საქართველოს უზენაესი სასამართლო

გ ა ნ ჩ ი ნ ე ბ ა

საქართველოს სახელით

საქმე №ას-1209-1169-2016 12 ივლისი, 2017 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მზია თოდუა (თავმჯდომარე),

ეკატერინე გასიტაშვილი(მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვა

სხდომის მდივანი- ლელა სანიკიძე

კასატორები - ი. ნ-ი რ-, ე. რ. ნ-ი, ო. რ-ი, ი. ს. ნ-ი შ. (მოპასუხეები)

წარმომადგენელი - ნ. გ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე – თ. ლ-ი (მოსარჩელე)

წარმომადგენელი - გ. კ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ. ლ-ს (შემდეგში: მოსარჩელე, გამყიდველი, აპელანტი ან კასატორის მოწინააღმდეგე) და ე. რ. ნ-ის, ო. რ-ის, ი. ს. ნ-ი შ-ის და ი. ნ-ი რ-ის (შემდეგში: მოპასუხეები, მყიდველები, კასატორები) წარმომადგენელს მ. ზ. ნ-ის (შემდეგში: მოპასუხეთა, მყიდველთა ან კასატორთა წარმომადგენელი) შორის 2008 წლის 6 მარტს დაიდო ხელშეკრულება, რომელიც სახელდებულია უძრავი ქონების ნასყიდობად (იხ. ხელშეკრულება- ტ.1, ს.ფ. 58-61).

2. უძრავი ქონება წარმოადგენს არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთებს და მდებარეობს ქ. თბილისში, სოფელი ლ-ი, ერთი მიწის ფართობია 5600 კვ.მ, საკადასტრო კოდით 7.. და მეორე ნაკვეთის ფართობია - 347 კვმ საკადასტრო კოდით 7..; ხელშეკრულების ფასი განისაზღვრა 1 070 872 (ერთი მილიონ სამოცდაათი ათას რვაას სამოცდათორმეტი) აშშ დოლარით.

3. ხელშეკრულების მე-4 მუხლის თანახმად, მყიდველებს უნდა გადაეხადათ 1 070 872 (ერთი მილიონ სამოცდაათი ათას რვაას სამოცდათორმეტი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 3 დღის განმავლობაში. იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი არ გადაიხდიდა ზემოხსენებულ თანხას მითითებული ხელშეკრულების მიხედვით და დადგენილ ვადაში, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გაუქმებულად ჩაითვლებოდა და მდგომარეობა დაუბრუნდებოდა მის პირვანდელ სახეს.

4. უძრავი ქონება ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში აღირიცხა წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ მოპასუხეთა საკუთრებად (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ, 477-ე, 183-ე, 311-ე, 312-ე მუხლები). უძრავი ქონება გაერთიანებულია სხვა საკადასტრო კოდებით მდებარე მიწის ნაკვეთებთან, დატვირთულია იპოთეკით და მასზე რეგისტრირებულია ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება (იხ. ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ. 62-69; სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება - ს.ფ. 69-81).

5. სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები

5.1. გამყიდველმა 2014 წლის 30 იანვარს სასამართლოს მიმართა და მოითხოვა სარჩელის აღძვრამდე, უზრუნველყოფის ღონისძიების სახით, მოპასუხეთა უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინებით დაკმაყოფილდა (იხ. განცხადება და სასამართლოს განჩინება - ტ.1, ს.ფ.1-3, 89-92). იმავე წლის 14 თებერვალს გამყიდველმა სარჩელი აღძრა ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული მოპასუხეების წინააღმდეგ (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ. 43-56) და მოითხოვა მოსარჩელის სასარგებლოდ მყიდველებს სოლიდარულად დაჰკისრებოდათ:

5.1.1. 1 070 872 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში გადახდა;

5.1.2. 909 091 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში გადახდა;

5.1.3. 909 091 აშშ დოლარის ეკვივალენტის ეროვნულ ვალუტაში წლიური 12 %-ის ანაზღაურება 2008 წლის 10 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

5.1.4. სარჩელზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟისა და ადვოკატის მომსახურებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურება.

5.2. მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძვლად მოსარჩელემ მიუთითა ამ განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებულ გარემოებებზე და განმარტა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დღესვე, ანუ 2008 წლის 6 მარტს საჯარო რეესტრში უძრავი ქონება აღირიცხა შემძენთა საკუთრებად, რომელთაც მყიდველისათვის გადახდილი აქვთ მხოლოდ 161 781 აშშ დოლარი, ხოლო ხელშეკრულებით შეთანხმებული ნასყიდობის საფასურის დანარჩენი ნაწილი არ გადაუხდიათ;

5.3. მიწის ნაკვეთებზე 2014 წლის 31 იანვრის ახალი ამონაწერის აღების შემდეგ, მოსარჩელემ შეიტყო, რომ ერთ-ერთი მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდი 7.., რომელიც ნაკვეთის წინა ნომერში სხვა ნომრებთან ერთადაა მითითებული, შეცვლილია და ამჟამად საკადასტრო კოდია 7.. მეორე ნაკვეთზე კი, რომლის საკადასტრო კოდი იყო 7.. იმავე 2014 წლის 31 იანვრის ამონაწერში, ერთ-ერთ საკადასტრო ნომრად მითითებულია 7..;

5.4. ყოველგვარი გონივრული ვადა გავიდა ხელშეკრულების ნებაყოფლობით შესრულებისათვის, არ აქვს აზრი დამატებითი ვადის დაწესებას, ვინაიდან გამყიდველს აღარ აქვს ნასყიდობის დარჩენილი თანხის მიღების ინტერესი, იგი უარს ამბობს ხელშეკრულებაზე, გადის ხელშეკრულებიდან და ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას;

5.5. სარჩელის აღძვრის სტადიაზე, გამყიდველმა აღმოაჩინა, რომ ნატურით დაბრუნების მოთხოვნა შეუძლებელია და სსკ-ის 352-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოპასუხეები ვალდებული არიან, ფულადი ანაზღაურება მოახდინონ ნატურით დაბრუნების სანაცვლოდ. ქონების ღირებულება მითითებულია ნასყიდობის ხელშეკრულებაში და იგი შეადგენს 1 070 872 აშშ დოლარს;

5.6. ხელშეკრულებიდან გამყიდველის გასვლა ხდება მოვალის (მოპასუხეთა) ბრალით, ამდენად, ეს უკანასკნელები ვალდებული არიან, აანაზღაურონ ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანი სსკ-ის 394-ე მუხლის საფუძველზე „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“. მოსარჩელისათვის მიყენებული პირდაპირი ზიანი არის ის გადაუხდელი თანხა, რაც მყიდველებმა არ გადაუხადეს გამყიდველს 2008 წლის 6 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე;

5.7. სსკ-ის 411-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელე ითხოვს მიუღებელი შემოსავლის სახით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას. ამასთან, რადგან მოპასუხეები 5 წელზე მეტია უკანონოდ სარგებლობენ მოსარჩელისათვის გადასახდელი თანხით, გამყიდველის მტკიცებით, სსკ-ის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, გამოკვეთილია უსაფუძვლო გამდიდრების ნაირსახეობა და მყიდველებმა უნდა გადაიხადონ პროცენტი. ფულის უნიკალური თვისებიდან გამომდინარე, ივარაუდება, რომ მისი გაცვლა შესაძლებელია ქონებრივი ურთიერთობის თითქმის ნებისმიერ ობიექტზე, ამდენად, მას ყოველთვის მოაქვს სარგებელი მესაკუთრისათვის. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის საფუძველზე მოპასუხეებმა უნდა დაამტკიცონ, რომ შეძენილმა ქონებამ მათ სარგებელი არ მოუტანა.

6. მოპასუხეთა შესაგებელი

6.1. მოპასუხეებმა არ ცნეს მათ წინააღმდეგ აღძრული სარჩელი იმ დასაბუთებით, რომ მყიდველთა წარმომადგენელმა (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი) ხელშეკრულების დადების დღესვე - 2008 წლის 6 მარტს გადაუხადა ნასყიდობის სრული თანხა 1 070 872 აშშ დოლარი გამყიდველს, საიდანაც 161 781 აშშ დოლარი გადახდილია საბანკო გადარიცხვით უშუალოდ მოსარჩელის (გამყიდველის) სახელზე, ხოლო დანარჩენი თანხა, ამ უკანასკნელისავე მითითებით, გადახდილია სხვა პირების საბანკო ანგარიშებზე, რაც დასტურდება მყიდველთა წარმომადგენლის 2008 წლის ამონაწერით და ა. ბ-ის, ი. ნ-ისა და დ. დ-ის სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადებებით (იხ. შესაგებელი- ტ.1, ს.ფ. 153-175);

6.2. მოსარჩელეს მთელი 6 წლის განმავლობაში არ წარუდგენია, თუნდაც ზეპირი ფორმით, პრეტენზია მყიდველებისათვის თანხის გადახდის თაობაზე 06.03.2008 წ. ხელშეკრულების საფუძველზე, მან მხოლოდ 5 წლისა და 11 თვის შემდეგ წარადგინა სარჩელი (იხ.შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ. 160-161).

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილებით მყიდველის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

7.2. სასამართლომ დადგენილ სადავო ფაქტობრივ გარემოებათა შორის მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებულ გარემოებებზე.

7.3. ამ განჩინების მე-4 პუნქტში მითითებული გარემოების დადგენისას სასამართლო დაეყრდნო შემდეგ მტკიცებულებებს:

7.3.1. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, ანუ 2008 წლის 6 მარტს, მყიდველთა წარმომადგენელმა (მ. ზ. ნ-იმ) სს “ს- იდან“ უძრავი ქონების გამყიდველს პირად ანგარიშზე ჩაურიცხა 161 781 აშშ დოლარი;

7.3.2. იმავე დღეს მყიდველთა წარმომადგენლის ანგარიშიდან ი. ნ-ის ანგარიშზე გადაირიცხა 137.605 აშშ დოლარი, ა. ბ-ის ანგარიშზე - 391.704 აშშ დოლარი, დ. დ-ის ანგარიშზე - 404.782 აშშ დოლარი. 2008 წლის 6 მარტს მყიდველთა წარმომადგენლის ანგარიშიდან სხვადასხვა პირებისათვის სულ გადარიცხულია 2.270 030 აშშ დოლარი;

7.3.3. ა. ბ-ის მიერ 2014 წლის 16 აპრილს ხელმოწერილი დოკუმენტით დასტურდება, რომ 2008 წლის 6 მარტს, მის პირად ანგარიშზე სს „ს-ში’’ მიღებული თანხა - 391 704 აშშ დოლარი - გადმორიცხულია მყიდველთა წარმომადგენლის მიერ 2008 წლის 6 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მყიდველთა მიერ გამყიდველის (მოსარჩელის) მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით და აღნიშნული თანხა მყიდველის მიერ ამ განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული უძრავი ქონების შეძენის სანაცვლოდ გამყიდველისათვის გადახდილი ნასყიდობის საფასურს წარმოადგენს. ამასთან, ა. ბ-ი ადასტურებს, რომ 2008 წლის 6 მარტს მყიდველმა ზემოაღნიშნული თანხა - 391 704 აშშ დოლარი ხელზე მიიღო სრულად - სანოტარო აქტი დამოწმებულია ნოტარიუსის თ. პ-ის მიერ, რეესტრის №140374436 (იხ. ტ.1, ს.ფ. 146).

7.3.4. დ. დ-ის მიერ 2014 წლის 25 აპრილს ხელმოწერილი დოკუმენტით დასტურდება, რომ 2008 წლის 6 მარტს მის პირად ანგარიშზე სს „ს-ში’’ 404 782 აშშ დოლარის ოდენობით მიღებული თანხიდან 379 782 აშშ დოლარი გადმორიცხულია მყიდველთა წარმომადგენლის მიერ, 2008 წლის 6 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მყიდველთა მიერ გამყიდველს (მოსარჩელის) მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით და აღნიშნული თანხა წარმოადგენს მყიდველების მიერ ამ განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული უძრავი ქონების შეძენის სანაცვლოდ გამყიდველისათვის გადახდილ ნასყიდობის საფასურს, თანახმად ზემოხსენებული ხელშეკრულებისა. ამასთანავე დ. დ-ე ადასტურებს, რომ მყიდველმა ზემოაღნიშნული თანხა - 379 782 აშშ დოლარი - ხელზე მიიღო სრულად - სანოტარო აქტი დამოწმებულია ნოტარიუს ბ. შ-ას მიერ, რეესტრის №140402864 (იხ. ტ.1, ს.ფ. 148).

7.3.5. ი. ნ-ის მიერ 2014 წლის 23 აპრილს ხელმოწერილი დოკუმენტით დასტურდება, რომ 2008 წლის 6 მარტს მის პირად ანგარიშზე სს „ს-ში’’ მიღებული თანხა - 137 605 აშშ დოლარი - გადმორიცხულია მყიდველთა წარმომადგენლის მიერ 2008 წლის 6 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, მყიდველთა მიერ გამყიდველის (მოსარჩელის) მიმართ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების მიზნით და აღნიშნული თანხა წარმოადგენს მყიდველის მიერ ამ განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული უძრავი ქონების შეძენის სანაცვლოდ გამყიდველისათვის გადახდილ ნასყიდობის საფასურს, თანახმად ზემოაღნიშნული ხელშეკრულებისა. ამასთანავე ი. ნ-ე ადასტურებს, რომ 2008 წლის 6 მარტს მოსარჩელემ (გამყიდველმა) ზემოაღნიშნული თანხა - 137 605 აშშ დოლარი ხელზე მიიღო სრულად- სანოტარო აქტი დამოწმებულია ნოტარიუს თ. პ-ის მიერ, რეესტრის №140387713 (იხ. ტ.1, ს.ფ. 147).

7.3.6. მოსარჩელე მცხეთის მუნიციპალიტეტის ლისის ტერიტორიული ორგანოს გამგეობის სპეციალისტად მუშაობდა 2007 წლის 12 ივნისიდან 27 დეკემბრამდე და 2008 წლის 8 იანვრიდან 16 მარტის ჩათვლით. 2008 წლის 17 მარტიდან იგი გადაიყვანეს მცხეთის მუნიციპალიტეტის გამგეობის მსხალდიდის ტერიტორიული ორგანოს ხელმძღვანელად, ხოლო 2008 წლის 1 დეკემბერს - პირადი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. 2010 წლის 17 ივნისიდან იყო მცხეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი (ცნობის გაცემამდე პერიოდი 2014 წლის 9 ივნისი). 2014 წლის 24 ივნისიდან იყო ფრაქცია "ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის " თავმჯდომარის მოადგილე და აგრარულ საკითხთა, ბუნებრივი რესურსებისა და გარემოს დაცვის კომისიის წევრი, ფრაქცია მაჟორიტარის თავმჯდომარე.

