიდველი უძრავი ქონების მახლობლად ცხოვრობს და მისთვის ცნობილი იყო ქონების მდგომარეობის შესახებ.
9.5. პირველმა აპელანტმა დამატებით განმარტა, რომ მოსარჩელის სასარჩელო განცხადება თავისი ბუნებით აღიარებითი სარჩელია, მისი იურიდიული ინტერესის არსებობა კი ვერ მტკიცდება. საკუთრების უფლების შელახვა ვერ ჩაითვლება იურიდიულ ინტერესად, რადგან სადავო ქონება მოსარჩელის საკუთრებაში არც ყოფილა და არც ამ ეტაპზე არის.
9.6. მეორე პელანტმა აღნიშნა, რომ არასწორია სასამართლოს მსჯელობა, რომ რადგან მოსარჩელემ „გააფართოვა“ უძრავი ნივთი, არადამაჯერებელი იყო ის გარემოება, რომ ამ უკანასკნელს უძრავი ნივთი პირველი მოპასუხისაგან ჰქონდა დაქირავებული. მართალია, მითითებული გარემოება მოწმეთა ჩვენებით არ დგინდება, მაგრამ ასეც რომ იყოს, ჩვეულებრივი მოვლენაა, რადგან ქონების დაქირავებისას ბევრი დამქირავებელი მიმართავს სხვადახვა ღონისძიებებს, თავისივე კეთილდღეობის უზრუნველსაყოფად, თუმცა, გაუგებარი იყო, თუ რატომ გამორიცხა მოსამართლემ, რომ მოსარჩელემ სწორედ იმისთვის განახორციელა თვითნებული მიშენება, რომ შემდეგ შეცდომაში შეეყვანა ადმინისტრაციული ორგანო, სასამართლო და მოეთხოვა ნივთის დაკანონება, რაც მოცემული დავის ფარგლებში წარმატებით განახორციელა კიდეც.
10. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილება და უარი ეთქვა მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
10.2. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 180-ე მუხლით და დაადგინა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა აღიარებითია, რის გამოც აუცილებელია დადგინდეს იურიდიული ინტერესის არსებობა.
10.3. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღიარებითი სარჩელი, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, უდავო წარმოების წესით იურიდიული ფაქტის დადგენას ჰგავს, თუმცა, აღიარებითი სარჩელი მკვეთრად განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტია. აღიარებითი სარჩელის აღძვრისას შესაძლებელია უფლება არც იყოს დარღვეული და არც ინტერესი იყოს შელახული, თუმცა, აუცილებელია, რომ უფლება სადავო იყოს. აღიარებითი სარჩელი უნდა აღძრას უფლებამოსილმა სუბიექტმა.
10.4. სასამართლომ იურიდიულ ინტერესზე იმსჯელა და აღნიშნა, რომ ეს უკანასკნელი მხოლოდ პირის სუბიექტური დამოკიდებულებით არ განისაზღვრება, არამედ - აუცილებელია მისი ობიექტური მხარის გათვალისწინებაც. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის დასაბუთების ნაწილში, საფუძვლიანად მიიჩნია აპელანტების პრეტენზია და განმარტა, რომ მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მხარე სამომავლოდ მიმართავს მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლების აღიარების კომისიას ან სარეგისტრაციო სამსახურს და მოითხოვს ადმინისტრაციული წესით საკუთრების უფლების მოპოვებას სადავო ქონებაზე, დამყარებულია მარტოოდენ მოსარჩელის ვარაუდზე და არ ქმნის ამ ინტერესის სასამართლო წესით დაცვის წინაპირობას.
10.5. სააპელაციო სასამართლომ „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებული მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონზე მითითებით დაადგინა, რომ კანონის ამოქმედებამდე (2007 წლის 27 ივლისამდე) სადავო ქონების ფლობისა და სარგებლობის ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეზე იყო. ამასთან, მასვე უნდა დაემტკიცებინა ის გარემოება, რომ სადავო ქონება, მის მფლობელობამდე არავის მფლობელობაში არ ყოფილა. სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე ვერ მოექცეოდა აღნიშნული კანონის რეგულაციის სფეროში და, შესაბამისად, არც მისი იურიდიული ინტერესი არ არსებობდა.
11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები
11.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება მისი გაუქმებისა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების მოთხოვნით.
11.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს გადაწყვეტილება არის დაუსაბუთებელი, ამასთან სააპელაციო სასამართლომ გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებას და აღიარების კომისიის ნაცვლად უთხრა უარი მოსარჩელეს საკუთრების უფლების აღიარებაზე;
11.3. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლო საერთოდ არ მსჯელობს დავის საგანზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებაზე. ამასთან, კასატორის აზრით, სასამართლომ გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად გამოიყენა მხოლოდ 2007 წლის 27 ივლისის კანონი და არ უმსჯელია სხვა ნორმატიულ აქტებზე, რომლებიც მიწის ნაკვეთების დაკავებასთან დაკავშირებით რეგულაციებს ადგენენ. ეს კი, კასატორის აზრით, გადაწყვეტილების კანონიერების მიმართ ეჭვს და უნდობლობას იწვევს;
11.4. საკასაციო საჩივარში, ასევე, აღნიშნულია, რომ სასამართლომ არ გაითვალისწინა რიგი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე არ მიაქცია ყურადღება იმ ფაქტს, რომ სადავო ნივთს საცხოვრებელი სახლის სახე მოსარჩელემ მისცა. საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, დგინდება კასატორის მიერ სადავო ნივთის ფლობის ფაქტი, პირველი მოპასუხე კი ვერ ადასტურებს კანონის ამოქმედებამდე ამ უკანასკნელის ფლობის ფაქტს;
11.5. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ იმსჯელა იმ ფაქტზე, რომ პირველმა მოპასუხემ აღიარების კომისიის გადაწყვეტილება არ გაასაჩივრა. იურიდული ინტერესის გარდა ყველა სხვა გარემოება არ შეაფასა სასამართლომ;
11.6. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არაკომპეტენტურად განიხილა იურიდიულ ინტერესთან დაკავშირებული საკითხი და ადმინისტრაციული ორგანოს კომპეტენციაში შეიჭრა, რითაც მოსარჩელეს უძრავი ქონების დაკანონების უფლება მოუსპო;
11.7. კასატორმა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2009 წლის 30 ნოემბრის #ბს-946-906(კ-09) განჩინებაზე მიუთითა და განმარტა, რომ მას უფრო მეტად აქვს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაკანონების შესაძლებლობა, ვიდრე - პირველ მოპასუხეს.
12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 ივნისის განჩინებით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით საკასაციო საჩივარი მიღებულია წარმოებაში დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
12.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 15 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, საქმის მასალები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და როგორც სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ისე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და სარჩელი, როგორც დაუშვებელი, განუხილველად უნდა დარჩეს, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
13. აღიარებითი სარჩელის დასაშვებობის, ისევე, როგორც მისი დასაბუთებულობის, საკითხის შემოწმება სამართლის საკითხია და აქედან გამომდინარე, სასამართლომ პროცესის მონაწილე მხარის პრეტენზიის არარსებობის პირობებშიც, საკუთარი ინიციატივით უნდა შეამოწმოს სარჩელის დასაშვებობა საქმისწარმოების ნებისმიერ ეტაპზე. კანონის დანაწესიდან გამომდინარე, აღიარებითი მოთხოვნა დასაშვებია, თუ იკვეთება მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს, მაგალითად, მამად ცნობა, მამობის დადგენა, ქორწინების ბათილად ცნობა, ლიტერატურული ნაწარმოების ავტორად აღიარება და ა.შ. ამ სახის სარჩელების მიზანია არა სუბიექტური უფლების მიკუთვნება, არამედ - უფლების სადავოობის აღმოფხვრა. ამ დროს სულაც არ არის აუცილებელი, რომ პირის უფლება დარღვეული იყოს, მაგრამ ვარაუდი იმისა, რომ მომავალში შეიძლება დაირღვეს, წარმოადგენს პირის იურიდიულ ინტერესს. ამიტომაც, ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ“ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურსამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიური ხასიათის მატარებელია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე # ას-664-635-2016, 02.03.2017 წ; შეადარეთ ასევე, სუსგ-ებს: #ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; # ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; # ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; # ას-773-730-2015, 08.09.2015წ.; # ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; # ას-323-308-2016, 03.06.2016წ.; #ას-407-390-2016, 10.06.2016წ; # ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).
