№ას-563-563-2018 15 ივნისი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – დ-- გ–ი (მოპასუხე, აპელანტი)

მეორე კასატორი – სს „ს--“ (მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 თებერვლის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩოს დანიშვნა სიცოცხლის ბოლომდე

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სარჩოს გადაანგარიშება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ-გ-ი (შემდეგში: მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) მუშაობდა ს--აში თბილისის მახარისხებელი სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანედ.

2. მოსარჩელემ 1989 წლის 17 აპრილს წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, მიიღო საწარმოო ტრამვა.

3. ს-ა, მოსარჩელეს, საწარმოო ტრამვის გამო, 1989 წლის 16 აგვისტოდან 2008 წლის 01 იანვრამდე ანუ, იმ დრომდე, ვიდრე მას სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნით უდგინდებოდა პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა, ყოველთვიურად უხდიდა სარჩოს.

4. 2013 წლის 10 სექტემბერს, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელეს აღუდგა მნიშვნელოვნად გამოხატული შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი, 1989 წლის 17 აპრილს მიღებული საწარმოო ტრამვის გამო, ერთი წლის ვადით, ხელახალ საექსპერტო გადამოწმებამდე. აღნიშნულის გათვალისწინებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით ს--ას მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩოს გადახდა 2013 წლის 10 სექტემბრიდან 2014 წლის 10 სექტემბრამდე ანუ, ხელახალ გადამოწმებამდე, ყოველთვიურად 875 ლარის ოდენობით.

5. 2014 წლის 17 სექტემბერს, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის საფუძველზე, მოსარჩელეს დაუდგინდა მნიშვნელოვნად გამოხატული შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი 1989 წლის 17 აპრილს შრომითი დასახიჩრების გამო, 80% პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვით, უვადოდ. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე კომპანია მოსარჩელეს არ უხდის სარჩოს შესაბამის თანხას.

6. იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის - თბილისის სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანის ხელფასი 2014 წლის 17 სექტემბრისთვის და საქმის განხილვის დროისთვისაც შეადგენდა 1250 ლარს.

7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს-ის“ (შემდეგში: მოპასუხე ან მეორე კასატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვა 2014 წლის 17 სექტემბრიდან, ყოველთვიური სარჩოს გადახდის დაკისრება 1000 ლარის ოდენობით საშემოსავლო განაკვეთის გათვალისწინებით.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმთა კოლეგიის 2016 წლის 22 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს დაეკისრა, მოსარჩელის (დაბ. 1955 წლის 8 აგვისტოს) სასარგებლოდ, აღდგენილი სარჩოს გადახდა 2014 წლის 17 სექტემბრიდან, ყოველთვიურად 1000 (ათასი) ლარის ოდენობით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, 65 წლის ასაკის მიღწევამდე (2020 წლის 08 აგვისტომდე).

9. თბილისის საქალაქო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილებას ფაქტობრივ საფუძვლად დაუდო ამ განჩინების პპ: 1-6 ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. აგრეთვე, პრეიუდიციული მნიშვნელობა მიანიჭა კანონიერ ძალაში შესულ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით (№2/15170-13) დადგენილ გარემოებებს [საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტი].

10. საქალაქო სასამართლომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას სამართლებრივ საფუძვლად დაუდო ზიანის ანაზღაურების მიზანი და სამართალურთიერთობაში მისი არსი.

11. საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხე ვალდებულია, მოსარჩელეს საწარმოში, უბედური შემთხვევისას მიღებული ტრამვის საფუძველზე პროფესიული შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვის გამო, აუნაზღაუროს ზიანი, აღუდგინოს მას ყოველთვიური სარჩოს გადახდა, რაც შეადგენს იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის ყოველთვიური ხელფასის 80%-ს (1250 ლარის 80% = 1000 ლარს). საქალაქო სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხის ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების შესახებ ეკისრება 65 წლის შესრულებამდე (საპენსიო ასაკამდე) და არა - სიცოცხლის ბოლომდე.

12. გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოში. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის დაკმაყოფილებული ნაწილის უარყოფა.

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 27 თებერვლის განჩინებით ორივე სააპელაციო საჩივრები უარყოფილი იქნა.

14. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პპ:1-6-ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო დავის სამართლებრივი მოწესრიგებისას იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომში – სსკ) 992-ე, 408-ე და 411-ე მუხლებით.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 09 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი” და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამავე წესის 1.2 მუხლით, დამსაქმებელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. მითითებული წესის მე-2 მუხლის მიხედვით, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის N48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული „ზიანის ანაზღაურების სარჩო“ ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.

17. პალატის მოსაზრებით, მართალია, სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობას საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა, თუმცა, ზიანის ანაზღაურების მიზანი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც, მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

18. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის პირველი მარტის N45 დადგენილებით გაუქმდა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება.

19. მოცემულ საქმეში, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მოსარჩელის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების ფაქტი და მის სასარგებლოდ სარჩოს დანიშვნა დადგენილი იქნა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. აღნიშნულ ფაქტებს პრეიუდიციული მნიშვნელობა გააჩნიათ წინამდებარე დავაში სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. წინამდებარე სასარჩელო წარმოების გზით მოსარჩელისათვის სარჩოს დაწესება კი არ ხდება, არამედ დაწესებული სარჩოს აღდგენა და გადაანგარიშება.

20. პალატის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი აქტითა და დამსაქმებლის კონკლუდენტური ქმედებით დასტურდება დამსაქმებლის ვალდებულება, გადაუხადოს დასაქმებულს სარჩო იმ ოდენობით, რასაც ის მიიღებდა, დამსაქმებელთან შრომითი საქმიანობის განხორციელების დროს შრომის უნარის 80%-ით დაკარგვის გარეშე [საქართველოს შრომის კოდექსის 44-ე მუხლი და სსკ-ის 408-ე მუხლი].

21. საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ ამ წლების განმავლობაში მოსარჩელე, სარჩოს სახით, 875 ლარს იღებდა, 2014 წლის 10 სექტემბრამდე ანუ, ხელახალა საექსპერტო გადამოწმებამდე. მოპასუხე საზოგადოების თბილისის მახარისხებელი სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანის ყოველთვიური ხელფასი 2013 წლის 10 სექტემბრიდან 2014 წლის 10 სექტემბრამდე 875 ლარი იყო. დადგენილი იქნა ისიც, რომ 2014 წლის 17 სექტემბრისთვის ყოველთვიური ხელფასი 1250 ლარს შეადგენდა.

22. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხისთვის 2014 წლის 17 სექტემბრიდან, ყოველთვიური სარჩოს 1000 ლარის გადახდის შესახებ, საგადასახადო კოდექსით დადგენილი საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს გაზრდილი ოდენობით სარჩო უნდა დაეკისროს არა მუდმივად, როგორც ამას მოითხოვს მოსარჩელე, არამედ, 2020 წლის 8 აგვისტომდე, ანუ იმ დრომდე, რა დრომდეც არსებობს ვარაუდი იმისა, რომ ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის პირობებში მოსარჩელე მოპასუხე საზოგადოების სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანედ იმუშავებდა (საპენსიო ასაკის მიღწევამდე). შესაბამისად, მოთხოვნის ნაწილობრივი დაკმაყოფილება საფუძვლიანადა იქნა მიჩნეული.

23. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ორივე მხარემ წარადგინა საკასაციო საჩივრები. პირველმა კასატორმა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორემ - დაკმაყოფილებული ნაწილის უარყოფა მოითხოვა.

24. პირველი საკასაციო საჩივრის (მოსარჩელე) საფუძვლები ემყარება სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის დარღვევას, სახელდობრ, კასატორი მიიჩნევს, რომ როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლო ისე, სააპელაციო სასამართლო სარჩოს გადაანგარიშების საკითხს არ უდგება მართებულად. ამით კი, ირღვევა მოსარჩელის კონსტიტუციური უფლება. პირველი კასატორის მოსაზრებით, არასაკმარისადაა დასაბუთებული თუ რატომ არ უნდა მიეცეს მოსარჩელეს სარჩო ცხოვრების ბოლომდე და რატომ მხოლოდ 65 წლამდე.

25. მეორე საკასაციო საჩივრის (მოპასუხე საზოგადოების) საფუძვლები:

26. მეორე კასატორი მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, გამოსაყენებელი ნორმა არ იყო სსკ-ის 408-ე მუხლი, რამდენადაც ნორმის დისპოზიცია არ ადგენს სარჩოს გადაანგარიშების წესს, უფრო მეტიც, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის დადგენილებით დამტკიცებული შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, „დამსაქმებელი ვალდებულია ანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა“. მეორე კასატორის მითითებით, აღნიშნული წესი არეგულირებს მხოლოდ დამსაქმებლის ბრალის შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების წესს და არა დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშებას.

27. მეორე კასატორი მიიჩნევს, რომ დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს განსაზღვრავდა „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების“ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48-ე ბრძანებულებით დამტკიცებული წესი. ამავე წესის მე-11 პუნქტის თანახმად, „დაზარალებულს ზიანი აუნაზღაურდებოდა იმავე ან იმავე თანრიგის სპეციალობის მუშაკის ბოლო სამი თვის სრულად ნამუშევარი ფაქტობრივად მიღებული საშუალო ხელფასიდან იმ ოდენობით რამდენი პროცენტითაც დაკარგული აქვს შრომის უნარის ხარისხი“. დასახელებული წესის მე-12 პუნქტის თანახმად „ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების ან მისი მინიმალური დონის ცვლილების შესაბამისად ხდება სასამართლოს ან დამსაქმებლის მიერ ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშება, მიუხედავად იმისა როდის მიიღო მან ეს დასახიჩრება“. ზიანის ანაზღაურების წესის მე-12 პუნქტში საქართველოს პრეზიდენტის 2003 წლის 11 სექტემბრის №443 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და ჩამოყალიბდა შემდეგი რედაქციით: „ორგანიზაციაში შრომის ანაზღაურების მინიმალური ხელფასის ცვლილების შესაბამისად ხდება სასამართლოს ან დამსაქმებლის მიერ დადგენილი ყოველთვიური სარჩოს გადაანგარიშება, მიუხედავად იმისა როდის მიიღო დაზარალებულმა ტრამვა“. აღნიშნული პუნქტიდან გამომდინარე 2003 წლის 11 სექტემბრიდან სარჩო შრომის ანაზღაურების ცვლილების შესაბამისად გადაანგარიშებას აღარ ექვემდებარება, ხოლო შემდგომ მე-12 პუნქტი წესიდან 2005 წლის 7 ნოემბრის საქართველოს პრეზიდენტის №923 ბრძანებულებით საერთოდ ამოღებული იქნა.

28. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსში, სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და არა პირველი ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს სპეციალურ დანაწესს, უშუალოდ შეეხება სხეულის დაზიანების ფაქტს და მისი სპეციფიკიდან გამომდინარე, ადგენს კომპენსაციის, პირველადი მდგომარეობის აღდგენის საშუალებას სარჩოს დანიშვნის გზით, რაც განპირობებულია საკითხის რეგულირების სირთულით.

29. ვინაიდან, მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა სარჩოს გადაანგარიშების გზით არაეფექტური და არაზუსტი გადაწყვეტაა პრობლემისა, აღნიშნული საკითხის სირთულიდან არსებობს გამოსავალი, რაც კანონმდებელმაც გაითვალისწინა და მდგომარეობს იმაში, რომ კანონმდებელმა საერთოდ გააუქმა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 მაისის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2018 წლის 28 მაისის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

31. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ არც პირველი და მეორე საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, ორივე მათგანი მიჩნეულ უნდა იქნენ დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

32. მოცემულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლომ პრეიდიციული მნიშვნელობა მიანიჭა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით (№2/15170-13) დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს მასზედ რომ:

- მოსარჩელე მუშაობდა ს--აში თბილისის მახარისხებელი სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანედ.

- მოსარჩელემ 1989 წლის 17 აპრილს წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის დროს, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას, მიიღო საწარმოო ტრამვა.

- ს-ა, მოსარჩელეს, საწარმოო ტრამვის გამო, 1989 წლის 16 აგვისტოდან 2008 წლის 01 იანვრამდე ანუ, იმ დრომდე, ვიდრე მას სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნით უდგინდებოდა პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვა, ყოველთვიურად უხდიდა სარჩოს.

33. დადგენილია, რომ 2013 წლის 10 სექტემბერს, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, მოსარჩელეს აღუდგა მნიშვნელოვნად გამოხატული შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი, 1989 წლის 17 აპრილს მიღებული საწარმოო ტრამვის გამო, ერთი წლის ვადით, ხელახალ საექსპერტო გადამოწმებამდე. აღნიშნულის გათვალისწინებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 26 თებერვლის გადაწყვეტილებით, რომელსაც პრეიუდიციული მნიშვნელობა მიენიჭა განსახილველ საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენილად მიჩნევის თვალსაზრისით [სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ პუნქტი] მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სარჩოს გადახდა მხოლოდ განსაზღვრული პერიოდით: 2013 წლის 10 სექტემბრიდან 2014 წლის 10 სექტემბრამდე ანუ, ხელახალ გადამოწმებამდე, ყოველთვიურად 875 ლარის ოდენობით.

34. 2014 წლის 17 სექტემბერს, სამედიცინო-სოციალური ექსპერტიზის საფუძველზე, მოსარჩელეს დაუდგინდა მნიშვნელოვნად გამოხატული შესაძლებლობის შეზღუდვის სტატუსი 1989 წლის 17 აპრილს შრომითი დასახიჩრების გამო, 80% პროფესიული შრომის უნარის დაკარგვით, უვადოდ. მიუხედავად ამისა, მოპასუხე კომპანია მოსარჩელეს არ უხდის სარჩოს შესაბამის თანხას.

31. ვინაიდან, იმავე კატეგორიის მოქმედი მუშაკის - თბილისის სალოკომოტივო დეპოს ელმავლის მემანქანის ხელფასი 2014 წლის 17 სექტემბრისთვის და საქმის განხილვის დროისთვისაც შეადგენდა 1250 ლარს, მოსარჩელემ წამოიწყო სასარჩელო წარმოება სარჩოს გადაანგარიშების მოთხოვნით, სიცოცხლის ბოლომდე პერიოდზე (იხ., ამ განჩინების პ- 7).

32. საგულისხმოა, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი სტაბილური პრაქტიკის გათვალისწინებით მოსარჩელის მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს გადაანგარიშებული (გაზდილი) სარჩოს გადახდის ვალდებულება დაეკისრა საპენსიო ასაკამდე - 65 წლამდე.

33. გადაწყვეტილება ორივე მხარის მიერ საკასაციო საჩივრითაა გასაჩივრებული. პირველ კასატორს დაუსაბუთებლად მიაჩნია გაზრდილი სარჩოს გადახდის ვალდებულების მხოლოდ საპენსიო ასაკამდე შეზღუდვა, ხოლო მეორე კასატორი სადავოდ ხდის სარჩოს გაადანგარიშების მართლზომიერებას, შესაბამისი ნორმატიული აქტის არარსებობაზე მითითებით.

34. საკასაციო პალატა არ იზიარებს არც პირველი და არც მეორე კასატორის პრეტენზიას და სარჩოს გადაანგარიშების უსაფუძვლობასთან მიმართებით აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 992-ე მუხლით, რომელიც განსაზღვრავს დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მატერიალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს. აგრეთვე, სსკ-ის 408-ე მუხლით, რომელიც განსაზღვრავს ზიანის ანაზღაურების წესსა და პირობებს.

35. შესაბამისად, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

36. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც, საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა.

37. საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

38. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მოცემული ტიპის დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკა (სუსგ-ები №ას-633-600-2014, 13 მარტი, 2015 წელი; №ას-738-690-2017, 11 ივლისი, 2017 წელი; საქმე №ას-173-162-2017, 21 აპრილი, 2017 წელი), რომლებშიც მკაფიოდაა ჩამოყალიბებული სარჩოს გადაანგარიშების სამართლებრივი საფუძვლები და გაზრდილი სარჩოს მიღების პარიოდის შეზღუდვის ლეგიტიმური მიზნები.

39. №ას-738-690-2017 განჩინებაში საკასაციო პალატამ განმარტა სარჩოს გადაანგარიშების პერიოდის ასაკობრივი შეზღუდვის მართლზომიერება და ყურადღება მიაქცია იმაზე, რომ სარჩოს მიღების უფლების ხანგრძლივობა პირდაპირ, პროპორციულად დაკავშირებულია დაზარალებულის მხრიდან ხელფასის მიღების შესაძლებლობასთან. სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის შრომით ანაზღაურებას. სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა ზიანის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, ჯანმრთელობის დაზიანების გამო, მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ, წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ ზიანის არარსებობის პირობებში, მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა ხელფასს. თუმცა განუსაზღვრელი ვადით სარჩოს დაწესება, თავისთავად არ გულისხმობს სარჩოს უვადოდ გადახდის ვალდებულებას. სარჩოს ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც სარჩოს მოთხოვნაზე უფლებამოსილი პირი მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

40. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას, რომ ერთ შემთხვევაში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ 65 წლამდე დაზარალებული იმუშავებდა და ზიანის მიმყენებელი ვალდებულია, სარჩოს სახით აუნაზღაუროს მას ზიანი. საპენსიო ასაკის მიღწევისას კი, იცვლება პრეზუმფციის შინაარსი და იგი მოქმედებს საწინააღმდეგო მნიშვნელობით. ვარაუდის ჭრილში, უკვე განიხილება დაზარალებულის მუშაობის პერსპექტივა და ამგვარი, საგამონაკლისო შემთხვევების დადასტურების მოვალეობა დაზარალებულის პროცესუალურ ვალდებულებას წარმოადგენს. აღნიშნულის დადასტურება შესაძლებელია მხოლოდ იმ ფარგლებში, რაც გონივრულად არის მოსალოდნელი კონკრეტული გარემოებების გათვალისწინებით. განსახილველ შემთხვევაში, ამ გარემოებებზე პირველ კასატორს არ მიუთითებია.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივრები, რის გამოც, მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. პირველი კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

43. განსახილველ შემთხვევაში, მეორე კასატორს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს სახელმწიფო ბაჟი 150 ლარი. იმის გათვალისწინებით, რომ კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და სარჩელის უარყოფას საკასაციო საჩივარზე დავის საგნის ღირებულება სსსკ-ის 41-ე მუხლის „დ“ პუნქტის შესაბამისად შეადგენს 1800 ლარს. აღნიშნული თანხის 5 პროცენტი 1260 ლარია. აქედან, კასატორს გადახდილი აქვს მხოლოდ 150 ლარი (იხ. საქმეში).

44. ამასთან, სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის გამო, კასატორის მიერ სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის ოდენობა 1800 ლარის 30%-ით (540 ლარით) შემოიფარგლება, საიდანაც უკვე გადახდილი 150 ლარის გათვალისწინებით, მეორე კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელად უნდა დაეკისროს დამატებით 390 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. დ-გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. კასატორს - სს „ს-ას“ დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 390 ლარის გადახდა. თანხა ჩარიცხულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი