№ ას-960-925-2016 27 სექტემბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „დ-ო" (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ჯ-ი“ (შპს „ა-ის" უფლებამონაცვლე) (მოსარჩელე)

მესამე პირი დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე - შპს „გ--"

გასაჩივრებული გადაწყვეტილებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საბანკო გარანტიებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება „ა–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „ბენეფიციარი“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „დ-ს“ (შემდგომში -„მოპასუხე“, „გარანტი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) მიმართ და მოითხოვა:

1.1. მოპასუხისათვის საბანკო გარანტიებით ნაკისრი თანხების - 255 210 აშშ დოლარისა და 42 465 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის დაკისრება, რაც სარჩელის შეტანის მომენტისათვის შეადგენდა 538 791 ლარს;

1.2. მოპასუხისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრება, ყოველდღიურად დარიცხული საურავის - 270 ლარის ოდენობით, საგადასახადო დავალიანების წარმოშობის მომენტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. მოპასუხემ 2008 წლის 24 ივლისს გასცა ვალდებულების შესრულების უპირობო საბანკო გარანტია №B--- და წინასწარი გადახდის უპირობო საბანკო გარანტია №B---, რომლებშიც პრინციპალს წარმოადგენდა შპს „ლ-ი“, ბენეფიციარს - მოსარჩელე, ხოლო გარანტს - მოპასუხე. თითოეული საბანკო გარანტიის თანხა შეადგენდა 255 210 აშშ დოლარის ეკვივალენტს ლარში. აღნიშნული გარანტიების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2008 წლის 31 დეკემბრით, ხოლო შემდგომში გაგრძელდა 2009 წლის 28 თებერვლამდე, რაც გამოიხატა №0--- და №0--- ახალი საბანკო გარანტიების გაცემით (საბანკო გარანტია №B---, საბანკო გარანტია №B---, საბანკო გარანტია №0--- და საბანკო გარანტია №0--- შემდგომში მოიხსენიებიან, როგორც „საბანკო გარანტიები“);

2.2. 2009 წლის 18 თებერვალსა და 9 მარტს გარანტს, გარანტიის ტექსტში მითითებული ფორმის სრული დაცვით, წარედგინა მოთხოვნები №B-- გარანტიით გათვალისწინებული თანხის სრულად გადახდის თაობაზე (255 210 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში), ასევე №B--- გარანტიით გათვალისწინებული თანხის ნაწილობრივ გადახდის თაობაზე (42 465 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში);

2.3. მიუხედავად წაყენებული მოთხოვნებისა, მოპასუხემ თავი აარიდა თანხების გადახდას;

2.4. 2010 წლის 25 იანვარს მოსარჩელემ მოპასუხეს განმეორებით წარუდგინა მოთხოვნა იმავე თანხების გადახდის თაობაზე, რომელიც ასევე არ დაკმაყოფილდა;

2.5. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო, მან ვერ დაფარა საგადასახადო დავალიანება, რომელმაც შეადგინა 180 000 ლარზე მეტი და, ამასთან, ყოველდღიურად ერიცხება საურავი - 270 ლარის ოდენობით.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი საფუძვლებით:

3.1. მოპასუხემ დაადასტურა მის მიერ №B--- და №B--- საბანკო გარანტიებისა და, 2009 წლის 23 იანვარს აღნიშნული გარანტიების ვადის გასვლის შემდეგ, №0--- და №0--- საბანკო გარანტიების გაცემის ფაქტი, თუმცა აღნიშნა, რომ მან საბანკო გარანტიები გასცა შპს „ლ-ის“ მიერ ფ-ის (24.0-64.1კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით;

3.2. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მისთვის ცნობილი გახდა მოსარჩელესა და შპს „ლ-ს“ შორის ფ-ის (24.0-64.1კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების თაობაზე ძირითადი ხელშეკრულების არარსებობის შესახებ [მოპასუხის ინფორმაციით, აღნიშნულ გზის მონაკვეთზე სამუშაოების შესრულების შესახებ ხელშეკრულება დაიდო შპს „ი-“-სთან], მოპასუხემ მოსარჩელეს მოსთხოვა დამატებითი ინფორმაციის წარდგენა, რაში გამოიხატებოდა პრინციპალის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობა, რაზეც პასუხი არ მიუღია;

3.3. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ ბენეფიციარმა დაარღვია მოთხოვნის წარდგენის როგორც ფორმა, ასევე - შინაარსი;

3.4. ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, მოპასუხემ განმარტა, რომ საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობის ფაქტი არ არის დაკავშირებული კონკრეტული საბანკო გარანტიით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებასთან, რადგან ზიანის ანაზღაურების წინაპირობას წარმოადგენს პირის მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებასა და აღნიშნული ქმედებით დამდგარ შედეგს შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის არსებობა, რასაც მოცემულ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

4. მოპასუხემ შესაგებლით წარადგინა შუამდგომლობა შპს „გ-“-ის (ყოფილი შპს „ლ-ი“) დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად საქმეში ჩართვის შესახებ, იმ დასაბუთებით, რომ შპს „გ---“ წარმოადგენდა პრინციპალს მოპასუხის მიერ გაცემული საბანკო გარანტიების მიხედვით და, შესაბამისად, სასამართლოს გადაწყვეტილება გავლენას მოახდენდა ერთ-ერთი მხარის მიმართ მის უფლება-მოვალეობებზე (მათ შორის, რეგრესული მოთხოვნის წარდგენისას).

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 19 აპრილის საოქმო განჩინებით დაკმაყოფილდა მოპასუხის შუამდგომლობა შპს „გ-“-ის (შემდგომში - „მესამე პირი“ ან „პრინციპალი“) დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე საქმეში მესამე პირად ჩართვის შესახებ.

6. მესამე პირმა აღიარებითი სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოსარჩელის მიმართ და მოითხოვა მის მიმართ ვალდებულების არარსებობის აღიარება, მათ შორის, აღიარება, რომ პრინციპალს ბენეფიციარის მიმართ ფ-ის (24.0-64.1კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სხვა სახის სამუშაოთა შესრულების ვალდებულება არ გააჩნდა.

7. მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნა ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

7.1. 2008 წლის 3 მაისს პრინციპალსა და ბენეფიციარს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება №M--- (საავტომობილო გზის რეაბილიტაცია გ-ის მონაკვეთზე 64,1-98,7 კმ, რომელიც ცნობილია მე-3 ლოტის სახელწოდებით) (შემდგომში „ხელშეკრულება“ ან „ძირითადი ხელშეკრულება“);

7.2. 2008 წლის 15 მაისს ბენეფიციარმა იმავე გზის მონაკვეთზე პრინციპალთან შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება გააფორმა სხვა პირთან - შპს „ს-“-სთან და სამუშაოები, რომლებიც ძირითადი ხელშეკრულების თანახმად პრინციპალს უნდა შეესრულებინა, შესასრულებლად გადასცა აღნიშნულ კომპანიას უფრო მაღალი ანაზღაურებითა და უკეთესი პირობებით. შპს „ს-“-ს მიერ აღნიშნულ მონაკვეთზე ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად სს „ვ-მა“ გასცა საბანკო გარანტია;

7.3. 2008 წლის ივნისში მხარეთა შორის შედგა შეხვედრის ოქმი მხოლოდ მიწის სამუშაოების შესრულების თაობაზე, თუმცა ბენეფიციარის მხრიდან სამუშაოთა მოცულობა ყოველგვარი ახსნა-განმარტებების გარეშე მცირდებოდა. საბოლოოდ, პრინციპალმა ბენეფიციარის წინაშე ვალდებულება ჯეროვნად და სრულად შეასრულა და მასთან არანაირი ვალდებულებითი ურთიერთობა აღარ აკავშირებს. ვინაიდან მხარეთა შორის არ გაფორმებულა ხელშეკრულება ფ-ის (24.0-64.1კმ) გზის მონაკვეთზე სამუშაოთა წარმოების თაობაზე და პრინციპალს არ აუღია ამ მონაკვეთზე სამუშაოთა შესრულების ვალდებულება, შესაბამისად, არც არანაირი ვალდებულება დაურღვევია.

8. ბენეფიციარმა მესამე პირის სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ საბანკო გარანტიებში შეცდომით მითითებული გზის სხვა მონაკვეთი (24.0-64.1 ნაცვლად 64.1-98.7) წარმოადგენს უბრალო ტექნიკურ ხარვეზს. მან მიუთითა, რომ შპს „ს-“-ს შესასრულებლად გადაეცა სამუშაოების მხოლოდ ნაწილი, კერძოდ, გზის მონაკვეთი 74.0 და 98.7 კმ-ებს შორის, ხოლო პრინციპალს შესასრულებლად დარჩა გზის მონაკვეთი 64.1-74.0, რასაც ადასტურებს მხარეებს შორის 2008 წლის 9 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება, რომლითაც ცვლილება შევიდა 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებაში. ის ფაქტი, რომ პრინციპალს ჰქონდა სამუშაოების შესრულების ვალდებულება და იგი მათ ასრულებდა (ხარვეზებით), დასტურდება ასევე სამუშაოების შესრულების თაობაზე სერტიფიკატებითა და პრინციპალის წერილით. საქმის მასალები ასევე ადასტურებს, რომ მესამე პირს მიღებული აქვს ავანსი 357 294 ლარის ოდენობით.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მესამე პირის სარჩელი მოსარჩელის მიმართ დაკმაყოფილდა; აღიარებულ იქნა მოსარჩელესა და მესამე პირს შორის სამართლებრივი ურთიერთობის არარსებობა ფ-ის 24.0-64.1 კმ გზის მონაკვეთზე სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესრულების თაობაზე.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნაწილობრივ, კერძოდ, იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მისი მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების საფუძველზე 538 791 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

12. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

12.1. 2008 წლის 3 მაისს პრინციპალს, შემდგომში როგორც ქვეკონტრაქტორს, და მოსარჩელეს, შემდგომში როგორც გენერალურ კონტრაქტორს, შორის გაფორმდა ხელშეკრულება №M---;

12.2. ხელშეკრულების პირველი მუხლის თანახმად, განისაზღვრა ქვეკონტრაქტორის მიერ შესასრულებელი სამუშაოები, ხელშეკრულებაზე №1 MCGF-ის საკონტრაქტო სპეციფიკის მიხედვით, გ-ის 64.1-98.7 კმ-იან საგზაო მონაკვეთზე, რომელიც ცნობილია მე-3 ლოტის სახელწოდებით;

12.3. ხელშეკრულების 3.2 მუხლის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ გენერალური კონტრაქტორი ქვეკონტრაქტორს გადაუხდიდა ავანსის სახით საკონტრაქტო ფასის 10%-ს, ქვეკონტრაქტორისგან უპირობო საბანკო გარანტიის მიღების შემდეგ, №4 დანართში მოცემული ფორმით, გენერალური კონტრაქტორისათვის მისაღები ბანკიდან;

12.4. ხელშეკრულების 3.4 პუნქტის თანახმად, განისაზღვრა, რომ დაწყების თარიღიდან 5 დღეში ქვეკონტრაქტორი მიაწვდიდა გენერალურ კონტრაქტორს შესრულების უზრუნველყოფის უპირობო საბანკო გარანტიას, №5 დანართში მითითებული ფორმით - ქვეკონტრაქტორული სამუშაოების ღირებულების 10%-ის ოდენობით;

12.5. 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმიდან ირკვევა, რომ მხარეთა შორის 2008 წლის 3 მაისს გაფორმებული №M--- ხელშეკრულების შესაბამისად არავითარი მოქმედება არ განხორციელდა, ამ ხელშეკრულების შესაბამისად ჩატარდა კრება №1. კრებაზე მიღებული იქნა გადაწყვეტილება სამუშაოების შესწორებასთან დაკავშირებით. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ქვეკონტრაქტორი შეასრულებდა მიწის სამუშაოებს 64.1-74.0 გზის მონაკვეთზე, შესწორებული ზედნადების შესაბამისად. ქვეკონტრაქტორმა იკისრა ხის ჭრის ვალდებულება გენერალური კონტრაქტორის დავალების საფუძველზე. სამუშაოების დასრულების ვადა განისაზღვრა 5 თვით;

12.6. 2008 წლის 24 ივლისს მოპასუხემ გასცა საბანკო გარანტია - ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფა №B---, რომლის თანახმად, პრინციპალმა, როგორც ქვეკონტრაქტორმა №M--- კონტრაქტის შესაბამისად, იკისრა ვალდებულება ფ-ის 24.0-64.1 კმ გზის მონაკვეთზე სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულების შესახებ, რომელიც ცნობილია, როგორც ლოტი №3. ამავე საბანკო გარანტიის თანახმად, მოპასუხემ დაადასტურა, რომ წარმოადგენს გარანტს და კისრულობს ვალდებულებას გამოუხმობად და უპირობოდ, პირველივე წერილობითი მოთხოვნისთანავე და დასაბუთების ან არგუმენტის გარეშე გადაუხადოს ბენეფიციარს 357 294 ლარი. საბანკო გარანტიის №B--- მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2008 წლის 31 დეკემბრამდე;

12.7. 2008 წლის 24 ივლისს მოპასუხემ გასცა საბანკო გარანტია - წინასწარ გადახდის უზრუნველყოფა №B---, რომლის თანახმად, პრინციპალმა, როგორც ქვეკონტრაქტორმა №M--- კონტრაქტის შესაბამისად, იკისრა ვალდებულება ფ-ის 24.0-64.1 კმ გზის მონაკვეთზე სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულების შესახებ, რომელიც ცნობილია, როგორც ლოტი №3. აღნიშნული საბანკო გარანტიის თანახმად, მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება უპირობოდ, პირველივე წერილობითი მოთხოვნისთანავე და დასაბუთების ან არგუმენტის გარეშე გადაეხადა ბენეფიციარისთვის 425 690 ლარზე მეტი თანხა, რომელიც უნდა შემცირებულიყო პერიოდულად კონტრაქტიდან მიღებული შემოსავლებიდან დაფარული თანხებით. საბანკო გარანტიის №B--- მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2008 წლის 31 დეკემბრამდე;

12.8. 2009 წლის 23 იანვარს მოპასუხემ გასცა ანალოგიური შინაარსის საბანკო გარანტიები №0-- და №0--, სადაც მიეთითა, რომ ისინი წარმოადგენენ №B--- და №B--- საბანკო გარანტიების ვადის გაგრძელებას. აღნიშნული საბანკო გარანტიების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2009 წლის 28 თებერვლამდე;

12.9. 2008 წლის 5 აგვისტოს სს „ს-ში“ არსებული მოსარჩელის ანგარიშიდან --- GEL პრინციპალის ანგარიშზე --- გადაირიცხა 357 294.00 ლარი დანიშნულებით „წინასწარ გადახდა B---“;

12.10. 2009 წლის 19 თებერვალს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეს, სადაც აღნიშნა, რომ პრინციპალმა ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები და სამუშაოები და აღნიშნულის გათვალისწინებით, გარანტისგან მოითხოვა №B--- საბანკო გარანტიის საფუძველზე 255 210 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა. ასევე, მოითხოვა წინასწარი გადახდის საბანკო გარანტიის საფუძველზე 42 465 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება;

12.11. 2009 წლის 9 მარტსა და 2010 წლის 25 იანვარს მოსარჩელემ კვლავ მიმართა მოპასუხეს წერილობით და მოითხოვა №B--- და №B--- საბანკო გარანტიებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულება;

12.12. პრინციპალის (შპს „ლ-ის“) ამჟამინდელი სახელწოდება არის შპს „გ-“;

12.13. 2015 წლის 24 ნოემბერს შეიცვალა მოპასუხის ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმა და გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოება „დ-დ“;

12.14. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ პრინციპალი 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმით გათვალისწინებულ სამუშაოებს ასრულებდა;

12.15. მხარეები არც იმ გარემოებას ხდიან სადავოდ, რომ, 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებითა და 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმით გათვალისწინებული ურთიერთობის გარდა, მათ შორის სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობდა.

13. იმ პირობების გათვალისწინებით, რომ: მხარეებს შორის სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა არ არსებობდა; საბანკო გარანტიაში მითითებული იყო 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულების ნომერი; მონაკვეთი სახელდებოდა „ლოტი - №3“, ისე - როგორც ეს ხელშეკრულებაში იყო მითითებული „გ-ის“ მონაკვეთის სახელწოდებად; გარანტიის გაცემის შემდეგ, 2008 წლის 5 აგვისტოს ბენეფიციარის მიერ სს „ს-ის“ მეშვეობით პრინციპალის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხული იყო 357 294.00 ლარი, დანიშნულებით წინასწარ გადახდა, და მითითებული იყო 2008 წლის 24 ივლისის წინასწარ გადახდის უზრუნველყოფის შესახებ საბანკო გარანტიის ნომერი - სააპელაციო პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ 2008 წლის 24 ივლისის №B--- და №B--- საბანკო გარანტიები გაცემული იყო 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად და გარანტიაში მითითებული მონაკვეთი - „ფ-ი 24.0-64.1“ წარმოადგენდა მექანიკურ უზუსტობას.

14. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტი, რომ გარანტია გაიცა „ფ-ის“ მონაკვეთზე შესასრულებელი ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად, რადგან პრინციპალს ამ მონაკვეთზე მოსარჩელესთან ხელშეკრულების გაფორმების მოლოდინი ჰქონდა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ გარანტიაში მითითებული რეკვიზიტები, გარდა ერთისა, იდენტური იყო 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებაში არსებულისა; ფ-ის მონაკვეთზე, სახელწოდებით ლოტი №2, 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულება გაფორმებული იყო შპს „ჯ-თან“; 2009 წლის 8 აპრილის წერილში პრინციპალი განმარტავდა, რომ დადებული ხელშეკრულების თანახმად მიწის მოჭრის სამუშაოების მოცულობა განსაზღვრული იყო 200 000 მ³ -ის ოდენობით. სამუშაოები აღმოჩნდა 25%, რითაც ის დაზარალდა; ამავე წერილში პრინციპალი უთითებდა, რომ მან მოპასუხისგან გარანტია მიიღო 2552100 აშშ დოლარზე დღგ-ის ჩათვლით, ხოლო სხვადასხვა მიზეზის გამო სამუშაოს მოცულობამ შეადგინა არაუმეტეს 550 000 აშშ დოლარი; 2008 წლის 24 ივლისს ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის მიზნით მოპასუხემ გარანტია გასცა სწორედ 255 210 აშშ დოლარის ოდენობით.

15. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულების ანულირებისა და 2008 წლის 9 ივლისს მხარეებს შორის ახალი ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულების 6.3 მუხლზე, რომლის თანახმად, გენერალურ კონტრაქტორს ქვეკონტრაქტორის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში უფლება ჰქონდა ხელშეკრულების შეწყვეტის ნაცვლად ქვეკონტრაქტორისთვის ჩამოერთმია სამუშაოს ნაწილი და ამგვარი სამუშაო შეესრულებინა თავად ან სხვა ქვეკონტრაქტორის მეშვეობით. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების სხვა ქვეკონტრაქტორისთვის გადაცემა ვერ გამოიწვევდა მოსარჩელესა და პრინციპალს შორის 2008 წლის 3 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულების ანულირებას. სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა ისიც, რომ 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმში მითითებული იყო 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოების შესწორებაზე. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2008 წლის 9 ივლისს მხარეებს შორის ახალი ხელშეკრულების დადებას ადგილი არ ჰქონია და 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმით დაზუსტდა ამავე წლის 3 მაისის ხელშეკრულების პირობები.

16. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2008 წლის 24 ივლისს გაცემული საბანკო გარანტიები წარმოადგენდა 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით (რომელიც დაკორექტირდა ამავე წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმით) გათვალისწინებული ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალებას. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2009 წლის 23 იანვარს მოპასუხემ გასცა ანალოგიური შინაარსის საბანკო გარანტიები №0-- და №0--, სადაც მითითებულია, რომ ისინი წარმოადგენენ №B--- და №B--- საბანკო გარანტიების ვადის გაგრძელებას, ხოლო ახალი საბანკო გარანტიების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2009 წლის 28 თებერვლამდე. აღნიშნული გარემოებებიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო დისპოზიციური ნების შესაბამისად გაცემული საბანკო გარანტიები, რომლებიც აგრძელებდა 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების უზრუნველყოფას, თავისუფალი ნების ფარგლებში ასეთი გარანტიის გაცემა, თავის მხრივ, მიუთითებდა იმ გარემოებაზე, რომ გარანტიის გაცემის დროს მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა კვლავ არსებობდა.

17. სააპელაციო პალატის განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც დადგენილი იყო, რომ მოპასუხის მიერ 2008 წლის 24 ივლისს გაცემული საბანკო გარანტიები, რომელთა მოქმედების ვადაც მოგვიანებით 2009 წლის 28 თებერვლამდე გაგრძელდა, ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის 2008 წლის 3 მაისს გაფორმებული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გაიცა და გარანტმა იკისრა უპირობო ვალდებულება, ბენეფიციარის პირველი მოთხოვნისთანავე გაეცა გარანტიაში მითითებული თანხა, სახეზე იყო გარანტიის მოქმედების ვადაში საბანკო გარანტიით თანხის მოთხოვნის წინაპირობის დადგომა, ასევე, ბენეფიციარის მიერ გარანტისათვის მოთხოვნის გარანტიით შეთანხმებულ ვადაში წარდგენა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საფუძვლიანი იყო ბენეფიციარის მოთხოვნა გაცემული საბანკო გარანტიის ფარგლებში მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურების თაობაზე.

18. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 879-ე, 880-ე და 881-ე მუხლებზე დაყრდნობით, განმარტა, რომ საბანკო გარანტია წარმოადგენს გამოუთხოვად ვალდებულებას, გადაიხადოს საგარანტიო თანხა პრინციპალის მიერ ბენეფიციარის წინაშე აღებული ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში. ამდენად, საბანკო გარანტია წარმოადგენს ვალდებულების უზრუნველყოფის საშუალებას. ის არის დამოუკიდებელი ვალდებულება და მისი პირობების თანახმად, ბანკი ვალდებულია გადაიხადოს თანხა ბენეფიციარის პირველივე მოთხოვნისთანავე. საბანკო გარანტიის ძირითადი განმასხვავებელი ნიშანი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის სხვა საშუალებებთან მიმართებაში არის ის, რომ იგი ატარებს ძირითადი ვალდებულებისგან დამოუკიდებელ, ავტონომიურ ხასიათს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, გარანტი მოკლებულია გარანტიის მიხედვით გათვალისწინებული თანხის გადახდაზე უარის თქმის საშუალებას იმ შემთხვევაშიც, როცა ძირითადი ვალდებულება შესრულებულია ნაწილობრივ ან ბათილია. გარანტი ვალდებულია შეასრულოს თავისი ვალდებულება, ე.ი. გადაიხადოს დათქმული თანხა საბანკო გარანტიის მიხედვით. ამდენად, საბანკო გარანტიაში ძირითადი ვალდებულების მითითება არ არის აუცილებელი, ხოლო იმ შემთხვევაში, როცა ასეთი სახის ვალდებულებაზე არსებობს მითითება, ეს არანაირ გავლენას არ ახდენს გარანტის ვალდებულების დამოუკიდებელ ხასიათზე.

19. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 885-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე და განმარტა, რომ ბენეფიციარის მიერ გარანტისათვის თანხის გადახდის შესახებ მოთხოვნა გარკვეულ ფორმალურ წინაპირობებს უნდა აკმაყოფილებდეს: ბენეფიციარის მოთხოვნა აუცილებლად წერილობითი ფორმით უნდა იყოს ფორმულირებული. ამასთან, მასში მითითებული უნდა იყოს იმ დარღვევების შესახებ, რომელიც პრინციპალის მიერ არის განხორციელებული.

20. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით, მიუთითა, რომ საბანკო გარანტიის ავტონომიური, დამოუკიდებელი ხასიათი ვლინდება იმ გარემოებების განსაზღვრაში, რომელიც ათავისუფლებს გარანტს გადახდის შესრულების ვალდებულებისგან გარანტიის მიხედვით. გარანტს შეუძლია უარი უთხრას ბენეფიციარს მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, თუ ის არ შეესაბამება გარანტიაში გათვალისწინებულ გარემოებებს. გარანტს უფლება არ აქვს სხვა საფუძვლით განაცხადოს უარი ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე. შესაბამისად, მას არ გააჩნია უფლება კრედიტორის მოთხოვნის წინააღმდეგ წამოაყენოს სხვა მოთხოვნები.

21. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში დაადგენილი იყო, რომ ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაიცა გარანტია და ბენეფიციარმა ვალდებულების დარღვევაზე მითითებით გარანტს მიმართა გარანტიით გათვალისწინებული თანხის ანაზღაურების მოთხოვნით, შესაბამისად, ბენეფიციარის მიერ დაცული იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 885-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნები და გარანტის მიერ ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლით გათვალისწინებულ არცერთ საფუძველს ამ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო საბანკო გარანტიის ფარგლებში მოთხოვნილი თანხის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

22. ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 411-ე და 412-ე მუხლებზე და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, თუ რა კონკრეტული ზიანი მიადგა მას, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ასევე ისიც, თუ ასეთი ზიანის არსებობის შემთხვევაშიც კი, იგი სავარაუდო იყო მოპასუხისათვის და წარმოადგენდა მოპასუხის ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

23. 2016 წლის 19 ივლისს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ საკუთარი ინიციატივით გამოიტანა დამატებითი გადაწყვეტილება, რომლის თანახმად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 12 000 ლარის ოდენობით.

24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა:

24.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი;

24.2. სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ნოემბრის განჩინების გაუქმება;

24.3. სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმება.

25. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

25.1. 2016 წლის 12 ივლისის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლომ გვერდი აუარა იმ ფაქტს, რომ გარანტიით დაცული ვალდებულება არ წარმოშობილა და სახეზე არ არის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლით გათვალისწინებული ძირითადი ვალდებულების შესრულება, შეწყვეტა ან ბათილად ცნობა, რის თაობაზეც ცნობილი იყო თვით ბენეფიციარისთვის, როდესაც მას ჩაბარდა №B--- (ხელშეკრულების შესრულების) და №B--- (ავანსის უზრუნველყოფის) საბანკო გარანტიები, მათში შესაბამისი გზის მონაკვეთების მითითებით. აქვე საყურადღებოა, რომ, კეთილსინდისიერების პრინციპის საწინააღმდეგოდ, ბენეფიციარი გარანტიებში არსებული, მისი აზრით, „შეცდომების“ თაობაზე დუმდა №0-- და №0-- საბანკო გარანტიების ჩაბარების დროსაც;

25.2. სააპელაციო სასამართლო ეყრდნობა რა მოსარჩელის მიერ პირობითად გამოყენებულ მინიშნებას (ხელშეკრულებისა და ლოტის ნომრები), არ ითვალისწინებს იმ გარემოებას, რომ პრინციპალის მომართვის საფუძველზე, მოპასუხესთან დადებული შესაბამისი ხელშეკრულების მიხედვით გაცემული №B--- (ხელშეკრულების შესრულების) და №B--- (ავანსის უზრუნველყოფის) საბანკო გარანტიების შესაბამისად, ცალსახად განისაზღვრა აღნიშნული გარანტიებით უზრუნველყოფილი ფ-ის (24.0-64.1 კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული პრინციპალის ვალდებულებები, ამასთან, საბანკო გარანტიების ტექსტში გამოკვეთილია არა მხოლოდ ციფრობრივად სამუშაოების შესრულების მონაკვეთი, არამედ - დასახლებული პუნქტების დასახელებაც, კერძოდ: ფ-ი, რაც შეესაბამება ციფრობრივად 24.0-64.1 კმ-ს;

25.3. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე დაადგინა, რომ მოპასუხემ 2009 წლის 23 იანვარს გასცა №0-- და №0-- საბანკო გარანტიები, რა დროსაც გაგრძელდა №B--- და №B--- გარანტიების მოქმედების ვადა. სასამართლო გვერდს უვლის იმ გარემოებას, რომ მითითებულ დროს გასული იყო ხსენებული გარანტიების მოქმედების ვადა. ასევე საყურადღებოა, რომ ანალოგიურად, პრინციპალის მომართვის საფუძველზე, მოპასუხესთან დადებული შესაბამისი ხელშეკრულების საფუძველზე გაცემული №0-- და №0-- საბანკო გარანტიების შესაბამისად კვლავ ცალსახად განისაზღვრა აღნიშნული გარანტიებით უზრუნველყოფილი ფ-ის (24.0-64.1 კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული პრინციპალის ვალდებულებები, ამასთან საბანკო გარანტიების ტექსტში გამოკვეთილია არა მხოლოდ ციფრობრივად სამუშაოების შესრულების მონაკვეთი, არამედ - დასახლებული პუნქტების დასახელებაც, კერძოდ: ფ-ი, რაც შეესაბამება ციფრობრივად 24.0-64.1 კმ-ს;

25.4. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სს „ს-ის“ მიერ 2010 წლის 30 აპრილს გაცემული ცნობის საფუძველზე დადგენილ გარემოებასთან დაკავშირებით, რომლის თანახმადაც, 2008 წლის 5 აგვისტოს სს „ს-ში“ არსებული მოსარჩელის ანგარიშიდან პრინციპალის ანგარიშზე გადაირიცხა 357 294 ლარი, დანიშნულებით „წინასწარ გადახდა №B---“, კასატორმა აღნიშნა, რომ უსაფუძვლოა აღნიშნული ცნობისთვის რაიმე განსაკუთრებული მტკიცებულებითი ძალის მინიჭების მცდელობა იმ უბრალო მიზეზით, რომ 2008 წლის აგვისტოში მოქმედი 2007 წლის 26 ივნისის საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის №166 ბრძანებით დამტკიცებული „საქართველოში უნაღდო ანგარიშსწორების წესების“ შესაბამისად, საგადახდო დავალების საფუძველზე ანგარიშსწორებისას დავალების შინაარსს განსაზღვრავს თვით დავალების მიმცემი;

25.5. სააპელაციო სასამართლო მოსარჩელის მიერ მოპასუხისთვის მიმართვის ფაქტებზე მსჯელობისას გვერდს უვლის იმ გარემოებას, თუ რას ეხებოდა მოთხოვნა და რაზე იყო გაცემული საბანკო გარანტიები;

25.6. საბანკო გარანტიებში არსებული მკაფიო ჩანაწერის [ფ-ის (24.0-64.1 კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები] მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლო აკავშირებს აღნიშნულ გარანტიებს ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის 2008 წლის 3 მაისს დადებულ ხელშეკრულებასთან და იმავდროულად გვერდს უვლის იმ ფაქტს, რომ აღნიშნული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების იდენტურ სამუშაოებზე [გ-ის (64.1-98.7 კმ.) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები] 2008 წლის 15 მაისს მოსარჩელემ გააფორმა ხელშეკრულება შპს „ს-“-სთან, რა დროსაც ამ უკანასკნელმა ბენეფიციარს წარუდგინა გოხნარი-ნარდევანის (64.1-98.7 კმ.) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული საბანკო გარანტია;

25.7. საქმეში არსებული დოკუმენტაციის შესაბამისად და მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით, „კორექტირებული“ სამუშაოების დასრულების ვადად განისაზღვრა ხუთი თვე ანუ 2008 წლის დეკემბრის დასაწყისი. ვინაიდან არ არსებობს რაიმე მტკიცებულება ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის „ვალდებულების“ გადავადების ან ე.წ. 2008 წლის 9 ივლისის შეთანხმებით განსაზღვრული ვადის გაგრძელების შესახებ, გამომდინარეობს, რომ მოსარჩელემ 2009 წლის თებერვლის თვეში მოპასუხისგან მოითხოვა 2008 წლის დეკემბრის დასაწყისამდე „არსებული ვალდებულების“ დარღვევის გამო საგარანტიო თანხის ანაზღაურება ანუ იმ პირობებში, როდესაც 2008 წლის 24 ივლისს გაცემული საბანკო გარანტიების მოქმედების ვადა განსაზღვრული იყო 2008 წლის 31 დეკემბრამდე და აღნიშნულ ვადამდე საგარანტიო თანხა არ ყოფილა მოთხოვნილი, ჩნდება კითხვა - თუ რომელი ვალდებულების უზრუნველსაყოფად გაიცა 2009 წლის 23 იანვრის საბანკო გარანტიები. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ უნებლიედ დაუშვა, რომ ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის ძირითადი ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში შესაძლებელია გაიცეს საბანკო გარანტია, რაც, თავის მხრივ, გაკრიტიკებულია გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში;

25.8. 2016 წლის 12 ივლისის გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში, სხვა საკითხებთან ერთად, დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიჩნეულია ბენეფიციარსა და პრინციპალს შორის 2008 წლის 3 მაისს დადებული ხელშეკრულების №4 და №5 დანართების მიხედვით შესაბამისი საბანკო გარანტიების ბენეფიციარისთვის წარდგენის ვალდებულება, მაგრამ საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ საქმეში არ მოიპოვება აღნიშნული დანართები.

26. კასატორმა აღნიშნა, რომ, ვინაიდან სარჩელი, უსაფუძვლობის გამო, არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას, უსაფუძვლოა, ასევე, 2016 წლის 19 ივლისის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2ბ/4942-15 დამატებითი გადაწყვეტილება, რომლითაც გადაწყდა სასამართლო ხარჯების საკითხი; გარდა ამისა, საკასაციო საჩივრის ავტორის განმარტებით, დამატებითი გადაწყვეტილება უსაფუძვლოა იმის გამოც, რომ 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, თუმცა, მოპასუხეს სრულად დაეკისრა აპელანტის/მოსარჩელის მიერ პირველი ინსტანციისა და სააპელაციო სასამართლოებში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის თანხა, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველ ნაწილს.

27. გასაჩივრებულ - 2015 წლის 30 ნოემბრის 2ბ/4942-15 განჩინებასთან დაკავშირებით, კასატორმა მიუთითა, რომ 2015 წლის 21 ოქტომბერს სასამართლოში მოსარჩელის სახელით სააპელაციო საჩივრის წარმდგენ პირს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 96-ე და 368-ე მუხლების მოთხოვნათა საწინააღმდეგოდ, არ გააჩნდა წარმომადგენლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი და, შესაბამისად, 2015 წლის 30 ნოემბრის განჩინების გამოტანისას არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღების წინაპირობა. ხსენებული ხარვეზი არ იქნა აღმოფხვრილი, მათ შორის, საქმის არსებითად განხილვისას და, ამასთან, არ იქნა შესწავლილი შემდგომში წარმოდგენილი რწმუნებულებების შესაბამისობა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს არქივში არსებულ მოსარჩელის წესდებასთან.

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

29. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 21 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 4 აგვისტოს განჩინებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის განცხადება და საქმეში კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის უფლებამონაცვლედ, მოთხოვნის დათმობის საფუძველზე, ჩაბმულ იქნა შპს „ჯ-ი“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „ბენეფიციარი“, „მოწინააღმდეგე მხარე“), საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 92-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 18 სექტემბრის განჩინებით დადგინდა კასატორის საკასაციო საჩივრის მხარეთა დასწრებით განხილვა.

32. 2017 წლის 25 სექტემბერს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ საკასაციო საჩივარი განიხილა ზეპირ სხდომაზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების, ასევე მხარეთა პოზიციების ზეპირი მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება და ამავე პალატის 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და, რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებისა და, შესაბამისად, სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების თაობაზე ამავე პალატის 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილების გაუქმების ნაწილში.

36. მოცემულ შემთხვევაში კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ 2008 წლის 24 ივლისის №B--- და №B--- საბანკო გარანტიები გაცემული იყო 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით და მიუთითებს, რომ აღნიშნული გარემოება დადგენილ იქნა მტკიცებულებათა არასათანადოდ გამოკვლევის შედეგად.

37. სადავო გარემოება დადგენილია საქმეში არსებული 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებისა და №B--- და №B--- საბანკო გარანტიების ტექსტების შედარების საფუძველზე, რის შედეგადაც სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საბანკო გარანტიებში მითითება გზის მონაკვეთზე „ფ-ი 24.0-64.1“, რომელიც არ ემთხვევა 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ გზის მონაკვეთს, იყო მექანიკური უზუსტობის შედეგი.

38. კასატორი არ ეთანხმება სასამართლოს შეფასებას, რომ სხვაობა, ერთის მხრივ, ძირითად ხელშეკრულებაში და, მეორეს მხრივ, გარანტიებში მითითებულ გზის მონაკვეთის დასახელებასა და კილომეტრაჟს შორის წარმოადგენს მექანიკურ უზუსტობას. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საბანკო გარანტიებში ცალსახად არის განსაზღვრული გარანტიებით უზრუნველყოფილი - ფ-ის (24.0-64.1 კმ) გზის მონაკვეთის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოებთან დაკავშირებული - პრინციპალის ვალდებულებები. ასეთ პირობებში კი, შეუსაბამობა გარანტიებისა და ძირითადი ხელშეკრულების ტექსტებს შორის უზრუნველყოფილი ვალდებულების აღწერის ნაწილში არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას მექნიკურ შეცდომად.

39. საქმის მასალების შესწავლისა და მხარეთა პოზიციების ზეპირი მოსმენის საფუძველზე საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული სადავო ფაქტობრივი გარემოება დაადგინა საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასათანადოდ შეფასების შედეგად. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასების წესი. კერძოდ, მოცემული მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

40. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასება არა სპონტანური და ინტუიციური, არამედ სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს (სუსგ №ას-398-371-2017, 2017 წლის 6 ივნისი); მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტი მიუთითებს სასამართლოსათვის არა სუბიექტურ მოსაზრებებზე დაყრდნობით მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადგენილად მიჩნევაზე, არამედ, მოსამართლის შინაგან რწმენაზე, რომელიც შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ შეფასებაზეა დაფუძნებული (სუსგ №ას-279-264-2017, 2017 წლის 21 აპრილი).

41. საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულ მტკიცებულებათა შეფასების თვალსაზრისით ყურადღებას მიაქცევს თავად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებაში ცვლილებები შევიდა 2008 წლის 9 ივლისის №1 კრების ოქმით, რის შედეგადაც მხარეები შეთანხმდნენ, რომ 64.1-98.7 კმ-იანი საგზაო მონაკვეთის ნაცვლად პრინციპალი იმუშავებდა 64.1-74.0 კმ გზის მონაკვეთზე და გზის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების მაგივრად განახორციელებდა მხოლოდ ამ სამუშაოების ნაწილს, კერძოდ, მიწის სამუშაოებს და ხის ჭრას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 12.5 პუნქტი).

42. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ გარანტიებში მოცემული ინფორმაცია, გარდა გზის მონაკვეთის დასახელებისა, იდენტურია 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებაში არსებულისა, არ ეფუძნება მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას.

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იურიდიული დოქტრინისა და დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, ხელშეკრულების საგანი წარმოადგენს ხელშეკრულების ერთ-ერთ არსებით პირობას. მოცემულ შემთხვევაში 2008 წლის 3 მაისის №M--- ხელშეკრულების საგნის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები არ შეესაბამება საბანკო გარანტიებით უზრუნველყოფილი პრინციპალის ვალდებულების მაიდენტიფიცირებელ მონაცემებს, სახელდობრ:

43.1. ძირითადი ხელშეკრულება (№1 კრების ოქმით მასში შეტანილი ცვლილებების გათვალისწინებით), დადებულია ხის ჭრისა და მიწის სამუშაოების შესრულებაზე, ხოლო საბანკო გარანტიები გაცემულია მთლიანად გზის სარეაბილიტაციო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულების უზრუნველსაყოფად. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ გარანტიები გაცემულია 2008 წლის 24 ივლისს ანუ მას შემდეგ, რაც მხარეებმა ძირითად ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანით შეამცირეს შესასრულებელი სამუშაოს მოცულობა. შესაბამისად, საბანკო გარანტიების გაცემისას მოსალოდნელია, რომ მათში ასახული იქნებოდა მხარეთა მიერ ძირითად ხელშეკრულებაში შეტანილი ცვლილებები;

43.2. ძირითადი ხელშეკრულება (№1 კრების ოქმით მასში შეტანილი ცვლილებების გათვალისწინებით) დადებულია 64-74 კმ გზის მონაკვეთზე სამუშაოების შესასრულებლად, ხოლო საბანკო გარანტიის ხელშეკრულებები გაცემულია 24.0-64.1 კმ გზის მონაკვეთზე სამუშაოების შესრულების უზრუნველსაყოფად. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ 24.0-64.1 კმ გზის მონაკვეთზე სამუშაოების შესრულება არ იყო გათვალისწინებული არც №1 კრების ოქმით ძირითადი ხელშეკრულების პირობების შეცვლამდე. 2008 წლის 3 მაისის №M--- ხელშეკრულება თავდაპირველად დადებული იყო 64.1-98.7 კმ-იან საგზაო მონაკვეთზე;

43.3. ძირითადი ხელშეკრულება დადებულია გ-ის გზის მონაკვეთზე, ხოლო საბანკო გარანტიები გაცემულია ფ-ის გზის მონაკვეთზე.

44. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდესის 881-ე მუხლის შესაბამისად, აუცილებელი არ არის საბანკო გარანტიაში არსებობდეს მითითება იმ ვალდებულებაზე (ვალდებულების წარმომშობ ხელშეკრულებაზე), რომლის უზრუნველსაყოფადაც საბანკო გარანტია გაიცა. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, ფულადი თანხის გადახდის შესახებ მოთხოვნის წარდგენისას, მნიშვნელოვანია შემოწმდეს გამომდინარეობს თუ არა მოთხოვნა სწორედ იმ ვალდებულებიდან (ვალდებულების წარმომშობი ხელშეკრულებიდან), რომელსაც უზრუნველყოფს საბანკო გარანტია.

45. იმის დასადგენად, საბანკო გარანტიები რომელი ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად გაიცა, მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული ვალდებულებების (მათი წარმომშობი ხელშეკრულების) იდენტიფიცირება ზედმიწევნით შესაძლებელი იყოს, რაც იმას გულისხმობს, რომ გარანტიის ტექსტში დაცული ინფორმაცია ვალდებულებების შესახებ თუ ზუსტად იდენტური არ იქნება ამ ვალდებულებების წარმომშობ ხელშეკრულებაში მოცემულისა, მინიმუმ არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მას, მით უმეტეს, ისეთ არსებით პირობაში, როგორიც არის ვალდებულების შინაარსი.

46. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ერთის მხრივ, საბანკო გარანტიების ტექსტებში, ხოლო მეორეს მხრივ, თავად ხელშეკრულების ტექსტში მოცემული ძირითადი ხელშეკრულების მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები (ხელშეკრულების ნომერი და ლოტის ნომერი), მართალია, ერთმანეთის იდენტურია, მაგრამ განსხვავებულია ძირითადი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შინაარსი, კერძოდ, გზის მონაკვეთის დასახელება, კილომეტრაჟი და შესასრულებელი სამუშაოების აღწერილობა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ აღნიშნული შეუსაბამობები მხოლოდ მექანიკურ უზუსტობას წარმოადგენს, რომლებიც შეიძლება უგულვებელყოფილ იქნას საბანკო გარანტიით უზრუნველყოფილი ვალდებულების იდენტიფიცირებისას, ვერ იქნება გაზიარებული. ხელშეკრულების არსებით პირობაში შეცდომა და, ამასთან, სწორედ ვალდებულების შესახებ მონაცემებში არ შეიძლება მიჩნეულ იქნას ისეთ უზუსტობად, რომელიც უმნიშვნელოა იმ გარემოების დასადგენად, გაცემულია თუ არა საბანკო გარანტია კონკრეტული ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით.

47. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობა განპირობებულია თავად საბანკო გარანტიის სამართლებრივი ბუნების იმ თავისებურებებით, რითაც ის განსხვავდება მოთხოვნის უზრუნველყოფის სხვა საშუალებებისგან.

48. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 879-ე მუხლის თანახმად, საბანკო გარანტიის ძალით ბანკი, სხვა საკრედიტო დაწესებულება ან სადაზღვევო ორგანიზაცია (გარანტი) სხვა პირის (პრინციპალის) თხოვნით კისრულობს წერილობით ვალდებულებას, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესაბამისად გადაუხდის პრინციპალის კრედიტორს (ბენეფიციარს) ფულად თანხას გადახდის შესახებ ბენეფიციარის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე.

49. ზემოაღნიშნული ნორმის მიხედვით, საბანკო გარანტია წარმოადგენს ფულად ვალდებულებას, რომელიც ბენეფიციარს შესაძლებლობას აძლევს, მოვალის (პრინციპალის) მიერ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, მიმართოს გარანტს წერილობით, მოითხოვოს გადახდა და მიიღოს მოთხოვნილი თანხა. მას ამისათვის არ სჭირდება წინასწარ მიმართვა რომელიმე იურისდიქციის ორგანოსთვის თავისი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად (სუსგ №ას-1038-999-2016, 2017 წლის 1 თებერვალი).

50. სამოქალაქო კოდექსი საბანკო გარანტიას განიხილავს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის ერთ-ერთ საშუალებას, რომელიც სხვა უზრუნველყოფის საშუალებებისგან განსხვავდება თავისი დამოუკიდებლობით - არააქცესორულობით, რაც გულისხმობს იმას, რომ ძირითადი ვალდებულება - ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველსაყოფადაც საბანკო გარანტია გაიცა, გავლენას ვერ ახდენს ამ უკანასკნელზე (სუსგ №ას-562-871-09, 2009 წლის 20 ოქტომბერი; სუსგ №ას-782-739-2015, 2015 წლის 19 ოქტომბერი; სუსგ №ას-781-996-08, 2009 წლის 17 მარტი).

51. საბანკო გარანტიის ზემოაღნიშნული თავისებურება ასახულია სამოქალაქო კოდექსის 881-ე მუხლში, რომლის თანახმად, საბანკო გარანტიით გათვალისწინებული გარანტის ვალდებულება ბენეფიციარის წინაშე მათ შორის ურთიერთობისას არ არის დამოკიდებული იმ ძირითად ვალდებულებაზე, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც არის ის გაცემული, მაშინაც კი, როცა გარანტია შეიცავს მითითებას ამ ვალდებულებაზე.

52. საბანკო გარანტიების დამოუკიდებლობის პრინციპი ასახულია გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სავაჭრო კომისიის მიერ შემუშავებული „დამოუკიდებელი გარანტიებისა და რეზერვული აკრედიტივების შესახებ“ გაეროს კონვენციის მე-3 მუხლში.

53. საბანკო გარანტიის დამოუკიდებლობის პრინციპი ასევე განმარტებულია დამოუკიდებელი გარანტიების შესახებ (The Uniform Rules for Demand Guarantees) საერთაშორისო სავაჭრო პალატის №458 უნიფიცირებული წესების მე-2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტსა და დამოუკიდებელი გარანტიების შესახებ (The Uniform Rules for Demand Guarantees) საერთაშორისო სავაჭრო პალატის №758 უნიფიცირებული წესების მე-5 მუხლის პირველი პუნქტში.

54. საბანკო გარანტიიდან გამომდინარე, გარანტის ვალდებულება ბენეფიციარის წინაშე გარანტის მხრიდან შესასრულებელია იმ მომენტიდან, როდესაც ბენეფიციარი გარანტს წარუდგენს მოთხოვნას ფულადი თანხის გადახდის შესახებ. მხარეები საბანკო გარანტიაში ჩვეულებრივ თვითონ განსაზღვრავენ იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც ბენეფიციარი უფლებამოსილია მოითხოვოს გადახდა. მოთხოვნის წარდგენის ფორმალური წინაპირობების დაცვას განსაკუთრებული ყურადღება „პირველივე მოთხოვნისთანავე გადახდის გარანტიის“ დროს ექცევა, ვინაიდან ამ შემთხვევაში ბენეფიციარს ფაქტობრივად შეუზღუდავი უფლებამოსილება გააჩნია, რისი კომპენსირებაც სწორედ ამ ფორმალურ პროცედურაზე აქცენტის გადატანით ხდება (სუსგ №ას-1038-999-2016, 2017 წლის 1 თებერვალი).

55. სამოქალაქო კოდექსის 885-ე მუხლით მოწესრიგებულია ბენეფიციარის მოთხოვნის წარდგენის ფორმა და მოთხოვნისა და თანდართული დოკუმენტების გარანტიის პირობებისადმი შესაბამისობის საკითხი, კერძოდ, საბანკო გარანტიით ბენეფიციარის მოთხოვნა ფულადი თანხის გადახდის შესახებ უნდა წარედგინოს გარანტს წერილობითი ფორმით, გარანტიაში მითითებული დოკუმენტების დართვით. მოთხოვნაში ან მის დანართში ბენეფიციარმა უნდა მიუთითოს, თუ რაში გამოიხატება პრინციპალის მიერ ძირითადი ვალდებულების დარღვევა, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაიცა გარანტია. ბენეფიციარის მოთხოვნა უნდა წარედგინოს გარანტს გარანტიით განსაზღვრული იმ ვადის დამთავრებამდე, რა ვადითაც იგი გაიცა.

56. სამოქალაქო კოდექსის 885-ე და 887-ე მუხლების ანალიზი ცხადყოფს, რომ ბენეფიციარის მოთხოვნა ექვემდებარება მხოლოდ ფორმალური პროცედურის დაცვის მხრივ შემოწმებას და, შესაბამისად, ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარიც სწორედ ფორმალური პროცედურის დარღვევაზე მითითებით არის შესაძლებელი.

57. რაც შეეხება ძირითად ვალდებულებასთან დაკავშირებულ შემთხვევებს, როგორიცაა: საბანკო გარანტიით უზრუნველყოფილი ძირითადი ვალდებულების მთლიანად ან ნაწილობრივ შესრულება, მისი სხვა საფუძვლებით შეწყვეტა ან ბათილად აღიარება, კანონი მათ გარანტის ვალდებულებისაგან გათავისუფლების საფუძვლად არ განიხილავს. ასეთ შემთხვევებში გარანტი უფლებამოსილია, დაუყოვნებლივ აცნობოს ამის შესახებ ბენეფიციარსა და პრინციპალს, თუმცა მიუხედავად ამ შეტყობინებისა, ბენეფიციარის განმეორებითი მოთხოვნა დაკმაყოფილებას ექვემდებარება (სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლის მეორე ნაწილი) (სუსგ. №ას-781-996-08, 2009 წლის 17 მარტი).

58. ამდენად, პრინციპალის მიერ ვალდებულების დარღვევის სახის და ხარისხის კვლევა გარანტის მხრიდან გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შესაძლებელია მხოლოდ საბანკო გარანტიით შეთანხმებული მოთხოვნის ან თანდართული დოკუმენტების წარდგენის პირობების დაცვის კვლევის ფარგლებში ანუ ფორმალური სახით (დოკუმენტების გარეგნული შესაბამისობის დადგენა). სწორედ ამიტომ უწოდებენ კომერციულ პრაქტიკაში საბანკო გარანტიას ე.წ. დოკუმენტურ ოპერაციას (სუსგ №ას-782-739-2015, 2015 წლის 19 ოქტომბერი).

59. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, გამომდინარე იქედან, რომ ბენეფიციარის მოთხოვნა ექვემდებარება მხოლოდ ფორმალური საფუძვლით შემოწმებას და პრინციპალის ძირითადი ვალდებულების გაბათილება, შეწყვეტა ან სამართლებრივი ვითარების სხვაგვარი შეცვლა თავისთავად არ იწვევს საბანკო გარანტიის მოქმედების შეწყვეტას, საბანკო გარანტიაში მკაფიოდ უნდა აისახოს მისი დაკმაყოფილების წინაპირობები (სუსგ №ას-749-709-2015, 2015 წლის 25 სექტემბერი).

60. საკასაციო სასამართლო, №B--- და №B--- საბანკო გარანტიების შესწავლის შედეგად, მიიჩნევს, რომ სახეზე გვაქვს უპირობო და პირველივე მოთხოვნისთანავე გადასახდელი გარანტიები, რომელთა თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ბენეფიციარის მოთხოვნა წარმოშობს გარანტის მიერ თანხის გადახდის ვალდებულებას ბენეფიციარის მიერ მოთხოვნის საფუძვლის დამატებითი მტკიცების გარეშე.

61. შესაბამისად, წარმოდგენილი საბანკო გარანტიებით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისთვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება სწორედ დოკუმენტების გარეგნული შესაბამისობის დადგენას, რაც სამართლის დოქტრინაში ცნობილია „ზუსტი შესაბამისობის“ პრინციპით (Principle of Strict Compliance). აღნიშნული პრინციპის თანახმად, ბენეფიციარის მოთხოვნა ზუსტად შესაბამისი უნდა იყოს საბანკო გარანტიის პირობებთან და მასვე უნდა დაერთოს გარანტიაში გათვალისწინებული დოკუმენტები (ასეთის არსებობის შემთხვევაში).

62. „ზუსტი შესაბამისობის“ პრინციპი გათვალისწინებულია დამოუკიდებელი გარანტიების შესახებ (The Uniform Rules for Demand Guarantees) საერთაშორისო სავაჭრო პალატის №458 უნიფიცირებული წესების მე-9 მუხლით, რომლის თანახმად, „ყველა დოკუმენტი, რომელიც გათვალისწინებულია ან წარდგენილია საბანკო გარანტიიდან გამომდინარე, მათ შორის მოთხოვნა, შემოწმებული უნდა იქნეს გარანტის მიერ გონივრული წინდახედულობის გათვალისწინებით, შეესაბამება თუ არა ისინი საბანკო გარანტიის პირობებს. იმ შემთხვევაში, თუ დოკუმენტები არ შეესაბამება პირობებს, გარანტია უნდა იქნას უარყოფილი“.

63. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ძირითადი ხელშეკრულების მხარეთა ინტერესების დაბალანსებისთვის უმნიშვნელოვანესი როლი ენიჭება საბანკო გარანტიის ავტონომიურობისა და „ზუსტი შესაბამისობის“ პრინციპების სათანადოდ რეალიზაციას. ბენეფიციარის მიერ უფლების ბოროტად გამოყენების რისკისგან პრინციპალის ერთადერთი დაცვის მექანიზმი, შეიძლება ითქვას, სწორედ საბანკო გარანტიის პირობებთან ბენეფიციარის მოთხოვნის ზუსტი შესაბამისობის დადგენაში მდგომარეობს.

64. მოცემულ შემთხვევაში, გამომდინარე იქიდან, რომ 2008 წლის 3 მაისის №M--- ხელშეკრულების საგნის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები არ შეესაბამება საბანკო გარანტიებით უზრუნველყოფილი პრინციპალის ვალდებულების მაიდენტიფიცირებელ მონაცემებს, შეუძლებელია იმის დადგენა, რომ აღნიშნული გარანტიები 2008 წლის 3 მაისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით გაიცა (იხ. მოცემული გადაწყვეტილების 46-ე პუნქტი).

65. ასეთ პირობებში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბენეფიციარის მიერ გარანტისათვის წარდგენილი მოთხოვნა, რომელიც გამომდინარეობდა 2008 წლის 3 მაისის №M--- ხელშეკრულებიდან, გონივრული წინდახედულობის ფარგლების გათვალისწინებით, ვერ იქნება მიჩნეული 2008 წლის 24 ივლისს გაცემული №B--- და №B--- საბანკო გარანტიების შესაბამისად.

66. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ განსახილველი დავის მხარეები წარმოადგენენ მეწარმე სუბიექტებს, რომლებსაც მათი ყოველდღიური საქმიანობის გამოცდილებიდან გამომდინარე, მოეთხოვებათ მეტი წინდახედულობა და გონივრულობა გარიგებების დადებისას. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის ჩვეულებრივი მონაწილისგან განსხვავებით, მეწარმე სუბიექტებს მოეთხოვებათ მეტი გულისხმიერების გამოჩენა და კონკრეტული ფაქტის მტკიცებისას ვერ მიუთითებენ გამოუცდელობაზე. გამომდინარე იქედან, რომ მხარეებს არ აქვთ დაცული საბანკო გარანტიისთვის დამახასიათებელი ფორმალური პირობები, მათი მტკიცების ტვირთიც ნაწილდება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში იმის მიხედვით, თუ რომელ მხარეს რა მოცულობით ეკისრებოდა წინდახედულობის სტანდარტის დაცვა.

67. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში სწორედ მოსარჩელის, როგორც ბენეფიციარის, ინტერესის სფეროს წარმოადგენს საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოცემული საბანკო გარანტიების შესაბამისად. გამომდინარე აქედან, იმის მტკიცების ტვირთი, რომ საბანკო გარანტიები გაცემულია ძირითადი ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, ეკისრება სწორედ მოსარჩელეს. სამოქალაქო სამართალში აღიარებული მტკიცების სტანდარტის გათვალისწინებით, მოსარჩელემ ვერ შეძლო სარწმუნო მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით გაექარწყლებინა მოპასუხის პოზიცია და მისი მითითება დოკუმენტების შეუსაბამობის თაობაზე. უფრო მეტიც, მოსარჩელემ ვერ შეძლო მიეთითებინა მტკიცებულებებზე, რომლებიც დაადასტურებდა ძირითადი ხელშეკრულების და, შესაბამისად, ძირითადი ვალდებულების არსებობას, რომლის შესრულების უზრუნველსაყოფადაც გაიცა საბანკო გარანტიები. ძირითადი ვალდებულების არარსებობა კი თავისთავად გამორიცხავს საბანკო გარანტიით უზრუნველყოფილი უფლების რეალიზაციას.

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი აქვს არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ საბანკო გარანტიით უზრუნველყოფილი ძირითადი ვალდებულების შესრულებას, შეწყვეტას ან ბათილობას, არამედ განსახილველ შემთხვევაში არ დასტურდება საბანკო გარანტიების უზრუნველყოფილი ძირითადი ვალდებულებების არსებობა, რაც გამორიცხავს აღნიშნულ შემთხვევაზე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 887-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გავრცელებას.

69. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

70. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლო მტკიცებულებების არასათანადო შეფასების შედეგად მივიდა საქმის არასწორ გადაწყვეტამდე, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.

71. სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღების შესახებ სააპელაციო სასამართლოს 2015 წლის 30 ნოემბრის განჩინების გაუქმების თაობაზე კასატორის მიერ წარმოდგენილია არაკვალიფიციური და დაუსაბუთებელი პრეტენზია, რომელიც ვერ იქნება გაზიარებული. შესაბამისად, ამ ნაწილში საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

72. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

73. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი და საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე. კერძოდ, კასატორის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.

74. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „ა–ის“ წესდების ასლი), მთლიანობაში „97“ ფურცლად (ტომი 4, ს.ფ. 199-290).

75. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

76. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილებაც, რომლითაც მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ ამ უკანასკნელის მიერ სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სარჩელზე და სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 12000 ლარის გადახდა.

77. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 (რვა ათასი) ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. სს „დ-ს" საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. შპს „ჯ-ის“ (შპს „ა–ის" უფლებამონაცვლე) სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 19 ივლისის დამატებითი გადაწყვეტილება;

5. შპს „ჯ-ს“ (შპს „ა–ის" უფლებამონაცვლე) (ს/კ: ---) სს „დ-ს" (ს/კ: ---) სასარგებლოდ დაეკისროს სს „დ-ს" მიერ საკასაციო ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 (რვა ათასი) ლარის გადახდა;

6. კასატორ სს „დ-ს" დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „ა–ის“ წესდების ასლი), მთლიანობაში „97“ ფურცლად (ტომი 4, ს.ფ. 199-290);

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე