საქმე №ას-650-606-2017 3 ნოემბერი, 2017 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ზურაბ ძლიერიშვილი, ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ფ-ი (მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე)

წარმომადგენელი _ ნ. ი-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ნ-ა“ (მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე)

წარმომადგენელი _ ა. ზ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ასევე, პროცესის ხარჯების განსაზღვრა

დავის საგანი – შრომის ანაზღაურება, პირგასამტეხლოს დაკისრება (ძირითად სარჩელში), ზიანის ანაზღაურება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მოსარჩელის/შეგებებული სარჩელის ავტორის მოთხოვნა და სარჩელის/შეგებებული სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლები:

1.1. ნ. ფ-მა (შემდგომში _ მოსარჩელე, მოპასუხე შეგებებულ სარჩელზე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ნ-ის“ (შემდგომში _ მოპასუხე, შეგებებული მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე ან კლინიკა) მიმართ და მოითხოვა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურება, რომელიც 2013 წლის 23 თებერვლიდან 2013 წლის 22 აპრილის ჩათვლით 3 800 ევროს, ხოლო 2013 წლის 22 აპრილიდან 2013 წლის 15 მაისის ჩათვლით 2 913 ევროს შეადგენს, მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისათვის დაყოვნებული თანხის 0,07%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება.

1.1.1. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე 2012 წლის 22 აგვისტოდან დასაქმებული იყო შპს „ჰ-აში“ (ამჟამად _ შპს „ნ-ა“) დირექტორის თანამდებობაზე და მისი შრომის ყოველთვიური ანაზღაურება შეადგენდა 3 800 ევროს ეკვივალენტ ლარს. ხელფასი მოპასუხემ მოსარჩელის ანგარიშზე ჩარიცხა ორჯერ: 2013 წლის 5 იანვარს (2012 წლის სექტემბერ-დეკემბრის) _ 25 803,60 ლარი და 2013 წლის 26 აპრილს (ერთი თვის) _ 6 824,20 ლარი. 2013 წლის 15 მაისს, საკუთარი განცხადების საფუძველზე მოსარჩელემ დატოვა დაკავებული თანამდებობა. მიუხედავად მოსარჩელის არაერთი მოთხოვნისა, მოპასუხეს არ აუნაზღაურებია მისთვის დავალიანება, რითაც ირღვევა ნ.ფ-ის უფლებები.

1.2. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს თავდაპირველი მოსარჩელის მიმართ საზოგადოებისათვის მიყენებული ზიანის _ 32 627 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.

1.2.1. შეგებებული სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: 2011 წლის 31 ოქტომბერს დაფუძნდა კლინიკა, რომლის დირექტორადაც იმთავითვე დაინიშნა დ. ა-ე. დირექტორის ინიციატივით გასხვისდა საწარმოს წილის 70% და შეიცვალა ხელმძღვანელობაც, შესაბამისად, დირექტორის თანამდებობაზე გამწესდა შეგებებულ სარჩელზე მოპასუხე. ამ უკანასკნელმა, პარტნიორებთან შეთანხმების გარეშე კაბალური ხელშეკრულებები გააფორმა მესამე პირებთან და თავადაც დაინიშნა შეუსაბამოდ მაღალი ხელფასი. დირექტორობის პერიოდში მას რეალურად არ შეუსრულებია რაიმე სამუშაო, რაც წაადგებოდა კომპანიას. მოპასუხის ქმედებების ანალიზისას დადგინდა დარღვევები, საკუთარი ინვოისით თავისსავე ანგარიშზე ირიცხავდა თანხას, თითქოს შრომის ანაზღაურების სახით. მითითებული დარღვევის აღმოჩენის შემდგომ დირექტორი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. ყოფილი დირექტორი იმავდროულად მუშაობდა სხვადასხვა დაწესებულებაში და იღებდა ხელფასს. სასამართლოს სარჩელით მიმართეს მესამე პირებმა, რომლებთანაც კლინიკის ყოფილ დირექტორს ფიქტიურად ჰქონდა გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულებები, ასევე მოიქცა ნ.ფ-იც. შეგებებულ სარჩელზე მოპასუხის მიერ მიღებული თანხებით კლინიკას მიადგა ზიანი, ვინაიდან ამ თანხის მიღების უფლებას არც კანონი და არც წესდება არ ითვალისწინებდა.

2. მოპასუხეების პოზიცია:

2.1. თავდაპირველმა მოპასუხემ მარტივი შედავებით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელე კომპანიაში დროებით იქნა დანიშნული დირექტორად გარკვეული ვალდებულებების შესასრულებლად, ბოლო თვეების განმავლობაში მის დირექტორად რეგისტრაციას ფორმალური ხასიათი ჰქონდა, რის შემდგომაც თავად მოიხსნა თავი რეგისტრაციიდან. ამ დროისათვის მოსარჩელე დასაქმებული იყო სხვა ორგანიზაციაში. საზოგადოებას დირექტორისათვის ხელფასი არ დაუნიშნავს, იგი არ ყოფილა შეთანხმებული კომპანიის პარტნიორებთან. მას, როგორც დირექტორს, ხელთ ჰქონდა ყველა დოკუმენტი, ასევე, შეეძლო შეექმნა იგი. რაც შეეხება სასამსახურო ხელშეკრულებას, იგი მოსარჩელესთან არ გაფორმებულა. სახელფასო ოდენობასთან დაკავშირებით მოპასუხემ განმარტა, რომ კომპანიაში არსებული ხელფასების გათვალისწინებით (რომელიც არ აღემატება 400 ლარს) დირექტორს არ შეიძლებოდა ჰქონოდა მოთხოვნილი ოდენობით ხელფასი, რაც უკვე განხორციელებული ჩარიცხვების გაურკვევლობაზე მეტყველებს;

2.2. თავდაპირველმა მოსარჩელემ ასევე არ ცნო შეგებებული სარჩელი და განმარტა, რომ საზოგადოებიდან მიღებული თანხა წარმოადგენს დირექტორის შრომის ანაზღაურებას და არ შეიძლება უკანონოდ მიღებულად იქნას მიჩნეული, შესაბამისად, გამორიცხულია ზიანზე საუბარი. თვადაპირველმა მოსარჩელემ შეასრულა საზოგადოების წესდებითა და კანონით მასზე დაკისრებული მოვალეობები, რის სანაცვლოდაც მიიღო შესაბამისი ანაზღაურება, ამდენად, მიღებული ხელფასის დაბრუნების მოთხოვნა უსაფუძვლოა.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით არც თავდაპირველი და არც შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. აპელანტის მოთხოვნა:

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ამავე გადაწყვეტილებზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა შეგებებულმა მოსარჩელემაც, თუმცა, სააპელაციო პალატის 08.09.2016წ. განჩინებით იგი განუხილველად იქნა დატოვებული და საკასაციო სასამართლო მასზე აღარ შეაჩერებს ყურადღებას).

5. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად, ამავე განჩინებით აპელანტს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის _ 1 494 ლარის გადახდა.

6. კასატორის მოთხოვნა:

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, ასევე, პროცესის ხარჯების განსაზღვრა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმის მასალები, გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ იგი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

1. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების ფაქტობრივი და სამართლებრივი დასაბუთება:

1.1. დავის არსის მოკლე მიმოხილვა და საკასაციო შედავების ფარგლები:

საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს საწარმოს ყოფილი დირექტორის მოთხოვნის კანონიერება, რომელიც შეეხება დირექტორობის პერიოდში წარმოშობილი სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას. თავის მხრივ, მოსარჩელე (კასატორი) აღნიშნავს, რომ საწარმოში მისი საქმიანობა იყო ანაზღაურებადი, კერძოდ, საზოგადოების პარტნიორებთან ზეპირად დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, მან, როგორც ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირმა დაინიშნა ხელფასი, რომლის ანაზღაურება იურიდიული პირის სამეწარმეო და სხვა ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინებით, ხორციელდებოდა ეტაპობრივად. მოპასუხე საწარმოს ძირითადი შედავება სარჩელის წინააღმდეგ არის ის, რომ ხელფასის დანიშვნა არ იყო შეთანხმებული პარტნიორებთან, შესაბამისად, არც დავალიანება გააჩნია მოპასუხეს ყოფილი დირექტორის მიმართ. ქვემდგომი სასამართლოების მხრიდან სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის უმთავრეს წინაპირობად მიჩნეულ იქნა მოსარჩელის (ყოფილი დირექტორის) მიერ შრომის ანაზღაურებისა და მისი ოდენობის თაობაზე პარტნიორთა ნების არსებობის ფაქტის დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარდგენის შეუძლებლობა. კასატორი არ ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების, როგორც ფაქტობრივ, ისე _ სამართლებრივ დასაბუთებას და თვლის, რომ სასამართლომ სწორად არ შეაფასა საქმეში არსებული მასალები (სსსკ-ის 393-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი).

1.2. ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მათი სავალდებულოობა საკასაციო პალატის წინამდებარე გადაწყვეტილების მიმართ:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავო არაა და შესაბამისად, სავალდებულო ძალის მატარებელია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტები:

1.2.1. 2012 წლის 24 ივლისის, შპს „ჰ-ის“ პარტნიორთა კრების ოქმით NDC-CM 2012-001 საზოგადოების დირექტორობიდან გამოწვეულ იქნა დ. ა-ე. აღნიშნულ თანამდებობაზე დაინიშნა და მიენიჭა საზოგადოების ხელმძღვანელობის უფლებამოსილება ნ. ფ-ს;

1.2.2. მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის ამონაწერების თანახმად, ნ. ფ-ი 2012 წლის 22 აგვისტოდან წარმოადგენდა შპს „ჰ-ის“ ხელმძღვანელობაზე და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს, ხოლო 2013 წლის 28 მაისიდან საზოგადოების ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირად რეგისტრირებულია ნ. ა-ი. კლინიკის დირექტორის თანამდებობა მოსარჩელემ პირადი განცხადების საფუძველზე დატოვა 2013 წლის 15 მაისს;

1.2.3. მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან ამონაწერის თანახმად, შპს „ჰ-ას“ შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა შპს „ნ-ა“, ამასთან, 2015 წლის 26 იანვრის მდგომარეობით ნ. ტ-ი წარმოადგენს შპს „ნ-ის“ ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს;

1.2.4. საქმეში წარმოდგენილია ელექტრონული მიმოწერები და ინვოისები, რომლებითაც ირკვევა, რომ მოსარჩელე ასრულებდა ორგანიზაციის მართვის ფუნქციას, კერძოდ: კადრების მოძიება-შერჩევას, საწარმოს აპარატურისა თუ სხვა მატერიალურ-ტექნიკური აღჭურვილობის შეძენას;

1.2.5. საბანკო ანგარიშიდან ამონაწერებით ირკვევა, რომ ნ. ფ-ს ხელფასის სახით ერიცხებოდა სხვადასხვა ოდენობის თანხები პერიოდულად, კერძოდ, 2013 წლის 5 იანვარს ჩაერიცხა 25 803,60 ლარი, ხოლო, 2013 წლის 26 აპრილს _ 6 824,20 ლარი;

1.2.6. საზოგადოებასა და მოსარჩელეს შორის წერილობითი სასამსახურო ხელშეკრულება არ დადებულა.

