საქმე №ას-263-263-2018 15 მაისი, 2018 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ვ.ძ., დ.ძ. (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.ძ. (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 26 დეკემბრის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მემკვიდერედ და მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. მ.ძ. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მამკვიდრებელი ან გარდაცვლილი) 2007 წლის 28 აპრილს გარდაიცვალა. მამკვიდრებლის გარდაცვალების დროისათვის, მისი მეუღლე - ვ.ძ. უკვე გარდაცვლილი იყო. მათ ერთად ცხოვრების დროს შეეძინათ სამი შვილი: დ. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი ან მამკვიდრებლის პირველი შვილი), ზ. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე ან მამკვიდრებლის მეორე შვილი) და ც. (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მამკვიდრებლის მესამე შვილი) ძ–ები.

2. მამკვიდრებლის მესამე შვილი (ც.) 2015 წლის 21 სექტემბერს გარდაიცვალა. მისმა შვილმა - ვ.ძ–მა (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც მეორე მოსარჩელე, მეორე აპელანტი, მეორე კასატორი ან მამკვიდრებლის შვილიშვილი) მიიღო მამის სამკვიდროს ნაწილი (მამკვიდრებლის სახელზე რიცხული ავტომანქანები), რუსეთის ფედერაციაში, ქ. ასტრახანში გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე.

3. 2012 წლის 11 მაისს მოპასუხის სახელზე (ზ. გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მან, როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, გარდაცვლილის დანაშთი სამკვიდრო სრულად მიიღო. სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მის საკუთრებად აღირიცხა შემდეგი უძრავი ნივთები: 1636 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მასზე მდებარე შენობა-ნაგებობით, ს/კ 72.04.08.116; 280 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ 72.04.08.128; 5000 კვ.მ სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ 72.04.14.198; 1000 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, ს/კ 72.04.05.044 (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც უძრავი ნივთები ან სამკვიდრო ქონება).

4. სამკვიდრო მოწმობის გაცემის შესახებ განცხადების წარდგენისას, მოპასუხემ ნოტარიუსს წერილობითი განცხადებით დაუდასტურა, რომ ის ერთადერთი იყო და სხვა მემკვიდრეეები არ არსებობდნენ.

5. 2016 წლის 5 მაისს მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს მოპასუხის წინააღმდეგ და მოითხოვეს:

5.1. მოპასუხის სახელზე 2012 წლის 11 მაისს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში (რეგისტრაციის ნომერი ...) შემდეგი ცვლილების შეტანა:

5.1.1. პირველი მოსარჩელის დედის დანაშთი ქონების 1/3 წილის მესაკუთრედ ცნობა, შესაბამისად, საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში ცვლილების შეტანა და უძრავი ნივთების 1/3 ნაწილის მესაკუთრედ აღრიცხვა.

5.1.2. მამკვიდრებლის მესამე შვილის - 2015 წლის 21 სექტემბერს გარდაცვლილი ც.ძ–ის მიერ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ექვსთვიანი ვადის გაგრძელება. მეორე მოსარჩელის გარდაცვლილის (მამკვიდრებლის) მემკვიდრედ ცნობა მამის - ც.ძ–ის კუთვნილ 1/3 ნაწილზე და მოპასუხის სახელზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული სამკვიდრო ქონებიდან 1/3 წილის მისთვის მიკუთვნება, ასევე, საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში ცვლილების შეტანა და უძრავი ნივთების 1/3 წილის მესაკუთრედ მეორე მოსარჩელის დარეგისტრირება.

5.2. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ:

5.2.1. მიწის რეფორმის ფარგლებში სახელმწიფომ მამკვიდრებელს საკუთრებაში გადასცა მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიხაურაში მდებარე სხვადასხვა ფართობის მიწის ნაკვეთები, ჯამში - 1,25 ჰექტარი.

5.2.2. 2007 წლის 28 აპრილს მამკვიდრებელი გარდაიცვალა და სამივე შვილმა გაიღო დაკრძალვის ხარჯები. დედის გარდაცვალების შემდეგ, პირველი მოსარჩელე ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა დედის სამკვიდროს, ამასთან, სამივე დედმამიშვილი შეთანხმებული იყვნენ სამკვიდროს თანაბარწილად გაყოფაზე.

5.2.3. 2015 წლის 21 სექტემბერს გარდაიცვალა ც.ძ., რომლის სამკვიდროს მესაკუთრე გახდა ამ უკანასკნელის შვილი ანუ მეორე მოსარჩელე. 2012 წელს მოპასუხემ მიმართა ნოტარიუსს, სადაც განაცხადა, რომ ის მამკვიდრებლის ერთადერთი მემკვიდრე იყო. მან სამკვიდრო მოწმობით მიიღო გარდაცვლილის მთლიანი სამკვიდრო ქონება. მეორე მოსარჩელის განმარტებით, მისი მამა ვერ დაეუფლა სამკვიდროს საპატიო მიზეზის გამო, რადგანაც ცხოვრობდა რუსეთის ფედერაციაში, დედის გარდაცვალების დროს იყო ავად, იწვა საავადმყოფოში და არ შეეძლო შორ მანძილზე გადაადგილება. მას პირველი მოსარჩელე და მოპასუხე არწმუნებდნენ, რომ სამივე მემკვიდრე თანაბარწილად მიიღებდა სამკვიდროს. აწ გარდაცვლილ ც. ძ–თვის სიცოცხლეში არ ყოფილა ცნობილი მოპასუხის მიერ დედის მთლიანი სამკვიდროს მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში დარეგისტრირების ფაქტი.

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, მან წარადგინა, როგორც მოთხოვნის წარმოშობის დამაბრკოლებელი, ისე - მოთხოვნის განხორციელების ხელისშემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ არც პირველი მოსარჩელე და არც აწ გარდაცვლილი მეორე მოსარჩელის მამა გარდაცვლილის სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებიან. ამასთან, სამკვიდროში შემავალ საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდა მხოლოდ თვითონ, ოჯახთან ერთად. მოპასუხის განმარტებით, სასარჩელო მოთხოვნა განხორციელებადი არ იყო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამოც.

7. მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2016 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 1306-ე, 1336-ე, 1319-ე, 1421.2, 1426.1, 1430-ე და 1450-ე მუხლები გამოიყენა.

8. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, შემდეგ გარემოებებზე მითითებით :

8.1. პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად არასწორად შეაფასა, კერძოდ, მან არ დაასაბუთა - თუ რატომ არ უნდა შესულიყო ცვლილება სამკვიდრო მოწმობაში, რომლის მიღებაც მოპასუხემ ნოტარიუსის მოტყუებით შეძლო;

8.2. დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა გარდაცვლილის სრულ ქონებაზე მოპასუხის მიერ მოპოვებულ საკუთრების უფლებაზე, მაშინ, როდესაც, 2012 წლის 11 მაისამდე ყველა მემკვიდრე ერთსა და იმავე სამართლებრივ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. სასამართლომ სამკვიდროს ფაქტობრივ დაუფლებაზე მხოლოდ მოსარჩელეებთან მიმართებით იმსჯელა და არ გაითვალისწინა, რომ არც მოპასუხე დაუფლებია დედის დანაშთ ქონებას მანამ, სანამ მან ნოტარიუსს არ მიმართა სამკვიდრო მოწმობის გაცემის თაობაზე;

8.3. უსაფუძვლოა მეორე მოსარჩელესთან მიმართებით ტრანსმისიით სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ნორმის გამოყენება, იმ პირობებში, როდესაც, აღნიშნული მუხლი სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლებში მხარეებს არ მიუთითებიათ. სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ მეორე მოსარჩელე მამის - ც.ძ–ის კანონისმიერი მემკვიდრეა, იგი სსკ-ის 1328-ე მუხლის მიხედვით, მამის არა მხოლოდ აქტივების, არამედ პასივების მემკვიდრეც არის, შესაბამისად, როგორც თავად ც.ძ. იყო უფლებამოსილი დედის დანაშთი სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადების გაგრძელება მოეთხოვა, ისე მის მემკვიდრეს, ანუ მეორე მოსარჩელესაც შეეძლო, ესარგებლა ამ უფლებით;

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებით :

9.1. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა სამკვიდროს გახსნიდან (2007 წლის 28 აპრილიდან) კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში პირველი მოსარჩელის მიერ სადავო სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლება და მის მიერ ამ გზით სამკვიდროს მიღება. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ შვილი მონაწილეობდა დედის გარდაცვალებასთან დაკავშირებულ ტრადიციულ რიტუალებში, უპირობოდ არ ნიშნავდა სამკვიდროს მიღებისკენ მიმართულ ნებელობით მოქმედებას;

9.2. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ არც სამკვიდროს მიღებისათვის დადგენილ ექვსთვიან ვადაში და არც ამ ვადის დარღვევით, მამკვიდრებლის მესამე შვილს გარდაცვლილის სამკვიდროდან კუთვნილი 1/3 წილი არ მიუღია, ასევე, იმ უდავო ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ მამკვიდრებლის მესამე შვილი გარდაიცვალა მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან (2007 წლის 28 აპრილი) რამდენიმე წლის შემდეგ (2015 წლის 21 სექტემბერს), შესაბამისად, მემკვიდრეობითი ტრანსმისია (სსკ-ის 1430-ე მუხ.) კონკრეტულ შემთხვევაში, ვერ განხორციელდებოდა. მეორე მოსარჩელეს, როგორც ც.ძ–ის მემკვიდრეს, იმ შემთხვევაში ექნებოდა სადავო სამკვიდროდან მამის წილზე საკუთრების უფლების დადგენის საფუძველი, თუკი ც.ძ–ს ფაქტობრივი დაუფლების გზით ექნებოდა მიღებული გარდაცვლილი დედის სამკვიდრო ქონება;

10. აღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების, ახალი გადაწყვეტილების მიღებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით, სააპელაციო საჩივრის ანალოგიურ საფუძვლებზე მითითებით (იხ. პ. 8).

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 19 მარტის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

13. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

13.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და თვლის, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნები მართებულად იქნა უარყოფილი, სახელდობრ:

14.1. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეებს სურთ, კერძოდ, უძრავი ნივთების 1/3 წილზე მესაკუთრედ ცნობისა და სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გადაცილების საპატიოდ მიჩნევის მოთხოვნები სსკ-ის 1499-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (მემკვიდრეებად მოწვეულ პირებს შეუძლიათ სანოტარო ორგანოსგან მოითხოვონ სამკვიდრო მოწმობა) 1306-ე (გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა – გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე – მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი), 1336-ე მუხლის პირველი (I) ნაწილიდან (კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში – გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები) 1328-ე (სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება), 1433-ე (მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან), 1424-ე (სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან), 1421-ე (სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან წილის მიღებაზე უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად), 1426.1 (სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე) და 1430-ე (თუ მემკვიდრე სამკვიდროს გახსნის შემდეგ, მაგრამ სამკვიდროს მიღებამდე გარდაიცვალა, მაშინ სამკვიდროდან მისი წილის მიღების უფლება გადადის მის მემკვიდრეებზე (მემკვიდრეობითი ტრანსმისია). გარდაცვლილი მემკვიდრის მემკვიდრეებმა სამკვიდრო უნდა მიიღონ სამკვიდროს მიღების ვადამდე დარჩენილი ხნის განმავლობაში. თუ ეს დრო სამ თვეზე ნაკლებია, იგი სამ თვემდე უნდა გაგრძელდეს) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

14.2. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ, როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში (სსკ-ის 1424-ე მუხლი) შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (შდრ. სუსგ №ას-283-268-2017, 07.07.2017).

14.3. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი 2007 წლის 28 აპრილს გარდაიცვალა, შესაბამისად, მის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო. მამკვიდრებელს დარჩა სამი პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, შვილები: პირველი მოსარჩელე, მოპასუხე და ც.ძ., რომელიც 2015 წლის 21 სექტემბერს გარდაიცვალა. მისი სამკვიდრო მიიღო მისმა შვილმა, ანუ მეორე მოსარჩელემ. გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილია, რომ არც პირველ მოსარჩელეს და არც ც.ძ–ს გარდაცვლილი დედის სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში სანოტარო ბიუროსთვის არ მიუმართავთ და არც ფაქტობრივი ფლობით მიუღიათ სამკვიდრო. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ პირველი მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივი დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების ფაქტობრივი გარემოება საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის მემკვიდრის ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ შვილი მონაწილეობას იღებდა დედის გარდაცვალებასთან დაკავშირებულ ტრადიციულ რიტუალებში, რომლებიც სწორედ მამკვიდრებლის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში წარიმართა, იმ პირობებში, როდესაც სადავოდ არის გამხდარი სამკვიდროს მიღება, არ წარმოადგენდა საკმარის ფაქტობრივ მოცემულობას, რადგან, როგორც წესი, ასეთ რიტუალებში გარდაცვლილის ახლობლები (პირველ რიგში კანონით მემკვიდრეები) იღებენ მონაწილეობას, მათ შორის, ის მემკვიდრეებიც, რომლებიც არ აპირებენ სამკვიდროს მიღებას. პალატა პირველი მოსარჩელის ვერც იმ პოზიციას გაიზიარებს, რომ მამკვიდრებლის სახლის პერიოდულად მოწესრიგება-დალაგება საკმარისი იყო სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების დასადგენად.

14.4. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა), შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკისაგან და არც ამ თვალსაზრისით არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დაშვების საპროცესო კოდექსით დადგენილი წინაპირობა (შდრ. სუსგ-ები №ას-281-266-2017, 19.05.2017, №ას-572- 543-2014, 19.03.2015; №ას-555-526-2014, 10.10.2014).

14.5. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების დაუშვებლობაზეც, სახელდობრ, დოქტრინაში განვითარებული შეხედულების თანახმად, სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების საპატიო მიზეზის შეფასებისას, ასეთი მიზეზის არსებობა უნდა დადგინდეს არა მხოლოდ მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის პერიოდისათვის, არამედ - მთელი შემდგომი პერიოდისთვისაც იმ მომენტამდე, როდესაც მემკვიდრემ განახორციელა იურიდიული მოქმედება სამკვიდროს მისაღებად. თუკი 6-თვიანი ვადის გაშვების შემდეგ მემკვიდრე კვლავ არ იწყებს საქმისწარმოებას სასამართლოში, არ მიმართავს ნოტარიუსს და არ იღებს ზომებს სამკვიდროს მისაღებად, უნდა შემოწმდეს ასევე ამგვარი უმოქმედობის მიმართ ჰქონდა თუ არა მას საპატიო მიზეზი. კანონი სარჩელის აღძვრის სავალდებულო წინაპირობად არ აწესებს ნოტარიუსისთვის მიმართვას, როდესაც უკვე გასულია სამკვიდროს მიღების ვადა. თუმცა, პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც მემკვიდრეები ჯერ ნოტარიუსს მიმართავენ, ხოლო მას შემდეგ, რაც ნოტარიუსი უარს იტყვის სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე კანონით დადგენილი ვადის დარღვევით მიმართვის გამო, შემდეგ აღძრავენ სარჩელს სასამართლოში სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების მოთხოვნით. იმ შემთხვევაში, თუკი სასამართლო საპატიოდ ჩათვლის ნოტარიუსისთვის დაგვიანებით მიმართვას, სამკვიდროს მისაღებად სამომავლოდ ნოტარიუსისთვის მიმართვის ვადა კი არ განისაზღვრება, არამედ სარჩელის აღძვრამდე ნოტარიუსისთვის მიმართვა ჩაითვლება უკვე სამკვიდროს მიღებად სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მნიშვნელობით. თუკი მემკვიდრეს ნოტარიუსისთვის არ მიუმართავს, მაგრამ ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდროს ექვსთვიანი ვადის გასვლის შემდგომ, შესაძლოა, დაუფლების მომენტიდან ჩაითვალოს სამკვიდრო მიღებულად. ასევე, შესაძლებელია, სასამართლომ სარჩელის აღძვრა ჩათვალოს სამკვიდროს მიღებად და ვადის გაშვების საპატიოდ მიჩნევის შემთხვევაში, თავად გამოიტანოს გადაწყვეტილება მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, ან - განუსაზღვროს მემკვიდრეს სამომავლოდ ვადა ნოტარიუსისთვის მიმართვის გზით სამკვიდროს მისაღებად.

14.6. პალატა აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღების უფლება აქვს თავად მემკვიდრეს. სსკ-ის 1430-ე მუხლი ადგენს მემკვიდრეობითი ტრანსმისიის საფუძველს, რომლის მიხედვითაც, თუ მემკვიდრე სამკვიდროს გახსნის შემდეგ, მაგრამ სამკვიდროს მიღებამდე გარდაიცვალა, მაშინ სამკვიდროდან მისი წილის მიღების უფლება გადადის მის მემკვიდრეებზე (მემკვიდრეობითი ტრანსმისია). გარდაცვლილი მემკვიდრის მემკვიდრეებმა სამკვიდრო უნდა მიიღონ სამკვიდროს მიღების ვადამდე დარჩენილი ხნის განმავლობაში. თუ ეს დრო სამ თვეზე ნაკლებია, იგი სამ თვემდე უნდა გაგრძელდეს.

დასახელებული ნორმა ეხება ისეთ შემთხვევას, როდესაც მემკვიდრე გარდაიცვლება სამკვიდროს მისაღებად დაწესებულ ვადაში - მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში. ასეთ განმარტებას განაპირობებს თავად საკანონმდებლო დანაწესის შინაარსი, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სამკვიდროს მიღების ვადამდე დარჩენილი ხნის განმავლობაში მემკვიდრის მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღებაზე, ან - ამ ვადის სამ თვემდე გაგრძელების შესაძლებლობაზე. კანონი არ ადგენს მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას. შესაბამისად, გარდაცვლილი მემკვიდრის მემკვიდრეს მამკვიდრებლის მიერ გადაცემული უფლებების ფარგლებში შეუძლია, იდავოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მისმა მამკვიდრებელმა სიცოცხლეშივე დაგვიანებით მაინც მიმართა ნოტარიუსს, აღძრა სარჩელი სასამართლოში ან განახორციელა სხვა სამართლებრივი ქმედება სამკვიდროს მისაღებად, ანდა - სამკვიდროს მიღების ვადის გასაგრძელებლად.

14.7. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ც.ძ. მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან არც ექვსი თვის განმავლობაში და არც შემდგომ არ დაუფლებია დედის სამკვიდრო ქონებას. მას არც ნოტარიუსისთვის მიუმართავს სამკვიდროს მისაღებად და არც სასამართლოში წარუდგენია მოთხოვნა სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესახებ. შესაბამისად, მას არცერთი სამართლებრივი საშუალება არ გამოუყენებია სამკვიდროს მისაღებად. ამდენად, მეორე მოსარჩელის მოთხოვნის ფარგლებში, სასამართლო ც.ძ–ს გარდაცვალებამდე მიღებულად ვერ ჩაუთვლიდა სამკვიდროს. პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება გაუტოლდებოდა მეორე მოსარჩელისთვის მემკვიდრეობითი ტრანსმისიის გზით სამკვიდროს მიღების უფლების მინიჭებას სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გასვლის შემდგომ, რაც დაუშვებელია, რადგან კანონი მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით სამკვიდროს მიღებას უშვებს მხოლოდ კანონით დადგენილ ვადაში და არ ადგენს მემკვიდრეობითი ტრანსმისიით სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).

16. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგ-ები №ას-281-266-2017, 19.05.2017; №ას-572- 543-2014, 19.03.2015წ; №ას-555-526-2014, 10.10.2014წ.).

17. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

18. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3 მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ვ.ძ–ისა და დ.ძ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ვ.ძ–სა და დ.ძ–ს დაუბრუნდეთ დ.ძ–ის (პ/ნ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1200 ლარის (საგადახდო დავალება #1, გადახდის თარიღი 27.02.2018 წ.) 70% – 840 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : მზია თოდუა

პაატა ქათამაძე

ეკატერინე გასიტაშვილი