საქმე №ას-390-390-2018 15 მაისი, 2018 წელი,
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
მოსამართლეები: მზია თოდუა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე,
ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
I საკასაციო საჩივრის ავტორი – რ.დ–ძე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ ს.ქ.ე.ს. (მოსარჩელე)
II საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ ს.ქ.ე.ს.
მოწინააღმდეგე მხარე – რ.დ–ძე
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინება
I საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა
II საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის 2009 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ.ი–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მიმღები ან თავაპირველი მესაკუთრე) განცხადება სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ, ხელვაჩაურის რაიონი სოფელ ....მდებარე 348.4 კვ/მ მიწის ნაკვეთზე (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც უძრავი ქონება, სადავო ქონება, სადავო ნივთი ან სადავო მიწის ნაკვეთი) საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ და 2009 წლის 9 მარტს მიმღების სახელზე გაიცა საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა № 9534, რომლის საფუძველზეც ის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღირიცხა (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის, 3111.1 და „ფიზიკური და კერძო სამართლის იურიდიული პირების მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთებზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ“ საქართველოს კანონი).
2. თავდაპირველმა მესაკუთრემ 2009 წლის 20 მარტს უძრავი ქონება რ.დ–ძეს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, პირველი აპელანტი, პირველი კასატორი ან დასაჩუქრებული) აჩუქა. ნაჩუქარი ქონება 20 000 ლარად შეფასდა (სსკ-ის 524-ე, 525.2 და 3111.1 მუხლები).
3. შპს ”ე.ა–ის” 2014 წლის 25 ოქტომბრის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო-სარეალიზაციო ფასი 2009 წლის მარტი-ოქტომბრისათვის 5500 ლარით განისაზღვრა.
4. 2009 წლის 5 აგვისტოს დასაჩუქრებულმა (მოპასუხემ) აღნიშნული უძრავი ქონება უ.ვ–ძეს მიჰყიდა. ნასყიდობის საგნის ღირებულება 21 000 ლარი იყო (სსკ-ის 477-ე, 3111.1 მუხლები).
5. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით (შემდეგში ტექსტში ასევე მოხსენიებული, როგორც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება), ბათილად იქნა ცნობილი მესაკუთრის სახელზე ზემოაღნიშნული საკუთრების უფლების მოწმობა, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი მისი გაცემის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებაც.
6. 2011 წლის 14 ნოემბერს უ.ვ–ძემ შპს ,,მმმ“-ს 165 000 ლარად მიჰყიდა უძრავი ნივთი გადახდის განვადებით (სსკ-ის 477-ე და 505-ე მუხლები).
7. აღნიშნული მიწის ნაკვეთი შპს ,,მმმ-მა“ გაუერთიანა იმავე მისამართზე არსებულ სხვა მიწის ნაკვეთს და მასზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი აღმართა. შესაბამისად, სადავო მიწის ნაკვეთის სახელმწიფოსათვის დაბრუნება დღეისათვის შეუძლებელია.
8. 2016 წლის 27 ივნისს სსიპ „ს.ქ.ე.ს–ომ“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, მეორე აპელანტი, მეორე კასატორი ან სააგენტო) სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან გამომდინარე 165 000 ლარის დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელემ მიუთითა წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებზე და აღნიშნა, რომ მოპასუხე, მოცემულ შემთხვევაში, უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, ვინაიდან, მან სააგენტოს კუთვნილი უძრავი ქონება გაასხვისა. მისი მტკიცებით, სადავო ქონების ღირებულება 165 000 ლარია, რაც დასტურდება 2011 წლის 14 ნოემბერს უ.ვ–ძესა და შპს ”მმმ”-ს შორის გაფორმებული გადახდის განვადებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, შესაბამისად, მოპასუხე ვალდებულია, სწორედ აღნიშნული თანხა აუნაზღაუროს მოსარჩელეს.
9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მან წარადგინა როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე - მოთხოვნის განხორციელების ხელისშემშლელი (ხანდაზმულობის) შესაგებელი და განმარტა, რომ იმავე შინაარსის სარჩელი, იმავე მოთხოვნითა და იმავე მტკიცებულებებით მოსარჩელეს წარდგენილი ჰქონდა სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის წინააღმდეგაც, რომელიც არ დაკმაყოფილდა. მისი მტკიცებით, მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ზიანი არ მიუყენებია, მას რაიმე სახის სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი ურთიერთობა მოსარჩელესთან არ ჰქონია, შესაბამისად, იგი არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა და არ არსებობდა მის წინააღმდეგ წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები. განსახილველ საქმეში მოპასუხე შესაძლოა, ყოფილიყო მხოლოდ და მხოლოდ ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, რომელმაც თავის დროზე თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე გასცა საკუთრების უფლების მოწმობა. გარდა ამისა, უსაფუძვლო იყო სარჩელით მოთხოვნილი თანხაც - 165 000 ლარი, ვინაიდან, მითითებული თანხა არა მოპასუხეს, არამედ უ.ვ–ძეს გადაუხადა შპს „მმმ“-მ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა, აქტის ბათილად ცნობა კი, სამართლებრივ შედეგებს შესაძლოა, წარმოშობდეს, მხოლოდ უშუალოდ სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის მიმართ, ხოლო შემდგომ მესაკუთრეებზე მისი მოქმედება ვერ გავრცელდება. მოსარჩელეს არც იმ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება წარუდგენია, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მოპასუხე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა. სასარჩელო მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო, მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამოც.
10. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 20 000 ლარის გადახდა დაეკისრა. სასამართლომ დავის მოსაწესრიგებლად სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 976-ე, 979-ე და 989-ე მუხლები გამოიყენა.
11. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.
11.1. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები :
11.1.1. სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები და ისე მიიღო გადაწყვეტილება. მართალია, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააგენტოს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე წარმოეშვა მოთხოვნის წარდგენის საფუძველი, თუმცა სარჩელი მაინც ნაწილობრივ - 20 000 ლარის ნაწილში დააკმაყოფილა, მაშინ, როდესაც კანონი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ უსაფუძვლოდ სხვისი ქონებით სარგებლობის ან სხვის ხარჯზე რაიმე სარგებლის მიღების შემთხვევაში, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ამ ქონების საერთო ღირებულება;
11.1.2. მოპასუხე არაკეთილსინდისიერია, მან თავდაპირველი მესაკუთრის მიერ სადავო ქონება მოჩვენებით, უსასყიდლოდ (ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე) მიიღო, შემდეგ იგივე ნაკვეთი ასევე მოჩვენებით მიჰყიდა უ.ვ–ძეს, რომელმაც, თავის მხრივ შპს "მმმ"-ზე 165 000 ლარად გაასხვისა იგი. დღეისათვის სადავო მიწის ნაკვეთი შპს"მმმ"-ის მიერ გაერთიანებულია ამავე მისამართზე მდებარე სხვა მიწის ნაკვეთთან, მასზე აღმართულია მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი, რის გამოც შეუძლებელია მესაკუთრისათვის მისი ნატურით დაბრუნება. ამდენად, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე, ზიანი იმ ოდენობით უნდა ანაზღაურდეს, რითაც მიმღები რეალურად გამდიდრდა;
11.1.3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა სააგენტოს სარჩელზე თანდართული მტკიცებულებები, მას საერთოდ არ უმსჯელია, თუ რა შეიძლება, გამხდარიყო უძრავი ქონების გაჩუქების მოტივი. ამდენად, მოპასუხემ უსაფუძვლოდ მიღებული ქონებით, სახელმწიფოს ხარჯზე, 20 000 ლარზე მეტი ფინანსური სარგებელი მიიღო;
11.1.4. განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა სსკ-ის 976-ე მუხლებით გათვალისწინებული შესრულების კონდიქციიდან გამომდინარე, თანხის დაკისრების წინაპირობები. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ხელყოფის კონდიქციის სპეციალური დანაწესით, რომელიც მოცემულია სსკ-ის 982-ე მუხლში.
