საქმე №ას-33-31-2013 11 თებერვალი, 2013 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ნ.ნ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ვ.ნ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მინიჭება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ.ნ-ემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ვ.ნ-ის მიმართ აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მინიჭების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე და მოპასუხე არიან ძმები. სამკვიდრო ქონების სასამართლო წესით გაყოფის შემდეგ, 2009 წელს მოპასუხემ საჯარო რეესტრში აღრიცხა გურჯაანის რაიონის სოფელ შ-ში მდებარე 2296 კვ.მ უძრავი ქონება - ეზო, ხოლო მოსარჩელემ - 382 კვ. მეტრი. მოპასუხის მიერ საკუთრებად აღრიცხულ ქონებაში მოქცეულია 147 კვ.მ საერთო სარგებლობის გზა, რითაც მოსარჩელეს მოესპო შესაძლებლობა, შევიდეს სახლში. ვ.ნ-ე აპირებს ამჟამად მის საკუთრებად აღრიცხული გზის შეღობვას, რაც მრავალი წლის განმავლობაში საერთო სარგებლობის ფართს წარმოადგენდა და ვ.ნ-ემ ის თვითნებურად შეუერთა მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთს. საერთო სარგებლობის გზის შემოღობვით მთლიანად ამოიქოლება ნ.ნ-ის სახლის წინა ფასადი.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ მოპასუხემ მიითვისა საერთო სარგებლობის 147 კვ.მ გზა, არასწორია, რადგანაც აღნიშნული ფართი არასოდეს ყოფილა საერთო სარგებლობაში, ის წარმოადგენდა სამკვიდროს ნაწილს, რომელიც ვ.ნ-ემ მიიღო მემკვიდრეობით, შესაბამისად, განხორციელდა მიწის სადავო ნაწილზე მისი უფლების რეგისტრაცია. სადავო ფართით მოსარჩელის სარგებლობის უფლება მოპასუხის კეთილი ნება იყო და მას არასოდეს აუკრძალავს ნ.ნ-ის ამ გზით სარგებლობის უფლება, ამასთანავე, არასწორია სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ სახლს სხვა შესასვლელი არ გააჩნია, რადგანაც დაქორწინების შემდგომ, 1956 წელს მოსარჩელეს მამამ საერთო ეზოში მისცა საცხოვრებელი ფართი და დაეხმარა სახლის აშენებაში, შესაბამისად, ნ.ნ-ის მიცემულ მიწას გააჩნია დამოუკიდებელი შესასვლელი რკინის ჭიშკრით, რაც დღემდე ფუნქციონირებს.

მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძვლიანობა განხილულ იქნა ზემდგომი სასამართლოს მიერ, საბოლოოდ, თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილებით ნ.ნ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად, გურჯაანის რაიონის სოფელ შ-ში ვ.ნ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული სახლის ეზოში არსებულ მიწის ნაკვეთზე ნ.ნ-ის ოჯახს თავის საცხოვრებელ სახლთან და სახლის უკან მდებარე მიწის ნაკვეთთან დასაკავშირებლად მიეცა საერთო ჭიშკრითა და შესასვლელით სარგებლობის უფლება და არსებული შესასვლელი აღიარებულ იქნა მხარეთა შორის საერთო სარგებლობის გზად.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ.ნ-ემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ვ.ნ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თელავის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.ნ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გურჯაანის რაიონის სოფელ შ-ში მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდით ...) - 382.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული 131.30 კვ.მ N1 შენობა-ნაგებობა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ნ.ნ-ის სახელზე. ამავე სოფელში მდებარე უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდით ...) 2296.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული 273.50 კვ.მ N1 შენობა-ნაგებობა საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ვ.ნ-ის სახელზე. სარჩელის საგანს წარმოადგენს აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მინიჭება. პალატის მოსაზრებით, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას უნდა დადგინდეს: მოსარჩელისა და მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების საზღვრები (მდებარეობა); აქვს თუ არა მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნაზე, რომელიც ამავე სასამართლოს 2011 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით დაინიშნა და ექსპერტს დაესვა შემდეგი კითხვები: დადგინდეს, რა ფართობის მიწის ნაკვეთებს ფლობენ ფაქტობრივად მოსარჩელე ნ.ნ-ე და მოპასუხე ვ.ნ-ე. დადგინდეს, შეესაბამება თუ არა აღნიშნული მონაცემები მათ სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს. დადგინდეს, აქვს თუ არა მოსარჩელე ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან. ასეთი კავშირის არარსებობის შემთხვევაში დადგინდეს, შესაძლებელია თუ არა აუცილებელი გზით მოსარჩელე ნ.ნ-ის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის უზრუნველყოფა მოპასუხე ვ.ნ-ის მიწის ნაკვეთის ხარჯზე და თუ შესაძლებელია, როგორ.

სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2012 წლის 14 მარტის დასკვნის თანახმად, წარდგენილი დოკუმენტაციის და ადგილზე ჩატარებული აზომვების შედეგად მიღებული მონაცემების ურთიერთშედარებით პალატამ დადგენილად მიიჩნია: ნ.ნ-ე ფაქტობრივად ფლობს 474 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რაც მეტია მის სახელზე რეგისტრირებულ 382 კვ.მ ნაკვეთზე 92 კვ. მეტრით, ვ.ნ-ე ფლობს 2384 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რაც მეტია მის სახელზე რეგისტრირებულ 2296 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 88 კვ. მეტრით. აღნიშნული მონაცემები არ შეესაბამება საჯარო რეესტრში მათ სახელზე რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს. ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთს ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან გააჩნია, თუმცაღა აღნიშნული განაშენინებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთიდან ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ შენობა-ნაგებობასთან დაკავშირება შეუძლებელია. ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ შენობა-ნაგებობიდან საჯარო გზასთან დაკავშირება შესაძლებელი იქნება, თუ შენობა-ნაგებობის აივნის ქვეშ მოეწყობა შესასვლელი კარის ღიობი. აღნიშნულის გათვალისწინებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ, განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთს გააჩნდა ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან, რადგანაც სადავო შენობა-ნაგებობიდან საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად საკმარისი იყო თავად მოსარჩელის კუთვნილი ნაგებობის აივნის ქვეშ კარის ღიობის მოწყობა.

დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით და განმარტა, რომ საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური. მესაკუთრის ულებები შეზღუდულია ან კანონით, ან ხელშეკრულებით (სკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი). 180-ე მუხლში საკუთრების უფლების კანონისმიერი შებოჭვის პირობებია მოცემული. თუ არსებობს ამ მუხლით გათვალისწინებული პირობები, მაშინ მეზობელმა უნდა ითმინოს თავისი მიწის ნაკვეთის დატვირთვები. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის დანაწესი გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით აუცილებელი გზის მხოლოდ აუცილებელ, უალტერნატივო შემთხვევებში დადგენა განპირობებულია საქართველოს კონსტიტუციით და ამავე კოდექსით აღიარებული საკუთრების უფლების თავისუფლებით, ამასთან, ამ უფლების შეზღუდვა დაშვებულია მხოლოდ კანონისმიერი ან სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში. აუცილებელი გზით მიწის ნაკვეთის დატვირთვისას, მესაკუთრეების უფლების დაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე, უნდა გამოირიცხოს აუცილებელი გზით დატვირთული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის ზედმეტად დავალდებულება და ამავდროულად, სხვა მესაკუთრისათვის ნაკლებად ზიანის მომტანი გზის არსებობა. სასამართლოს მოსაზრებით, ვინაიდან ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებულ განაშენიანებისაგან თავისუფალ მიწის ნაკვეთს გააჩნდა ჯეროვანი გამოყენებისთვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზასთან, აღნიშნული გამორიცხავდა ამ ნაკვეთის სასარგებლოდ მოპასუხის ქონების დატვირთვას და სარჩელის დაკმაყოფილებას. პალატამ მიუთითა ექსპერტის დასკვნაზე, რომლის თანახმადაც ნ.ნ-ის სახელზე რეგისტრირებული შენობა-ნაგებობიდან საჯარო გზასთან დასაკავშირებლად საკმარისი იყო თავად მოსარჩელის კუთვნილ შენობა-ნაგებობის აივნის ქვეშ კარის ღიობის მოწყობა და ჩათვალა, რომ რადგან აუცილებელი გზის უფლებით მოპასუხის ქონების დატვირთვა გულისხმობდა მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებების შეზღუდვას, არ არსებობდა ასეთი უფლების მოსარჩელისათვის მინიჭების წინამძღვრები, საჯარო გზასთან კავშირის უზრუნველყოფა შესაძლებელი იყო თავად მოსარჩელის ქონების ხარჯზე.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.ნ-ემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (იხ. დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი) შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც, სამოქალაქო საპროცესო კდექსის 394-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. ამავე გადაწყვეტილებით სასამართლომ არასწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქმის პირველი ინსტანციის წესით განხილვისას ორჯერ ჩატარდა ადგილზე დათვალიერება, სასამართლო აღნიშნულის საფუძველზე დაეყრდნო სპეციალისტის დასკვნასა და შინაგან რწმენას. სააპელაციო პალატა გადაწყვეტილების მიღებისას დაეყრდნო მხოლოდ ლ.სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას მასში მითითებული გარემოებები არ გამოუკვლევია. აღნიშნული დასკვნის თანახმად, ნ.ნ-ე ფლობს მის სახელზე რეგისტრირებულ ფართზე 92 კვ. მეტრით მეტს, რაც სწორედ ის ფართია, რომლიც მოწინააღმდეგე მხარემ დაირეგისტრირა საკუთრების უფლებით საჯარო რეესტრში. კასატორის მოთხოვნა სწორედ ამ ფართზე სარგებლობის უფლების მინიჭებაა, რადგანაც ეს წარმოადგენს ერთადერთ და აუცილებელ გზას სახლთან მისასვლელად. აღნიშნულის საჭიროებაში დარწმუნდა საქმის პირველი ინსტანციით განმხილველი სასამართლო. ვ.ნ-ეს სადავო ფართის შემოღობვით შეუძლია სახლის საძირკვლიდან მოყოლებული ამოქოლოს კასატორის სახლის ფასადი, ამასთანავე, აივნის მხრიდან შესავლელის მოწყობის შემთხვევაში, სასამართლოს არ მიუთითებია სახლის მეორე სართულზე ასასვლელის მოწყობის შესაძლებლობა. სააპელაციო პალატამ მიიღო ტენდენციური გადაწყვეტილება, დაეყრდნო რა მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნას, სადაც მითითებულია, რომ ნ.ნ-ის ნაკვეთის საჯარო გზასთან კავშირი აივნის ქვეშ კარის ღიობის მოწყობის გზითაა შესაძლებელი. მას არ გამოუკვლევია დასკვნაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ექსპერტიზის დასკვნა კასატორს (წარმომადგენელს) სასამართლო სხდომის დაწყების წინ ჩაბარდა, სასამართლო ვალდებული იყო დაეკითხა დასკვნის შემდგენი ექსპერტები, გამოეკვლია გურჯაანის რაიონის გამგეობის სპეციალისტთა რეკომენდაციები, რომლებიც საქმეშია განთავსებული და ამ გზით აღმოეფხვრა ექსპერტიზის დასკვნაში არსებული ურთიერთწინააღმდეგობანი. სასამართლო, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებული იყო, გადაწყვეტილებაში დაესაბუთებინა, თუ რატომ მიანიჭა მტკიცებითი ძალა მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნას, სადაც აღნიშნულია, რომ ნ.ნ-ე ფლობს მის საკუთრებად რეგისტრირებულ ფართთან შედარებით 92 კვ. მეტრით მეტ ფართს, რომელიც საციცოცხლოდ აუცილებელია და მხოლოდ ნაკვეთის ამ ნაწილის გამოყენებითაა შესაძლებელი მის სახლში შესასვლელის მოწყობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 29 იანვრის განჩინებით, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნ.ნ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგანაც აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა და აღნიშნული პრაქტიკა ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში (იხ. სუსგ Nას-1048-1316-09, 23 მარტი, 2010 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ¹“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნ.ნ-ე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ნ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე