№ას-375-352-2014 14 ივლისი, 2014 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – თ. დ-ი, გ პ-ა
მოწინააღმდეგე მხარე – მ. ჩ-ე
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – მინდობილობების და ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2013 წლის 22 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა მ. ჩ-მ მოპასუხეების: ქ. ხ-ის, თ. გ-ის, თ. დ-ის, გ. პ-ასა და მ. ჩ-ის მიმართ და მოითხოვა:
1. ნოტარუს ქ. ხ-ის მიერ 2012 წლის 18 სექტემბერს დამოწმებული მინდობილობის ბათილად ცნობა;
2. ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ 2012 წლის 18 სექტემბერს დამოწმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;
3. ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ 2012 წლის 26 სექტემბერს დამოწმებული მინდობილობის ბათილად ცნობა;
4. ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ 2012 წლის 26 სექტემბერს დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;
5. უძრავი ნივთის ნასყიდობის შესახებ საჯარო რეესტრში 2012 წლის 28 ნოემბერს თ. დ-სა და გ. პ-ას შორის გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.
6. თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 ბინის მოსარჩელის საკუთრებაში კვლავ აღრიცხვა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებით მ. ჩ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა:
ბათილად იქნა ცნობილი:
1. ნოტარიუს ქ. ხ-ის მიერ დამოწმებული 2012 წლის 18 სექტემბრის მინდობილობა;
2. ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ დამოწმებული 2012 წლის 18 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება;
3. ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ დამოწმებული 2012 წლის 26 სექტემბრის რწმუნებულება;
4. ქ.თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 ბინაზე მ. ჩ-სა (გამყიდველი) და თ. დ-ს (მყიდველი) შორის 2012 წლის 26 სექტემბერს დადებული, ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;
5. ქ.თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 ბინაზე თ. დ-სა და გ. პ-ას შორის 2012 წლის 28 ნოემბერს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;
6. ქ.თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 ბინა საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ ჩ-ის სახელზე.
7. მოპასუხეებს: ქ. ხ-ს, თ. გ-ს, თ. დ-ს, გ. პ-ას და მ. ჩ-ს მოსარჩელე მ. ჩ-ის სასარგებლოდ დაეკისრათ სარჩელის აღძვრისას გადახდილი ბაჟის სანაცვლოდ 1248 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს თ. დ-მა და გ. პ-ამ.
აპელანტების მოთხოვნა:
გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა აგრეთვე, თ. გ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში. ამავდროულად, დასახელებულმა აპელანტმა სადავოდ გახადა 2013 წლის 21 მაისის განჩინება მისი არასათანადო მოპასუხედ ცნობის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის თაობაზე.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 17 თებერვლის განჩინებით თ. დ-ისა და გ. პ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ამავე განჩინებით არ დაკმაყოფილდა თ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2010 წლის 25 ნოემბერს, მოსარჩელე მ. ჩ-ის (პირადი ნომერი –...... ) სახელზე დარეგისტრირდა უძრავი ქონება – თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 საცხოვრებელი ბინა.
2012 წლის 18 სექტემბერს, მოპასუხე მ. ჩ-მ (პირადი №.....) ვინმე ფ. ფ-ის (თითქოს ეს უკანასკნელი იყო მოსარჩელე – მ. ჩ-ე) დახმარებით ნოტარიუს ქ. ხ-თან, ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით მიიღო მინდობილობა №120997466, რომლის თანახმადაც მას, მოსარჩელის – მ. ჩ-ის (პირადი №.....) სახელით, უფლება მიეცა იპოთეკით დაეტვირთა მოსარჩელის საცხოვრებელი ბინა – თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 საცხოვრებელი ბინა. სანოტარო მოქმედებას ესწრებოდნენ ლ. და თ. ჩ-ები, როგორც მარწმუნებლის ნდობით აღჭურვილი პირები.
2012 წლის 18 სექტემბერს, ნოტარიუს თ. გ-ის სანოტარო ბიუროში მოპასუხე მ. ჩ-მ, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა (2012 წლის 18 სექტემბრის მინდობილობის საფუძველზე) გააფორმა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება თ. დ-თან, რომლითაც თ. დ-მა სესხის სახით გასცა 20000 აშშ დოლარი, სამი თვით, თვეში 4% სარგებლის დარიცხვით. სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა საცხოვრებელი ბინა – თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 საცხოვრებელი ბინა.
2012 წლის 26 სექტემბერს, მოპასუხე მ. ჩ-მ (პირადი №.....) ვინმე ფ. ფ-ის (თითქოს ეს უკანასკნელი იყო მოსარჩელე – მ. ჩ-ე) დახმარებით ნოტარიუს თ. გ-თან, ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით მიიღო მინდობილობა, რომლის თანახმადაც მას მოსარჩელის – მ. ჩ-ის (პირადი №......) სახელით, მოსარჩელის კუთვნილი ზემოაღნიშნული საცხოვრებელი ბინის გასხვისების უფლებამოსილება მიეცა. სანოტარო მოქმედებას ასევე ესწრებოდნენ ლ და თ ჩ-ები, როგორც მარწმუნებლის ნდობით აღჭურვილი პირები.
2012 წლის 26 სექტემბერს, ნოტარიუსმა თ. გ-მა დაამოწმა ხელშეკრულება, რომლის თანახმადაც, მოპასუხე მ ჩ-მ (26 სექტემბრის მინდობილობის საფუძველზე) თ. დ-ს 25200 აშშ დოლარად გამოსყიდვის უფლებით მიყიდა უძრავი ქონება – თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 საცხოვრებელი ბინა.
ვინაიდან დადგინდა, რომ 2012 წლის 18 სექტემბერს და 2012 წლის 26 სექტემბერს ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით დამოწმებული მინდობილობა მოსარჩელე მ. ჩ-ს არ გაუცია, მიჩნეულ იქნა, რომ 2012 წლის 18 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების და 2012 წლის 26 სექტემბრის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულებების გაფორმებისას უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, მოსარჩელე .მ ჩ-ს არ გამოუვლენია მის საკუთრებაში რიცხული სადავო ნივთის გასხვისების ნება.
2012 წლის 28 ნოემბერს, თ. დ-ს და გ. პ-ას შორის, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლითაც თ. დ-მა გ. პ-ას 25200 აშშ დოლარად მიყიდა უძრავი ქონება – თბილისში, ვ-ი 3-ის დასახლების მე-3ა მ/რ-ის 320-ე კორპუსში მდებარე №187 საცხოვრებელი ბინა.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს და ზნეობის ნორმებს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საჯარო წესრიგში იგულისხმება სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპები, რომლებშიც მოიაზრება ასევე საკუთრების ხელშეუხებლობა. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს. გარიგება, რითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობის სოციალური ფუნქცია, უნდა ჩაითვალოს საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მხედველობაშია სოციალური და ეკონომიკური საჯარო წესრიგი.
როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2012 წლის 18 სექტემბერს და 2012 წლის 26 სექტემბერს, ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით დამოწმებული მინდობილობები, მოსარჩელე მ. ჩ-ის მიერ არ გაცემულა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აღნიშნული მინდობილობები, როგორც საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო გარიგებები, ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგების ამოსავალი პრინციპი ნების გამოვლენაა, ხოლო თუ ნების გამოვლენა ხარვეზიანია, კანონმდებელი ასეთი შემთხვევებისათვის შესაბამის იურიდიულ შედეგებს ითვალისწინებს. აქ, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 111-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, თუ პირი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე სხვისი სახელით დებს ხელშეკრულებას, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია წარმოდგენილი პირის თანხმობაზე. სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.
სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ნივთის სამართლებრივი ბედი მთლიანად დამოკიდებულია მესაკუთრის ნებაზე, კერძოდ მან შეიძლება გაასხვისოს, მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით დატვირთოს ან მოგების მიღების მიზნით დროებით სარგებლობაში გადასცეს იგი სხვა პირს. განსახილველ შემთხვევაში, რამდენადაც 2012 წლის 18 სექტემბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების და 2012 წლის 26 სექტემბრის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებისას უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, მოსარჩელე მ. ჩ-ს არ გამოუვლენია მის საკუთრებაში რიცხული სადავო ნივთის გასხვისების ნება, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სადავო ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე. არაუფლებამოსილი პირის მიერ სხვისი სახელით გარიგების დადება არღვევდა ასევე საჯარო წესრიგს, რაც გამოიხატა სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტური პრინციპების დარღვევაში. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.
კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აღნიშნულს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. კეთილსინდისიერი შემძენის ასეთი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა.
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან 2012 წლის 26 სექტემბრის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებისას უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, მოსარჩელე მ. ჩ-ს არ გამოუვლენია მის საკუთრებაში რიცხული სადავო ნივთის გასხვისების ნება და გამსხვისებელი პირი საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიხედვით ნივთის მესაკუთრედ არასდროს ყოფილა რეგისტრირებული, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები ვერ დაიცავდნენ თ. დ-ის ინტერესებს. კეთილსინდისიერების პრინციპზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლებოდა მსჯელობა, თუკი ნივთის გამსხვისებელი პირი სადავო ქონების მესაკუთრედ იქნებოდა რეგისტრირებული, მიუხედავად იმისა, რამდენად კანონიერად იქნებოდა ასეთი ჩანაწერი შესრულებული. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის დებულებები იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორის და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. მოცემულ შემთხვევაში კი, 2012 წლის 26 სექტემბრის გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის შესახებ ხელშეკრულების გაფორმებისას უძრავი ქონების მესაკუთრის, უფლებამოსილება არ იყო სადავო, სადავო იყო მხოლოდ ბინის მესაკუთრის სახელით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას წარმომადგენლობის უფლებამოსილების ნამდვილობა.
რაც შეეხებოდა 2012 წლის 28 ნოემბერს თ. დ-ს და გ. პ-ას შორის საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას, რომლითაც თ. დ-მა გ. პ-ას 25200 აშშ დოლარად მიყიდა სადავო უძრავი ქონება, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ბრუნვის კეთილსინდისიერება ამ ბრუნვის მონაწილეთა კეთილსინდისიერებაა, ეს კი გულისხმობს ბრუნვის მონაწილეებისადმი სანდოობას. ასეთი ურთიერთდამოკიდებულება გამარტივებული და ცოცხალი სამოქალაქო ბრუნვის აუცილებელი წინაპირობაა. ეს სრულიადაც არ ნიშნავს ურთიერთობის მონაწილეთა მხრიდან ერთმანეთის მიმართ თვალდახუჭულ ნდობას. იგი აუცილებლად გულისხმობს წინდახედულობის გონივრულ მასშტაბს, რომლის იგნორირებამაც შეიძლება ბრუნვის მონაწილე არაკეთილსინდისიერ მონაწილედ აქციოს და დაცვის მიღმა დატოვოს.
მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ თ. დ-ი და გ. პ-ა ახლო ნათესავები არიან, კერძოდ, თ. დ-ი არის გ. პ-ას ძმის ცოლი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე იყო ახლო, ოჯახური ურთიერთობა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეებს შორის. ასეთ ურთიერთობაში, ჩვეულებრივ, ჩვენს საზოგადოებაში ახლო ოჯახური ურთიერთობით დაკავშირებულმა ადამიანებმა იციან ერთმანეთის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ, ხოლო სხვაგვარი შემთხვევა წარმოადგენს გამონაკლისს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მართებულად აღინიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც ბინას ფლობდა არა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრე ან მისი თანხმობით მასთან რაიმე კავშირში მყოფი პირები, არამედ სულ სხვა მფლობელები, გ. პ-ას, როგორც თ. დ-ის ახლო ნათესავს, გონივრული წინდახედულების ფარგლებში შეეძლო და უნდა სცოდნოდა კიდეც სადავო უძრავი ნივთის უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ და იგი კეთილსინდისიერ შემძენად ვერ ჩაითვლებოდა.
აპელანტ თ. გ-ის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ეს უკანასკნელი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 23 ივლისის გადაწყვეტილებას ასაჩივრებდა 1248 ლარის სახელმწიფო ბაჟის სხვა მოპასუხეებთან ერთად სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში იმ დასაბუთებით, რომ მოცემულ დავაში სათანადო მოპასუხეს არ წარმოადგენდა. აპელანტი პრეტენზიას აცხადებდა აგრეთვე, გადაწყვეტილების წინმსწრებ 2013 წლის 21 მაისის საოქმო განჩინებაზე, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მოპასუხე თ. გ-ის არასათანადო მოპასუხედ ცნობის თაობაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და 178-ე მუხლების შინაარსიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოპასუხის დასახელება წარმოადგენს სარჩელის შემტანი პირის უფლებას, ანუ მოსარჩელე თვითონ განსაზღვრავს, თუ ვის უნდა დაეკისროს პასუხისმგებლობა მისი დარღვეული უფლებისათვის, თუმცა შესაძლებელია, სარჩელის მოთხოვნა წარდგენილი იყოს არასათანადო მხარის – მოპასუხის მიმართ, ან მოპასუხედ არ იყოს დასახელებული ყველა ის პირი, ვის უფლებასაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის შესაბამისად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დაუსაბუთებელი იყო აპელანტის მსჯელობა მისი არასათანადო მოპასუხედ ცნობასთან დაკავშირებით. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის №71 ბრძანების მე-8 მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია დაადგინოს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური და იურიდიული პირის ან მათი წარმომადგენლის ვინაობა, უფლებამოსილება და ქმედუნარიანობა, ნების თავისუფალი გამოვლენის ნამდვილობა, სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს მისი უფლებები და ვალდებულებები, გააფრთხილოს სანოტარო მოქმედების იურიდიული შედეგების შესახებ. ამავე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი ვალდებულია, არ შეასრულოს სანოტარო მოქმედება, თუ იგი ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას, მორალს და/ან საჯარო წესრიგს. მოხმობილი ბრძანების მე-19 მუხლის 1-ლი და მე-2 პუნქტების შესაბამისად, ნოტარიუსი ადგენს სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური პირის პირადობას მის მიერ წარდგენილი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის მეშვეობით. საქართველოს მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელ ძირითად დოკუმენტად მიიჩნევა საქართველოს მოქალაქის პასპორტი, პირადობის მოწმობა ან სამშობლოში დაბრუნების დროებითი მოწმობა. დასაშვებია სანოტარო მოქმედების მონაწილის პირადობის დადგენა სატრანსპორტო საშუალების მართვის მოწმობის ერთიანი ნიმუშის ეროვნული ან საერთაშორისო მოწმობის საფუძველზე, რომელიც გაცემულია საქართველოს შესაბამისი უფლებამოსილი სამსახურების მიერ. დასაშვებია საქართველოს მოქალაქის ან საქართველოში მცხოვრები უცხოელის იდენტიფიცირება და პირადობის დადასტურება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში მოქმედი საჯარო სამართლის იურიდიული პირის – სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზიდან შესაბამისი პირის პირადობის (ბინადრობის) მოწმობის მონაცემების გამოყენებით. „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანების 52-ე მუხლის მე-3 პუნქტით დასაშვებია მინდობილობის/რწმუნებულების დამოწმება კომუნიკაციის ელექტრონული საშუალების გამოყენებით იმ შემთხვევაში, თუ ელექტრონული კომუნიკაცია სანოტარო მოქმედების შესრულებისას იძლევა მინდობილობის/რწუნებულების გამცემის და ნოტარიუსის პირდაპირი ვიზუალური კონტაქტის საშუალებას და მინდობილობის/რწმუნებულების გამცემი პიროვნება ნოტარიუსისათვის ცნობილია ან შესაძლებელია მისი იდენტიფიცირება და პირადობის დადასატურება ამ ინსტრუქციის მე-19 მუხლის მე-2 პუნქტით დადგენილი წესით. ასეთ შემთხვევაში სავალდებულოა სანოტარო მოქმედების ჩაწერა ვიდეო-ფაილის სახით. მინდობილობის/რწმუნებულების ტექსტში (ან დამადასტურებელ წარწერაში) უნდა აღინიშნოს კომუნიკაციის ელექტრონული საშუალების გამოყენებით მინდობილობის/რწმუნებულების დამოწმების თაობაზე. ამავე ბრძანების 19-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, თუ ნოტარიუსს ეჭვი ეპარება წარდგენილი დოკუმენტის წარმდგენისადმი კუთვნილებაში, ან პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ნამდვილობა ეჭვს იწვევს, ნოტარიუსი ვალდებულია უარი თქვას სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე.
განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, რომ 2012 წლის 26 სექტემბერს მოპასუხე მ. ჩ-მ (პირადი №.....) ვინმე ფ. ფ-ის (თითქოს ეს უკანასკნელი იყო მოსარჩელე – მ. ჩ-ე) დახმარებით ნოტარიუს თ. გ-თან, ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით მიიღო მინდობილობა, რომლის თანახმადაც მას მოსარჩელის – მ. ჩ-ის (პირადი №......) სახელით, მოსარჩელის კუთვნილი ზემოაღნიშნული საცხოვრებელი ბინის გასხვისების უფლებამოსილება მიეცა.
სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი იყო ვიდეო-ფაილი ნოტარიუს თ. გ-ის მიერ სანოტარო მოქმედების შესრულების თაობაზე (იხ. ტ.1. ს.ფ 143-ზე თანდართული CD). ხსენებული ჩანაწერით არ დგინდებოდა, თუ რა მონაცემებზე დაყრდნობით მოახდინა ნოტარიუსმა მინდობილობის გამცემი პირის ვინაობის, ქმედუნარიანობის, ნების თავისუფალი გამოვლენის ნამდვილობის დადგენა. აღნიშნულთან დაკავშირებით 2014 წლის 17 თებერვლის სასამართლო სხდომაზე ნოტარიუსმა თ. გ-მა განმარტა, რომ კომუნიკაციის ელექტრონული საშუალების გამოყენებით სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ჯერ შედგა სატესტო ჩანაწერი, რა დროსაც მან მოახდინა პირის იდენტიფიცირება და შემდეგ შედგა საქმეში წარდგენილი ჩანაწერი, რომელიც ინახებოდა სანოტარო ბიუროში. ნოტარიუსის განმარტებით სატესტო ჩანაწერი სანოტარო ბიუროში არ ინახებოდა. მითითებული გარემოების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნოტარიუსმა ვერ უზრუნველყო სათანადო მტკიცებულებით იმ გარემოების დადასტურება, რომ მის მიერ „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ ინსტრუქციის მოთხოვნათა დაცვით მოხდა სანოტარო მოქმედებაში მონაწილე პირის იდენტიფიცირება.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით მინდობილობის დამმოწმებელმა ნოტარიუსმა ვერ უზრუნველყო მინდობილობის გამცემი პირის იდენტიფიცირება და არასწორად დაადგინა სანოტარო მოქმედების მონაწილე ფიზიკური პირის ვინაობა, რის შედეგადაც არაუფლებამოსილი პირის მიერ გაიცა საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო რწმუნებულება, ამასთან, ზემოაღნიშნული რწმუნებულების საფუძველზე უძრავი ქონების მესაკუთრის მიერ ნების გამოვლენის გარეშე განიკარგა სადავო უძრავი ნივთი. აქედან გამომდინარე, გარკვეულწილად ნოტარიუსის ქმედებამ, რომელმაც სათანადოდ ვერ უზრუნველყო სანოტარო მოქმედების შესრულება კანონის შესაბამისად (ვერ მოახდინა სანოტარო მოქმედებაში მონაწილე პირის იდენტიფიცირება), გამოიწვია ის შედეგი, რამაც დაარღვია უძრავი ნივთის მესაკუთრის – მოსარჩელე მ. ჩ-ის უფლებები, რის გამოც მას ეკისრებოდა სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მოსარჩელის დარღვეული უფლებისათვის.
ზემომითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა 2013 წლის 21 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების საფუძველი, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მოპასუხე თ. გ-ის არასათანადო მოპასუხედ ცნობის თაობაზე, შესაბამისად, სწორი იყო პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება თ გ-ისათვის სხვა მოპასუხეებთან ერთად სოლიდარულად სახელმწიფო ბაჟის 1248 ლარის დაკისრების ნაწილში.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს თ. დ-მა და გ. პ-ამ.
კასატორების მოთხოვნა:
გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:
გაუგებარია, თუ რატომ უნდა დაეკისროს სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა სადავო უძრავი ქონების შემძენს – გ. პ-ას იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებით არ დადასტურებულა და არც მოსარჩელეს გაუხდია სადავოდ თ. დ-ის (თავდაპირველად იპოთეკარი, შემდგომში – გამოსყიდვის უფლებით საკუთრების შემძენი პირი) ნების გამოვლენის ნამდვილობა, ამგვარი სახის პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებისათვის.
სასამართლო მიუთითებს, რომ ნოტარიუსის მოქმედებამ გამოიწვია ის შედეგი, რომელმაც დაარღვია უძრავი ნივთის მესაკუთრის – მ. ჩ-ის უფლებები და მას ეკისრება სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მოსარჩელის უფლების ხელყოფისათვის. ასეთ შემთხვევაში, სასამართლოს უნდა განემარტა და დაესაბუთებინა, წარმოადგენს თუ არა ნოტარიუსის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საფუძველს კასატორების სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობისათვის. საქმის ფაქტობრივი მოცემულობის გათვალისწინებით, ასეთი სოლიდარული ვალდებულების არსებობის დასაბუთება შეუძლებელია. ამასთან, ნოტარიუსის პერსონალური პასუხისმგებლობის დასაბუთების შემთხვევაში გამოირიცხებოდა კასატორების პასუხისმგებლობა.
მცდარია სასამართლოს ხედვა, როდესაც იგი განმარტავს, რომ სოციალური და ეკონომიური საჯარო წესრიგის დაცვის ღირსია მხოლოდ ის პირი, ვისი სამართლებრივი სიკეთეც ხელყვეს და აღნიშნული სოციალური ფუნქციის მატარებლად არ მიიჩნევს იმ პირს, ვინც სამოქალაქო ბრუნვაში კეთილსინდისიერად მონაწილეობს. ამიტომ, სასამართლო უმართებულოდ უთითებს, რომ სამოქალაქო ბრუნვის კეთილსინდისიერ მონაწილეს, რომელიც გარიგების საფუძველზე რაიმე სიკეთეს იძენს, ვერ დაიცავს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები.
მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ ნოტარიუსი პასუხისმგებელ პირად განიხილა, თუმცა არ მიუთითა მისი პასუხისმგებლბა სამოქალაქო კოდექსის 997-ე მუხლიდან გამომდინარეობდა თუ ამავე კოდექსის 998-ე მუხლის დანაწესიდან. ამ ნაწილში სასამართლოს გადაწყვეტილება ბუნდოვანია, ვინაიდან მისი მეშვეობით მოსარჩელემ მოთხოვნის დაკმაყოფილება მიიღო არა ნოტარიუსისგან, არამედ – კასატორებისაგან.
დაუსაბუთებელია გადაწყვეტილება ბაჟის დაკისრების ნაწილში, რადგან სასამართლომ არ განსაზღვრა, თუ როგორ უნდა განაწილდეს მოპასუხეთა პასუხისმგებლობა – სოლიდარულად თუ პერსონალურად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. დ-ისა და გ. პ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. დ-ისა და გ. პ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე მ.ნ-ძის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2231 ლარი) 70% – 1561.7 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. თ. დ-ისა და გ. პ-ას (პირადი ნომერი – ......) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორებს – თ. დ-სა და გ. პ-ას დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე მ. ნ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (2231 ლარი, საგადახდო დავალება № 1, გადახდის თარიღი – 2014 წლის 2 მაისი) 70% – 1561.7 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე პ. ქათამაძე
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
ბ. ალავიძე
