საქმე №ას-660-660-2018 10 ივლისი, 2018 წელი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – შპს ,,ყ -თ-ი“ (პირველი მოპასუხე, მეორე აპელანტი)
მოწინააღმდეგე მხარე - ლ- ს–ოვა (მოსარჩელე, პირველი აპელანტი)
თავდაპირველი მოპასუხე - შპს ,,ბ - ც-ი“
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება, სარჩოს დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. ლ- ს–ოვამ სარჩელი აღძრა მოპასუხეების: შპს ,,ყ- თ-სა“ (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან მეორე აპელნატი ან პირველი კასატორი) და შპს ,,ბ. ც-ის“ (შემდეგში მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა:
2. უძრავი ქონებისთვის მიყენებული ზიანის - 5026 ლარის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრება;
3. ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის - 2000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება;
4. შრომისუუნარობით გამოწვეული ზიანის - 500 ლარის ანაზღაურება ყოველთვიური სარჩოს დაწესებით.
5. მორალური ზიანის - 100000 ლარის სოლიდარულად დაკისრება;
6. ყურის აპარატის შეძენისთვის გაღებული ხარჯის - 500 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.
7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.02.2017წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: პირველ მოპასუხეს გადასახდელად დაეკისრა 5026 ლარი მატერიალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით, 4000 ლარი მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით. მოთხოვნის დანარჩენ ნაწილში, სარჩელი უარყოფილი იქნა.
8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით ორივე მხარემ წარადგინა სააპელაციო საჩივრები. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო პირველმა მოპასუხემ - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო პირველი აპელანტის აპელანტის სააპელაციო დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 09.02.2017წ. გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით სარჩოს დაკისრების და ყურსასმენი აპარატის შეძენისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურებაზე უარის ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. პირველ მოპასუხეს (მეორე აპელანტი) ყოველთვიური სარჩოს სახით გადასახდელად დაეკისრა 250 ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ. მასვე დაეკისრა ყურსასმენი აპარატის შეძენისათვის გაწეული ხარჯი - 500 ლარი.
10. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქალაქ თბილისში, ნ----–ვილის ქ. --ში მოპასუხეები ახორციელებდნენ გაზის მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოებს. 2014 წლის 6 მაისს აღნიშნული სამუშაოები ხორციელდებოდა მოსარჩელის ბინაში, რა დროსაც, მოხდა გამოჟონილი და დაგროვებული ბუნებრივი აირის აფეთქება. ბუნებრივი აირის აფეთქების შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლი, ხოლო ზიანის ღირებულებამ შეადგინა 5026 ლარი. მოსარჩელე არის პიანისტი. იგი მუშაობს ხელოვნების სკოლაში, არის პედაგოგი. აგრეთვე, ამზადებდა კერძო მოსწავლეებს. აფეთქების შედეგად მოსარჩელემ მიიღო დამწვრობა. მას დაუქვეითდა სმენა, რის გამოც, იგი იყენებს სმენის აპარატს.
11. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელისათვის მიყენებულ ზიანში ბრალეულ პირად მიიჩნია პირველი მოპასუხე. თუმცა, საკმარისი მტკიცებულების არარსებობის გამო, არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ სმენის დაქვეითების გამო იგი ვეღარ ახერხებს დაკვრას და მოსწავლეების მომზადებას, დაკარგა პროფესია და შრომისუნარიანობა. უარყოფილი იქნა მოსარჩელის პოზიცია იმასთან დაკავშირებითაც, რომ დამწვრობის შედეგად მისი ჯანმრთელობისთვის მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა 2000 ლარი, ხოლო ყურის სპეციალური სასმენი აპარატის შეძენისთვის გაღებულ იქნა ხარჯი 500 ლარის ოდენობით.
12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების პ- 10-ში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და მეორე აპელანტის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით მიუთითა შემდეგი:
13. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ი) 316-ე და 317-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას პასუხს აგებს დაზარალებული პირის წინაშე. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების წინაპირობებს შორის უმნიშვნელოვანესია ერთ-ერთი მხარის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენა ხელშეკრულების დებულების დარღვევის გზით. ამასთან, სახეზე უნდა იყოს ფაქტობრივად დამდგარი ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ ზიანსა და დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას შორის. როგორც წესი, ვალდებულების დარღვევა უნდა იყოს ბრალეული. აღნიშნული წინაპირობების არსებობა განაპირობებს დამრღვევი მხარის მიმართ პირველადი და მეორადი მოთხოვნების წარმოშობას, კერძოდ, ვალდებულების შესრულების, როგორც პირველადი მოთხოვნის, ასევე იმ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას, რაც წარმოიშვა დამრღვევი მხარის ქმედების შედეგად (მეორადი მოთხოვნა).
14. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზიანის ანაზღაურება ყოველთვის გულისხმობს სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის ერთი მონაწილის პასუხისმგებლობას მეორე მონაწილის წინაშე. ზიანის ანაზღაურებაში განმსაზღვრელია აღიარებული პრინციპი, რომლის შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნა (ზიანის ანაზღაურება) (ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა) შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ვალდებულების დარღვევის ყველა შემთხვევისათვის (სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საერთო ფორმა).
15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სამართალში იურიდიული თანასწორობის აღიარების მიუხედავად მეწარმეთა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებობა სამოქალაქო ბრუნვის სხვა მონაწილეთა პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო აღმატებულია. აღნიშნული განსაკუთრებით შეეხება მომხმარებელთან დადებულ სტანდარტული დებულებების შემცველ ხელშეკრულებებს.
16. სამოქალაქო კოდექსი მხარეებისაგან მოითხოვს ურთიერთპატივისცემასა და გულისხმიერებას კონტრაჰენტთან მიმართებით. ამ თვალსაზრისით, ორივე მხარეს შეთანხმებულზე მეტ ვალდებულებას აკისრებს (316-ე მუხლის მე-2 ნაწ.) (იხ. საქმე ას-992-1245-05. 2006 წლის 14 თებერვალი).
17. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მხარეები იმყოფებიან ვალდებულებით სამართლებრივ ურთიერთობაში, კერძოდ, მოსარჩელე წარმოადგენს პირველი მოპასუხის აბონენტს ბუნებრივი აირის მიწოდებისა და შესაბამისი საფასურის გადახდის სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე.
18. დადგენილია, რომ მეორე მოპასუხე ახორციელებდა მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოებს პირველი მოპასუხის დავალებისა და მასთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე.
19. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოების სათანადოდ, უსაფრთხოდ შესრულების უზრუნველყოფის ვალდებულება (რაც ასევე გულისხმობს ტექნიკური სამუშაოების უშუალო შემსრულებლის სათანადოდ შერჩევას) აბონენტის, მოსარჩელის წინაშე ეკისრებოდა სწორედ, პირველ მოპასუხეს, როგორც აბონენტთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფ მეწარმე სუბიექტს.
20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის პოზიცია ქვეკონტრაქტორთან გაფორმებულ ხელშეკრულებაში მესამე პირების მიმართ მათი ქონების დაზიანების შემთხვევაში ქვეკონტრაქტორის პასუხისმგებლობის თაობაზე და მიიჩნია, რომ აბონენტის (კონტრაჰენტის) მიმართ გულისხმიერების ვალდებულება, რაც შეთანხმებულზე მეტ ვალდებულებებს აკისრებს მხარეს, არ შეიძლება გამოირიცხოს, ამ შემთხვევაში, ქვეკონტრაქტორთან დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის გადაკისრებაზე შეთანხმებით.
21. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი მოპასუხის პოზიცია არც შერეული ბრალის არსებობასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით მოსარჩელის ბრალეულობა ზიანის დადგომაში არ იყო დადგენილი.
22. მოსარჩელის “დაჟინებული თხოვნა“ არასამუშაო საათებში სამუშაოების ჩატარების თაობაზე, ასეთის დადგენის შემთხვევაშიც, ზიანის წარმოშობაში მოსარჩელის ბრალეულ ქმედებად ვერ შეფასდება.
23. მოსარჩელის/პირველი აპელანტის სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით პალატამ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
24. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა ის გარემოება, რომ აფეთქების შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლი და თავად მოსარჩელემაც მიიღო ფიზიკური დაზიანება - მიიღო დამწვრობა და დაკარგა სმენა. შესაბამისად, ზიანი, რომელიც დასტურდებოდა საქმის მასალებით უნდა დაკისრებოდა პირველ მოპასუხეს.
25. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ყურის სპეციალური სასმენი აპარატის შეძენისთვის გაღებულ იქნა ხარჯი 500 ლარის ოდენობით. აღნიშნულის საპირისპირო მტკიცებულება საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ იყო [საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) მე-4 და 102-ე მუხლები]. ამასთან, ყურსასმენი აპარატის გამოყენების აუცილებლობა საქმის მასალებით დადგენილი იყო. შესაბამისად, ყურსასმენი აპარატის შეძენის ხარჯის 500 ლარის ნაწილში, სარჩელის დასაბუთებულად იქნა მიჩნეული.
26. რაც შეეხება ყოველთვიური სარჩოს დაკისრებას 500 ლარის ოდენობით, პალატამ მიუთითა შემდეგზე:
27. მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელე მოცემული მდგომარეობით კვლავ მოღვაწეობდა ხელოვნების სკოლაში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ღონისძიებებისათვის ამზადებდა მოსწავლეებს, თუმცა, აღნიშნულ საქმიანობას იგი ახორციელებდა სმენის სპეციალური აპარატის მეშვეობით.
28. სსკ-ის 408-ე მუხლის მეორე და მეოთხე ნაწილების თანახმად თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. სარჩოს ნაცვლად დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს კომპენსაციის მიღება, თუ არსებობს საამისო მნიშვნელოვანი საფუძველი. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზიანის ანაზღაურების არსი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედვე ლობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც, მას არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.
29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების გამო ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა და რასაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება (სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლი).
30. პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ აფეთქების შედეგად მას ისე დაუზიანდა სმენადობა, რომ ვეღარ ახორციელებს პროფესიულ საქმიანობას. ამ თვალსაზრისით, პალატამ მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურებულ ფაქტზე, რომ მოსარჩელე მოცემული მდგომარეობით კვლავ მოღვაწეობდა ხელოვნების სკოლაში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ღონისძიებებზე გაჰყავდა მოსწავლეები, თუმცა აღნიშნულ საქმიანობას იგი ახორციელებდა სმენის სპეციალური აპარატის მეშვეობით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია მოსარჩელის შრომის უნარის შემცირების გარემოებები, რაც საფუძველს წარმოადგენდა ყოველთვიური სარჩოს თაობაზე მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებისათვის. კერძოდ, პალატამ მიიჩნია, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე სარჩოს ოდენობად უნდა განისაზღვრულიყო ყოველთვიურად 250 ლარი, რაც შეადგენს მოსარჩელის მიერ მითითებულ ყოველთვიური შემოსავლის 500 ლარის 50%-ს.
31. რაც შეეხება მორალური ზიანის ანაზღაურების ოდენობას, ამ ნაწილში, საპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას [სსკ-ის 413-ე მუხლის მე-2 ნაწილი] და მორალური ზიანის სახით 4000 ლარის განსაზღვრა გონივრულ და სამართლიანოდენობად მიიჩნია.
32. მოთხოვნა მოპასუხე მხარის მიერ ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 2000 ლარის ანაზღაურების თაობაზე, უარყოფილი იქნა დაუსაბუთებლობის გამო [სსსკ-ის 102-ე მუხლი]. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი არ იყო მტკიცებულება
33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილება, თავისთავად გამორიცხავდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებას.
34. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოპასუხის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნას წარმოადგენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო მეორე კასატორის მოთხოვნას – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
35. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგი საფუძვლებს:
36. პირველმა მოპასუხემ სსსკ-ის 85-ე მუხლის შესაბამისად, მოითხოვა არასათანადო მოპასუხედ ცნობა, თუმცა, არც პირველი და არც მეორე ინსტანციების სასამართლოებმა აღნიშნულ შუამდგომლობაზე, საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ მიიღეს განჩინება, რომელშიც აღიწერებოდა შუამდგომლობაზე უარის თქმის საფუძვლები. აღნიშნული ქმედებით კი დაირღვა სსსკ-ით განმტკიცებული მხარეთა დისპოზიციურობის, შეჯიბრებითობისა და სწრაფი მართლმსაჯულების პრინციპები. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, კერძოდ დისპოზიციურობის პრინციპის პარალელურად, როდესაც მეორე მოპასუხეს არც კი აღუნიშნავს თავის არასათანადო მოპასუხეობასთან დაკავშირებული საკითხი, სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსსკ-ის 85-ე მუხლის თანახმად, სათანადო მოპასუხედ მხოლოდ პირველი მოპასუხე უნდა დასახელებულიყო, რამდენადაც დადასტურებული იყო, რომ კომპანიასა და მოსარჩელეს შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რაც გამოიხატებოდა განაწილების ლიცენზიანტის მხრიდან ბ/აირის მიწოდებასა და აბონენტის მხრიდან ღირებულების გადახდაში.
37. სასამართლომ ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლისა და შესაბამისი მტკიცებულებების გარეშე, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სწორედ აფეთქების შედეგად „დაკარგა სმენა", რის გამოც, იყენებს სმენის აპარატს. ასევე, დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის გამო, ბრალეულ მხარეს წარმოადგენდა პირველი მოპასუხე.
38. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოებაც, რომ მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა ქვეკონტრაქტორ კომპანიას, რომელიც საკუთარი მუშახელით უზრუნველყოფდა ნარდობის ტიპის მომსახურებას - საყოფაცხოვრებო (არასაყოფაცხოვრებო) ფართებიდან მრიცხველების გარეთ გამოტანას. სასამართლომ აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობისას თავისი პოზიცია დაასაბუთა იმგვარად, რომ მართალია მეორე მოპასუხე ვალდებული იყო უზრუნველეყო სამუშაოების ჯეროვნად შესრულება, თუმცა, პირველი მოპასუხე ვალდებული იყო უფრო მაღალი დონის კონტრაჰენტი შეერჩია. თუმცა, მეორე მოპასუხის თანამშრომლებმა ს-- პ-იანმა და ს-ს-იანმა (მოწმედ დაკითხული ზეინკალ/შემდგუღებლები) სასამართლო პროცესზე წარმოადგინეს კვალიფიკაციის დამადასტურებელი შესაბამისი დიპლომები. სასამართლომ ზემოაღნიშნული მსჯელობისას უგულებელყო მოწმედ დაკითხული ს-- პ-იანისა და ს- ს-იანის, როგორც სისხლის სამართლის საქმეზე აღძრული გამოძიებისას ჩამორთმეული, ასევე, სასამართლო პროცესზე მიცემული ჩვენებები.
39. სასამართლომ არ გაამახვილა ყურადღება, რომ ნარდობის ხელშეკრულების თანახმად მხოლოდ მენარდე - მეორე მოპასუხე წარმოადგენდა სათანადო მოპასუხეს, უფრო მეტიც, მენარდის სათანადო აპელირებისა და ზეინკალ/შემდუღებლების ე.წ. აღიარებითი ჩვენებების ფონზე სასამართლომ მაინც პირველი მოპასუხე მიიჩნია სათანადო მოპასუხედ.
40. ზეინკალ/შემდუღებლის ჩვენებების თანახმად, შემდუღებელი და ზეინკალი უშუალოდ აფეთქების კერასთან იმყოფებოდნენ. ვინაიდან, სწორედ შესადუღებელ აპარატზე ცეცხლის მოკიდებისას მოხდა აფეთქება, ხოლო მოსარჩელე კი, ზღურბლს მიღმა იდგა, პროცესის მსვლელობისას ნათელი გახდა, რომ სპეციალისტებს სხეულის დამწვრობისა გარდა, ჯანმრთელობის სხვა სახის დაზიანება, მაგალითად, სმენის დაქვეითების სახით არ აღენიშნებოდათ. საქმეში არსებული 2014 წლის 16 სექტემბრის N752/1 დასკვნის თანახმად, 72 წლის მოსარჩელეს აღენიშნებოდა სმენის დაქვეითება, რომლის სარეაბილიტაციოდაც საჭირო იყო სმენის აპარატი. ხსენებული დოკუმენტის გარდა მხარეს არავითარი სახის მტკიცებულება არ წარმოუდგენია, რომ სმენის დაქვეითება დაკავშირებული არ იყო ასაკთან ან სხვა სახის ფაქტორთან და გამოწვეული იყო უშუალოდ აფეთქების შედეგად.
41. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმის მდგომარეობა ყურსასმენი აპარატის ანაზღაურების საკითხში, მაშინ როდესაც მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ სასმენი აპარატის შეძენისათვის გაღებული ხარჯის დასამტკიცებლად. აგრეთვე, სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მოსარჩელისათვის სარჩოს სახით ყოველთვიურად დააკისრა 250 ლარის გადახდა, მაშინ როდესაც დადგენილ გარემოებას წარმოადგენს, რომ მოსარჩელემ სმენის აპარატის მეშვეობით, მაგრამ მაინც ახორციელებს პროფესიულ საქმიანობას, რაც დადასტურდა არა მარტო მტკიცებულებებით, არამედ მოწმეთა ჩვენებებითაც. ამასთან, ბუნდოვანი და გაურკვეველია ზემოაღნიშნული თანხის გაანგარიშების საკითხიც, ვინაიდან იგი არ ეყრდნობა არცერთ მტკიცებულებას.
სამოტივაციო ნაწილი:
42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
43. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
44. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივარი წარმოდგენილია ერთდროულად რამდენიმე თვალსაზრისით, პირველ რიგში, კასატორი მიიჩნვს, რომ იგი არასათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა საქმეში, რასთან დაკავშირებითაც მოითხოვა არასათანადო მოპასუხედ ცნობა, თუმცა, პირველი და არც მეორე ინსტანციების სასამართლოებმა არ მოახდინეს აღნიშნულზე რეგირება. შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ იგი არ წარმოადგენს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირს და მისთვის გაუგებარია რატომ არ დადგინდა მოცემულ საქმეზე მეორე მოპასუხის სოლიდარული ვალდებულების არსებობა (იხ., საკასაციო საჩივარი ტ.4. ს.ფ. 197).
45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ არასათანადო მოპასუხედ კასატორის (თავდაპირველი მოპასუხე) ცნობასთან დაკავშირებით კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული (დასაშვები) საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, ამ ნაწილში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 326-ე მუხლი, რომელიც მითითებითი სახის ნორმაა ადგენს სახელშეკრულებო ვალდებულების მარეგულირებელი წესების გამოყენების შესაძლებლობას სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს. სსკ-ის 396-ე მუხლის მიხედვით კი, მოვალემ თავისი კანონიერი წარმომადგენლის და იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს. 992-ე მუხლით კი დადგენილია დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი [დისპოზიცია: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი]. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მოპასუხეთა სოლიდარული ვალდებულების არარსებობის ნაწილში, აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე ვალდებულებით სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა სწორედ პირველი მოპასუხესთან, წარმოადგენდა რა მის აბონენტს ბუნებრივი აირის მიწოდების სფეროში და მასვე უხდიდა მოხმარებული ბ/აირის საფასურს.
46. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მოსამართზე სამუშაოებს ახორციელებდა მეორე მოპასუხე მხოლოდ პირველ მოპასუხესთან არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში. შესაბამისად, პირველ და მეორე მოპასუხეს შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობა, მოიცავდა მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოების შესრულებას. ამდენად, მეორე მოპასუხე, რომელიც პირველი მოპასუსეთან არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზე ასრულებდა განსაზღვრულ სამუშაოებს, არ იყო ანგარიშვალდებული მოსარჩელის წინაშე. მისი ვალდებულება შემოიფარგლებოდა მხოლოდ პირველი მოპასუხის მიმართ. მართალია, მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოების სათანადოდ, უსაფრთხოდ შესრულების უზრუნველყოფის ვალდებულება მეორე მოპასუხესაც, როგორც სამუშაოს უშუალო შემსრულებელსაც ეკისრებოდა (რაც ასევე გულისხმობს ტექნიკური სამუშაოების უშუალო შემსრულებლის სათანადოდ შერჩევას), თუმცა, პირველი მოპასუხის აბონენტის, მოსარჩელის წინაშე ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებაზე პასუხისმგებლობის სუბიექტად სწორედ პირველი მოპასუხე, როგორც აბონენტთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფ მეწარმე სუბიექტი მიიჩნეოდა.
47. დადგენილია ის გარემოებაც, რომ აფეთქების შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლი და თავად მოსარჩელემაც მიიღო ფიზიკური დაზიანება - მიიღო დამწვრობა და დაკარგა სმენა. შესაბამისად, ზიანი, რომელიც მიადგა აბონენტს (კონტრაჰენტს) მართებულად დაეკისრა მხოლოდ პირველ მოპასუხეს სსკ-ის 992-ე მუხლით (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) გათვალისწინებული (დელიქტური პასუხისმგებლობა) დანაწესიდან და სწორად იქნა უარყოფილი ზიანის მეორე მოპასუხისათვის დაკისრება, რამდენადაც მოპასუხეთა სოლიდარული ვალდებულების დაკისრების საფუძველი, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობდა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ზიანის სოლიდარულად დაკისრების ნაწილში, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები საკასაციო პრეტენზია.
48. კასატორი სადავოდ ხდის დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელემ სწორედ აფეთქების შედეგად „დაკარგა სმენა", რის გამოც, იყენებს სმენის აპარატს. იმავდროულად, კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასათანადოდ შეაფასა საქმის მდგომარეობა ყურსასმენი აპარატის ანაზღაურების საკითხში, მაშინ როდესაც მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება მოსარჩელის მიერ სასმენი აპარატის შეძენისათვის გაღებული ხარჯის დასამტკიცებლად.
49. აღნიშნულს საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს, რადგან როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი ქალაქ თბილისში, ნ----–ვილის ქ. 54-ში მოპასუხეები ახორციელებდნენ გაზის მრიცხველების გარეთ გატანის სამუშაოებს. 2014 წლის 6 მაისს აღნიშნული სამუშაოები ხორციელდებოდა მოსარჩელის ბინაში, რა დროსაც, მოხდა გამოჟონილი და დაგროვებული ბუნებრივი აირის აფეთქება. ბუნებრივი აირის აფეთქების შედეგად დაზიანდა მოსარჩელის საცხოვრებელი სახლი, ხოლო თავად მოსარჩელემ მიიღო დამწვრობა. ბუნებრივი აირის აფეთქების შედეგად მას დაუქვეითდა სმენა, რის გამოც, იგი მუდმივად იყენებს სმენის აპარატს (აუდოლოგიის ეროვნული ცენტის დასკვნა - ტ.1. ს.ფ. 80; ჯაფარიძე-ქევანიშვილის სახელობის კლინიკის მიწერილობა საქართველოს ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს წერილზე - ტ.3. ს.ფ. 62).
50. მოსარჩელე მოცემული მდგომარეობით კვლავ მოღვაწეობს ხელოვნების სკოლაში, ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას, ღონისძიებებზე გაყავს მოსწავლეები, თუმცა, იგი ამას აკეთებს სმენის სპეციალური ხელსაწყოთი.
51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საწინააღმდეგოდ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია. შესაბამისად, მისი პოზიცია ამ ნაწილშიც ვერ იქნება გაზიარებული.
52. რაც შეეხება ყურის სპეციალური სასმენი აპარატის შეძენისთვის გაღებულ ხარჯს (500 ლარი), ნიშანდობლივია, რომ ყურსასმენი აპარატის გამოყენების აუცილებლობა საქმის მასალებითაა დადგენილი, ხოლო კასატორს იმის საპირწონე მტკიცებულება, რომ ეს ხარჯი 500 ლარზე ნაკლებია არ წარმოუდგენია.
53. რაც შეეხება ყოველთვიური სარჩოს დაკისრებას 500 ლარის ოდენობით, ამ ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მოახდინა სსკ-ის 408-ე მუხლის საფუძველზე, რომლის შინაარსიდან გამომდინარე, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოცემული მდგომარეობით კვლავ მოღვაწეობდა ხელოვნების სკოლაში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ღონისძიებებისათვის ამზადებდა მოსწავლეებს, თუმცა, აღნიშნულ საქმიანობას იგი ახორციელებდა სმენის სპეციალური აპარატის მეშვეობით.
54. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანის ანაზღაურების არსი სწორედ დაზარალებულისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც, მას არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. იმ ვითარებაში, რომელშიც მოსარჩელე იმყოფებოდა, ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმად სწორედ იქნა მიჩნეული ხელფასის ის ოდენობა, რასაც დაზარალებული სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების გამო ჯანმრთელობის დაზიანებამდე იღებდა.
55. მართალია სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოცემული მდგომარეობით კვლავ მოღვაწეობდა ხელოვნების სკოლაში, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას, ღონისძიებებზე გაჰყავდა მოსწავლეები, თუმცა, აღნიშნულ საქმიანობას იგი ახორციელებდა სმენის სპეციალური აპარატის მეშვეობით.
56. შესაბამისად, მოსარჩელის შრომის უნარის შემცირების გარემოებები სახეზე იყო, რაც საფუძველს წარმოადგენდა ყოველთვიური სარჩოს თაობაზე მოთხოვნის ნაწილობრივ (ყოველთვიურად 250 ლარი ანუ, ხელფასის 500 ლარის 50%), დაკმაყოფილებისათვის.
57. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
31. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. სოლიდარული ვალდებულების, ზიანის ანაზღაურების, სარჩოს დაკისრების სამართლებრივ საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა.
32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
33. კასატორს დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მაისის განჩინებით გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის 926 ლარის 30%-ის ანუ, 277.8 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ თანახმად სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილისა, რომლის მიხედვით საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, სახელმწიფო ბიუჯეტში რჩება სახელმწიფო ბაჟის მხოლოდ 30%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. შპს ,,ყ. -თ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ შპს ,,ყ -თ-ს“ დაეკისროს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 277.8 ლარის გადახდა შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი
ბ. ალავიძე