14. აღსანიშნავია, რომ სარჩელის ინსტიტუტის საპროცესო კლასიფიკაცია შესაძლებელია სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის ანალიზით და დოქტრინაში განვითარებული შეხედულებით. სარჩელთა ძირითად სახეებად გვევლინება მიკუთვნებითი, გარდაქმნითი და აღიარებითი სარჩელები. პირველი ორი ჯგუფის სარჩელების ძირითადი მახასიათებელი ნიშანი ისაა, რომ ამ ტიპის სარჩელებზე მიღებული გადაწყვეტილება რეალური, აღსრულებადი გადაწყვეტილებაა და ამიტომ მათ აღსრულებად სარჩელადაც მოიხსენიებენ. რაც შეეხება აღიარებით სარჩელს, ის ასევე დარღვეული, თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებაა, თუმცა, აღიარებითი სარჩელის მიმართ საკანონმდებლო დათქმები განსხვავებულია.
15. იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის სუბიექტური ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. სსსკ-ის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა.
16.საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება, ვინაიდან, სარჩელით არ არის მოთხოვნილი რაიმეს მიკუთვნება ან შესრულება, ხოლო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, საკუთარი ინიციატივით მიაკუთვნოს მხარეს ის, რაც მას არ მოუთხოვია (სსსკ-ის 248-ე მუხლი). სარჩელის შინაარსიდან გამომდინარე, დამოუკიდებელი მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა შესაძლებელი იყო, მაგალითისათვის, კონდიქციური მოთხოვნის (სსკ-ის 976-ე მუხლის 1 „ა“ ქვეპუნქტისა და ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილი) სახით, თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებდა, რომ მას ასეთი მოთხოვნის უფლება გააჩნია საერთოდ. ამასთან, ამ სახით აღძრული მიკუთვნებითი სარჩელის წარმატება დამოკიდებული იქნებოდა მითითებული ნორმებით გათვალისწინებული ფაქტობრივი წინაპირობების (სამართლებრივი წინაპირობების) კანონით დადგენილი თანმიმდევრობით განხორციელებისა (შესრულების) და მოთხოვნის გამომრიცხავი, შემწყვეტი ან მისი განხორციელების ხელისშემშლელი გარემოებების არარსებობაზე.
17. კასატორის მიერ დასახელებულ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკასთან დაკავშირებით (იხ. ამ განჩინების 11.7 ქვეპუნქტი), საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოხმობილი განჩინებით სასამართლო განხილვის საგანი იყო ფიზიკური პირის მიერ თვითნებურად დაკავებული მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის საკითხი, რომელიც საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნის მომენტისათვის სახელმწიფოს მიერ არ არის განკარგული. განსახილველ შემთხვევაში არ არის დადასტურებული მოსარჩელის მიერ სადავო უძრავი ქონების თვითნებურად დაკავების ფაქტი. ამასთან, საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული განჩინებით არ დგინდება საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების შინაარსი, რადგან ამ განჩინებით საქმე დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
18. საკასაციო სასამართლო, განსახილველი საკითხის სიცხადის მიზნით მოიშველიებს „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენციას, რომლის მე-6 მუხლით აღიარებულია სამართლიანი სასამართლოს პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა არ მოჰყვება შედეგად.
19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.
20. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი განუხილველად უნდა დარჩენილიყო საქმისწარმოების პირველივე ეტაპზე. შესაბამისად, არსებობს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნტით გათვალისწინებული აბსოლუტური საფუძველი, რამდენადაც მიღებული გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.
21. ამასთან, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან, არ არსებობს მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევის საფუძველი აღძრული სარჩელის მოთხოვნიდან გამომდინარე. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ხელმძღვანელობს სსსკ-ის 399-ე, 372-ე მუხლებითა და 187-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის თანახმადაც, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის შესახებ მოსამართლის განჩინება ჩაბარდება მოსარჩელეს, რომელსაც იმავდროულად უბრუნდება მის მიერ შეტანილი დოკუმენტები. თუ სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის საფუძველი გამოვლინდება ამ სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ, მაშინ იმის მიხედვით, თუ როგორია ეს საფუძველი, სასამართლო შეწყვეტს საქმისწარმოებას ან სარჩელს განუხილველად დატოვებს (ამავე კოდექსის 272-ე და 275-ე მუხლები).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 187.2-ე, 408.3 მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ი. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობროვ;
2. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილება და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება;
3. ი. ბ-ის სარჩელი დარჩეს განუხილველად;
4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: პ. ქათამაძე
ზ. ძლიერიშვილი