11.2. მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები :
11.2.1. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ იმავე შინაარსის სარჩელი, იმავე მოთხოვნითა და იმავე მტკიცებულებებით მოსარჩელეს უკვე წარდგენილი ჰქონდა სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის წინააღმდეგ, რომელიც არ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს სადავო ქონების თავდაპირველ მესაკუთრესთან რაიმე კავშირი არ ჰქონდა და არც სადავო მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებულ სასამართლო დავაზე იყო ინფორმირებული, შესაბამისად, ის არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა;
11.2.2. განსახილველ საქმეში მოპასუხე შესაძლოა, ყოფილიყო ხელვაჩაურის მ. ს–ოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისია, რომელმაც თავის დროზე თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე გასცა საკუთრების უფლების მოწმობა;
11.2.3. ჩუქების ხელშეკრულებაში მხარეებმა თავად განსაზღვრეს სადავო ქონების ფასად 20 000 ლარი, გასათვალისწინებელი იყო, რომ, აუდიტორის დასკვნის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის ღირებულება მხოლოდ 5500 ლარი იყო;
11.2.4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა, რომ თავდაპირველ მესაკუთრესა და მოპასუხეს შორის ახლო ურთიერთობები არ არსებობდა, შესაბამისად, მოპასუხე, განსახილველ შემთხვევაში, კეთილსინდისიერი პირია;
11.2.5. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი თავდაპირველი მესაკუთრის სახელზე გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობა. აღნიშნული აქტის ბათილად ცნობა კი, სამართლებივ შედეგებს შესაძლოა, უშუალოდ სადავო ქონების თავდაპირველი მესაკუთრის მიმართ წარმოშობდეს, შემდგომ მესაკუთრეებზე მისი მოქმედება ვერ გავრცელდება;
11.2.6. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხემ სადავო მიწის ნაკვეთი 2009 წლის 5 აგვისტოს გაასხვისა, გასხვისების შემდგომ კი, მას სადავო ქონებასთან რაიმე ფორმით შეხება აღარ ჰქონია;
11.2.7. იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი თავდაპირველმა მესაკუთრემ მოპასუხეს 3 ბინა აჩუქა, აღნიშნულს განსახილველ დავასთან რაიმე კავშირი არ აქვს;
11.2.8. სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამოც;
11.2.9. აპელანტმა მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ საქმეზე (საქმე №ას-731-684-2017, 31.07.2017) და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხესთან ჩუქების ხელშეკრულება კანონმდებლობის სრული დაცვით გაფორმდა, შესაბამისად, მოპასუხე უსაფუძვლოდ არ გამდიდრებულა;
12. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 20 დეკემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
12.1. სააპელაციო პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მიიღო 20000 ლარის ქონებრივი სარგებელი. შესაბამისად, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, გაჩუქების უფლებამოსილება, მხოლოდ სახელმწიფოს ჰქონდა, დასაჩუქრებულმა სწორედ მას უნდა დაუბრუნოს არაუფლებამოსილი პირისაგან - თავდაპირველი მესაკუთრისაგან უსასყიდლოდ მიღებული ქონება ან ქონების ღირებულება;
12.2. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია სააგენტოს მსჯელობა მოპასუხისათვის 165 000 ლარის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან მტკიცებულება იმისა, რომ 2009 წლის 20 მარტის ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების დროისათვის ქონების ღირებულება შეადგენდა სარჩელით მოთხოვნილ ოდენობას, საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა;
12.3. სააპელაციო პალატის დასკვნებით, ასევე დაუსაბუთებელი იყო მოპასუხის მსჯელობა ჩუქების გაფორმების დროისათვის სადავო მიწის ნაკვეთის 5500 ლარად შეფასებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან, საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებაში, აუდიტორულ დასკვნაში აღწერილია მიწის ნაკვეთის ამჟამინდელი მდგომარეობა, ხოლო 2009 წლის მდგომარეობით, მისი ფასის განსაზღვრასთან დაკავშირებით დასკვნა სათანადო დასაბუთებას არ შეიცავს;
13. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. მოსარჩელემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.
13.1. მოსარჩელემ სააპელაციო საჩივრის ანალოგიურ საფუძვლებზე მიუთითა (იხ. პ. 11) და დამატებით განმარტა შემდეგი :
13.1.1. სააპელაციო სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლითაც დასტურდება, რომ მიწის ნაკვეთის თავდაპირველი მესაკუთრე, მოპასუხე და შემდგომი შემძენები არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდნენ, ამასთან, მან აღნიშნული მტკიცებულებების უგულებელყოფით, არასწორად განსაზღვრა სადავო ქონების რეალური ღირებულება და მოპასუხის მიერ უსაფუძვლოდ მიღებული სარგებლის ოდენობა.
13.2. მოპასუხემაც სააპელაციო საჩივრის იდენტურ საფუძვლებზე მიუთითა (იხ. პ. 11) და დამატებით განმარტა შემდეგი :
13.2.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი;
13.2.2. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხის გამდიდრების არარსებობა გამორიცხავდა სარჩელის საფუძვლიანობას არა მარტო შესრულების, არამედ ხელყოფის კონდიქციიდან გამომდინარე მოთხოვნასაც;
13.2.3. მოპასუხის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო კანონიერი ნდობის პრინციპი და მას რაიმე თანხის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადახდა, საერთოდ არ უნდა დაჰკისრებოდა.
14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტისა და ამავე წლის 11 აპრილის განჩინებებით, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო საჩივრები დაუშვებელია, რადგანაც ისინი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.
15. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:
ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;
ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;
გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;
დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;
ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;
ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;
ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივრები დასაშვები რომც ყოფილიყო, მათ არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:
16.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
17. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, თანხის დაკისრების მოთხოვნა სსკ-ის 989-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა, დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია), 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და 979-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან (თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია, გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია, საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით) გამომდინარეობს.
17.1. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს, სახელდობრ:
17.1.1. 2009 წლის 19 თებერვალს ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს საკუთრების უფლების აღიარების კომისიამ თავდაპირველ მესაკუთრეს უღიარა საკუთრების უფლება სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ სადავო მიწის ნაკვეთზე;
17.1.2. 2009 წლის 9 მარტს, აღიარების საფუძველზე, თავდაპირველ მესაკუთრეს გადაეცა საკუთრების მოწმობა სადავო უძრავ ქონებაზე;
17.1.3. 2009 წლის 20 მარტს თავდაპირველმა მესაკუთრემ აღნიშნული ქონება აჩუქა მოპასუხეს. ჩუქების ხელშეკრულებაში ქონების ღირებულებად მითითებული იყო 20 000 ლარი;
17.1.4. 2009 წლის 5 აგვისტოს მოპასუხემ სადავო ქონება უ.ვ–ძეს 21 000 ლარად მიჰყიდა, ამ უკანასკნელმა კი, აღნიშნული ქონება 2011 წლის 14 ნოემბერს 165 000 ლარად შპს „მმმ“-ზე გაასხვისა;
17.1.5. ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2009 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მესაკუთრის სახელზე ზემოაღნიშნული საკუთრების უფლების მოწმობა, ასევე, ბათილად იქნა ცნობილი მისი გაცემის საფუძვლად არსებული საკუთრების უფლების აღიარების კომისიის გადაწყვეტილებაც.
17.2. მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ თავდაპირველ მესაკუთრეს სახელმწიფომ სპეციალური კანონის საფუძველზე, ქონება საკუთრებაში გადასცა მიზანმიმართულად (შესრულების კონდიქცია) და მხოლოდ მოგვიანებით, ისიც მესამე პირისა და არა სახელმწიფოს მოთხოვნით, გამოეცალა ამ შესრულებას სამართლებრივი საფუძველი, რაც შეიძლებოდა საფუძვლად დასდებოდა მოსარჩელის (შემსრულებლის) მხრიდან შესრულებულის უკან დაბრუნების მოთხოვნას სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტისა და, ამავე კოდექსის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუმცა იმის გამო, რომ მიმღებმა მიღებული უსასყიდლოდ გადასცა (აჩუქა) მესამე პირს, ხოლო ამ უკანასკნელმა კი, მოგვიანებით გაყიდა მიღებული, თავდაპირველი მესაკუთრე სადავო ქონებით არ გამდიდრებულა, რადგან ამ ტრანზაქციით საბოლოო ჯამში მისი ქონება არ გაზრდილა. მიმღებს (მ.ი–ძეს) ქონების გაჩუქებით, ამ ქონების ღირებულება (20 000 ლარი) არ დაუზოგავს, რადგან სადავო ქონება რაიმე ვალდებულების შესრულების სანაცვლოდ არ გადაცემულა (სსკ-ის 525 მუხლის მე-3 ნაწილი) და არც დასაჩუქრებულს, წარმოშობია რაიმე სახის საპასუხო ვალდებულება.
17.3. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან თავდაპირველმა მესაკუთრემ მისი საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლის გაბათილებამდე, სადავო უძრავი ქონება გააჩუქა მოპასუხეზე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ მიმღებისგან კრედიტორის დაკმაყოფილება შეუძლებელი იყო (სსკ-ის 989.1).
17.4. მოპასუხისათვის უსასყიდლოდ გადაცემისას სადავო უძრავი ნივთის ღირებულება შეადგენდა 20000 ლარს, შესაბამისად, მოპასუხემ ჩუქების გზით მიიღო 20000 ლარის ქონებრივი სარგებელი.
ამდენად, ვინაიდან, სადავო ქონების რეალურ მესაკუთრეს და მის განკარგვაზე უფლებამოსილ პირს სახელმწიფო წარმოადგენდა, სწორედ დასაჩუქრებული იქნებოდა ვალდებული, არაუფლებამოსილი პირისაგან - თავდაპირველი მესაკუთრისაგან უსასყიდლოდ მიღებული ქონების დაბრუნებაზე (სკ-ის 989.1-ე მუხლი).
17.5. თუმცა, რადგანაც მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონება მესამე პირზე განკარგა და ამჟამად აღარ წარმოადგენს მის საკუთრებას, ქონების ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია. ამდენად, სსკ-ის 989-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოპასუხეს წარმოეშვა ვალდებულება, დაუბრუნოს უფლებამოსილ პირს ქონების ღირებულება მისი მიღების დროისათვის, რაც, განსახილველ შემთხვევაში, 20000 ლარს შეადგენს (სსკ-ის 979.2).
18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა პრეტენზიაზე.
19. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ: „უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უნდა უზრუნველყოფილ იქნეს სამართლიანობის აღდგენა ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე”... უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს რა არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და, აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას„ (შდრ. სუსგ-ები # ას-1193-1122-2015, 31.05.2016; #ას-74-71-2016, 25.05.2016; 225-215-2016, 25.05.2016, #ას-184-171-2015, 20.05.2016).
20. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივრები დასაშვები იქნებოდა.
21. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრების დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძვლები.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3 მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. რ.დ–ძისა და სსიპ ს.ქ.ე.ს–ს საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. რ.დ–ძეს (პ/ნ ....) დაუბრუნდეს რ. ფ–ის (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1000 (ერთი ათასი) ლარის (საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 02.04.2018 წ.) 70% – 700 (შვიდასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
მოსამართლეები : მზია თოდუა
პაატა ქათამაძე
ეკატერინე გასიტაშვილი