7.4. საქალაქო სასამართლომ სამართლებრივ გარემოებებთან დაკავშირებით შემდეგ დასკვნებზე მიუთითა:

7.4.1. სსკ-ის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. მოცემული დავის საგანია ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სამოქალაქო სამართალში ზიანის ანაზღაურება ნიშნავს პირის მიმართ წარმოშობილი ზიანის კომპენსაციას სხვა პირის მიერ. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება შესაძლოა გამომდინარეობდეს ხელშეკრულებიდან, სხვა შემთხვევაში სამართლებრივი მოწესრიგებით. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ერთი მხრივ, ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების და, მეორე მხრივ, დელიქტური ვალდებულების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურება, რაც გათვალისწინებულია სსკ-ის 992-ე მუხლით. კანონით განსაზღვრული ყოველი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წინაპირობა არის, რომ იგი გამოწვეულია მავალდებულებელი გარემოების შედეგად. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელ გარემოებასა და ზიანს შორის, ესე იგი, არსებულ მდგომარეობასა და იმ მდგომარეობას შორის, რომელიც იარსებებდა, რომ არ განხორციელებულიყო ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება, უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი. ეს ნიშნავს, რომ ნებისმიერი პირობა მიზეზობრივ კავშირშია შედეგთან და ამ შედეგისათვის თანაბარმნიშვნელოვანს წარმოადგენს, თუ დადგინდება, რომ ამ პირობის გარეშე შედეგი ამ კონკრეტული ფორმით არ დადგებოდა. ამდენად, სამოქალაქო კანონმდებლობის თანახმად, ზიანის ანაზღაურების შესახებ პირს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული პირობების ერთობლივად არსებობისას, კერძოდ: დადასტურებული უნდა იყოს ზიანის ფაქტი; ზიანი მიყენებული უნდა იყოს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით; მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი ზიანის დადგომაში. ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობის დადგომისათვის კი აუცილებელია პასუხისმგებელი პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობა. თუ ასეთი ქმედება არ არსებობს, ცხადია, ბრალზე საუბარი შინაარსს მოკლებულია.

7.4.2. საქალაქო სასამართლომ სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველ პუნქტზე დაყრდნობით, აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მიაწოდოს მასთან დაკავშირებული საბუთები და საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს კონსესუალურ და ორმხრივ ხელშეკრულებას. კანონმდებელი ნასყიდობისათვის დადგენილი ზოგადი წესით განსაზღვრავს ვალდებულებების პირობებს და ემყარება ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, გარიგების შესრულებულად მისაჩნევად სავალდებულოა მხარეთა მიერ უფლება-მოვალეობების ჯეროვნად და სრულყოფილად შესრულება, თანახმად სსკ-ის 361-ე მუხლისა.

7.4.3. სასამართლომ იმსჯელა, რომ განსახილველ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის საფუძველი იყო ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებათა შესრულება, რომლის საფუძველზე გამყიდველმა მყიდველს (მათი წარმომადგენლის მ. ზ. ნ-ის სახით), გადასცა საკუთრებაში უძრავი ქონება, თუმცა, როგორც მოსარჩელე მიუთითებდა, მოპასუხეთა წარმომადგენელმა ნასყიდობის ღირებულება არ გადაიხადა, არ არსებობდა მოპასუხის მიერ თანხის გადახდის ნება, რის გამოც გამყიდველი წყვეტდა ხელშეკრულებას და მოითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას. ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლები და წესი გათვალისწინებულია სსკ-ის 405-ე მუხლით. ხელშეკრულება შეიძლება შეწყდეს შესრულებით, ამასთან, ხელშეკრულების მხარეები, ასევე, უფლებამოსილი არიან, დაადგინონ ხელშეკრულების შეწყვეტის სხვა საფუძვლები და წესი. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ აღნიშნა, რომ დასადგენ ფაქტობრივ გარემოებას წარმოადგენდა მყიდველთა წარმომადგენლის მიერ ვალდებულების შესრულება-არშესრულების საკითხის გადაწყვეტა.

7.4.4. სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ფაქტობრივ გარემოებას არ წარმოადგენდა, რომ 2008 წლის 6 მარტს მოსარჩელესა და მოპასუხეებს შორის დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, განისაზღვრა ნასყიდობის ფასი, მისი გადახდის წესი და პირობები (იხ. ამ განჩინების 1-3 პუნქტები).

7.4.5. სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 183-185-ე მუხლების შესაბამისად, უძრავ ქონებაზე განხორციელებული სამართლებრივი ქმედებები საჭიროებდა სავალდებულო რეგისტრაციას და ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეგისტრირებული მონაცემები ნამდვილად ითვლება, სანამ საწინააღმდეგო არ დადასტურდება. სასამართლოს შეფასებით, დადგენილია, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულება დამოწმებულია სანოტარო წესით და უძრავი ქონება აღრიცხულია საჯარო რეესტრში მოპასუხეთა საკუთრებად. არც ხელშეკრულება და არც საჯარო რეესტრში ხელშეკრულების რეგისტრაცია მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია. ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მყიდველის მიერ ნასყიდობის ფასის გადახდა განხორციელდებოდა ხელშეკრულებაზე ხელმოწერიდან სამი დღის განმავლობაში. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში კი ხელშეკრულება გაუქმდებოდა და აღდგებოდა პირვანდელი მდგომარეობა.

7.4.6. მოსარჩელეს (გამყიდველს) არ გამოუყენებია ხელშეკრულების ზემოხსენებული მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შესახებ.

7.4.7. ხელშეკრულების ღირებულება განსაზღვრულია 1 070 872 აშშ დოლარით. მოსარჩელე სადავოდ არ ხდის და დადგენილია, რომ ხელშეკრულების ფარგლებში, ხელშეკრულების გაფორმების დღესვე, მას მიღებული აქვს 161 781 აშშ დოლარი.

7.4.8. შპს ”ი-ის” საექსპერტო დასკვნით (იხ. ტ.2, ს.ფ. 10-12) ლისის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე 1 კვ.მ. მიწის ღირებულება 2008 წლისათვის შეადგენდა 10-დან 15 აშშ დოლარს.

7.4.9. მხარეთა განმარტებებით, მოწმეების - ა. ბ-ის, ი. ნ-ის, დ. დ-ის, ნოტარიუს ლ. რ-ის განმარტებებით ირკვევა, რომ მოპასუხე (წარმომადგენელი - მ. ზ. ნ-ი) მიწების შესყიდვას აწარმოებდა მისთვის სანდო პირების შუამავლობით და მეშვეობით. სადავო შემთხვევაშიც მიწების შესყიდვა მოხდა მოპასუხეთა წარმომადგენელთან მოსარჩელის შეთანხმების შედეგად. შეთანხმების საგანს წარმოადგენდა სოფელ ლისის ტერიტორიაზე, ერთმანეთის მომიჯნავედ მდებარე, რამდენიმე მესაკუთრის მიწის ნაკვეთი. მიწის ყოველი კვადრატული მეტრისათვის შეთანხმებული ფასი განისაზღვრა 40 აშშ დოლარით.

7.4.10. სასამართლომ აღნიშნა: დადგენილია, რომ 2008 წლის 6 მარტს, ნასყიდობის ხელშეკრულებები გაფორმდა მოსარჩელის კუთვნილ 5947 კვმ მიწის ნაკვეთზე და ამ მიწის ნაკვეთის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთებზე, სულ 56 749 კვმ ფართის 11 მიწის ნაკვეთზე. აუდიტორული დასკვნისა და ტექნიკური ნახაზების შესაბამისად, გაყიდული მიწები ერთმანეთის გვერდიგვერდ მდებარეობს. მიწები განლაგებულია ორ ხაზად, ერთმანეთის მიმდებარედ; ქვედა ხაზი ემიჯნება ტრასას (საკადასტრო კოდები: 7--, 7--, 7--, 7--, 7--, 7-- და 7--), ხოლო მეორე ხაზი მდებარეობს მის ზევით (საკადასტრო კოდები: 7-, 7-, 7- და 7--.

7.4.11. შესყიდული მიწის ფართის და ღირებულების გაანგარიშებით მთლიანად გადასახდელი თანხა განისაზღვრა 2 259 960 აშშ დოლარით.

7.4.12. დადგენილია, რომ აღნიშნული თანხა მოპასუხეთა წარმომადგენელმა გადარიცხა სხვადასხვა პირების ანგარიშებზე (იხ. ამ განჩინების 7.3.2 ქვეპუნქტი).

7.4.13. მოპასუხე ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული მიწის ნაკვეთების ღირებულება არაგონივრულად დიდია და განმარტავს, რომ ხელშეკრულების გაფორმების დროს ლისის ტერიტორიაზე მიწის გასაყიდი ფასი შეადგენდა 16-26 აშშ დოლარს კვადრატულ მეტრზე; ხელშეკრულებაში კი მიწის ფართთან მისი ფასის თანაფარდობამ შეადგინა 180 აშშ დოლარი, რაც არაგონივრულია და გამოწვეულია სხვადასხვა მიზეზით. გამყიდველის ანგარიშზე ჩარიცხული 161 781 აშშ დოლარი სწორედაც სავარაუდოდ მისი მიწის ღირებულებას წარმოადგენს. მოსარჩელის მიწის მდებარეობა არ იყო საკვანძო ან დიდი მნიშვნელობის, მისი მიწა განაპირასაა და ამ მიწის ყიდვა არ წარმოადგენდა იმ საჭიროებას, რომ მოპასუხეებს მის თითოეულ კვადრატულ მეტრში 180 აშშ დოლარი გადაეხადათ.

7.4.14. მოპასუხეთა წარმომადგენლის მტკიცებით, გამყიდველი (მოსარჩელე) იყო მთელი ამ მიწის ნაკვეთების შესყიდვის ოპერაციის ორგანიზატორი და მისივე მითითებით თავისსავე მიწებზე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გაიწერა მისაღები განსხვავება მყიდველებსა და გამყიდველებს შორის შეთანხმებული ფასისა. ყველა ხელშეკრულება გაფორმდა ნოტარიუს ლ. რ-ესთან ერთსა და იმავე დღეს. ხელშეკრულებები ერთმანეთის იდენტურია და განსხვავდება მხოლოდ გამყიდველთა საიდენტიფიკაციო მონაცემებით, ფასითა და ქონების აღწერილობით. ყველა ხელშეკრულების მეოთხე მუხლი მოიცავს შემდეგ დათქმას: „მხარეთა შორის შეთანხმებულია, რომ მყიდველი კისრულობს ვალდებულებას გადაუხადოს გამყიდველს ნასყიდობის ფასი წინამდებარე ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის დღიდან სამი დღის განმავლობაში. იმ შემთხვევაში, თუ მყიდველი არ გადაიხდის ზემოხსენებულ თანხას, თანახმად წინამდებარე ხელშეკრულებისა, მასში მითითებულ ვადაში, უძრავი ქონების ნასყიდობის წინამდებარე ხელშეკრულება გაუქმებულად ჩაითვლება და მდგომარეობა დაუბრუნდება პირვანდელ სახეს“ (იხ. ტ.1, ს.ფ. 181-257)

7.4.15. საქალაქო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე მოწმის სახით დაიკითხა ნოტარიუსი ლ. რ-ე, რომელმაც განმარტა, რომ მოპასუხეთა წარმომადგენელი მ. ზ. ნ-ი იყო მისი კლიენტი და მისი მონაწილეობით გაფორმებულ არც ერთ გარიგებაში რომელიმე მხარეს პრეტენზია არ ჰქონია. ნოტარიუსის პრაქტიკიდან გამომდინარე, თუკი ნასყიდობის საგნის ღირებულება გადახდილი არ იქნებოდა, ის მყიდველთა წარმომადგენელს ხელშეკრულებას არ გადასცემდა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისათვის. ნოტარიუსმა განმარტა, რომ ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელეს (გამყიდველს), რომელთანაც ახლო ურთიერთობა აკავშირებს, არც ხელშეკრულების გაფორმებიდან 3 დღის შემდეგ და არც ამ დრომდე, თანხის გადაუხდელობის შესახებ რაიმე პრეტენზიით არ მიუმართავს.

7.4.16. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში ასევე წარდგენილია 2014 წლის 1 დეკემბერს ისრაელის სახელმწიფო ნოტარიუსის მიერ დამოწმებული ზ. თ-ის ფიცით მიცემული წერილობითი ჩვენება (იხ. ტ.2, ს.ფ. 22-26), სადაც ის ადასტურებს 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მ. ზ. ნ-ის მიერ ვალდებულების შესრულების ფაქტს. კერძოდ, ზ. თ-ი უთითებს, რომ 2007-2008 წლებში მუშაობდა მ. ზ. ნ-ის პირად თანაშემწედ და თარჯიმნად. ნ-იმ ხელი მოაწერა 10 ხელშეკრულებას 15-ზე მეტ სხვადასხვა გამყიდველთან, ლისის ტბის მიმდებარედ მიწის ნაკვეთების შეძენის მიზნით. 2008 წლის 6 მარტს მ. ზ. ნ-ის მიერ გაფორმებული ხელშეკრულებებით არსებული ვალდებულება ნ-იმ შეასრულა - ყველა გამყიდველმა მიიღო თანხა, რაც შეეხება მოსარჩელეს (გამყიდველს), ზ. თ-ი ესწრებოდა პირადად, როდესაც მყიდველს გადაეცა ნაღდი ფულის დიდი შეკვრა პირადად. იგივე მოწმე წერილობითი ფიცით ადასტურებს, რომ ეს თანხა იყო ნასყიდობის საფასურის ნაწილობრივი გადასახადი, რომელიც მისთვის არ გადაუხდიათ საბანკო გადარიცხვით, ხოლო მოპასუხეთა წარმომადგენელმა მხოლოდ მას შემდეგ მიიღო ხელშეკრულებები დასარეგისტრირებლად, რაც ყველა გამყიდველს გადაუხადა ნასყიდობის თანხა. ყველა ხელშეკრულება ნოტარიუსთან დარჩა, სანამ მყიდველთა წარმომადგენელმა არ გადაუხადა ყველა გამყიდველს თანხა და შემდეგ ყველა გამყიდველმა ნება დართო ნოტარიუსს, ბატონი ნ-ისათვის (მოპასუხეთა წარმომადგენლისათვის) გადაეცა ყველა კონტრაქტი. მოწმე უშუალოდ ესწრებოდა, როდესაც ნაღდი ფულის დიდი შეკვრა პირადად გადაეცა ერთ-ერთ გამყიდველს - თ. ლ-ს, ამ უკანასკნელს თანხა გადაეცა, როგორც ნასყიდობის საფასურის ნაწილობრივი გადასახადი, რომელიც მისთვის არ გადაუხდიათ საბანკო გადარიცხვით, თუმცა, გადაერიცხათ სხვა პირებს საბანკო ანგარიშზე და გამყიდველს გადაეცა ნაღდი ფული. მოპასუხეთა წარმომადგენელმა ნასყიდობის ხელშეკრულებები მიიღო მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ნოტარიუსს ყველა გამყიდველმა დაუდასტურა, რომ ნ-იმ (მყიდველთა წარმომადგენელმა) სრულად გადაუხადა თანხა შესაბამის გამყიდველებს და რომ მათ არ აქვთ სხვა მოთხოვნები.

7.4.17. მოსარჩელემ სადავო გახადა მოწმე ა. ბ-ის, ი. ნ-ის და დ. დ-ის ჩვენებები და თანხის გადაცემის შესახებ შესრულებული სანოტარო წესით დადასტურებული განცხადებები (იხ. ამ განჩინების 7.3.3 -7.3.5 ქვეპუნქტები). სასამართლომ არ გაიზიარა ამ ჩვენებების შესახებ მოწმეთა არასანდოობა, რადგან ისინი სასამართლომ გააფრთხილა ცრუ ჩვენების მიცემის შემთხვევაში მოსალოდნელი პასუხისმგებლობის თაობაზე.

7.5. სასამართლომ იმსჯელა საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებზე - სანოტარო წესით დადასტურებულ განცხადებებზე და აღნიშნა, რომ ი. ნ-ე უარყოფდა და არ ადასტურებდა გამყიდველის მიერ მის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხის მიღების ფაქტს.

7.6. სასამართლომ განმარტა, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ხოლო ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. სასამართლომ არ გაიზიარა ი. ნ-ის მიერ შესრულებული 2014 წლის 24 ივნისით დათარიღებული განცხადების შინაარსი, რამდენადაც მისი გაქარწყლება შესაბამისი მტკიცებულებებით არ იყო გამყარებული. ამასთან, ნაწილობრივ ეწინააღმდეგებოდა იმავე პირის მიერვე სასამართლო სხდომაზე, მოწმის სახით, მიცემულ ჩვენებებს და საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს.

7.7. სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ 2008 წლის 6 მარტის სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უძრავი ქონება, ამავე ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში მოპასუხეთა საკუთრებად აღირიცხა. რეგისტრაცია სადავოდ არ გამხდარა. უძრავი ქონება გაერთიანებულია სხვა საკადასტრო კოდებით მდებარე მიწის ნაკვეთებთან, დატვირთულია იპოთეკით და მასზე რეგისტრირებულია ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება. ამასთან, ხელშეკრულების გაფორმებიდან სარჩელის აღძვრამდე გასულია 5 წელი და 11 თვე, თუმცა, მოსარჩელეს ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეთა მიმართ, რაიმე პრეტენზია არ ჰქონია. შესაბამისად, სასამართლოს დასკვნით, პრეტენზიის არარსებობა გამოწვეულია მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულების ფაქტით.

7.8. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე (გამყიდველი) პრეტენზიის უფრო ადრე განუცხადებლობის საფუძვლად მიუთითებდა, რომ მას პრობლემები ჰქონდა წინა ხელისუფლებასთან, სდევნიდნენ და იძულებული იყო, თავი შეეკავებინა მოთხოვნის წარდგენისაგან.

7.9. სასამართლომ იმსჯელა საქმეში მოთავსებულ მტკიცებულებებზე, რომლებითაც დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელე 2007 წლიდან საჯარო დაწესებულებაში მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე, 2010 წლის 17 ივნისიდან დღემდე კი არის მცხეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი, ასევე, 2010 წლის 24 ივნისიდან იყო ფრაქცია ”ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის” თავმჯდომარის მოადგილე. ამავდროულად, 2010 წლის 24 ივნისიდან მოსარჩელე არის მცხეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს აგრარულ საკითხთა, ბუნებრივი რესურსებისა და გარემოს დაცვის კომისიის წევრი. ამასთან, 2012 წლის 5 ნოემბრიდან დღემდე არის ფრაქცია ”მაჟორიტარი”-ს თავმჯდომარე. შესაბამისად, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მტკიცება ყოფილი ხელისუფლების მხრიდან მისი დევნისა და შევიწროების გამო, მოპასუხეთა წინააღმდეგ ამ პრეტენზიის უფრო ადრე წარდგენაზე თავის შეკავებასთან დაკავშირებით. მხარეს ამის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია სასამართლოსათვის, ხოლო მოსარჩელის შრომითი ბიოგრაფიის შესახებ ცნობები კი საწინააღმდეგოს ადასტურებდნენ (იხ. 7.3.6 ქვეპუნქტი) .

7.10. სასამართლომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოწესრიგებაზე დაყრდნობით, განსახილველ შემთხვევაში მითითებული სადავო ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას, მხედველობაში მიიღო, როგორც საქმეში წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები, ისე - მხარეთა ახსნა-განმარტებები და დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელზედაც ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნას.

7.11. სსკ-ის 352-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ: ა. შეძენილის ხასიათიდან გამომდინარე, გამორიცხულია მისი დაბრუნება; ბ. მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს; გ. მიღებული საგანი გაფუჭდა ან დაიღუპა; სათანადო გამოყენებით გამოწვეული ცვეთა მხედველობაში არ მიიღება. სსკ-ის 405-ე მუხლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. სსკ-ის 427-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება).

7.12. ზემოხსენებულ ნორმათა გაანალიზებისა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სსკ-ის 427-ე მუხლის [ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით (შესრულება)] შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებული, ნასყიდობის, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები შეწყვეტილია შესრულების გამო, შესაბამისად, არ არსებობდა სსკ-ის 405-ე მუხლით გათვალისწინებული ხელშეკრულებიდან გასვლის და 394-ე მუხლის საფუძველზე - ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი.

8. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები

8.1. გამყიდველმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგი გარემოებების გამო:

8.1.1. სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.6, 3.2.7, 3.2.8 პუნქტებით არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ ა. ბ-ს, დ. დ-ეს და ი. ნ-ეს გამყიდველთან დადებული ხელშეკრულების შესრულების მიზნით ჩაერიცხა თანხა ჯამში 909 091 აშშ დოლარი და ეს თანხები გადაეცა აპელანტს (მოსარჩელეს);

8.1.2. მოპასუხეთა მტკიცება, რომ გამყიდველის მითითებით მოხდა დარჩენილი თანხების გადარიცხვა ა. ბ-ის, დ. დ-ის და ი. ნ-ის ანგარიშებზე, არ დასტურდება თავად მოპასუხეთა წარმომადგენლის ახსნა-განმარტებით, რომელმაც 20.05.2015წ. სხდომაზე მიუთითა, რომ გამყიდველი (აპელანტი) ცხოვრებაში არ უნახავს და რომ მიწა შუამავალ აჩიკოს (საუბარია ბ-ზე) შეიძინა. მისივე განმარტებით, მან ბანკის თანამშრომელს განუცხადა, რომ აჩიკო გადასცემდა ანგარიშის ნომრებს, სადაც უნდა ჩარიცხულიყო თანხა. შეკითხვაზე, მიუთითა თუ არა აპელანტმა მისთვის გადასარიცხი თანხა რა წესით და ვისთვის უნდა ჩარიცხულიყო, მოპასუხეთა წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მას მოსარჩელესთან ამ საკითხზე არ უსაუბრია;

8.1.3. მოპასუხეთა ვერსია, რომ გამყიდველმა მითითება მისცა მოპასუხეთა წარმომადგენელს (ნ-ის), თანხა ჩარიცხულიყო სხვა პირების ანგარიშზე, ელემენტარულ კრიტიკას ვერ უძლებს. მოსარჩელის ახსნა-განმარტებით და ი. ნ-ის ჩვენებით დასტურდება, რომ ისინი 2014 წლამდე არ იცნობდნენ და არც შეხვედრიან ერთმანეთს. უტყუარად დასტურდება ასევე, რომ გამყიდველი და დ. დ-ეც არ იცნობდნენ ერთმანეთს. გამყიდველი (აპელანტი) იცნობდა და ენდობოდა მხოლოდ ა. ბ-ს და გაუგებარია, თუ რაში დასჭირდებოდა მას მისთვის უცნობი პირების ანგარიშზე თანხების გადარიცხვა. თავისუფლად იყო შესაძლებელი მთელი ეს თანხა ჩარიცხულიყო ა. ბ-ის ანგარიშზე;

8.1.4 გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მოპასუხეთა მიერ წარდგენილია მხოლოდ ამონაწერი მათი წარმომადგენლის ანგარიშიდან და საქმეში არ მოიპოვება ამონაწერი უშუალოდ ზემოაღნიშნული პირების საბანკო ანგარიშიდან, რომლითაც დადასტურდებოდა, მართლა ჩარიცხა თუ არა შესაგებელში მითითებული თანხები ამ პირთა ანგარიშზე და გამოჩნდებოდა ისიც, თუ როდის გაიტანეს ამ პირებმა თანხა ანგარიშიდან ან გაიტანეს თუ არა საერთოდ;

8.1.5. აპელანტის მითითებით, თანხის ა. ბ-ის, დ. დ-ის და ი. ნ-ის ანგარიშებზე ჩარიცხვის გაზიარების შემთხვევაში, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ ჩარიცხული თანხა შეადგენს 934 091 აშშ დოლარს, ანუ 25 000 აშშ დოლარით მეტს, ვიდრე ეკუთვნოდა გამყიდველს. გაუგებარია, რა მიზეზით უნდა გადაერიცხა მოპასუხეს 25 000 აშშ დოლარით მეტი თანხა მოსარჩელისათვის; საქმეში არ მოიპოვება მეტ-ნაკლებად დამაჯერებელი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ა. ბ-მა, დ. დ-ემ და ი. ნ-ემ მათ ანგარიშზე ჩარიცხული თანხები გადასცეს აპელანტს (გამყიდველს). ამ უკანასკნელის განმარტებით, დ-ის და ბ-ის ჩვენებების კრიტიკულად გაანალიზების შემთხვევაში სასამართლო დარწმუნდება, რომ ისინი წარმოადგენენ ცრუ მოწმეებს, რომელთა მიმართაც აპელანტს პროკურატურაში საჩივარი უკვე წარდგენილი აქვს. რაც შეეხება ი. ნ-ეს, მან 20.05.2015წ. სხდომაზე დაადასტურა, რომ 23.04.2014წ. ნოტარიულად დამოწმებულ განცხადებაში მითითებული ფაქტი თანხის გადაცემის შესახებ, სიმართლეს არ შეესაბამებოდა და მას მოტყუებით მოაწერინეს ხელი წერილობით დასტურზე;

8.1.6. გაუგებარია სასამართლო რა სახის მტკიცებულებად მიიჩნევს ზ. თ-ის წერილობით განმარტებას, რადგან აღნიშნული პირი სხდომაზე მოწმედ არ დაკითხულა და არ ყოფილა გაფრთხილებული ცრუ ჩვენების შედეგებზე;

8.1.7. მცდარია სასამართლოს მსჯელობა, რომ გამყიდველის მიერ 2014 წლის თებერვალში სარჩელის აღძვრა ადასტურებს მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულების ფაქტს. აპელანტის მითითებით, გარიგებათა ორგანიზატორი და შუამავალი იყო ა. ბ-ი, რომელსაც აპელანტი არაერთხელ შეხვდა და მოსთხოვა, უზრუნველეყო მოპასუხეთა მიერ თანხის გადახდა. 2008-2013 წლებში ა. ბ–ი იმყოფებოდა პატიმრობაში და ამ პერიოდში მოსარჩელისთვის (გამყიდველისათვის) შეუძლებელი იყო მისი მეშვეობით პრეტენზიის წარდგენა. ამასთან, უძრავი ქონების გამყიდველი ამ პერიოდში განიცდიდა ზეწოლას და ერიდებოდა ყოველგვარ აქტივობას, მათ შორის სასამართლოსთვის ან/და პროკურატურისთვის მიმართვას, მისთვის მოპასუხეთა მიერ თანხის გადაუხდელობის გამო. მხედველობაშია მისაღები ის ფაქტიც, რომ პირდაპირი კავშირი მოპასუხეებთან არ არსებობდა და აპელანტს გაუმართლა იმ თვალსაზრისით, რომ მან საბოლოოდ შეძლო მოპასუხეებს დაკავშირებოდა და სარჩელი ჩაებარებინა მაშინდელი ქართველი ადვოკატების მეშვეობით. გარდა ამისა, აპელანტის განმარტებით, იგი იმედოვნებდა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადების გასვლამდე მოახერხებდა პრეტენზიების წარდგენას მოპასუხეებისათვის;

8.1.8. ბ-ის პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ, ამ უკანასკნელს მაშინვე დაუკავშირდა აპელანტი და მოსთხოვა, უზრუნველეყო მოპასუხეებისაგან თანხის დარჩენილი ნაწილის გადახდა, თუმცა, ბ–მა მას განუცხადა, რომ კავშირი აღარ ჰქონდა მოპასუხეებთან და უმჯობესი იყო, მიემართა სასამართლოსთვის. სასამართლოში სარჩელი შევიდა 2014 წლის თებერვალში, ხანდაზმულობის ვადა არ დარღვეულა და დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხეებმა შეასრულეს ვალდებულება, რაც იმით დასტურდებოდა, რომ გამყიდველს დიდი ხნის მანძილზე არ წაუყენებია მათთვის პრეტენზია;

8.1.9. გამყიდველი (აპელანტი) უარს ამბობს ხელშეკრულებაზე (გადის ხელშეკრულებიდან) და მოპასუხეები ვალდებული არიან, დაუბრუნონ მიწის ნაკვეთები, თუმცა, სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ: მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს. მოცემულ შემთხვევაში მიწის ნაკვეთები მოპასუხეებმა გამოიყენეს, უფლებრივად დატვირთეს. კერძოდ, სადავო არ არის ის გარემოებაც, რომ გამყიდველის მიერ გაყიდული მიწის ნაკვეთების გაერთიანება მოხდა სხვა მიწის ნაკვეთებთან, დაიტვირთა იპოთეკით და გაფორმდა წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამდენად, შეუძლებელია უძრავი ქონების ნატურით დაბრუნების მოთხოვნა და მოპასუხეებს, სსსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უნდა დაეკისროთ ფულადი ანაზღაურება, რაც 1 070 872 აშშ დოლარს შეადგენს;

8.1.10. სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე ვალდებულებათა დარღვევისათვის, 394-ე მუხლის მიხედვით, კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება. ამავე მუხლის შესაბამისად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ვინაიდან ხელშეკრულებიდან მოსარჩელის გასვლა ხდება მოპასუხეების ბრალით, ისინი ვალდებული არიან, აანაზღაურონ ვალდებულების შეუსრულებლობით გამყიდველისათვის (აპელანტისათვის მიყენებული ზიანი. პირდაპირი ზიანი, რაც უძრავი ქონების გამყიდველს მიადგა ხელშეკრულების შეუსრულებლობით არის გადაუხდელი თანხა - 909 091 აშშ დოლარი;

8.1.11. სსკ-ის 404-ე მუხლის შესაბამისად, კრედიტორს უფლება აქვს, მოითხოვოს ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ -მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ვინაიდან მოპასუხეები 5 წელზე მეტია უკანონოდ სარგებლობენ მისთვის გადასახდელი თანხებით, აღნიშნული განხილული უნდა იქნეს, როგორც უსაფუძვლო გამდიდრების ნაირსახეობა და მოპასუხეებს, სსკ-ის 981-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა დაეკისროთ პროცენტის გადახდა წლიური 12%-ის ოდენობით 2008 წლის 10 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საქმის ხელახლა განსახილველად საქალაქო სასამართლოში დაბრუნების შესახებ

9.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინებით გამყიდველის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 377-ე მუხლის საფუძველზე შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით. სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებისას კი - იხელმძღვანელა ამავე კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნებით. სსსკ-ის 385-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სააპელაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს უბრუნებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად, თუ ადგილი აქვს ამავე კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევებს. სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე¹” პუნქტი ადგენს, რომ გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

9.3. სასამართლომ სსსკ-ის მე-4 მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ადგენს, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს;

9.4. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციას განეკუთვნება და მხარის მიერ არასწორი ნორმატიული საფუძვლის მითითება არ შეიძლება გახდეს სარჩელის უარყოფის საფუძველი, თუმცა, სასამართლოს დისკრეცია იმგვარად უნდა განხორციელდეს, რომ მოპასუხეს არ შეეზღუდოს კონკრეტულ საკითხზე შესაგებლის წარდგენის უფლებამოსილება, რათა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული რეალიზაციის პირობებში.

9.5. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთება ეკისრებათ თავად მხარეებს. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს და რა კონკრეტულ გარემოებებს დაემყარება მათი შესაგებელი. მოპასუხის შესაგებელი წარმოადგენს სარჩელისგან თავის დაცვის საშუალებას, რომლითაც მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის მოთხოვნას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იგი წააგებს სამართლებრივ დავას. მოპასუხის შესაგებელი უნდა იყოს იმდენად კონკრეტული, რამდენადაც კონკრეტულია მოსარჩელის მოხსენება. ეს ნიშნავს, რომ მოპასუხემ თავისი შესაგებელი უნდა მოარგოს და შეუსაბამოს მოსარჩელის მოხსენების აბსტრაქციის ხარისხსა და დონეს, ხოლო შესაგებელში მოცემული განმარტებები სასამართლომ უნდა შეაფასოს სარჩელთან და მასში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით. თუ მოპასუხე დაეთანხმება მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, ან თუ მან აღნიშნულთან დაკავშირებით არანაირი აზრი არ გამოთქვა (რაც ფაქტობრივად ნიშნავს, რომ იგი ამ გარემოებებს არ ხდის სადავოდ), მაშინ სასამართლოს ამ გარემოებებთან დაკავშირებით აღარ სჭირდება მტკიცებულებათა შეგროვება. უდავო ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნევა ნამდვილად. იმ შემთხვევებში, როდესაც მოპასუხე არც ედავება და არც აღიარებს მოსარჩელის განმარტებებს, სასამართლოს შეუძლია გამოიყენოს სსსკ-ის 222-ე მუხლით გათვალისწინებული კითხვის დასმის უფლება. მას შეუძლია, ჰკითხოს მოპასუხეს მისი პოზიციის შესახებ ამა თუ იმ გარემოების თაობაზე. თუ მოპასუხე არ რეაგირებს მოსამართლის შეკითხვებზე, მაშინ მისი დუმილი უნდა ჩაითვალოს აღნიშნული გარემოებების აღიარებად, ვინაიდან მხარეებს ევალებათ, სრულად მოახსენონ სასამართლოს საქმესთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები და გამოხატონ მოსაზრება პროცესუალური მოწინააღმდეგის განმარტებების თაობაზე.

9.6. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები დადგენილი იყო სარჩელში მითითებული, შესაგებლით დადასტურებული, თუ სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოებებისაგან განსხვავებულად, რაც შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის დარღვევად უნდა შეფასებულიყო. ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შეიცავდა წინააღმდეგობრივ მსჯელობებს დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებთან მიმართებაში, კერძოდ:

9.6.1. მოსარჩელის განმარტებით, 2008 წლის 6 მარტს მასსა და მოპასუხეთა წარმომადგენელს შორის დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც გამყიდველმა მყიდველებს მიჰყიდა თბილისში, სოფელ ლისში მდებარე ორი მიწის ნაკვეთი 1 070 872 აშშ დოლარად. ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, ანუ 2008 წლის 6 მარტს მყიდველთა წარმომადგენელმა მოსარჩელეს ჩაურიცხა თანხის ნაწილი, კერძოდ 161 781 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი თანხა 909 091 აშშ დოლარი დღემდე გადახდილი არ არის (იხ. სარჩელი, ტ. 1, ს.ფ. 43-56);

9.6.2. სარჩელისაგან თავის დასაცავად წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხეებმა მიუთითეს, რომ მათი წარმომადგენლის მიერ ხელშეკრულების დადების დღესვე გამყიდველისათვის გადახდილ იქნა სრული თანხა - 1.070,872 აშშ დოლარი, საიდანაც 161 781 აშშ დოლარი გადახდილია საბანკო გადარიცხვით უშუალოდ მოსარჩელის სახელზე, ხოლო დანარჩენი თანხა - მოსარჩელის მითითებით ა. ბ-ის, ი. ნ-ისა და დ. დ-ის საბანკო ანგარიშებზე. შესაგებლის თანახმად, გამყიდველის დავალებით მოპასუხეთა წარმომადგენელმა სხვა პირების ჩაურიცხა 934 091 აშშ დოლარი, საიდანაც 25 000 აშშ დოლარი ეკუთვნოდა ვინმე ვ. გ-ს, ხოლო ამ თანხიდან დარჩენილი თანხა 909 091 აშშ დოლარი, მოსარჩელეს (აპელანტს) ეკუთვნოდა, რაც ამ უკანასკნელმა მიიღო კიდეც ზემოხსენებული პირებისგან. ამასთან, ამავე შესაგებელში მოპასუხეები განმარტავენ, რომ გამყიდველის (მოსარჩელის) მიერ ხელშეკრულებაში მითითებული მიწის ღირებულება არაგონივრულად დიდია, ვინაიდან ხელშეკრულების გაფორმების დროს ლისის ტერიტორიაზე მიწის გასაყიდი ფასი შეადგენდა 16-26 აშშ დოლარს კვადრატულ მეტრზე. მოპასუხეთა განმარტებით, ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მიწის ფართთან მისი ფასის თანაფარდობამ შეადგინა 180 აშშ დოლარი, რაც არაგონივრულია და გამოწვეულია სხვადასხვა მიზეზით და აპელანტის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხა 161 781 აშშ დოლარი სწორედაც სავარაუდოდ მისი მიწის ღირებულებას წარმოადგენს;

9.6.3. მოპასუხეთა მითითებით, უძრავი ქონების გამყიდველის მიწის მდებარეობა არ იყო საკვანძო ან დიდი მნიშვნელობის, მისი მიწა განაპირასაა და ამ მიწის ყიდვა არ წარმოადგენდა იმგვარ საჭიროებას, რომ მოპასუხეთა წარმომადგენელს მის თითოეულ კვადრატულ მეტრში გადაეხადა 180 აშშ დოლარი. მოპასუხის მტკიცებით, თავად გამყიდველი იყო მთელი ამ მიწის ნაკვეთების შესყიდვის ოპერაციის ორგანიზატორი და თავისივე მითითებით თავის მიწებზე ნასყიდობის ხელშეკრულებაში გაიწერა მყიდველებსა და გამყიდველებს შორის შეთანხმებული ფასის მისაღები განსხვავება (იხ. შესაგებელი, ტ. 1, ს.ფ. 153-175);

9.7. ზემოხსენებული გარემოებების შეფასებისას, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხე, ერთი მხრივ, მიუთითებდა მოსარჩელის მიერ პირადად და სხვა პირების მეშვეობით ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის თანხის 1 070 872 აშშ დოლარის სრულად მიღებაზე, ხოლო მეორე მხრივ, განმარტავდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული თანხა არაგონივრული იყო და გამყიდველის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხა 161 781 აშშ დოლარი სწორედაც სავარაუდოდ მისი მიწის ღირებულებას წარმოადგენდა.

9.8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა: გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოპასუხის მიერ შესაგებელში მითითებული ზემოაღნიშნული წინააღმდეგობრივი გარემოებები ამავე სახითაა ასახული გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, კერძოდ, სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ღირებულება განსაზღვრულია 1 070 872 აშშ დოლარით, საიდანაც მოსარჩელეს ხელშეკრულების გაფორმების დღესვე მიღებული აქვს 161 781 აშშ დოლარი. აღნიშნულის შემდგომ საქალაქო სასამართლო, ერთი მხრივ, მსჯელობს მოპასუხეთა წარმომადგენლის მიერ ა. ბ-ის, ი. ნ-ისა და დ. დ-ისათვის ჩარიცხული თანხების თ. ლ-ისათვის გადაცემის დამადასტურებელ მტკიცებულებებზე, ხოლო მეორე მხრივ, სასამართლო მიუთითებს ლისის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე მიწების ღირებულებაზე 2008 წლისათვის და ყურადღებას ამახვილებს მოპასუხის მიერ შესაგებელში მოცემულ განმარტებაზე იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული ფასი არაგონივრულია და გამყიდველის ანგარიშზე ჩარიცხული თანხა - 161 781 აშშ დოლარი, სწორედაც სავარაუდოდ მისი მიწის ღირებულებას წარმოადგენდა. პირველი ინსტანციის სასამართლო საბოლოოდ ადგენს, რომ მხარეთა შორის არსებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები შეწყვეტილია შესრულების გამო, თუმცა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებიდან ცალსახად არ ირკვევა, რა მოცულობის სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულება ეკისრებოდათ მოპასუხეებს მოსარჩელის (აპელანტის) მიმართ; რა ფორმით და ვის წინაშე შესრულდა აღნიშნული ვალდებულება და წარმოადგენდნენ თუ არა შესრულების მიმღები პირები უფლებამოსილ პირებს.

9.9. სააპელაციო სასამართლომ „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლებაზე მიუთითა, რაც გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. პროცესის მონაწილეებისათვის, ისევე, როგორც საზოგადოებისათვის, ნათელი უნდა იყოს განსჯის ის პროცესი, რომელიც სასამართლომ გაიარა კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებამდე. გადაწყვეტილებაში ასახული უნდა იყოს სასამართლოს მოსაზრებები და სამართლებრივი დასკვნები, რომლებმაც დავის სწორედ ამგვარი გადაწყვეტა გამოიწვია. სასამართლო დაცვის უფლების განხორციელება უნდა იყოს სრული, რაც გულისხმობს არა მხოლოდ ყველას შესაძლებლობას, მიმართოს სასამართლოს, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გამოიტანოს სამართლიანი და დასაბუთებული გადაწყვეტილება. ეს მოთხოვნა მიზნად ისახავს მხარის მიერ გასაჩივრების უფლების განხორციელების შესაძლებლობის უზრუნველყოფასაც, ხოლო დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ იმგვარად, რომ სასამართლომ სწორედ მხარის შედავების საფუძვლიანობის კვლევით, მოტივირებული მსჯელობით, დაარწმუნოს მხარე მისი პოზიციის მართებულობა-უმართებულობაში.

9.10. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრული იყო, რომ შეუძლებელი იყო მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმებულიყო და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაბრუნებოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას ფაქტობრივი და იურიდიული თვალსაზრისით (სსსკ-ის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილი). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს წარმოადგენდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზედაც დამყარებული იყო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, ამ გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები და მათი სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასების სისწორე. აღნიშნულით კი სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მისი უფლებამოსილების ფარგლები არ მოიცავდა გადაწყვეტილი დავის ხელახალი განხილვის შესაძლებლობას.

10. მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი

10.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლის საფუძველზეც საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა საქალაქო სასამართლოს, საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება, მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის უარყოფა და საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 28 ივლისის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება შემდეგ პრეტენზიებზე დაყრდნობით:

10.1.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაში მითითებული საპროცესო გარემოებები არ წარმოადგენს საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველს, რადგან სსსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, აღნიშნული სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. ამგვარი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, ეწინააღმდეგება სსკ-ის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილ კანონმდებლის ნებას; ამ კონტექსტში კასატორი უთითებს სუსგ-ებზე: # ას-402-764-06, 23.06.2005წ; # ას-657-618-2012, 10.12.2012წ; #ას-1308-1234-2012, 04.02.2013წ;

10.1.2. იმის გათვალისწინებით, რომ საქალაქო სასამართლოს საფუძვლიანად აქვს დადგენილი (საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 3.2.6, 3.2.7 და 3.2.8 ქვეპუნქტები) და დასაბუთებული, რომ მოპასუხეებმა ვალდებულება შეასრულეს, ერთი მხრივ, მყიდველის ანგარიშზე და, მეორე მხრივ, მისივე ორგანიზებული ჯგუფის წევრთათვის (ა. ბ-ი, დ. დ-ე და ი. ნ-ე) ანგარიშებზე თანხის დარიცხვით, დაუსაბუთებელია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან არ ირკვეოდა, რა ფორმით და ვის წინაშე შესრულდა ვალდებულება;

10.1.3. კასატორი უთითებს, რომ დაიკითხნენ მოწმეები და ხელშეკრულების დამმოწმებელი ნოტარიუსი, რომელთაც დაადასტურეს, რომ თანხის მიმღები პირები მოქმედებდნენ მოსარჩელესთან (გამყიდველთან) წინასწარი შეთანხმების საფუძველზე და ამისთვის გასამრჯელოც მიიღო თითოეულმა მათგანმა მოსარჩელისაგან. ამიტომ, ცალსახაა, რომ გამყიდველმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა მიიღო როგორც პირადად, ისე - სხვა პირების მეშვეობით.

10.2. კასატორი ითხოვს ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვებას.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 5 მაისის განჩინებით საკასაციო განაცხადი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე და იმავე განჩინებით განისაზღვრა საქმის ზეპირი მოსმენა, მხარეთა მონაწილეობით 2017 წლის 12 ივლისს.

11.2. საკასაციო სასამართლოში 2017 წლის 12 ივლისს გამართულ სხდომაზე გამოცხადებულმა კასატორმა (მოპასუხემ) მხარი დაუჭირა მის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს და ყურადღება გაამახვილა შემდეგ გარემოებებზე (იხ. ტ.3, საკასაციო საჩივარი, დამატებითი მოსაზრებები, კასატორის წერილობითი მოსაზრება უზენაეს სასამართლოს და საკასაციო სასამართლოს 12.07.2017 სხდომის ოქმი 12:33:20-დან 13:29:57-მდე):

11.2.1. ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია და მყიდველებმა სრულად გადაუხადეს შეძენილი უძრავი ქონების ღირებულება გამყიდველს (მოსარჩელეს), ანუ შეასრულეს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დღესვე. ამას ისიც ადასტურებს, რომ გამყიდველს არ უსარგებლია ხელშეკრულების მე-4 მუხლით მინიჭებული უფლებით (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი) და ხელშეკრულების ხელმოწერიდან სამდღიან ვადაში, თანხის გადაუხდელობის მოტივით, არ გასულა ხელშეკრულებიდან;

11.2.2. მოსარჩელეს აღძრული აქვს არა პირველადი მოთხოვნა, ანუ იგი არ ითხოვს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას - თანხის გადახდას, არამედ - ითხოვს ხელშეკრულებიდან გასვლას სსკ-ის 352-ე მუხლით და მიწის დაბრუნებას;

11.2.3 ზემოხსენებულ კონტექსტში უნდა განიმარტოს 352-ე მუხლის მე-3 ნაწილი. როგორც დოქტრინა, ისე გერმანული სასამართლო პრაქტიკა ცალსახად მიუთითებს, რომ სსკ-ის 352.3-ე მუხლში არ შეიძლება მოიაზრებოდეს მხოლოდ სახელშეკრულებო ფასი, თუ ეს ფასი არაადეკვატურია ნივთის რეალურ ღირებულებასთან შედარებით. ამის თაობაზე საკასაციო საჩივარზე მხარემ დამატებითი მოსაზრებები წერილობით წარმოადგინა, სადაც მიუთითა, რომ მოსარჩელე ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ნატურით დაბრუნების სანაცვლოდ ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნას აფუძნებს სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებზე, კერძოდ, რადგან გამყიდველი გადის ხელშეკრულებიდან, სსკ-ის 352-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის /2. ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ: ... ბ. მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს/ დაყრდნობით აყენებს მოთხოვნას, ხოლო ხელშეკრულებაში მითითებული (გაყიდული) მიწის ნაკვეთები გაერთიანებულია სხვა მიწებთან და იპოთეკით არის დატვირთული, მოპასუხეები (მყიდველები) ვალდებული არიან, ფულადი ანაზღაურება გადაუხადონ მოსარჩელეს (გამყიდველს), რაც 1 070 872 აშშ დოლარს შეადგენს (იხ. სარჩელის მე-5 გვერდი და სააპელაციო საჩივრის მე-13 გვერდი);

11.2.4 კასატორმა გაიმეორა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ნაწილში შესაგებელში მითითებული პოზიცია (იხ. ამ განჩინების 6.2 ქვეპუნქტი);

11.2.5. სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის გამოყენების შემთხვევაში გაუმართლებელია, რომ ფულადი ანაზღაურება სახელშეკრულებო ფასის მიხედვით მოხდეს, თუ აღნიშნული არათანაზომიერია ნივთის რეალურ ღირებულებასთან მიმართებით. ხელშეკრულებიდან გასვლის დროს, ღირებულების ანაზღაურების მიზანია არა პირის დასჯა ნივთის გადაკეთების/იპოთეკით დატვირთვის გამო, არამედ - უფლებრივად დატვირთული ნივთის ღირებულების ანაზღაურებით იმ მდგომარეობასთან მიახლოება, რომელიც იარსებებდა მხარეებს შესრულებები საერთოდ რომ არ გაეცვალათ - ამ დროს გამყიდველს (მოსარჩელეს) ექნებოდა 89 205 აშშ დოლარის ღირებულების მიწა (იხ. Munchener Kommentar zum BGB Rn, 45 7, Auflage 2016) და სწორედ ეს ღირებულება უნდა აუნაზღაურდეს მოსარჩელეს. სსკ-ის 352-ე მუხლის შესაბამისი პუნქტების დანაწესების თელეოლოგიური დავიწროება (რედუქცია) უნდა მოხდეს და გადახდილი საფასურის ნაცვლად, ნივთის ობიექტურ ღირებულებაზე ორიენტირება (იხ. სსკ-ის კომენტარი 351-ე მუხლზე, გვერდი 9, ველი 17 –www.gccc.ge, ასევე - Faust JuS 2009, 271 [273 f.]; Staudinger/Kaiser Rn. 160 ff.; aA Gsell LMK 2009, 276149; zu, par.346 S.2 aF ferner Larenz 1 par 26 a; aA Leser S. 170);

11.2.6. განსახილველ შემთხვევაში ნასყიდობის საგნის ღირებულება, რომელიც სრულად გადაიხადა მოპასუხემ ოთხი პირისათვის გადახდის გზით და საქმეში წარდგენილი ექსპერტის დასკვნა მიწების ღირებულებასთან დაკავშირებით, რაც მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია, ადასტურებს, რომ გამყიდველის მიერ გასხვისებული მიწის ღირებულება არ აღემატებოდა 15 აშშ დოლარს ერთ კვმ-ზე (იხ. ექსპერტის დასკვნა, რომელიც საქალაქო სასამართლოშია წარდგენილი 2015 წლის 3 აპრილს - ტ. 2, ს.ფ 10-12);

11.2.7. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე ითხოვს ხელშეკრულებიდან გასვლას და რადგანაც მას სურს ფულადი ანაზღაურების მიღება ნატურით ანაზღაურების (მიწის ნაკვეთების დაბრუნების) სანაცვლოდ, მას უნდა აუნაზღაურდეს ის ღირებულება, რაც წარმოადგენს/წარმოადგენდა ამ ნივთის ობიექტურ ღირებულებას ანუ გამყიდველის მიწის ღირებულებაა 89 205 აშშ დოლარი, ხოლო პირადად მის ანგარიშზე მოპასუხეთა წარმომადგენლის მიერ გადარიცხული 161 781 აშშ დოლარი უკვე აღემატება მიწის ნაკვეთების რეალურ ღირებულებას.

11.2.8 ზემოხსენებული საკითხები უნდა შეეფასებინა სააპელაციო სასამართლოს, რაც არ მომხდარა და აღნიშნულით დასტურდება, რომ გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა. სააპელაციო სასამართლოს რომც დაედგინა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ იმსჯელა არა ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად შესაბამისი სამართლებრივი შედეგების დადგომაზე, არამედ ყურადღება გაამახვილა სახელშეკრულებო პირველად მოთხოვნაზე (რაც პრინციპში მხარეს არ მოუთხოვია), სააპელაციო სასამართლოს აუცილებლად უნდა განეხილა საკითხი, რომ თუ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო იმსჯელებდა მოსარჩელის მეორადი მოთხოვნის დაკმაყოფილების შედეგებზე, ექნებოდა თუ არა მას სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა.

11.3. მოსარჩელის მეორე მოთხოვნა მიუღებელი შემოსავლის გამო ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სამართლებრივად დაუსაბუთებელია, რადგან სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-3 ნაწილი სპეციალური და განცალკევებული მოწესრიგებაა, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს, თუ რა შედეგები დგება იმ შემთხვევაში, თუკი ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია. ამდენად, სსკ-ის 411-ე მუხლის გამოყენება მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის ანაზღაურებისათვის 352.3-ე მუხლთან მიმართებით დაუშვებელია.

11.3.1. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლით დადგენილი საფუძვლები საქმის ხელახლა განსახილველად დასაბრუნებლად სააპელაციო სასამართლოში და საკასაციო სასამართლო თვითონვეა უფლებამოსილი, მიიღოს გადაწყვეტილება.

12. კასატორის მოწინააღმდეგემ (მოსარჩელემ) საკასაციო სასამართლოს ზეპირ სხდომაზე განმარტა, რომ საკასაციო მოთხოვნა იყო დაუსაბუთებელი და არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო შემდეგი გარემოებების გამო (იხ. საკასაციო შესაგებელი, მხარის განმარტება საკასაციო სასამართლოში-12.07.2017წ სხდომის ოქმი - 14:04:34-დან 14:40:02-მდე) ;

12.1. ცხადია, საბოლოოდ უზენაესმა სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს, თუმცა, კასატორის მოთხოვნა ამ სახით დაუსაბუთებელია, ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტები, კასატორის პროცესუალური მოწინააღმდეგისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ ვინ დაადგენს ფაქტებს - პირველი თუ მეორე ინსტანციის სასამართლო; თუმცა, ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, რომლითაც საქმე დაუბრუნდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

12.2. მოპასუხემ არაერთხელ აღნიშნა, რომ მის მიმართ მოსარჩელეს ამდენი ხნის მანძილზე არ გამოუთქვამს პრეტენზია. რეალურად შეუძლებელი იყო ამ პირებთან კონტაქტზე გასვლა, ნ-ის მხარესთან ერთადერთი საკონტაქო პირი - ა. ბ-ი დაპატიმრებული იყო 2013 წლამდე. თავის მხრივ, ბ-ი ხელშეკრულების ხელმოწერამდე ერთი თვის გაცნობილი ჰყავდა თვითონ მოსარჩელეს. რაც შეეხება საკითხს, იყო თუ არა შესაძლებელი სარჩელის აღძვრა, საქმეშია მტკიცებულებებები, რომ 2014 წელს მოსარჩელემ ორჯერ „დი-ეიჩ-ელის“ /DHL/ მეშვეობით გაუგზავნა სარჩელი მოპასუხეებს, თუმცა, ერთხელ დაბრუნდა გზავნილი იმის გამო, რომ მითითებული მისამართები არ არსებობდა, ხოლო მეორედ მართალია ჩაბარდა, მაგრამ მოკლე ხანში ისრაელიდან მიიღეს შეტყობინება, რომ ის პირები, ვისაც ჩაბარდათ კორესპონდენცია, არ იყვნენ მოპასუხეები, შემდეგ, შემთხვევით მოხერხდა საქართველოში მოპასუხეთა ყოფილ ადვოკატთან დაკავშირება;

12.3. მოსარჩელე მოპასუხეებს ა. ბ-ის მეშვეობით სთხოვდა თანხის გადახდას. ბ-ი, რომელიც ფაქტიურად მოპასუხეებთან საკონტაქტო პირი იყო, აცხადებდა, რომ თანხას გადაიხდიდა მოპასუხე, რადგან ის სხვა მიწებსაც ყიდულობდა და არა მხოლოდ იმ ნაკვეთებს, რაზედაც მოსარჩელესთან გააფორმა ხელშეკრულება;

12.4. კასატორის მოწინააღმდეგე მხარემ მიუთითა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომის ოქმებზე და გააკრიტიკა როგორც მოპასუხეთა პოზიცია, ისე - სასამართლოს დასკვნები, რომელსაც არ დაუდგენია ხელშეკრულების საფუძველზე რა იყო შესასრულებელი და რა შესრულდა;

12.5. საკასაციო სასამართლოს შეკითხვის პასუხად, კასატორის მოწინააღმდეგემ განმარტა, რომ შეუძლებელი იყო მოსარჩელის მიერ პირველადი მოთხოვნის წარდგენა, რადგან ნასყიდობის ხელშეკრულებით გაყიდული მიწის ნაკვეთები გაერთიანებულია სხვა ნაკვეთებთან და მასზე რეგისტრირებულია ნასყიდობის წინარე ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში (იხ. ასევე, ამ განჩინების 5.5 ქვეპუნქტი);

12.6. კასატორის მოწინააღმდეგემ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოპასუხეთა პოზიცია, რომ სასამართლომ იხელმძღვანელოს არა სახელშეკრულებო ფასით, არამედ - ნივთის რეალური ღირებულებით, როგორც ეს „ი-ის“ დასკვნაშია ასახული, რომელიც მოპასუხემ სასამართლოში მიმდინარე სამართალწარმოებისათვის მოამზადებინა. მოსარჩელეს მიაჩნია, რომ მოპასუხეებს შესასრულებელი აქვთ ვალდებულება და უნდა გადაიხადონ 1 070 872 აშშ დოლარი, ხოლო მოპასუხეებს რა მიაჩნიათ, ანუ რამდენი აქვთ გადასახდელი, გაუგებარია, ეს არ დაუდგენია პირველი ინსტანციის სასამართლოს და ნებისმიერ შემთხვევაში გამოსაკვლევია, პირველი ან მეორე ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების ეტაპზე;

12.7. სასარჩელო მოთხოვნის (იხ. ამ განჩინების 5.1.1-5.1.3 ქვეპუნქტები) სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით, მხარის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მან 5.1.1 ქვეპუნქტში მითითებული მოთხოვნა დააფუძნა სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლებს, იმის გათვალისწინებით, რომ გამყიდველი (მოსარჩელე) გადის ხელშეკრულებიდან, ხოლო მოპასუხეები ვალდებული არიან, დააბრუნონ მიწის ნაკვეთები, თუმცა, ამ უკანასკნელებმა ნივთი გამოიყენეს, სხვა ნაკვეთებთან გააერთიანეს, უფლებრივად დატვირთეს და ნასყიდობაც დადეს მასზე, რაც სადავო არ არის; სსკ-ის 352.2 - ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე გადაცემულის ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია, შესაბამისად, შესრულება უნდა მოხდეს ხელშეკრულებაში მითითებული თანხის - 1 070 872 აშშ დოლარის ოდენობით; 5.1.2 ქვეპუნქტში მითითებულ სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით მხარემ განმარტა, რომ მოთხოვნილია 909 091 აშშ დოლარის ეკვივალენტის გადახდა ეროვნულ ვალუტაში, რაც რეალურად არის სახელშეკრულებო ფასსა და მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელის პირად ანგარიშზე ჩარიცხულ თანხებს შორის სხვაობა (1 070 872- 161 781) და ემყარება სსკ-ის 352.5-ე ნაწილს „ამ მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე ვალდებულებათა დარღვევისათვის 394-ე მუხლის მიხედვით კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება“; ამ განჩინების 5.1.3 ქვეპუნქტში მითითებული სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოსარჩელე უთითებს 404-ე „კრედიტორს უფლება აქვს მოითხოვოს ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“ და 414-ე მუხლებზე „ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი,რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ. ზიანის ოდენობის დასადგენად გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ხელშეკრულების შესრულების დრო და ადგილი“.

12.8. კასატორის მოწინააღმდეგე (მოსარჩელე) ყურადღებას ამახვილებს შესაგებლის საპროცესოსამართლებრივ მნიშვნელობაზე, რადგან კონკრეტულ საპროცესო ეტაპზე, მოპასუხეებს ეძლევათ საკუთარი პოზიციის წარდგენის შესაძლებლობა. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეთა შესაგებელში მითითებულია (იხ. ტ.1, ს.ფ.155- მე-4 ფაქტობრივი გარემოება), რომ მოპასუხეებმა მოსარჩელის მითითებით გადაურიცხეს სხვა პირებს საბანკო ანგარიშებზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხები, ხოლო სასამართლო სხდომაზე მ. ზ. ნ-იმ, რომელიც იყო ერთადერთი საკონტაქტო პირი მოპასუხეებთან კომუნიკაციის დროს, არაერთხელ აღნიშნა, რომ მას მოსარჩელე ცხოვრებაში თვალით არ უნახავს; ამ ვითარებაში გაუგებარია, როგორ მისცემდა მითითებას გამყიდველი მყიდველების წარმომადგენელს სახელშეკრულებო თანხის კონკრეტული პირების საბანკო ანგარიშებზე გადარიცხვის თაობაზე; დაკონკრეტების მიზნით, მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ დასმული არაერთი კითხვის მიუხედავად, მყიდველთა წარმომადგენელმა (ნ-იმ) სამჯერ მიუთითა სწორედ იმ ფაქტზე, რომ იგი არ იცნობდა გამყიდველს და როგორ ექნებოდა მასთან კონტაქტი. მხარის წინააღმდეგობრივ პოზიციაზე სასამართლო სხდომის წუთების მონიშვნით აქვს მითითებული მოსარჩელეს სააპელაციო საჩივარში (იხ. სააპელაციო საჩივარი -ტ.2, ს.ფ. 219-220);

12.9. მოპასუხეთა წარმომადგენელი-ნ-ი სხვა გარიგებებითაც იყო დაკავშირებული ბ-თან, ასევე - ნ-ესთან და დ-ესთანაც. გამყიდველი არც ერთ პირს არ იცნობს, გარდა ბ-ისა, რომელიც ხელშეკრულების ხელმოწერამდე ერთი თვით ადრე გაიცნო. გამოსაკვლევი და შესაჯერებელია საქმეში არსებული ე.წ. გადარიცხვები და მოწმეთა განმარტებები. საქმის მსალებშია მხოლოდ ნ-ის მიერ გადარიცხული თანხების შესახებ გადახდები, ხოლო მოსარჩელის გარდა, სამი სხვა პირისათვის-ბ-ის, დ-ისა და ნ-ისათვის თანხების ჩარიცხვის შესახებ ამ უკანასკნელთა საბანკო ანგარიშებიდან ამონაწერი საქმეში არ არის წარდგენილი, რაც მოპასუხეთა მტკიცების ტვირთია. ის საკითხი, რომ ამ სამი პირისათვის მაღალი ალბათობით ჩარიცხული თანხა (რაც ვინ დაავალა გაუგებარია) მოსარჩელემ მიიღო, არ მტკიცდება, ამასთან, მოპასუხეთა მიერ გადარიცხული თანხები თუ დაჯამდება, მაინც 25 000 აშშ დოლარით მეტია გადახდილი, რაც დამატებით ამტკიცებს მოსარჩელის პოზიციას, რომ მისი მითითება არ ყოფილა მყიდველებისადმი (მოპასუხეებისადმი) თანხების სხვადასხვა პირებისათვის ჩარიცხვაზე;

12.10. ქვემდგომ სასამართლოში მოსარჩელის წარმომადგენლის არაერთი კითხვის პასუხად მოპასუხეთა წარმომადგენელმა - ნ-იმ განმარტა, რომ რასაც აჩიკო (ბ-ი) მეტყოდა, იმას ვრიცხავდიო; გაურკვეველია, რატომ გაანაწილა მყიდველის წარმომადგენელმა - ნ-იმ თანხები სხვადასხვა პირებზე და ჩაურიცხა რამდენიმე პირს, აქედან - 404 000 აშშ დოლარი - საკუთარ მძღოლს დ-ეს, თუ მას ენდობოდა, მთლიანი თანხა მასვე რატომ არ ჩაურიცხა;

12.11. მოპასუხეთა მტკიცების საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ ყველა ხელშეკრულებას ერთვოდა ივრითზე ნათარგმნი ხელშეკრულებები, სადაც წერია, რომ 516 000 აშშ დოლარი უნდა გადაუხადოს გამყიდველს, თუმცა, უნდა შეფასდეს, რატომ გადაურიცხა მყიდველმა ამხელა თანხა სხვადასხვა პირებს, რომელიც აღემატებოდა 516 000 აშშ დოლარს, ეჭვი რატომ არ გაუჩნდა. სავარაუდოდ, ბ-ი, დ-ე და ნ-ე დაკავშირებული პირები იყვნენ, რის გამოც მოსარჩელემ ცრუმოწმეობაზეც აღძრა საჩივარი პროკურატურაში 2015 წელს და სავარაუდოდ თაღლითობის ფაქტზე მიმდინარეობს მოკვლევა, თუმცა, ეს მტკიცებულება არ აქვს კასატორის მოწინააღმდეგეს, რადგან სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის შუამდგომლობა სისხლის სამართლის საქმის მასალების გამოთხოვის თაობაზე;

12.12. მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, მემკვიდრეობით მიღებული ქონება გაყიდა გამყიდველმა, ორწლიანი ვადაც იყო გასული და საგადასახადო დაბეგვრის რეჟიმიც არ ეხებოდა, ამიტომ გაუგებარია მოპასუხეთა მტკიცება, რომ თანხის პირადად მიღება არ სურდა გამყიდველს, ამასთან, ხელშეკრულება საჯარო რეესტრში იყო დარეგისტრირებული და ხელმისაწვდომი ნებისმიერი პირისათვის, ამიტომ დაუსაბუთებელია მოპასუხეთა მოსაზრება და გაურკვეველია, რისთვის უნდა აერიდებინა თავი მოსარჩელეს;

12.13. კასატორის მოწინააღმდეგის (მოსარჩელის) განმარტების საპასუხოდ, კასატორის (მოპასუხის) წარმომადგენელებმა განმარტეს, რომ მოსარჩელეს (გამყიდველს) ბ-თან კავშირი ჰქონდა (ამ უკანასკნელის საპატიმრო დაწესებულებაში ყოფნის პერიოდშიც კი, რადგან სხდომაზე ბ-მა განმარტა, რომ მას ციხეში დაუკავშირდა გამყიდველი, ხოლო ამ უკანასკნელს ეს არ უარუყვია); ბ-ი დაახლოებული იყო გამყიდველთან და არა წერილობითი მინდობილობით, არამედ- ფაქტობრივად წარმოადგენდა მას. მოპასუხეთა წარმომადგენელმა- ნ-იმ გამყიდველის მითითებით გადაიხადა თანხები, გადაურიცხა რამდენიმე პირს, გარდა უშუალოდ გამყიდველისათვის გადარიცხული თანხისა, რითაც სრულად შეასრულა ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება;

12.13.1. მოსარჩელე ზიანის ანაზღაურების სახით ითხოვს 909 091 აშშ დოლარს; ხელშეკრულებიდან გასვლა რომც დაუდგინდეს მოსარჩელეს, მან კარგად იცის, რომ მიიღებს არა სახელშეკრულებო, არამედ - ნივთის შესაბამის ღირებულებას, რაც დღეს გაცილებით ნაკლებია; საკასაციო სასამართლოს განმარტება მნიშვნელოვანი იქნება სსკ-ის 411-ე მუხლის თაობაზე, რომელიც შეუძლებელი და დაუშვებელია გამოყენებული იქნეს 352.3-ე მუხლთან მიმართებით. მოსარჩელის ზიანი ვერ იქნება სახელშეკრულებო ფასი, რადგან 352.3-ე მუხლის მიზანი არის პირის დაცვა და არა დასჯა (იხ. ზემოთ 11.3 ქვეპუნქტი).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მხარეთა განმარტებების ზეპირ სხდომაზე მოსმენის, საქმეში განთავსებული მტკიცებულებების გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპიდან უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს შემდეგი მოტივაციით:

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორის მიერ წამოყენებულ პრეტენზიათა ნაწილი დასაბუთებულია.

14. საკასაციო სასამართლო, უწინარესად, ყურადღებას გაამახვილებს, რომ კასატორის მოთხოვნა, რომ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზევე იქნეს მიღებული გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის საქმის დაბრუნების შესახებ და ძალაში დარჩება საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, პროცესუალურად დაუსაბუთებელია. საკასაციო სასამართლოს საპროცესო კანონმდებლობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში არ აქვს შესაძლებლობა იმსჯელოს, დაადგინოს და შეაფასოს ახალი გარემოებები და ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის საბოლოო ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების ეტაპზე (სსსკ-ის 404-ე და 407-ე მუხლები), რომელიც უფლებამოსილია, უკვე დადგენილ ფაქტებს მისცეს სამართლებრივი შეფასება, მათ შორის, არ გაიზიაროს ქვემდგომი სასამართლოს იურიდიული დასაბუთება და განსხვავებულ სამართლებრივ მოტივაციას დააფუძნოს გადაწყვეტილება. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება, საქმე # ას-664-635-2016, პუნქტი 187).

15. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსსკ-ის 385-ე მუხლით მინიჭებული უფლება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა ქვემდგომ სასამართლოს იმ დასაბუთებით, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელობის მქონე გარემოებები დადგენილია სარჩელში მითითებული, შესაგებლით დადასტურებული, თუ სადავოდ გამხდარი ფაქტობრივი გარემოებებისაგან განსხვავებულად, რაც შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების დარღვევად შეაფასა და ამ კონტექსტში ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით დადგენილ სამართლიანი სასამართლოს უფლებაზე მიუთითა.

16. მოპასუხეთა საკასაციო მოთხოვნა იმგვარად არის ჩამოყალიბებული, რომ მეორე ინსტანციის სამართალწარმოების გამოტოვებით, მოთხოვნილია საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება, ამასთან, კასატორი თვითონვე უთითებს, რომ არ არის გამოკვლეული საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები.

17. საკასაციო სასამართლოში საქმის ზეპირი მოსმენის დროს მხარეთა მიერ გამოთქმული პოზიციები და არგუმენტები ასახულია წინამდებარე განჩინებაში (იხ.11.2-12.13 ქვეპუნქტები). სააპელაციო სასამართლოს, რომელსაც სსსკ-ის 385-ე მუხლის პირველ ნაწილში მითითებული საფუძვლების არსებობის შემთხვევაში შეუძლია საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, ამავე ნორმის მეორე ნაწილით შეუძლია არ გადააგზავნოს საქმე და თვითონვე მიიღოს გადაწყვეტილება. სსსკ-ის 385.1-ე მუხლის საფუძველზე „საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის უკან დაბრუნება, ისევე, როგორც საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება, სააპელაციო სასამართლოს უფლებაა და არა ვალდებულება. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული არ გულისხმობს სააპელაციო სასამართლოს შეუზღუდაობას, ნებისმიერი დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების შემთხვევაში, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს საქმე. ასეთი მიდგომა ეწინააღმდეგება რაციონალური მართლმსაჯულებისა და პროცესუალური ეკონომიის პრინციპებს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ნამდვილ აზრს, რითაც მოცემულ შემთხვევაში შებოჭილია სააპელაციო სასამართლო, ამიტომ, სააპელაციო სასამართლომ, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის თანახმად, ასევე, საქმის არსებითად განმხილველი სასამართლოა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს საქმე უკან უნდა დაუბრუნოს მხოლოდ გამონაკლის შემთხვევებში, როდესაც მას თავად რეალურად გაუჭირდება ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა ან კონკრეტული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, მართლაც მიზანშეწონილია საქმის უკან დაბრუნება“...(იხ. სუსგ # ას- #-ას-471-450-2015, 30.10.2015წ; შდრ. სუსგ-ებს: #ას-973-922-2015, 16.02.2016წ; #ას-151-147-2016, 19.04.2016წ; #ას-1132-1088 -2016, 17.02.2017წ.).

18. განსახილველ შემთხვევაში იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით საქმე სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპიდან უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებები, რომლის ფარგლებშიც უნდა მოხდეს სააპელაციო საჩივრის ხელახლა განხილვა (სსსკ-ის 412-ე მუხლი) რამდენიმე ძირითად ასპექტს შეეხება, რადგან სააპელაციო სასამართლო, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსგავსად, საქმის არსებითად განხილველი, ანუ ფაქტების დამდგენი სასამართლოა, რაც იმას ნიშნავს, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, სარჩელსა და მის პასუხად წარდგენილ შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე და მათ დასადასტურებლად სასამართლოსათვის წარდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, შესაძლებელია დამატებით იქნეს გამოკვლეული და დადგენილი ისეთი ფაქტები, რაც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში წინააღმდეგობრივად და ურთიერთგამომრიცხავად მიიჩნია სააპელაციო სასამართლომ. ამასთან, სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი უფლებამოსილება ახალი გარემოებების გამოკვლევისა და დადგენის თაობაზე საქმის დროულ და ეფექტიან განხილვასაც უკავშირდება, მართლმსაჯულების განხორციელებისას საპროცესო ეკონომიის სტანდარტის დაცვით.

19. საკასაციო სასამართლომ ზემოხსენებულ პუნქტში სსსკ-ის 187-ე და 201-ე მუხლების საფუძველზე წარდგენილ სარჩელსა და შესაგებელზე ყურადღება გაამახვილა იმის გამოსაკვეთად, რომ დაცულია მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპები და ისინი კანონის წინაშე არათანასწორი მოპყრობის საფრთხის წინაშე არ აღმოჩნდებიან სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის სააპელაციო საჩივრის ხელახლა განხილვის ეტაპიდან, რადგან თითოეულ მათგანს შესრულებული აქვს კუთვნილი საპროცესო ვალდებულება სარჩელისა და შესაგებლის (თანდართული მტკიცებულებებით) წარდგენის გზით, გავლილი აქვს საქმის მოსამზადებელი საპროცესო ეტაპი, რომელიც ასევე მნიშვნელოვანია მხარეთათვის საკუთარი პოზიციის დასამტკიცებლად ახალი, დამატებითი მტკიცებულებების წარდგენის კონტექსტში, რაც სამართლიან სასამართლოზე თითოეული მხარის უფლების განუყოფელი შემადგენელია. შესაბამისად, სამართალწარმოების პირველ ეტაპზე წარდგენილი განმარტებებისა და მტკიცებულებების შემდეგ, თუკი აღმოჩნდება ისეთი გარემოებები და მტკიცებულებები, რომელთა მითითება ან მოპოვება მხარეებს მანამდე არ შეეძლოთ საპატიო მიზეზით, სსსკ-ის 380-ე მუხლი, სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, ასეთი ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობასაც თანაბრად ანიჭებს მხარეებს.

20. სააპელაციო საჩივრის ხელახლა განხილვის ეტაპიდან სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს, თუ რა სახის სამართლებრივი ურთიერთობაა მხარეთა შორის, რათა შემოწმდეს სარჩელის სტადია, ანუ სარჩელში მითითებული ფაქტების მიხედვით, რა მოთხოვნას აყენებს მოსარჩელე მოპასუხეთა წინააღმდეგ. იმის გათვალისწინებით, თუ მოსარჩელის მოთხოვნას გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი განხორციელებადი იქნება, მოპასუხის სტადიაზე შემოწმდება შესაგებელი სსსკ-ის 201-ე მუხლის შესაბამისად.

20.1. საქმეში წარდგენილია 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულება (იხ. ამ განჩინების პირველი პუნქტი), რომელიც უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებად შეაფასა საქალაქო სასამართლომ, ხოლო მოსარჩელე თავის მოთხოვნას აფუძნებს სსკ-ის 352-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტს და მისი მოსაზრებით, იმის გათვალისწინებით, რომ შეუძლებელია გასხვისებული უძრავი ქონების ნატურით დაბრუნება, გამყიდველი მყიდველთა ბრალით გადის ხელშეკრულებიდან, ხოლო ამ უკანასკნელებს წარმოეშობათ ვალდებულების შეუსრულებლობით გამყიდველისათვის (მოსარჩელისათვის) მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება სსკ-ის 394-ე, ასევე, 411-ე მუხლების საფუძველზე (იხ. ამ განჩინების 5.1-5.7 ქვეპუნქტები).

20.1.1. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, შეამოწმებს განხორციელებულია თუ არა სსკ-ის 477-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობები: „1. ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. 2. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება“. ხელშეკრულების მე-4 მუხლით დადგენილია ნასყიდობის სრული საფასურის - 1 070 872 აშშ დოლარის გადახდა ხელშეკრულების ხელმოწერის დღიდან 3 დღის ვადაში, ამასთან, ამ ვადის უშედეგოდ გასვლის (მყიდველის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის) შემთხვევაში, ხელშეკრულება ჩაითვლებოდა გაუქმებულად და მდგომარეობა დაუბრუნდებოდა პირვანდელ სახეს (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი; ტ.1, ს.ფ.60).

20.1.2. უწინარესად დასადგენია, თუ რაზე შეთანხმდნენ გამყიდველი და მყიდველი, რადგან 20.1.1 ქვეპუნქტში მითითებული სსკ-ის 477.1-ე მუხლის დეფინიციიდან გამომდინარე შესამოწმებელია, მითითებული სახელშეკრულებო პირობა რამდენად გამორიცხავს სსკ-ის 477.2-ე მუხლით დადგენილ მოწესრიგებას „მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება“; ამდენად, შესაფასებელია მხარეთა ნება როგორ გამოვლინდა და აისახა მათ შორის 2008 წლის 6 მარტს ხელმოწერილ ხელშეკრულებაში, კერძოდ, გამყიდველს ხელშეკრულების ხელმოწერიდან სამ დღეში უნდა მიეღო ნასყიდობის თანხა სრულად და მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გადაეცა მყიდველისათვის საკუთრების უფლება, თუ პირიქით, ეს უკანასკნელი ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე მიიღებდა საკუთრების უფლებას უძრავ ქონებაზე და სამ დღეში გადაიხდიდა ნასყიდობის საფასურს;

20.1.3. სსკ-ის 477-ე მუხლით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მხარეები, ამავე კოდექსის 319-ე მუხლით დადგენილი სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში თანხმდებიან ხელშეკრულების არსებით პირობებზე, რაც მოცემულია სსკ-ის 327-ე მუხლში, შესაბამისად, ნასყიდობის საფასურის გადახდა და მყიდველისათვის საკუთრების უფლების გადაცემა ნასყიდობის საგანზე სწორედ ის არსებითი პირობაა, რომელიც აისახა 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულების მე-4 მუხლში. მხარეთა ნების დასადგენად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელში მითითებულ მე-2, მე-3 და მე-4 ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომელთა თანახმად, როგორც გამყიდველი აღნიშნავს, „06.03.2008წ. ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის თანახმად, მყიდველებს უნდა გადაეხადათ 1 070 872 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ეროვნულ ვალუტაში, ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 3 დღის განმავლობაში, ხელშეკრულება დადების დღესვე წარედგინა საჯარო რეესტრს და რამდენიმე დღეში მიწა დარეგისტრირდა მყიდველებზე (მოპასუხეებზე); ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, ანუ 2008 წლის 6 მარტს მყიდველთა წარმომადგენელმა მ. ზ. ნ-იმ გამყიდველს ჩაურიცხა თანხის ნაწილი 161 781 აშშ დოლარი, შემდეგ არც ერთი თეთრი მოპასუხეთა მხრიდან არ გადახდილა“ (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.45). საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საჩელზე თანდართულ ამონაწერებზე საჯარო რეესტრიდან, რომელთა მიხედვით, გამყიდველსა და მყიდველს შორის ხელმოწერილი 2008 წლის 6 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე: ა) საჯარო რეესტრმა 2008 წლის 6 მარტს მიიღო განაცხადი საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე ს/კ 7.., 0.56 ჰა დაზუსტებულ ფართზე და მოპასუხეთაგან ე. რ. ნ-ის საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა 2008 წლის 12 მარტს; ბ) საჯარო რეესტრმა 2008 წლის 19 მარტს მიიღო განაცხადი საკუთრების უფლების რეგისტრაციაზე არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე ს/კ 7.., 0.0347 ჰა დაზუსტებულ ფართზე და მოპასუხეთაგან ე. რ. ნ-ის საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა 2008 წლის 25 მარტს (იხ. ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან - ტ.1, ს.ფ.62-63, ასევე, ამ განჩინების პირველი და მეორე პუნქტები). საკასაციო სასამართლომ იმასაც მიაქცია ყურადღება, რომ 2008 წლის 6 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ამ განჩინების პირველ პუნქტში მითითებული ოთხივე მყიდველის საკუთრებად მიწის ნაკვეთი ს/კ 7- აღირიცხა 2008 წლის 4 ივლისს, ხოლო მიწის ნაკვეთი ს/კ 7- - იმავე წლის 3 ივლისს (იხ. ტ.1, ს.ფ.14-19)

20.2. მოპასუხეებმა შესაგებელში სარჩელის მე-3 და მე-4 ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად აღნიშნეს, რომ უძრავ ქონებაზე ს/კ 7.. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის მიზნით მოპასუხეებმა არა ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, არამედ 2008 წლის 19 მარტს მიმართეს საჯარო რეესტრს, რაც თვითონ მოსარჩელის მიერვე წარდგენილი ამონაწერით დგინდებოდა, ხოლო ხელშეკრულების ხელმოწერის დღეს, ანუ 2008 წლის 6 მარტს მოპასუხეებმა თავიანთი წარმომადგენლის მეშვეობით სრულად გადაუხადეს 1 070 872 აშშ დოლარი გამყიდველს (მოსარჩელეს), საიდანაც 161 781 აშშ დოლარი უშუალოდ ამ უკანასკნელს ჩაერიცხა, ხოლო დანარჩენი თანხა გამყიდველისავე მითითებით სხვა პირთა ანაგარიშებზე იქნა გადარიცხული (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ.155, ასევე. ამ განჩინების მე-6 პუნქტი).

20.3. საკასაციო სასამართლო სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას გაამახვილებს, რომ სსკ-ის 477-ე მუხლის საფუძველზე მხარეთა შორის 2008 წლის 6 მარტს ხელმოწერილი ნასყიდობის ხელშეკრულების მე-4 მუხლი, როგორც ხელშეკრულების არსებითი პირობა, შეთანხმებული მხარეთა ნების გამოვლენის შედეგად, ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლების გადაცემის, ნასყიდობის საფასურის ოდენობასა და მისი გადახდის წესზე, იმგვარად უნდა განიმარტოს, რომ გამყიდველმა ნასყიდობის საგანთან დაკავშირებული საბუთები გადასცა მყიდველებს, რომელთაც წერილობით გაფორმებული გარიგების საფუძველზე განსაზღვრული საკუთრების უფლება, სსკ-ის 183-ე მუხლის თანახმად, აღრიცხეს საჯარო რეესტრში და ერთ მიწის ნაკვეთზე მყიდველის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 2008 წლის 12 მარტს, ხოლო მეორეზე - იმავე წლის 25 მარტს. ხელშეკრულების ხელმოწერიდან სამ დღეში მყიდველს ნასყიდობის საფასური უნდა გადაეხადა გამყიდველისათვის, ხოლო ამ ვადის გასვლის შემდეგ, ანუ 2008 წლის 10 მარტს, თუკი გამყიდველი ვერ მიიღებდა ნასყიდობის საფასურს სრულად, მაშინ ნასყიდობის ხელშეკრულება გაუქმებულად ჩაითვლებოდა და მხარეები დაუბრუნდებოდნენ პირვანდელ მდგომარეობას, რაც იმგვარად უნდა განიმარტოს, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრებას ვერ დაირეგისტრირებდა მყიდველი, ხოლო თუკი ამ უკანასკნელს ნასყიდობის საფასურიდან რაიმე ნაწილი ექნებოდა გადახდილი გამყიდველისათვის, მაშინ მას ეს თანხა უნდა დაებრუნებინა მყიდველისათვის.

20.3.1. საკასაციო სასამართლომ ზემოთ უკვე აღნიშნა, რომ 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულების მე-4 მუხლის თანახმად, გამყიდველს მყიდველისაგან უძრავ ქონებაზე გადაცემული საბუთების დაბრუნების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა 2008 წლის 10 მარტს, თუმცა, მას ეს უფლება არ გამოუყენებია, მყიდველზე საკუთრების უფლება აღირიცხა 2008 წლის 12 და 25 მარტს, ხოლო გამყიდველმა 2014 წლის 14 თებერვალს აღძრა სარჩელი მყიდველთა წინააღმდეგ. სასამართლოში საქმეზე გარემოებების გამოკვლევა და დადგენა მტკიცებულებათა ერთობლიობით ხდება სსსკ-ის 102-ე და 105-ე მუხლების საფუძველზე, შესაბამისად, სარჩელისა და შესაგებლის სტადიებზე მხარეთა მიერ მითითებულ პოზიციებზე საკასაციო სასამართლომ ზემოხსენებულ პუნქტებში უკვე იმსჯელა და, ნასყიდობის საფასურის გადახდის კონტექსტში, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღებას გაამახვილებს 2008 წლის 6 მარტის გარიგების დამმოწმებელი ნოტარიუსის განმარტებაზე, რომელიც მოწმის სახით დაიკითხა პირველი ინსტანციის სასამართლოში (სსსკ-ის 140-ე, 145-ე მუხლები) და რომელმაც განმარტა, მოპასუხეთა წარმომადგენელი - ზ. მ. ნ-ი მისი კლიენტია და არაერთი გარიგება დაუმოწმებია; ნოტარიუსი თავისი პრაქტიკით, მხარეს მხოლოდ მას შემდეგ ატანდა ხელშეკრულებას საჯარო რეესტრში დასარეგისტრირებლად, რაც მყიდველი გადაუხდიდა გამყიდველს თანხას. მოსარჩელეს (გამყიდველს) არც ხელშეკრულების გაფორმებიდან 3 დღის შემდეგ და არც შემდეგ, თანხის გადაუხდელობის შესახებ რაიმე პრეტენზიით არ მიუმართავს ნოტარიუსისათვის (იხ. ამ განჩინების 7.4.15 ქვეპუნქტი);

20.3.2. სადავო სამართალურთიერთობა სსკ-ის 477-ე მუხლიდან გამომდინარეობს, თუმცა, ამ შემთხვევაში არ არის გამოვლენილი ამავე კოდექსის 491-ე მუხლის (მყიდველის მიერ ხელშეკრულების მოშლის უფლება) წინაპირობების შემოწმების საჭიროება, რადგან მოცემულ შემთხვევაში უძრავი ქონების მყიდველს არ დაუყენებია ხელშეკრულებიდან გასვლის საკითხი. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოსარჩელე (გამყიდველი) ითხოვს ზიანის ანაზრაურებას სსკ-ის 352-ე, 405-ე, 411-ე მუხლებზე დაყრდნობით. ნასყიდობის სამართლებრივ ურთიერთობაში სსკ-ის 494.1-ე მუხლი ადგენს ნასყიდობიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების ზოგად წესს, კერძოდ, მოხმობილი ნორმა განსაზღვრავს: „ნივთის ნაკლით ან ხელშეკრულებით განსაზღვრული სხვა პირობების დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ზოგადი წესების მიხედვით“.

20.3.3. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზე სააპელაციო სასამართლოს კვლევის საგანია სსკ-ის 352-ე და, შესაბამისად, 405-ე მუხლების წინაპირობები სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის დასადგენად. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, საყურადღებოა მხარეთა შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-4 მუხლის შინაარსი და მყიდველთა საკუთრებად უძრავი ქონების რეგისტრაციის თარიღი (იხ. ამ განჩინების 20.1.3, 20.3 და 20.3.1. ქვეპუნქტები), რაც მნიშვნელოვანია სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე მხარეთა შეთანხმების იმ ნაწილის გამოსაკვლევად, რომ თუ მყიდველები არ გადაუხდიდნენ გამყიდველს 1 070 872 აშშ დოლარს ხელშეკრულების ხელმოწერიდან სამი დღის ვადაში, უძრავი ქონების ნასყიდობის 06.03.2008წ. ხელშეკრულება გაუქმდებოდა და მდგომარეობა დაუბრუნდებოდა პირვანდელ სახეს (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1, ს.ფ.7). სადავო არაა, რომ გამყიდველმა მის საკუთრებად რიცხული ორი მიწის ნაკვეთი გაყიდა, თუმცა, არასაკმარისია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ფაქტები (იხ. ამ განჩინების მე-4 პუნქტი, ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება-ტ.2, ს.ფ.200-201, 3.2.3 ქვეპუნქტი), რადგან მნიშვნელოვანია საქმის მასალებში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერები შეფასდეს მათში მითითებული თარიღების მიხედვით, როგორც მოპასუხეთა საკუთრებად უძრავი ქონების აღრიცხვის, ასევე, შემდეგ, მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელისაგან შეძენილი უძრავი ქონების სხვა მიწის ნაკვეთებთან გაერთიანების მდგომარეობით.

20.4. იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 6 მარტს დაიდო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება (სსკ-ის 477-ე მუხლი), სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ შემთხვევაში სსკ-ის 352-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. ზემოთ 20.3.1 ქვეპუნქტში) წინაპირობები, ანუ გამყიდველსა და მყიდველებს შორის ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-4 მუხლი (იხ. ამ განჩინების მე-3 პუნქტი), რომელიც მყიდველის მიერ ნასყიდობის საგნის ღირებულების გადაუხდელობის შემთხვევაში, გამყიდველს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას ანიჭებდა, რომელმა მხარემ შეასრულა, რა მოცულობით და თითოეულ მხარეს რა უფლება წარმოეშვა. ხელშეკრულებიდან გასვლა თითოეულ მხარეს მიღებულის დაბრუნების (უკუქცევის) ვალდებულებას წარმოუშობს, სწორედ ამით განსხვავდება ხელშეკრულების მოშლისაგან ხელშეკრულებიდან გასვლა, რადგან ეს უკანასკნელი რესტიტუციას უკავშირდება.

20.5. ზემოხსენებულ კონტექსტში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სარჩელის აღძვრამდე, უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ განცხადებაში და სარჩელში მითითებულ ფაქტზე, რომ გამყიდველმა მყიდველთაგან ხელშეკრულების ხელმოწერის დღეს, ანუ 2008 წლის 6 მარტს ნასყიდობის საფასურის ნაწილი - 161 781 აშშ დოლარი მიიღო, ხოლო დარჩენილი 909 091 აშშ დოლარის გადახდაზე მიუხედავად არაერთგზისი დაპირებისა, მყიდველებს ეს თანხა არ გადაუხდიათ (იხ. განცხადება და სარჩელი - ტ.1, ს.ფ.1-2, 44-46). ამავე კონტექსტში სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეაფასოს მოპასუხეთა შესაგებელში მითითება, რომ მოსარჩელის მხრიდან არც წერილობითი და არც ზეპირი მოთხოვნა ფულადი ვალდებულების შესრულებაზე არასოდეს ყოფილა, რადგან მოპასუხეებმა ხელშეკრულების ხელმოწერის დღესვე გადაიხადეს ნასყიდობის სრული საფასური, შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნას ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ზიანის ანაზღაურების შესახებ სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია (იხ. შესაგებელი - ტ.1, ს.ფ.155-156).

20.5.1. ამ განჩინების 12.2.-12.3 ქვეპუნქტებში ასახული მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტების შესაფასებლად სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს საქმეში მოთავსებულ მტკიცებულებებზე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 99-131), რომელთა მიხედვით მოსარჩელის წარმომადგენელი 2014 წლის 21 თებერვლიდან ცდილობდა მოპასუხისათვის თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინების ჩაბარებას. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებას, რომ იგი 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ არაერთხელ ითხოვდა ნასყიდობის საფასურის დაჩენილი თანხის 909 091 აშშ დოლარის გადახდას მოპასუხეთაგან, ვერ ადასტურებს.

20.6. მხარეთა შორის 06.03.2008წ. ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-4 მუხლიდან გამომდინარე, გამყიდველს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ექნებოდა სსკ-ის 405.1-ე მუხლის წინაპირობების: „თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი“ განხორციელების შემთხვევაში. სსკ-ის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ბლანკეტური შინაარსისაა და შეიცავს დათქმას ამავე კოდექსის 405-ე მუხლით გათვალისწინებულ პირობებზე აწესებს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება) - იხ. სუსგ # ას- 708-674-2014, 28.09.2015წ.

20.6.1. საგულისხმოა, რომ სამოქალაქო კოდექსის მე-5 თავში, რომელიც ხელშეკრულებიდან გასვლას ეხება, მოთავსებული 355-ე მუხლით დადგენილია, რომ „ხელშეკრულებიდან გასვლა ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით“, ხოლო 356-ე მუხლის მიხედვით: „თუ ხელშეკრულებიდან გასვლის ვადა არ არის დადგენილი, მაშინ შეიძლება გამსვლელ პირს ხელშეკრულების მეორე მხარისაგან განესაზღვროს ასეთი ვადა. ვადა უნდა იყოს გონივრული. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება, თუ უარი ვადის გასვლამდე არ იქნება გაცხადებული“.

20.6.2. სსკ-ის 352-ე მუხლი არის გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის (გსკ) 346-ე პარაგრაფის ანალოგი, რომელიც ადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის (ხელშეკრულებაზე უარის თქმის) წინაპირობებს, რაც მოიცავს ხელშეკრულებიდან გასვლის როგორც კანონისმიერ, ისე - სახელშეკრულებო დათქმის საფუძველს და განიმარტება, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით ვალდებულებითი ურთიერთობის უკუქცევა (იხ. იან კროპჰოლერი, გსკ-ის კომენტარი, 2014 წ. გამოცემა, ს.ფ. 242-243). დოქტრინაში არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული სსკ-ის 352-ე მუხლში მითითებულ ხელშეკრულებაზე უარის თქმისა (გასვლის) და ხელშეკრულების მოშლის ტერმინოლოგიური უზუსტობის შესახებ (იხ. www.gccc.ge – 352-ე მუხლის კომენტარი) და დასკვნის სახით შესაძლებელია აღინიშნოს, რომ ხელშეკრულებაზე უარის თქმას, რასაც გადაცემულისა და მიღებულის ორმხრივი რესტიტუცია მოსდევს, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის ხელმოწერილი 06.03.2008წ. ხელშეკრულების მე-4 მუხლის დათქმა შინაარსობრივად ასახავს მხარეთა ნებას რესტიტუციულ ურთიერთობაზე. საგულისხმოა ისიც, რომ ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ, მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და გარდაიქმნებიან რესტიტუციის კრედიტორად, რომელიც ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეა, და რესტიტუციის მოვალედ (მოპასუხეები). გასათვალისწინებელია ისიც, რომ ნატურით დაბრუნების შემთხვევაში, აღნიშნული სარგებლის დაბრუნებასაც მოიცავს (სსკ-ის 154-ე მუხლი). თუკი შეუძლებელია ნატურით რესტიტუცია, მაშინ რესტიტუციის მოვალეს სსკ-ის 352.2-ე მუხლის „ა-გ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე დაეკისრება ნივთის სრული ღირებულების ან მისი ნაწილის (დამოკიდებულია კონკრეტულ ფაქტობრივ წინაპირობაზე) ანაზღაურება ფულადი სახით;

20.6.3. მოსარჩელე უთითებს, რომ მიწის ნაკვეთების სხვა ნაკვეთებთან გაერთიანების გამო, შეუძლებელია ნატურით დაბრუნების მოთხოვნა და ამიტომ საკუთარ მოთხოვნას სსკ-ის 352-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტზე [2. ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ: ბ. მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს] აფუძნებს (იხ. ამ განჩინების 5.5 ქვეპუნქტი); მოხმობილი ნორმა შესაძლოა ანალოგიით იქნეს გამოყენებული რესტიტუციის მოვალის მიერ დასაბრუნებელი ნივთის 193-ე მუხლის საფუძველზე მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილად ქცევის ან 194-ე მუხლის შესაბამისად - შერწყმის შემთხვევაში (იხ. www.gccc.ge – 352-ე მუხლის კომენტარი ველი 12) .

20.7. სააპელაციო სასამართლომ უნდა შეამოწმოს ასევე, რამდენად არის შესაძლებელი, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სსკ-ის 352-ე მუხლის საფუძველზე, მის მიერ მითითებული ფაქტებიდან გამომდინარე, პირველად მოთხოვნად იქნეს შეფასებული და შესაძლებელი იყო თუ არა პირველადი მოთხოვნის დაყენება მხარის მიერ, წინააღმდეგ შემთხვევაში, შესრულებულია თუ არა ყველა წინაპირობა მოსარჩელის მიერ მეორადი მოთხოვნის დასაყენებლად. ამასთან, სახელშეკრულებო მოთხოვნები უპირატესია კანონისმიერთან შედარებით, ისინი სწორედ ამ თანმიმდევრობით უნდა შემოწმდეს და დადგინდეს პირველადი მოთხოვნის აღძვრის შეუძლებლობა.

20.8. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსკ-ის 405-ე და 352-ე მუხლების შესაბამისად, სარჩელის სამართლებრივი წინაპირობის დადგენის შემთხვევაში, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს ვალდებულების შესასრულებლად დამატებითი ვადა განუსაზღვრა (გააფრთხილა ან ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ აზრი დაკარგა, რამაც გამყიდველს მიანიჭა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება), სარჩელი მიიჩნევა დასაბუთებულად, ანუ მოთხოვნა -წარმოშობილად, შესაბამისად, თუკი ის არ შეწყვეტილა, შემოწმდება მოთხოვნის განხორციელებადობა. მოპასუხემ შესაგებელში მიუთითა მის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრამდე, რაც 5 წლისა და 11 თვის შემდეგ მოხდა, გამყიდველის მხრიდან პრეტენზიის არარსებობაზე (იხ. ამ განჩინების 6.2. ქვეპუნქტი; მოპასუხეთა შესაგებელი-ტ.1, ს.ფ. 161-162). საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს, რომ მოთხოვნის განხორციელებადობა (ხანდაზმულობა), მოთხოვნის წარმოშობის, მისი გამომრიცხავი და შემწყვეტი გარემოებების შემოწმების შემდეგ უნდა იქნეს განხილული. შესაბამისად, თუ მოთხოვნა არ წარმოშობილა, ან შემდგომში შეწყდა, სწორედ ამ საფუძვლით, და არა ხანდაზმულობით, უნდა იქნეს უარყოფილი სარჩელი (იხ. სუსგ # ას-1063-1023-2016, 17.02.2017წ; შდრ. # ას-197-187-2016, 12.07.2016წ.). საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ხანდაზმულობა ფაქტია და [ამ ფაქტის მითითების შემდეგ, სასამართლო ვალდებულია ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად გამოიკვლიოს სასარჩელო მოთხოვნის განხორციელების ხელისშემშლელი გარემოებები, რაც დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, არ გულისხმობს ხანდაზმულობის მითითებისას კონკრეტული თარიღის ზუსტად დასახელებას, რადგან საკმარისია მოვალე შეედავოს კრედიტორს, რომ მისი მოთხოვნა დაგვიანებულია, რაც შესაძლოა არ იყოს კონკრეტული სამართლებრივი ცნებით „ხანდაზმული“ გამოხატული, არამედ - ასეთი სახითაც კი ჩამოყალიბდეს “ამდენ ხანს არ მოუთხოვია ვალდებულების შესრულება“ -იხ. სუსგ # ას-1063-1023-2016, 17.02.2017წ.]. განსახილველ შემთხვევაში, თუკი დადგინდება, რომ მოთხოვნა წარმოიშვა და არ შეწყვეტილა, სააპელაციო სასამართლომ უნდა გამოიყენოს ხანდაზმულობის ზოგადი 10-წლიანი ვადა.

20.9. მოპასუხის სტადიაზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ გამოსაკვლევი იქნება, შეასრულა თუ არა მოპასუხემ 2008 წლის 6 მარტის ხელშკრულების მე-4 მუხლით დადგენილი ვალდებულება და სრულად გადაიხადა თუ არა უძრავი ქონების ნასყიდობის საფასური. თუკი დადგინდება, რომ მოპასუხეს სრულად არ შეუსრულებია ვალდებულება, მაშინ დადგება სსკ-ის 352-ე მუხლის გამოყენების საკითხი (წინამდებარე განჩინების 20.4-20.8 ქვეპუნქტებში ასახული მსჯელობისა და დასკვნის გათვალისწინებით), რომელიც ხელშეკრულებაზე უარის თქმას, ანუ ურთიერთობიდან გასვლის წინაპირობებს (ამ შემთხვევაში გამყიდველის მხრიდან) ეხება და სამართლებრივი შედეგის სახით იწვევს ორმხრივ რესტიტუციას.

20.9.1. მოპასუხის პოზიციასთან დაკავშირებით სსკ-ის 352.3-ე მუხლისა და 411-ე მუხლის ურთიერთმიმართების შესახებ (იხ. ამ განჩინების 11.3 ქვეპუნქტი), საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 352.3-ე მუხლის დეფინიციაზე „თუ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებული იყო სამაგიერო შესრულება, მაშინ ფულადი ანაზღაურება შეიცვლება ამ შესრულებით“ და გსკ-ის 346 II 2 პარაგრაფის შინაარსზე „თუ ხელშეკრულებაში გათვალისწინებულია საპასუხო შესრულება, მაშინ ეს უკანასკნელი გამოიყენება საზღაურის თანხის გამონგარიშების საფუძვლად“ გაამახვილებს ყურადღებას, რათა ნათელი მოეფინოს ქართული ნორმის შინაარსს. ამდენად, ამ კონტექსტში შესაფასებელია მოპასუხის მსჯელობა და პოზიცია, რომელიც ასახულია ამ განჩინების 11.3 ქვეპუნქტში (იხ.www.gccc.ge – 352.3-ე მუხლის კომენტარი, ველები 15-17), თუმცა, მხარეთა შორის 06.03.2008 წ. ხელმოწერილი ხელშეკრულების მე-4 მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ჯერ უნდა გამოირიცხოს 352-ე მუხლის მე-4 ნაწილით დადგენილი წინაპირობები. ამდენად, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სსკ-ის 411-ე მუხლის გამოყენების საჭიროება არ დგება სსკ-ის 352.3-ე მუხლის მოწესრიგების შინაარსის გათვალისწინებით.

20.10. სარჩელისა და შესაგებლის ერთობლივად გაანალიზებისას, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს მხარეთა შორის ხელმოწერილი სადავო ხელშეკრულების პირობებიდან გამომდინარე მოპასუხის მტკიცება, რომ ნასყიდობის საფასური გამყიდველის დავალებით (მითითებით) სრულად გადაუხადა ოთხ პირს, რომელთაგან ერთი თავად მოსარჩელეა, თანხების საბანკო ანგარიშებზე გადარიცხვის გზით. გამყიდველის (მოსარჩელის) მითითებით სხვა პირთა ანგარიშებზე მყიდველთა (მოპასუხეთა) მიერ ნასყიდობის საფასურის გადახდაზე წერილობითი შეთანხმების (რაც სსკ-ის 709-ე მუხლის საფუძველზე დავალების წესების მიხედვით, სავალდებულო არ არის) არარსებობის პირობებში, ერთობლივად უნდა შეფასდეს მოწმეების (ბ-ი, დ-ე, ნ-ე) განმარტებები. განსაკუთრებული ყურადღებით არის გამოსაკვლევი მოწმე ბ-ის განმარტება, რათა დადგინდეს, თუ რა როლი ჰქონდა მას ამ ურთიერთობაში, ვის წარმოადგენდა, ვისი დავალებით მოქმედებდა და რა ევალებოდა (სსკ-ის 709-710-ე მუხლები). ამავე კონტექსტში საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მოპასუხეთა მოწმის - ზ. თ-ის წერილობითი განმარტების (იხ. ამ განჩინების 7.4.16 ქვეპუნქტი) მტკიცებულებით ღირებულებაზე, რადგან იგი, კანონით დადგენილი წესით, არ დაკითხულა სასამართლოს მიერ, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოწმე არ გაუფრთხილებიათ განზრახ არასწორი ჩვენების მიცემის შემთხვევაში მოსალოდნელი სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობის შესახებ (სსსკ-ის 145-ე მუხლი).

20.11. საკასაციო სასამართლო აქვე იმასაც განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ წარმოადგენს ნასყიდობას გადახდის განვადებით. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე, ნასყიდობა გადახდის განვადებით შესაძლებელია დაიდოს, როგორც მოძრავ, ისე უძრავ ნივთებზე (იხ. სუსგ-ები - #ას-691-1021-07, 12.02.2008წ; #ას-9691-2013, 15.04.2013წ.). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 477-ე მუხლით „მხარეები მხოლოდ კისრულობენ გარკვეული მოქმედების შესრულების ვალდებულებას. შესაბამისად, როგორც ერთი მხრივ თანხის, ისე, მეორე მხრივ, ნასყიდობის საგნის გადაცემა, არა ხელშეკრულების დადების წინაპირობა, არამედ მისი შესრულებაა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 505-ე მუხლის მიხედვით კი, განვადებით ნასყიდობისას გამყიდველი ვალდებულია გადასცეს ნივთი მყიდველს ფასის გადახდამდე. ნივთის ფასის გადახდა მყიდველის მიერ ხდება ნაწილ-ნაწილ დროის განსაზღვრულ შუალედებში. შესაბამისად, განვადებით ნასყიდობისას გამყიდველს ნივთის გადაცემის ვალდებულება წარმოეშვება მყიდველის მიერ ფასის სრულად გადახდამდე, ნივთის გადაცემით კი მყიდველზე გადადის საკუთრების უფლება და მესამე პირებთან ურთიერთობაში ნასყიდობის საგნის მესაკუთრედ გვევლინება უკვე მყიდველი“ (იხ. სუსგ # ას- 666-627-2012, 12.07.2012წ.).

20.11.1.მხარეთა შორის წერილობით დადებული 2008 წლის 6 მარტის ხელშეკრულება არ შეიცავს სსკ-ის 506-ე მუხლით დადგენილი მოწესრიგების ელემენტებს: ა) ნაღდი გადახდის ოდენობა; ბ) ნაწილ-ნაწილ გადასახადი თანხის ოდენობა და დრო; გ) წლიური პროცენტის ოდენობა. თუმცა, აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, „გადახდის განვადებით ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენს ნაწილ-ნაწილ გადასახადი თანხის ოდენობა და გადახდის დრო“ (იხ. სუსგ # ას-944-906-2014, 27.01.2015წ. შდრ.#ას-874-832-2013.17.02.2014წ.). ამ შემთხვევაში, მხარეთა შორის თანხის გადახდა, როგორც ხელშეკრულების არსებითი პირობა, შეთანხმდა არა ნაწილ-ნაწილ, არამედ-სრულად, ამასთან, სწორედ ამ პირობას - ხელშეკრულების ხელმოწერიდან სამ დღეში ნასყიდობის საფასურის სრულად გადაუხდელობის შემთხვევას - დაუკავშირეს მხარეებმა ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება რესტიტუციით;

20.11.2. თუ ხელშეკრულება დადებულია 506-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, მაშინ სსკ-ის 507-ე მუხლის საფუძველზე „ხელშეკრულება ჩაითვლება დადებულად ნივთის გადაცემის მომენტიდან. ამ შემთხვევაში მყიდველი ვალდებულია გადაიხადოს მხოლოდ ნივთის ფასი პროცენტების გარეშე“ (იხ. სუსგ # ას-397-713-2009, 20.10.2009წ.). გადახდის განვადებით ნასყიდობაზე ყურადღების გამახვილება საკასაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია სსკ-ის 508-ე მუხლის „ვალდებულების შეუსრულებლობისას თუ გამყიდველი იტოვებს უფლებას, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე იმ შემთხვევისათვის, როცა მყიდველი არ ასრულებს დაკისრებულ ვალდებულებებს, უარის თქმისას ყოველი მხარე ვალდებულია დაუბრუნოს ერთმანეთს ის, რაც ხელშეკრულებით მიიღეს. ამის საწინააღმდეგო შეთანხმება ბათილია“ განმარტების კონტექსტში, რადგან მოხმობილი ნორმა ვალდებულების შეუსრულებლობისას ორმხრივ რესტიტუციას ადგენს, კერძოდ: „აღნიშნული ნორმის მე-2 წინადადება ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივ შედეგს ითვალისწინებს, ხოლო პირველი –ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობას. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულებიდან გასვლა აღმჭურველი უფლებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ განსაზღვრული წინაპირობების არსებობისას მხარეს აქვს შესაძლებლობა, მიაღწიოს გარკვეულ სამართლებრივ შედეგს –დაასრულოს სახელშეკრულებო ურთიერთობა კონკრეტული უფლებებითა და მოვალეობებით და განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში გადაიყვანოს იგი. პირველადი მოთხოვნის, ანუ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებებისა და შესაბამისად, ხელშეკრულების შეუსრულებლობა ხელშეკრულებიდან გასვლის მეორადი მოთხოვნის უფლების აღმოცენების სამართლებრივი საფუძველია. ამდენად, დაუშვებელია ერთდროულად მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების შესრულებაცა და ხელშეკრულებიდან გასვლის მეორადი უფლების გამოყენებაც. ამგვარ მოთხოვნათა კუმულაციურად განხორციელება დაარღვევდა ხელშეკრულების მხარეების ინტერესთა ბალანსს, სწორედ რასაც უზრუნველყოფს მეორადი მოთხოვნის, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენება (#ას-12-12-2012, 04.06.2012წ.)“. საკასაციო სასამართლოს მითითებული განმარტება გასათვალისწინებელია ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენებისას მხარეთა მიერ რესტიტუციიდან გამომდინარე მოთხოვნის აღძვრისას, შესაბამისად, განსახილველი სარჩელის მოთხოვნიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლოს მიერ განვითარებული მსჯელობა ასახულია ამ განჩინების 20.6.2 -20.6.3 და 20.7 ქვეპუნქტებში.

20.12. ზემოხსენებული მოტივაციით გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება და, მოპასუხის საკასაციო განაცხადის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებით, საკასაციო სასამართლოს მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლებით საქმე სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპიდან უბრუნდება სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8 მუხლით, 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 372-ე, 399-ე მუხლებით, 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. ნ-ი რ-ის, ე. რ. ნ-ის, ო. რ-ისა და ი. ს. ნ-ი შ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპიდან;

3. კასატორებს სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი აქვთ;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. თოდუა

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

პ. ქათამაძე