1.3. საკასაციო სასამართლოს შეფასებები და სამართლებრივი დასკვნები:

1.3.1. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობა, ნაცვლად შრომითისა, არასწორად მიიჩნია დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარედ. ამ მხრივ მხარე განმარტავს, რომ დირექტორისა და სამეწარმეო იურიდიულ პირს შორის წარმოშობილი ურთიერთობა, მიუხედავად სხვადასხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობასთან მსგავსებისა, ყველაზე ახლოს მაინც შრომის კოდექსის მოწესრიგებასთან დგას და ამის მაგალითად მოიხმობს სამუშაო ადგილის განსაზღვრას, თუმცა, მხარის ამ შედავების წინააღდეგ საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც შრომითი ურთიერთობის დეფინიციას წარმოადგენს და ამ ურთიერთობისათვის დამახასიათებელ ძირითად ნიშნებს გამოკვეთავს, ადგენს დაქვემდებარებულ შრომას, კერძოდ, სამუშაოს შესრულება ხდება დამსაქმებლის მითითების შესაბამისად ხელფასის ანაზღაურების სანაცვლოდ. სწორედ უმთავრესი ნიშანი, რაც განასხვავებს კომერციული იურიდიული პირის ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებით აღჭურვილი პირის მხრიდან მოვალეობათა შესრულებას, ეს არის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლით რეგულირებული ავტონომიურობა, რაც იმას ნიშნავს, რომ საზოგადოების დირექტორი არ წარმოადგენს მის თანამდებობაზე გამამწესებელ პირთან დამოკიდებულებაში მყოფ პირს, არამედ, იგი თავისუფალია და საკუთარ საქმიანობას, საზოგადოების წესდებისა და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა გათვალისწინებით ახორციელებს კომერსანტის გულისხმიერებით, იმ მიზნით, რომ მის მიერ მიღებული მენეჯერული გადაწყვეტილებები ორიენტირებულია მეწარმე სუბიექტის ინტერესების გაუმჯობესება-გამყარებისკენ.

1.3.2. საკასაციო პალატა სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციის თვალსაზრისით სრულად იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებას და თვლის, რომ ქვემდგომმა სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკით, რომლითაც არაერთხელ განიმარტა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-7 პუნქტი ადგენს ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირსა და საზოგადოებას შორის ურთიერთობის მოწესრიგების სამართლებრივ საფუძვლებს (ხელმძღვანელობაზე/წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირთან (პირებთან), ასევე სამეთვალყურეო საბჭოსა და საწარმოს სხვა ორგანოების წევრებთან ურთიერთობები რეგულირდება ამ კანონით, საზოგადოების წესდებითა და მათთან დადებული ხელშეკრულებებით): საკორპორაციო სამართალი ერთმანეთისაგან განასხვავებს საწარმოს დირექტორის დანიშვნასა და მის შრომით თანამდებობაზე გამწესებას. პირის დანიშვნის ცნება მოიაზრებს დირექტორის დანიშვნას მის ორგანულ თანამდებობაზე, რაც ამ აქტის კორპორაციულსამართლებრივ და ცალმხრივ ხასიათზე მიუთითებს. იგი დირექტორის დანიშვნის ფაქტის მარეგისტრირებელი ორგანოს მეშვეობით გასაჯაროებისა და შესაბამისად, დანიშვნაზე უფლებამოსილი პირის ნების სისრულეში მოყვანის საფუძველია. სწორედ რეგისტრაციის მომენტიდან ხდება დირექტორი უფლებამოსილი, განახორციელოს მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებანი, რაც შეეხება შრომით თანამდებობაზე გამწესების აქტს, იგი წარმოადგენს იურიდიულ პირსა და დირექტორს შორის დადებულ ხელშეკრულებას, რომლითაც მხარეებს შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშობა.

1.3.3. ვინაიდან კერძო სამართლის მარეგულირებელი არც ერთი ნორმა არ არ აწესრიგებს საწარმოსა და მის დირექტორს შორის წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობას, დღის წესრიგში არა ერთი დავის განხილვისას დადგა ამ საკითხის გადაჭრის აუცილებლობა (სპეცილური კანონი _ „მეწარმეთა შესახებ“, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მიუთითებს მხოლოდ წესდებაზე, ამავე კანონსა და ხელშეკრულებაზე), ამ მხრივ კი, როგორც სამართლიანად აღნიშნა სააპელაციო პალატამ, სასამართლო პრაქტიკამ განსაზღვრა, რომ შესაფასებელი სამართალურთიერთობა ყველაზე ახლოს დავალების ხელშეკრულებასთან დგას, რამდენადაც, სამოქალაქო კოდექსის 709-ე მუხლის თანახმად, დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას. რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი. საგულისხმოა, რომ დავალების ხელშეკრულების ვადასთან მიმართებით სამოქალაქო კოდექსი რაიმე მოწესრიგებას არ ითვალისწინებს, არამედ, მისი განსაზღვრა მხარეთა შეთანხმებაზეა დამოკიდებული, ამასთანავე, 710-ე მუხლის ძალით, დავალება შეიძლება იყოს სასყიდლიანი. საბოლოოდ შეიძლება ითქვას, რომ განსახილველი დავის სამართლებრივი მოწესრიგებისათვის სააპელაციო პალატამ სწორად იხელმძღვანელა დავალების მარეგულირებელი წესებით.

1.3.4. საკასაციო პრეტენზიათა ფარგლებში შესაფასებელ მეორე უმნიშვნელოვანეს საკითხს, სასამართლოს მხრიდან საქმეში არსებული მტკიცებულებების კვლევა წარმოადგენს (სსსკ-ის 105-ე მუხლი), რასაც იზიარებს საკასაციო სასამართლოც და მიიჩნევს, რომ დაშვებული საპროცესო დარღვევა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველს ქმნის (სსსკ-ის 393.3 მუხლი). ამ თვალსაზრისით კი, შემოწმებას ექვემდებარება სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა _ არსებობდა თუ არა მხარეთა შორის სასყიდლიანი დავალება, რომლის ფარგლებშიც მოპასუხეს ეკისრება მოსარჩელის სასარგებლოდ გასამრჯელოს გადახდა.

1.3.5. მხარეთა შორის დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ საზოგადოებასა და დირექტორს შორის სასამსახურო ხელშეკრულება წერილობით არ გაფორმებულა. ამ მხრივ პალატა არ იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის შედავებას ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ არც დავალების მომწესრიგებელი ნორმები და არც „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი დირექტორთან დადებული სასამსახურო ხელშეკრულების წერილობით დადების დათქმას არ შეიცავს, შესაბამისად, იგი ფორმათავისუფალ გარიგებას წარმოადგენს და მის მიმართ არ შეიძლება გამოყენებულ იქნას სამოქალაქო კოდექსის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის ის დებულება, რომელიც ადგენს, რომ ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება. რაც შეეხება ამავე ნორმის დათქმას თანხმობასთან დაკავშირებით, ამ მხრივ, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს გასაჩივრებული განჩინების მითითება საზოგადოების წესდების იმ დებულებებზე, რომლებიც პარტნიორთა კონტროლის უფლებას შეეხება (წესდების 6.2.6 პუნქტის თანახმად, პარტნიორთა კრება კონტროლს უწევს დირექტორების საქმიანობას... 6.3 პუნქტის თანახმად კი, პარტნიორთა კრება იღებს გადაწყვეტილებებს შემდეგ საკითხებზე: დირექტორის დანიშვნისა და მისი გამოწვევის შესახებ), თუმცა, თუკი დამტკიცდება დირექტორსა და საზოგადოებას შორის დადებული დავალების სასყიდლიანი ხასიათი, მაშინ ზემოხსენებული დანაწესი (თანხმობის აუცილებლობა) ზეპირი ფორმით დადებული სასყიდლიანი ხელშეკრულების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ იქონიებს, რამდენადაც სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. მოხმობილი ნორმის ფარგლებში უნდა აღინიშნოს, რომ სასამსახურო ხელშეკრულების არსებით პირობას მათ შორის გასამრჯელოზე შეთანხმება წარმოადგენს.

1.3.6. პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხის ძირითად შედავებაზე, რომელიც გასამრჯელოს შეეხება. შესაგებლის თანახმად, მოპასუხე სასყიდელზე შეთანხმებას უარყოფს და განმარტავს, რომ მოსარჩელემ, რომლის ხელთაც იყო საზოგადოების დოკუმენტაცია, თავად დაინიშნა ხელფასი. ამ შედავებისა და სასარჩელო მოთხოვნის გათვალისწინებით განსახილველი დავის მტკიცების საგანს წარმოადგენს: ა) სასამსახურო ხელშეკრულება ითვალისწინებდა თუ არა გასამრჯელოს; ბ) გააჩნია თუ არა კომპანიას ყოფილი დირექტორის მიმართ დავალიანება.

1.3.6.1. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დავალების სასყიდლიან ხელშეკრულებაზე ზეპირი ფორმით შეთანხმების მტკიცების ტვირთი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, ეკისრება მოსარჩელეს. ამ თვალსაზრისით კი, მან წარმოადგინა: ხელფასის დარიცხვის შესახებ საბანკო ამონაწერები და შპს „ჰ-ის“ სახელით მის მიერვე 2012 წლის 3 სექტემბერს გამოცემულ #6 ბრძანება. საკასაციო პალატა, ბუნებრივია, იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ დირექტორის მიერ ცალმხრივად გამოცემული ბრძანება არ შეიძლება, საკმარისი იყოს სადავო ფაქტის დამტკიცებულად მიჩნევისათვის, თუმცა, ეს ორი დოკუმენტი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა შეფასდეს ერთობლიობაში და უნდა დადგინდეს, მათი ანალიზი ხომ არ ქმნის პრეზუმფციას, რომ დავალების ხელშეკრულება მართლაც სასყიდლიანი იყო. დადებით შემთხვევაში, პრეზუმირებული ფაქტის ბუნებიდან გამომდინარე, მისი გაქარწყლების ვალდებულება დაეკისრება მოპასუხეს. ამ მხრივ, შემოწმებას ექვემდებარება ასევე განხორციელებული ჩარიცხვების მათემატიკური ოდენობა, რომელიც, როგორც კასატორი აღნიშნავს, დავალიანების პერიოდის (თვეების) გათვალისწინებით ზუსტად ემთხვევა #6 ბრძანებით განსაზღვრულ გასამრჯელოს ოდენობას.

1.3.6.2. პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ საკითხზეც, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეგებებული სარჩელით კომპანია მოითხოვდა იმ თანხის ყოფილი დირექტორისაგან დაბრუნებას, რომელიც მას „ხელფასის“ სახით ჰქონდა მიღებული. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებით შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა და ამ ნაწილში იგი კანონიერ ძალაშია შესული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 264-ე (1) მუხლის თანახმად. შეგებებული სარჩელის უსაფუძვლობასთან მიმართებით საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ ნ.ფ-ი დირექტორის უფლებამოსილებას ანაზღაურების გარეშე ალბათობის მაღალი ხარისხით არ შეასრულებდა, შესაბამისად, დაასკვნა, რომ „თანხა, რომელიც პერიოდულად ირიცხებოდა დირექტორის საბანკო ანგარიშზე, უნდა იქნას მიჩნეული მის შრომით ანაზღაურებად, რომელიც ზეპირად იქნა შეთანხმებული მხარეთა შორის“. მოხმობილი ფაქტობრივი გარემოება, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ უნდა შეაფასოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის კონტექსტში და დაადგინოს სახეზე ხომ არ არის პრეიუდიციული ფაქტი გასამრჯელოზე მხარეთა ზეპირი შეთანხმების თაობაზე. საგულისხმოა მოპასუხის ის პოზიციაც, რომ მოპასუხე გასამრჯელოზე შეთანხმების არსებობას ზოგადად არ გამორიცხავს, არამედ, საკუთარ განმარტებებში (მათ შორის საქალაქო სასამართლოში 20.11.2015წ. წარდგენილ განცხადებაში) აღნიშნავს, რომ დირექტორი ანაზღაურებას მიიღებდა იმ შემთხვევაში, თუკი მოიზიდავდა გრანტს, თუმცა, ანაზღაურების ვალდებულების არარსებობის საფუძვლად იგი მიუთითებს პირობის დაუდგომლობას, ამ განმარტებასთან ერთობლიობაში საკასაციო პალატა თვლის, რომ შეფასება უნდა მიეცეს ასევე მხარეთა შორის შეუდავებელ გარემოებას ნ.ფ-ის მიერ საზოგადოების სასარგებლოდ გარკვეული მოვალეობების შესრულების შესახებ. რაც შეეხება საკასაციო პასუხში გამოთქმულ მოსაზრებას, რომ დირექტორი დასაქმებული იყო ამავე საზოგადოებასთან ასოცირებულ სამ სამუშაო ადგილას და სწორედ ამ საქმიანობიდან მისაღები თანხების პირობით გახდა იგი დირექტორი, პალატა არ იზიარებს, რადგანაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით (დამსაქმებელთა ცნობები) დასტურდება მხოლოდ ნ.ფ-ის დასაქმების ფაქტი, რაც არ ეწინააღმდეგება კანონს (ამას არც მოპასუხე ხდის სადავოდ), ხოლო პირობას, რომ სხვა სამუშაოდან მიღებული ანაზღაურების პირობით გახდა მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი, საქმის მასალებით არ არის დადასტურებული.

1.3.6.3. რაც შეეხება დავალიანების არსებობის მტკიცებას, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იგი მხოლოდ იმ შემთხვევაში გახდება მსჯელობის საგანი, თუკი საქმეში არსებული მტკიცებულებების ანალიზით დადგინდება მხარეთა შეთანხმების არსებობა გასამრჯელოზე. ასეთ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი სრულად მოპასუხეს უნდა დაეკისროს, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლისა.

1.3.7. ამ განჩინების სამოტივაციო ნაწილის 1.3.1.-1.3.3. პუნქტებში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა უსაფუძვლოდ მიიჩნევს სასარჩელო მოთხოვნის იმ ნაწილს, რომელიც დავალიანების დაყოვნების გამო, პირგასამტეხლოს დაკისრებას შეეხება, რამდენადაც ამ საკითხს არეგულირებს შრომის კოდექსის 31-ე (3) მუხლი, რომელიც, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, წინამდებარე ურთიერთობის მიმართ არ ვრცელდება, ხოლო ზეპირი ხელშეკრულებით (ანაზღაურების საკითხთან დაკავშირებით შეთანხმების არსებობის დადასტურების შემთხვევაში) არ შეიძლება, პირგასამტეხლოზე შეთანხმება ნამდვილად მივიჩნიოთ სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლის მე-2 ნაწილის იმპერატიული დათქმიდან გამომდინარე (შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას). მიუხედავად ამისა, ვინაიდან სასამსახურო ხელშეკრულების პირობები არ არის დადგენილი, პალატა ამ მოთხოვნის ნაწილში ვერ მიიღებს გადაწყვეტილებას.

2. საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების სამართლებრივი დასაბუთება:

ზემოთ განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დავის მატერიალური მოთხოვნის ნაწილში კასატორმა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393.3 მუხლით გათვალისწინებული დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა, ამასთან, ვინაიდან საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, პალატა ამავე კოდექსის 412-ე (1) მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო პალატას, რომელმაც მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შეფასების გზით უნდა დაადგინოს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და ამ გზით განსაზღვროს უფლების საკითხი.

3. პროცესის ხარჯების ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღების დასაბუთება:

3.1. კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის განჩინების მათ შორის იმ ნაწილს, რომლითაც მას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისრა ბაჟის გადახდა. ამ მხრივ კი, პრეტენზიას აცხადებს სასამართლოს მხრიდან სამართლის ნორმის დარღვევაზე (სსსკ-ის 393.2. მუხლი). საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელისათვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილში არსებობს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი (სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი), კერძოდ: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 52-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო ხარჯები (სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები), კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, წინასწარ შეაქვს მხარეს. დასახელებული ნორმის მოწესრიგება ასახულია ამავე კოდექსის 178-ე, 368-ე და 396-ე მუხლებში. ამ წესისაგან გამონაკლისს ითვალისწინებს კანონი _ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლი, რომლის პირველი ნაწილი ადგენს ჩამონათვალს, როდესაც მხარე თავისუფლდება ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებისაგან, ხოლო ნორმის მე-2 ნაწილი მითითებითა (კანონით გათვალისწინებული შემთხვევა) და მოიაზრებს მათ შორის „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის რეგულაციებს. ამ უკანასკნელი ნორმატიული აქტის 5.1. მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, საერთო სასამართლოებში განსახილველ საქმეებზე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან თავისუფლდებიან ფიზიკური პირები – სარჩელებზე ხელფასის გადახდევინების შესახებ და სხვა მოთხოვნებზე შრომის ანაზღაურების თაობაზე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელის, სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივრის განსახილველად მიღების ეტაპზე მხარის მოთხოვნა მოწმდება პროცესუალური თვალსაზრისით, ანუ სასამართლო ფორმალურად, საპროცესო სამართლის დანაწესებთან შესაბამისობაში ამოწმებს სასარჩელო მოთხოვნას, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ზემოხსენებული ნორმის რეგულაციაში ექცევა და დავის მარეგულირებელი მატერიალური საფუძველი ამ საკითხზე გავლენას ვერ იქონიებს, შესაბამისად, საკასაციო პალატის დასკვნით, ის გარემოება, რომ სარჩელით მოთხოვნილი თანხა დავალების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გასამრჯელოს წარმოადგენს, მის პროცესუალურ მხარეზე გავლენას ვერ იქონიებს.

3.2. განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით კი, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის შესაბამისად, იგი უფლებამოსილია, სადავო ნაწილში თავად მიიღოს გადაწყვეტილება: პალატა აუქმებს გასაჩივრებული განჩინების მე-3 პუნქტს და ახალი გადაწყვეტილებით კასატორს ათავისუფლებს მიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებისაგან.

3.3. ზემოთ განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ამ ეტაპზე არ არსებობს მხარეთა შორის სამოქალაქო პროცესის ხარჯების განაწილების წინაპირობა (სსსკ-ის 53-ე მუხლი), რაც შეეხება ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორების საკითხს, იგი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 55-ე მუხლით დადგენილი პრინციპით უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას (სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში, სახელმწიფო ბაჟი დაეკისრება მოპასუხეს, რომელიც გათავისუფლებული არ არის ამ ხარჯისაგან, ხოლო, სარჩელზე უარის თქმის შემთხვევაში _ ამ ხარჯს გაიღებს სახელმწიფო.

4. საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი მტკიცებულებები:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. მით უფრო, საპროცესო მიზნებს ცდება საქმეში უკვე დაცული დოკუმენტაციის განმეორებით წარდგენა. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის მოწინააღმდეგე მხარეს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო შესაგებელზე დართული ნ.ფ-ის საკასაციო საჩივრის, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 მაისის განჩინებისა და გზავნილის ასლები.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 55-ე, 104-ე, 407-ე, 411-ე, 412-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ნ. ფ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

2. პროცესის ხარჯების დაკისრების თაობაზე (სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტი) გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 30 მარტის განჩინება და კასატორი გათავისუფლდეს სახელმწიფო ბიუჯეტის მიმართ ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

3. დანარჩენ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

4. შპს „ნ-ას“ დაუბრუნდეს საკასაციო შესაგებელზე დართული ნ.ფ-ის საკასაციო საჩივრის, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 29 მაისის განჩინებისა და გზავნილის ასლები 14 (თოთხმეტი) ფურცლად.

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური