საქმე Nას-578-578-2018 29 ივნისი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე--- ს-ე (მოსარჩელე, აპელანტი)

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ-- თ-ვილი (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 07 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. 2009 წლის 20 ივლისის რწმუნებულებით (შემდეგში - რწმუნებულება) ე-- ს-ემ (შემდეგი: მოსარჩელე ან აპელანტი ან კასატორი ან მარწმუნებელი) ლ-თ-–ვილს (შემდეგში: მოპასუხე ან მოწინააღმდეგე მხარე ან წარმომადგენელი) მიანიჭა შემდეგი უფლებამოსილება: წარმოადგინოს მისი ინტერესები ყველა ორგანიზაციასა და დაწესებულებაში, სასამართლო ინსტანციაში, სამოქალაქო, სისხლის და ადმინისტრაციულ საქმესთან დაკავშირებით, მათ შორის სააღსრულებო ბიუროში და კერძო არბიტრაჟში. გამოითხოვოს დოკუმენტაცია ნებისმიერი საჯარო და კერძო ორგანიზაციიდან, განახორციელოს ყოველგვარი მოქმედება, რაც დაკავშირებული იქნება ამ დავალების შესრულებასთან ზემდგომ ინსტანციებში გასაჩივრების უფლებით. უფლებამოსილება სასამართლოში საქმის წარმოების შესახებ უფლებას აძლევს წარმომადგენელს მარწმუნებლის სახელით შეასრულოს ყველა საპროცესო მოქმედება, სასარჩელო მოთხოვნაზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმისა, სარჩელის ცნობისა, სარჩელის აღძვრისა, სარჩელის საგნის შეცვლისა, მორიგებისა, სასამართლო გადაწყვეტილების გასაჩივრებისა. გადასახდევინებლად წარადგინოს სააღსრულებო ფურცელი და მიიღოს მონაწილეობა სააღსრულებო მოქმედებებში სააღსრულებო ფურცლის აღსრულებამდე. ისარგებლოს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით მინიჭებული ყველა სხვა უფლებით და განახორციელოს მარწმუნებლის სრული წარმომადგენლობა, ასევე დაიცვას მისი ინტერესები კერძო არბიტრაჟში საქმის განხილვისას, მოაწეროს ხელი მის მაგივრად და ასევე შეასრულოს ყველა ის მოქმედება, რაც დაკავშირებულია ამ დავალების შესრულებასთან.

2. რწმუნებულება გაიცა ერთი წლის ვადით - მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 20 ივლისამდე.

3. წარმომადგენელი არის სამოქალაქო სამართლის სპეციალიზაციის ადვოკატი.

4. მარწმუნებელმა სარჩელი აღძრა წარმომადგენელის მიმართ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, 71 500 აშშ დოლარის დაკისრების მოთხოვნით.

5. სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით წარმომადგენელმა თავისი არაკვალიფიციურობით ზიანი მიაყენა მარწმუნებლის ქონებრივ ინტერესებს, რაც გამოიხატა შემდეგში: ოჯახური პრობლემების გამო, მარწმუნებელმა ნინო სიხარულიძისაგან (შემდეგში: საარბიტრაჟო მოსარჩელე) ისესხა 15 000 აშშ დოლარი, ყოველთვიურად 7%-ის ოდენობით სარგებლის დარიცხვით. სახელშეკრულებო ურთიერთობის ვადად განისაზღვრა 3 თვე. სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ქ. თბილისში, თ-ის ქუჩა N63ა-ში მდებარე უძრავი ქონება (შემდეგში: პირველი უძრავი ქონება). ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შემდეგ, მისი მოქმედების ვადა გაგრძელდა ერთი თვით. იპოთეკარის სარჩელის საფუძველზე, შპს „ჯ----- მ--–------ში“ (შემდეგში - არბიტრაჟი) გაიმართა საარბიტრაჟო სხდომა. მარწმუნებელმა თავისი ინტერესების წარმოდგენა დაავალა რწმუნებულს. რწმუნებული უშედეგოდ ცდილობდა მორიგების მიღწევას. მისი რჩევით, მოსარჩელის მეუღლემ იპოთეკით დატვირთა ქ. თბილისში, მდებარე სხვა უძრავი ქონებაც. 2009 წლის 13 აგვისტოს მოსარჩელე და მისი ოჯახის წევრები გამოასახლეს პირველი უძრავი ქონებიდან.

6. არბიტრაჟის მიერ 2009 წლის 8 ივლისს გამოტანილი გადაწყვეტილებით სრულად დაკმაყოფილდა საარბიტრაჟო მოსარჩელის მოთხოვნა და მარწმუნებელს საარბიტრაჟო მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 17 865 აშშ დოლარისა და 630 ლარის გადახდა, ხოლო იპოთეკით დატვირთული პირველი უძრავი ქონება გადავიდა საარბიტრაჟო მოსარჩელის საკუთრებაში.

7. მარწმუნებლის მოსაზრებით, წარმომადგენელმა ჯეროვნად ვერ დაიცვა მარწმუნებელი, კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინებით მას განემარტა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე უნდა მიემართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოსთვის, წარმომადგენელმა შეგნებულად გაუშვა გასაჩივრების ვადა, რასაც შედეგად მოჰყვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარი და სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გაუქმება. შედეგად, მოსარჩელემ დაკარგა 90 000 აშშ დოლარის (იმ დროს არსებული კურსის მიხედვით, 149 652 ლარი) ღირებულების უძრავი ქონება, რომელიც არბიტრაჟის მიერ დაკისრებული 17 865 აშშ დოლარისა და 630 ლარის, იმჟამინდელი ვალუტის გაცვლითი კურსით 31 000 ლარის გადაუხდელობის გამო, პირდაპირ გადავიდა საარბიტრაჟო მოსარჩელის საკუთრებაში. შედეგად, მოსარჩელემ განიცადა ზიანი.

8. მოთხოვნის გამომრიცხავ შესაგებელში მოპასუხემ განმარტა, რომ მარწმუნებელმა იურიდიული დახმარების გაწევის თხოვნით მას მიმართა მაშინ, როდესაც მისი საქმე კერძო არბიტრაჟის მიერ უკვე განხილული იყო. საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მიღებულია 2009 წლის 02 ივლისს, რწმუნებულება კი გაფორმდა 2009 წლის 20 ივლისს. ამასთან, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება მის მიერ გასაჩივრდა მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა.

10. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძვლად მითითებულია იმ გარემოებებზე, რომ მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების ბრალეული დარღვევა, არ დადასტურდა [საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 395-ე მუხლი].

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 07 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის უარყოფის შესახებ (ამ განჩინების პ- 9).

13. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია გარემოება იმის თაობაზე, რომ 2009 წლის 6 თებერვალს გაფორმებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, საარბიტრაჟო მოსარჩელემ და მსესხებელს სესხად გადასცა 15 000 აშშ დოლარი, 2009 წლის 06 მაისამდე, ყოველთვიურად 7% სარგებლის დარიცხვით. ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა პირველი უძრავი ქონება. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განისაზღვრა კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემდეგი წესი: იპოთეკარი და მესაკუთრე შეთანხმდნენ, რომ თუ მესაკუთრე გააჭიანურებს იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან არ შეასრულებს მოთხოვნას, იპოთეკის საგანი შეიძლება გადავიდეს იპოთეკარის საკუთრებაში, თუ კრედიტორი და მოვალე ამის თაობაზე ერთობლივი განცხადებით მიმართავენ საჯარო რეესტრს. ასევე, იპოთეკარი და მესაკუთრე შეთანხმდნენ, რომ იპოთეკის საგნის რეალიზაციის შემთხვევაში, აუქციონი შეიძლება ჩატარდეს სსკ-ის 301-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისადაც. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ იპოთეკის საგნის რეალიზაციის ან მისი იპოთეკარის საკუთრებაში გადასვლის შემთხვევაში, მესაკუთრემ იკისრა ვალდებულება იპოთეკარის მოთხოვნიდან ერთი თვის ვადაში გაათავისუფლოს რეალიზებული იპოთეკის საგანი მასთან მცხოვრებ ოჯახის წევრებთან და სხვა თანმხლებ პირებთან ერთად.

14. მოგვიანებით, 2009 წლის 15 მაისს საარბიტრაჟო მოსარჩელესა და მარწმუნებელს შორის გაფორმდა სანოტარო აქტი მხარეთა შორის 2009 წლის 06 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანის შესახებ, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების შესრულების ვადა გაგრძელდა 2009 წლის 15 ივნისამდე. ასევე, განისაზღვრა, რომ სესხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, იპოთეკის საგანი არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით პირდაპირ გადავიდოდა გამსესხებლის საკუთრებაში.

15. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი ნებისმიერ დავა, მათ შორის დაკავშირებული ამ ხელშეკრულების მოშლასთან, შეწყვეტასთან, ბათილობასთან ან ბინიდან გამოსახლებასთან, განხილული და გადაწყვეტილი იქნებოდა მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის მიერ, რომელსაც აირჩევდა პრედენდენტი.

16. არბიტრაჟის 2009 წლის 02 ივლისის გადაწყვეტილებით საარბიტრაჟო მოსარჩელის პრეტენზია დაკმაყოფილდა სრულად და მსესხებელს გადასახდელად დაეკისრა სესხის ძირითადი თანხა 15 000 აშშ დოლარი, 2009 წლის 06 აპრილიდან 2009 წლის 15 ივნისამდე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებელი სესხის ძირითადი თანხის 7% - 2 415 აშშ დოლარი, 2009 წლის 15 ივნისიდან საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოცხადებამდე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, სესხის ძირითადი თანხის 2% - 30,00 აშშ დოლარი ყოველდღიურად. განისაზღვრა იპოთეკით დატვირთული პირველი უძრავი ქონების საარბიტრაჟო მოსარჩელის საკუთრებაში აღრიცხვა დაკისრებული თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში. არბიტრაჟის 2009 წლის 08 ივლისის დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით საარბიტრაჟო მოსარჩელის საარბიტრაჟო პრეტენზია დაკმაყოფილდა სრულად და დადგინდა 2009 წლის 02 ივლისისათვის (გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის დღისთვის) იმავე თარიღის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხების მსესხებლის მიერ გადაუხდელობის გამო, იპოთეკით დატვირთული პირველი უძრავი ქონების, საარბიტრაჟო მოსარჩელის საკუთრებაში აღირიცხვა.

17. პირველი უძრავი ქონება 2009 წლის 08 ივლისიდან საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა საარბიტრაჟო მოსარჩელის საკუთრების უფლებით.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 21 მარტის განჩინებით მოსარჩელის საჩივარი მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის 2009 წლის 2 ივლისის №09/1-249 საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებისა და 2009 წლის 8 ივლისის №1-56 დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე დაუშვებლობის გამო, დარჩა განუხილველად საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გასაჩივრების კანონით დადგენილი ვადის გაშვების გამო.

19. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 21 მარტის განჩინებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელემ 2009 წლის 23 ივლისს მიმართა სარჩელით თბილისის საქალაქო სასამართლოს. ამავე სასამართლოს 2010 წლის 2 აგვისტოს განჩინებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა სარჩელის მიღებაზე. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინება სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ.

20. სააპელაციო პალატამ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობაში 2009 წლის 20 ივლისიდან 2010 წლის 20 ივლისამდე [სსკ-ის 709-ე მუხლი]. მარწმუნებლის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ წარმომადგენელმა არაკომპეტენტურად განახორციელა მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება, საარბიტრაჟო მოსარჩელესთან (გამსესხებელი) მუდმივმოქმედ კერძო არბიტრაჟში წაგებული დავის შემდეგ, ჯეროვნად არ დაიცვა მოსარჩელის უფლებები. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინებით განემარტა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის თაობაზე უნდა მიემართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოსთვის, შეგნებულად გაუშვა ვადა, რასაც შედეგად მოჰყვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარი და უკანონო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ძალმოსილება.

21. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 394-ე და 395-ე მუხლებით და განმარტა, რომ ნორმები ზიანის ანაზღაურების დასაკისრების საფუძვლად კუმულატიურ ერთობლიობაზე მიუთითებენ: მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევა და ამ დარღვევის განზრახ ან გაუფრთხილებლად ჩადენა.

22. სარჩელის ფაქტობრივი საფუძვლის დაზუსტების შემდეგ, მოსარჩელემ მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ბრალეულ დარღვევად ის გარემოება მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მიუხედავად თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინების განმარტებისა, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების ბათილად ცნობის თაობაზე უნდა მიემართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოსთვის, შეგნებულად გაუშვა ვადა, რასაც შედეგად მოჰყვა სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარი და უკანონო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების დაკანონება. რის შედეგად, მოსარჩელემ განიცადა 71 500 აშშ დოლარის ოდენობით ზიანი.

23. სარჩელის ამ ფაქტობრივ საფუძველთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2010 წლის 02 აგვისტოს მოპასუხეზე გაცემულ მინდობილობას გასული ჰქონდა მოქმედების ვადა. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინების გამოტანის შემდეგ, მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების ბრალეულ დარღვევაზე, ვერ იქნებოდა გაზიარებული.

24. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2009 წლის 19 ივნისის „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონი, ამავე კანონის 48-ე მუხლის შესაბამისად, ამოქმედდა 2010 წლის პირველი იანვრიდან. ხსენებული კანონის მე-2 და 42-ე მუხლების მიხედვით, საარბიტრაჟო სასამართლოს გადაწყვეტილება საჩივრდება სააპელაციო სასამართლოში. „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ამ კანონის ამოქმედებამდე დაწყებული, ჯერ კიდევ, დაუმთავრებელი საარბიტრაჟო დავები განიხილება „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს 1997 წლის 17 აპრილის კანონით განსაზღვრული წესით, თუ მხარეები არ შეთანხმდნენ აღნიშნული დავების „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული წესით განხილვაზე. განსახილველ შემთხვევაში, სააბიტრაჟო მოსარჩელესა და მსესხებელს შორის საარბიტრაჟო დავა, დაიწყო „არბიტრაჟის შესახებ“ კანონის ამოქმედებამდე. გარდა ამისა, საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გამოტანა, მისი აღსრულება და მსესხებლის წარმომადგენლის (განსახილველ საქმეში მოპასუხის) მიერ ამ გადაწყვეტილების გასაჩივრება თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოხდა 2010 წლის 01 იანვრამდე ანუ, „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის ამოქმედებამდე.

25. მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის დაკისრების საკმარისი საფუძველი არც იმ შემთხვევაში იქნებოდა სახეზე, თუკი მოპასუხე დაარღვევდა ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას სადავო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილელებების გაუქმების მოთხოვნით თბილისის სააპელაციო სასამართლოში საჩივრის შეტანასთან დაკავშირებით. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 2009 წლის 06 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში 2009 წლის 15 მაისის სანოტარო აქტით შეტანილი ცვლილებებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სესხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, იპოთეკის საგანი არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით პირდაპირ გადავიდოდა გამსესხებლის საკუთრებაში. ამ გარემოების გათვალისწინებით, მართებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ იპოთეკის საგნის გადასვლა იპოთეკარის საკუთრებაში, გამსესხებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით მხარეთა შორის გაფორმებული და ხელმოწერილი შეთანხმების პირობას წარმოადგენდა, რისი შესრულების ვალდებულების აღებითაც მოსარჩელემ თავად შეიბოჭა თავი.

27. ამასთან, პალატამ განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე ვერ ასაბუთებდა კანონში მითითებული რომელიმე იმ წინაპირობის არსებობას, რაც შეიძლება საფუძვლად დასდებოდა სადავო საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების გაუქმებას, „არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული პროცედურების დაცვით, მათი გასაჩივრების შემთხვევაში. ასევე, იმ ვითარებაში, როდესაც მხარე სადავოდ არ ხდიდა 2009 წლის 06 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში მის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობას, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი ფულადი ვალდებულების მოცულობას და მისი შეუსრულებლობის ფაქტს, გაუგებარი იყო თუნდაც ამ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების გაუქმების შემთხვევაში, როგორ აიცილებდა თავიდან იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლას ან მისი სხვა გზით რეალიზაციას. ამ საფრთხის გამომრიცხავ გარემოებებზე მოსარჩელეს არ მიუთითებია და არც მათი დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარუდგენია სასამართლოში.

28. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 412-ე მუხლზე, რომლის დანაწესი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი(იხ. სუსგ 2012 წლის 11 ივნისის განჩინება Nას-630-593-2012). მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხემ მასთან გაფორმებული დავალების ხელშეკრულებით იკისრა არბიტრაჟის გადაწყვეტილების საფუძველზე მესამე პირის საკუთრებაში გადასული უძრავი ნივთის მის საკუთრებაში დაბრუნების ვალდებულება.

29. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმება და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილება.

30. წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარში კასატორი მიუთითებს, იმავე საფუძვლებსა და გარემოებებზე, რაზედაც მითითებული აქვს სააპელაციო საჩივარში და რომელზედაც ამომწურავად აქვს პასუხი გაცემული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატას. სახელდობრ, კასატორი აღნიშნავს, რომ წარმომადგენელს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებების გაუქმების მოთხოვნით უნდა მიემართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოსათვის განსჯადობის მიხედვით. იმავდროულად, აღნიშნავს, რომ სარჩელზე ხარვეზის დადგენის დროისათვის წარმომადგენლის მიდნობილობა ძალმოსილი იყო.

31. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ მას საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლები სრულყოფილად ჰქონდა მითითებული სარჩელში. ამ თვალსაზრისით, კასატორი მიუთითებს სსკ-ის მე-300 მუხლის იმ დანაწესზე, რომლის მიხედვით, იპოთეკის საგნის იპოთეკარის პირდაპირ საკუთრებაში გადასვლის წინაპირობას წარმოადგენს საჯარო რეესტრში ერთობლივი განცხადების წარდგენა, ხოლო თუკი მესაკუთრე გააჭიანურებს მოთხოვნის დაკმაყოფილებას და იპოთეკის საგანი არ გადავა იპოთეკარის საკუთრებაში, ნოტარიუსი გასცემს სააღსრულებო ფურცელს, რომლის საფუძველზე ხორციელდება აღსრულება. ამდენად, სწორედ ამ საფუძვლით აპირებდა მოსარჩელე საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმებას და იმის გასაჩივრებას, რომ არბიტრაჟი არ იყო უფლებამოსილი იპოთეკის საგნის იპოთეკარის საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე ემსჯელა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 14 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

34. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის პრეტენზია არაკვალიფიციური/არაკომპეტენტური იურიდიული დახმარების გაწევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში მდგომარეობს [სსკ-ის 709-ე, 394-ე და 412-ე მუხლები].

35. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 2009 წლის 20 ივლისის რწმუნებულებით მარწმუნებელმა წარმომადგენელს მიანიჭა ყველა ორგანიზაციასა და დაწესებულებაში, სასამართლო ინსტანციაში, სამოქალაქო, სისხლის და ადმინისტრაციულ საქმესთან დაკავშირებით, მათ შორის, სააღსრულებო ბიუროში და კერძო არბიტრაჟში მისი ინტერესების წარმოდგენის უფლებამოსილება... რწმუნებულება გაიცა ერთი წლის ვადით - მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 20 ივლისამდე.

36. კასატორის ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ მას გააჩნდა არბიტრაჟის 2009 წლის 02 ივლისის გადაწყვეტილებისა და 2009 წლის 08 ივლისის დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმებისადმი დაცვის ღირსი იურიდიული ინტერესი, რაც ვერ განხორციელდა მისი წარმომადგენლის (მოპასუხე) არაკომპეტენტური მომსახურების გამო.

37. კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნულს ვერ მიიჩნევს წარმომადგენლისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ვარგის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საფუძვლად. ამ კუთხით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში, ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება წარმომადგენლის მხრიდან მარწმუნებლის ინტერესების დასაცავად იურიდული მოქმედების განუხორციელებლობის ანდა უმოქმედობის ფაქტი.

38. ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ დავალების ხელშეკრულება ითვალისწინებს მარწმუნებელსა და რწმუნებულს შორის ორმხრივი უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას (შდრ: სუსგ Nას-497-477-2016, 2017 წლის 21 აპრილი, პ- 34).

39. განსახილველ საქმეზე უდავო გარემოებადაა მიჩნეული, რომ არბიტრაჟის 2009 წლის 02 ივლისის გადაწყვეტილებისა და 2009 წლის 08 ივლისის დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით თბილისის საქალაქო სასამართლოში სარჩელი იქნა შეტანილი მარწმუნებლის სახელით წარმომადგენლის მიერ. მართალია კასატორი მიუთითებს, რომ სარჩელი განსჯადობის წესების დარღვევით წარედგინა საქალაქო სასამართლოს, რის დასტურადაც მიუთითებს საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 02 აგვისტოს განჩინებაზე, თუმცა, განსჯადობის წესების დარღვევით სარჩელის წარდგენა საკასაციო პალატის მოსაზრებით, არ შეიძლება საფუძვლად დაედოს წარმომადგენლის მიმართ ზიანის ანაზღაურებას. ამასთან, თავად მოსარჩელე მიუთითებს სარჩელში, რომ საარბიტრაჟო სარჩელის განხილვის ეტაპზე მოპასუხე ცდილობდა მხარეთა შორის მორიგებას, თუმცა უშედეგოდ, ყოველი შეხვედრა კონფილქტით სრულდებოდა (იხ., სარჩელის საფუძვლები, ტ.1. ს.ფ. 3).

40. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთ-ერთ საქმეში, სადაც ადვოკატის გასამრჯელოს, ჰონორარის უკან დაბრუნებაზე დავობდა მარწმუნებელი სსკ-ის 709-ე, 352 და 405-ე მუხლების სამართლებრივი საფუძვლით (დავალების ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის მიზეზს რწმუნებულის მიერ მარწმუნებლის ქონებრივი ინტერესების დასაცავად აუცილებელი ქმედების განუხორციელებლობა წარმოადგენდა), დადგენილად იქნა მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ რწმუნებელმა მისი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების ვადაში არ შეასრულა საადვოკატო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება (დავალება) მარწმუნებლის ქონებრივი ინტერესების დასაცავად, რაც მარწმუნებლის უფლების დაცვის სასარჩელო ფორმის გამოყენებაში მდგომარეობდა (იხ.,№ას-534-510-2016, 29 ივლისი, 2016 წელი).

41. განსახილველ შემთხვევაში კი, წარმომადგენლის უმოქმედობა დაუდასტურებელი გარემოებაა, ხოლო მოსარჩელის პრეტენზია, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებათა გაუქმების მოთხოვნით სარჩელი არ იქნა მიღებული წარმოებაში, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მხოლოდ ეს გარემოება ვერ დაედება საფუძვლად, წარმომადგენლის მოქმედების არაკომპეტენტურობას, რასაც შეეძლო ზიანი მიეყენებინა მოსარჩელისათვის.

42. ხოლო იმ გარემოებასთან მიმართებით რატომ არ იქნა აღმოფხვრილი განსჯადობასთან დაკავშირებული ხარვეზი, რამდენადაც მარწმუნებლის მიზანი იმაში მდგომარეობდა, რომ სასამართლოს საერთო სასარჩელო წესით ემსჯელა არბიტრაჟის 2009 წლის 02 ივლისის გადაწყვეტილებისა და 2009 წლის 08 ივლისის დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლებზე (იხ., კასაციის საფუძვლები), საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ბრალად ვერ შეერაცხება წარმომადგენელს, რამდენადაც მხარეთა შორის დავალების სახელშეკრულებო ურთიერთობა ამ დროისათვის ძალმოსილი არ იყო. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ რწმუნებულების ვადა განისაზღვრა 2010 წლის 20 ივლისამდე.

43. სხვა საკითხია არსებობდა თუ არა არბიტრაჟის 2009 წლის 02 ივლისის გადაწყვეტილებისა და 2009 წლის 08 ივლისის დამატებითი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების გაუქმების ის საფუძვლები, რასაც კასატორი ასახელებს (იხ., კასაციის საფუძვლები), რამდენადაც, როგორც ეს სააპელაციო პალატამ აღნიშნა 2009 წლის 06 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში 2009 წლის 15 მაისის სანოტარო აქტით შეტანილი ცვლილებებით მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სესხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, იპოთეკის საგანი არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით პირდაპირ გადავიდოდა გამსესხებლის საკუთრებაში. ამ გარემოების გათვალისწინებით, მართებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა იმის შესახებ, რომ იპოთეკის საგნის გადასვლა იპოთეკარის საკუთრებაში, გამსესხებლის მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით მხარეთა შორის გაფორმებული და ხელმოწერილი შეთანხმების პირობას წარმოადგენდა, რისი შესრულების ვალდებულების აღებითაც მოსარჩელემ თავად შეიბოჭა თავი. იმავდროულად, მხარე სადავოდ არც 2009 წლის 06 თებერვლის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში გამოვლენილ და არც მასში 2009 წლის 15 მაისის სანოტარო აქტით შეტანილი ცვლილებების შესახებ გამოვლენილ ნებას ხდიდა სადავოდ. აღსანიშნავია ისიც, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის იპოთეკარის საკუთრებაში გადაცემის საკითხთან მიმართებით დადგენილია უზენაესი სასამართლოს პრატიკა (შდრ: სუსგ №ას-219-211-2012, 15 აპრილი, 2013 წელი), რომელშიც სსკ-ის მე-300 მუხლის მიზნის განმარტებისათვის აღინიშნა რომ „მითითებული ნორმა სამოქალაქო კოდექსის სიახლეს წარმოადგენს, კერძოდ, 2007 წლის 29 ივნისის ცვლილებებამდე, სამოქალაქო კოდექსით აკრძალული იყო იპოთეკის საგნის პირდაპირ კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა (სკ-ის 302.2 მუხლი). ამ აკრძალვის გამო, მხარეები პრაქტიკაში სხვადასხვა საშუალებებს მიმართავდნენ, რომლებიც ყოველთვის არ თავსდებოდა კანონის ფარგლებში. გარდა ამისა, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის აუქციონზე გაყიდვის გართულებული პროცედურა აჭიანურებდა იპოთეკის საგნის რეალიზაციის პროცესს, რაც იწვევდა არა მარტო კრედიტორების უკმაყოფილებას, არამედ აფერხებდა სამოქალაქო ბრუნვას. სამოქალაქო კოდექსში განხორციელებული ზემოხსენებული ცვლილებების მიზანი იყო იპოთეკით დატვირთული ქონებიდან კრედიტორის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საშუალებების მარეგულირებელი ნორმების სრულყოფა, რომელიც უნდა განხორციელებულიყო, ერთი მხრივ, იპოთეკის საგნის აუქციონზე რეალიზაციის პროცესის გამარტივებით, ხოლო, მეორე მხრივ, კრედიტორისა და მოვალის შეთანხმების არსებობის შემთხვევაში, იპოთეკის საგნის კრედიტორისათვის საკუთრებაში გადაცემით. სამოქალაქო კოდექსის მე-300 მუხლი ითვალისწინებს სწორედ იმ შემთხვევას, როდესაც შესაძლებელია იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადაცემა. მითითებული ნორმა ადგენს შემდეგ წინაპირობებს: ა. კრედიტორი და მოვალე შეთანხმებული უნდა იყვნენ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის კრედიტორის (იპოთეკარის) საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე; ბ. უნდა არსებობდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის ფაქტი; გ. კრედიტორმა და მოვალემ ერთობლივი განცხადებით უნდა მიმართონ საჯარო რეესტრს იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლის თაობაზე. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სკ-ის მე-300 მუხლის შინაარსი ისე არ უნდა იქნეს გაგებული, თითქოს, მხოლოდ მოვალის თანხმობის შემთხვევაშია შესაძლებელი იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა. მითითებული ნორმის ამგვარი განმარტებით, მთლიანად მოვალის კეთილსინდისიერებაზე იქნებოდა დამოკიდებული, დათანხმდებოდა თუ არა იგი იპოთეკის საგნის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლას საჯარო რეესტრში ერთობლივი განცხადების წარდგენით. ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება ზემოხსენებული ნორმის მიზანს - შეზღუდოს არაკეთილსინდისიერი მოვალე აღსრულების პროცესის უსაფუძვლო გაჭიანურებაში, და ბოლოს, ამგვარი განმარტება, ფაქტობრივად, უმოქმედოდ გადააქცევდა ზემოხსენებულ ნორმას. ცხადია, კრედიტორს არა აქვს უფლება, ცალმხრივად მიმართოს საჯარო რეესტრს და მოითხოვოს იპოთეკის საგნის საკუთრებაში გადაცემა, მაგრამ იგი უფლებამოსილია, სარჩელით მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა.“ განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ თავად მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სესხის გადაუხდელობის შემთხვევაში, იპოთეკის საგანი არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით პირდაპირ გადავიდოდა გამსესხებლის საკუთრებაში. ამდენად, ამ საკითხის ალტერნატული წესით (არბიტრაჟი) გადაწყვეტა თავად მხარეებმა განსაზღვრეს და ამით, მოსარჩელემაც თავად შეიბოჭა თავი.

44. ამდენად, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორთა მიერ წარმოდგენილი არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც საკმარისი საფუძველი იქნებოდა წარმომადგნლის მიერ არაკომპეტენტური მომსახურების გაწევისა და აგრეთვე, წარმომადგენლის მიერ გაწეულ არაკომპეტეტურ მომსახურებასა და ზიანის მიყენებას შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირის დასადგენად [სსკ-ის 412-ე მუხლი]. აღნიშნულის გარეშე კი, მოთხოვნა სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, წარუმატებელია. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში (იხ., სუსგ №ას-459-438-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი. პ - 8.13).

45. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

46 ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, წინამდებარე საქმეში არსებულ სამართლებრივ საკითხებზე დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილი ასახულია ამავე განჩინებაში.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

48 კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე- ს---ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე