№ ას-456-428-2017 10 ოქტომბერი, 2017 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე. მ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ქ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ე. მ-ემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ქ–ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მენარდე“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის:

1.1. სარემონტო სამუშაოების ღირებულების გადახდის დაკისრება 7300 ლარის ოდენობით;

1.2. ბინის გაუქირავებლობიდან მიუღებელი შემოსავლის 10 551 ლარის დაკისრება;

1.3. ეროვნული ვალუტის დევალვაციისა და ინფლაციის შედეგად გაძვირებული სამშენებლო და სარემონტო მასალების ღირებულების სხვაობის 2736 ლარის გადახდის დაკისრება;

1.4. კურსთაშორისი სხვაობის 2518, 42 ლარისა და საკრედიტო ვალდებულებებზე გადახდილი პროცენტის 1 177,89 ლარის გადახდის დაკისრება.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. 2013 წლის აგვისტოს თვეში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოპასუხეს უნდა შეესრულებინა სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოები მოსარჩელის ბინაში, მდებარე ქ. თბილისში, ---. აღნიშნული შეთანხმების თანახმად, მოპასუხეს ევალებოდა მოშენებული ფართის კედლების აშენება და რემონტი, სამზარეულოს მოწყობა, აბაზანის გადიდება და მოწყობა, ოთახებში შპალერის გაკვრა და ყველა ის სამუშაო, რაც ბინის სრულად მოწყობამდე იქნებოდა საჭირო. აღნიშნული სარემონტო სამუშაოები უნდა დასრულებულიყო 2013 წლის 28 აგვისტოს;

2.2. მოსარჩელემ მოპასუხეს სამუშაოების შესასრულებლად გადაუხადა 7000 ლარი და დამატებით - 300 ლარი;

2.3. მოპასუხემ დათქმულ ვადაში არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულებები და ამავდროულად შესრულებული სამუშაო იყო უხარისხო, რის გამოც მხარეებს შორის მოხდა უთანხმოება;

2.4. ამის შემდგომ, მოპასუხემ დამატებით აიღო ვალდებულება, რომ 15 სექტემბრამდე გამოასწორებდა ყველა ხარვეზს და საცხოვრებელი ბინის რემონტს შეასრულებდა შეთანხმებისამებრ გათვალისწინებული ხარისხის შესაბამისად;

2.5. 2015 წლის 15 სექტემბერს მოსარჩელე გაემგზავრა პოლონეთში სასწავლებლად და იქიდან დაბრუნდა დეკემბრის ბოლოს, მოპასუხეს კი ისევ არ ჰქონდა შესრულებული სამუშაოები დათქმული ხარისხით. სარემონტო სამუშაოები ხელახლა იყო შესასრულებელი, რადგან დაშვებული ხარვეზების გამოსწორება ვეღარ მოხერხდებოდა. უხარისხოდ შესრულებულიყო რემონტის გამო შეუძლებელი გახდა აღნიშნული ბინით სარგებლობა და მოსარჩელე იძულებული იყო თავიდან გაეკეთებინა ბინის რემონტი, რისი საშუალებაც აღარ ჰქონდა, რადგან მხოლოდ დემონტაჟისთვის საჭირო თანხა შეადგენდა 3000 ლარს. აღნიშნული ბინის რემონტის შემდგომ მას სურდა ბინის გაქირავება, რაც მან ვერ შეძლო, რადგან საცხოვრებელი ბინით სარგებლობა შეუძლებელი იყო. ამის გამო, მოსარჩელეს მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი;

2.6. 2013 წლის სექტემბრიდან სასამართლოში სარჩელის აღძვრამდე პერიოდში ლარმა განიცადა მნიშვნელოვანი დევალვაცია აშშ დოლართან მიმართებით და ხელახლა ჩასატარებელი სამუშაოებისა და მასალების ღირებულება გაიზარდა ლარის გაუფასურების შესაბამისად.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

3.1. მოსარჩელე უთითებს მოპასუხისთვის 7300 ლარის გადაცემის ფაქტზე, ხოლო №--- ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდება, რომ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 9 701.37 ლარს;

3.2. მხარეები არ შეთანხმებულან სარემონტო სამუშაოების პირობებზე, შესაბამისად, ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოდ მიიჩნევა, თუ იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის;

3.3. მოსარჩელემ გადაიხადა საზღაური და პრეტენზიის გაცხადების გარეშე მიიღო შესრულებული სამუშაო;

3.4. სარჩელს ერთვის შეტყობინებები შსს-ს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის სახელზე, რომლებშიც მოსარჩელემ დააფიქსირა თავისი პოზიცია, მაგრამ მოპასუხისთვის არ განუცხადებია რაიმე პრეტენზია. მოსარჩელის პრეტენზიები სარემონტო სამუშაოებთან დაკავშირებით მოპასუხისთვის მხოლოდ სარჩელით გახდა ცნობილი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6385,97 ლარის გადახდა.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 3 მაისის განჩინებით საქმეზე დაინიშნა სასამართლო ექსპერტიზა.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 18 ნოემბრის გადაწყვეტილება, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ზიანის ანაზღაურება 2 845,117 ლარის ოდენობით.

9. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სააპელაციო საჩივრით სადავოდ იყო გამხდარი მხოლოდ სარემონტო სამუშაოებზე პასუხისმგებელი სუბიექტისა და მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის დამდგენი ფაქტობრივი გარემოებები. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება აღნიშნულ ნაწილში შეაფასა.

10. სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, დადასტურებულად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება იმის შესახებ, რომ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სარემონტო სამუშაოების შესრულებაზე პასუხისმგებელ სუბიექტს მოპასუხე წარმოადგენდა.

11. რაც შეეხება მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მიერ სარემონტო სამუშაოების ნაწილის უხარისხო შესრულების შედეგად მოსარჩელეს მიადგა 2845,117 ლარის ოდენობის ზიანი.

12. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სარემონტო სამუშაოების უხარისხოდ შესრულების შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 10 ივლისის დასკვნას ემყარებოდა. ამასთან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ ის სამუშაო, რაც გასწია მოპასუხემ, სრულად ნაკლიანი იყო (გარდა კედლების ამოყვანისა) და გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება დააწესა.

13. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი სამუშაოს ღირებულების მოპასუხისათვის სრულად დაკისრება არამართებული იყო.

14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდებოდა სარემონტო სამუშაოების ხარვეზით შესრულების ფაქტი, ნაკლოვანებები, რაც დაშვებულ იქნა სამუშაოს შესრულების დროს და შესრულებული სამუშაოს ღირებულება, თუმცა წარმოდგენილი დასკვნით არ დგინდებოდა, თუ რა ღირებულების სამუშაო იყო დამატებით ჩასატარებელი, რათა ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული ნაკლოვანებები აღმოფხვრილიყო.

15. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოაღნიშნული გარემოების დადგენის მიზნით, სააპელაციო პალატამ საქმეზე დამატებითი ექსპერტიზა დანიშნა და 2016 წლის 3 მაისის განჩინებით ექსპერტს დაავალა, სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის №--- დასკვნის შესაბამისად, განესაზღვრა ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების იმ ნაწილის დემონტაჟის და აღდგენის (ახალი ან/და შენაცვლებადი სარემონტო სამუშაოების ჩატარების) ღირებულება, რაც ნაკლიანი იყო ან/და უვარგისი. ამასთან, სააპელაციო პალატამ ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ განჩინებაში მიუთითა, რომ სამუშაოთა შესრულების დროს დაშვებული ნაკლოვანებები უნდა შეფასებულიყო 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ვინაიდან დაუშვებელი იყო სამართალწარმოების აღნიშნულ ეტაპზე დამატებით ყოფილიყო მითითებული ნაკლოვანებები, რომელთა შესახებ მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ მიუთითებია და მტკიცებულებები არ წარუდგენია. დამატებითი ექსპერტიზა დაინიშნა 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის დასკვნის ნაკლის აღმოსაფხვრელად, ჩასატარებელი სამუშაოების ღირებულების დაანგარიშების მიზნით.

16. „სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2016 წლის 7 სექტემბრის დამატებითი ექსპერტიზის №--- დასკვნის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. თბილისში, დ-ში ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების იმ ნაწილის დემონტაჟის და აღდგენის საორიენტაციო სახარჯთაღრიცხვო ღირებულება, რაც ნაკლიანი იყო ან/და უვარგისი, სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის №--- (წერილი №---) დასკვნის მონაცემების, სამშენებლო ნორმების და წესების და შესაბამის პერიოდში გამოცემული სამშენებლო რესურსების ფასების, დღგ-ს და სხვა ნორმატიული დანარიცხების გათვალისწინებით, 2845,117 ლარს შეადგენდა.

17. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 641-ე, 642-ე და 643-ე მუხლებით და განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა სარჩელზე დართულ ექსპერტიზის დასკვნაზე, რომლის მიხედვითაც, მოსარჩელის მიერ დასმული შეკითხვა მდგომარეობდა იმაში, რომ დადგენილიყო შესრულებული სამუშაოების ღირებულება. აღნიშნული დასკვნის მიხედვით, შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულება 9 701,37 ლარს შეადგენდა. მოსარჩელის განმარტებით კი, მან მოპასუხეს სამუშაოების შესასრულებლად 7 300 ლარი გადაუხადა. შესაბამისად, გაქარწყლდა მოსარჩელის ეჭვი მასზედ, რომ მოპასუხემ მისთვის გადაცემული თანხა არამიზნობრივად გახარჯა, თუმცა, პრეტენზია შენარჩუნებულ იქნა იმასთან დაკავშირებით, რომ ჩატარებული სამუშაოები ნაკლიანი იყო. სამუშაოების ნაკლიანად შესრულების ფაქტს ადასტურებდა თავად მოპასუხის ხელწერილი, რომლითაც იგი არსებული ნაკლის გამოსწორების ვალდებულებას კისრულობდა და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის შესაბამისადაც, სამუშაოების ნაწილი შესრულებული იყო უხარისხოდ და სამშენებლო ნორმებისა და წესების შეუსაბამოდ.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არ იყო დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიეცემოდა ხარვეზის გამოსწორებისათვის აუცილებელი ხარჯების ოდენობის დადგენის შესაძლებლობა, რამაც სასამართლო მიიყვანა დასკვნამდე, რომ სახეზე იყო დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების საჭიროება, რომლითაც დადგინდებოდა იმ ნაკლის აღმოფხვრის ღირებულება, რომელიც მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით იყო გათვალისწინებული.

19. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ მართალია, მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ მასზე გადაცემული თანხა მიზნობრივად განკარგა, თუმცა, არ შეასრულა მენარდის კანონისმიერი ვალდებულება ნივთობრივად უნაკლო შესრულების თაობაზე, შესაბამისად, ვინაიდან მან თავად ვერ აღმოფხვრა აღნიშნული ნაკლი, ვალდებული იყო აენაზღაურებინა შესრულების ნაკლოვანებისათვის გასაწევი აუცილებელი ხარჯები.

20. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2016 წლის 7 სექტემბრის დამატებითი ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე მოპასუხის მიერ სარემონტო სამუშაოების ნაწილის უხარისხოდ შესრულებამ მოსარჩელეს 2 845,117 ლარის ოდენობით ხარჯების გაწევის ვალდებულება წარმოუშვა და, შესაბამისად, მოპასუხეს ნაკლის გამოსასწორებლად სწორედ, აღნიშნული ოდენობის თანხა უნდა დაკისრებოდა.

21. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი და მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 თებერვლის გადაწყვეტილებისა და სასამართლო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ 2016 წლის 3 მაისის განჩინების გაუქმება.

22. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

22.1. სააპელაციო სასამართლომ განხილვის პროცესში საკუთარი ინიციატივით დანიშნა ექსპერტიზა, რომლის საჭიროებაც არ არსებობდა და, ამასთან, ექსპერტი შეზღუდა კვლევის პროცესში უკვე არსებული საექსპერტო კვლევით, რითაც უხეშად დაარღვია მოსარჩელის საპროცესო უფლებები, საქმის ობიექტურად შესწავლის პრინციპი და შეჯიბრებითობა. სააპელაციო სასამართლომ ექსპერტიზა დანიშნა მაშინ, როდესაც არ არსებობდა აპელანტის შუამდგომლობა ახალი ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე;

22.2. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ 2016 წლის 7 სექტემბრის დამატებითი ექსპერტიზის დასკვნა შეფასდებოდა როგორც მტკიცებულება, მისი დანიშვნისას დაირღვა მხარეთა მიმართ ობიექტური დამოკიდებულების პრინციპი, რადგან ექსპერტი შეზღუდული იქნა კვლევის წარმოებისას იმ ნაკლოვანების მითითებაში, რაც დაკავშირებული იყო სადავო ნარდობის ხელშეკრულებიდან შესრულებული სამუშაოების ექსპლუატაციის პერიოდში გამოვლენილ ხარვეზებთან. შესაბამისად, გონივრულობას არის მოკლებული, დამატებითი ექსპერტიზის ფარგლებში კვლევა განხორციელდეს იმ ექსპერტიზის დასკვნაზე დაყრდნობით, რომელიც სასამართლომ ნაკლოვანად მიიჩნია;

22.3. თუ დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების მიზანს წარმოადგენდა აღდგენითი/შენაცვლებადი ღირებულების დადგენა, შესაბამისად, ამ კვლევის პროცესში, ექსპერტს უნდა ჰქონოდა ასევე შესაძლებლობა გამოევლინა ის ნაკლოვანებებიც, რომელიც შესაძლოა 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის ჩატარებისას ვერ იქნა აღმოჩენილი, მაგრამ დროთა განმავლობაში მოხდა მათი გამოვლინება;

22.4. დავის საგანს წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულებიდან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. შესაბამისად, თუ დამატებითი ექსპერტიზის პროცესში განხორციელდებოდა ახალი ნაკლოვანებების აღწერა, რომლებიც სწორედ სადავო ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა და წარმოშობილი იყო ექსპლუატაციის პროცესში, არ გამოიწვევდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დაკისრებული თანხის გაზრდას, აღნიშნულით არ დაირღვეოდა აპელანტის (მენარდის) უფლებები და გადაწყვეტილების შემოწმების სააპელაციო ფარგლები;

22.5. ამასთან მოსარჩელის მიერ დამატებით ჩატარდა ახალი საექსპერტო კვლევა, რომლის მიხედვითაც აღდგენითი/შენაცვლებადი სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 9727.36 ლარს;

22.6. სასამართლო განხილვაზე, რომელზეც მიღებულ იქნა განჩინება დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, რეალურად მსჯელობა განხორციელდა განმეორებით ექსპერტიზაზე და მხარეების მიერ ეს გადაწყვეტილება სწორედ ასე იქნა აღქმული.

23. კასატორმა იშუამდგომლა მისი ინიციატივით ჩატარებული ახალი ექსპერტიზის დასკვნის საქმეზე მტკიცებულებად დართვის თაობაზე. აღნიშნული მტკიცებულების სააპელაციო სასამართლოში წარუდგენლობის საპატიო მიზეზად, კასატორმა მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ ახალი ექსპერტიზის ჩატარება განაპირობა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ჩატარებულმა დამატებითი ექსპერტიზის შედეგებმა, რადგან სწორედ ამ ექსპერტიზის პროცესში აღმოჩნდა მთელი რიგი ნაკლოვანებები, რაც 2016 წლის 7 სექტემბრის დამატებითი ექსპერტიზის დასკვნაში ვერ იქნა ასახული.

24. კასატორმა ასევე იშუამდგომლა მოსარჩელის წერილების, დისკზე ჩაწერილი მეზობლის ინტერვიუსა და ფოტოსურათების დასაშვებ მტკიცებულებებად ცნობის თაობაზე.

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 15 მაისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

26. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

28. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

29. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სწორი სამართლებრივი შეფასება აქვს მიცემული.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

31. კასატორის ძირითადი პრეტენზიის არსი მდგომარეობს იმაში, რომ სააპელაციო სასამართლომ საკუთარი ინიციატივით დანიშნა ექსპერტიზა, რითიც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი შეჯიბრებითობის პრინციპი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ძირითად გადაწყვეტილებასთან ერთად გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ.

32. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 3 მაისის განჩინებით სააპელაციო სასამართლომ საკუთარი ინიციატივით დანიშნა ექსპერტიზა და ექსპერტს მიმართა ორი შეკითხვით:

32.1. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის №--- დასკვნის შესაბამისად, ექსპერტს უნდა განესაზღვრა ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების იმ ნაწილის დემონტაჟის და აღდგენის (ახალი ან/და შენაცვლებადი სარემონტო სამუშაოების ჩატარების) ღირებულება, რაც ნაკლიანი ან უვარგისი იყო;

32.2. ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის №--- დასკვნის შესაბამისად, ექსპერტს უნდა განესაზღვრა, რა ღირებულების სამუშაო იყო შენარჩუნებადი ანუ რა ღირებულების სამუშაო არ საჭიროებდა აღდგენას, გამოსწორებასა და ხელახალ შეკეთებას.

33. სააპელაციო სასამართლო ზემოაღნიშნულ განჩინებაში უთითებდა, რომ საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნა №--- არ იყო სრული, რაც განპირობებული იყო მხარის მიერ ექსპერტისათვის არასწორად დასმული შეკითხვით. შესაბამისად, საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების დასადგენად სასამართლოს სჭირდებოდა სპეციალური ცოდნა, მათ შორის, წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის შესაფასებლად. კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნაში ასახული იყო სამუშაოთა ღირებულება და დადგენილი იყო სამუშაოთა ნაკლიანი შესრულების ფაქტი, თუმცა, გამიჯნული არ იყო, რა სახისა და ღირებულების სამუშაო იყო თავიდან შესასრულებელი და რა სახისა და ღირებულების სამუშაოს შენარჩუნება იყო შესაძლებელი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ მართალია, წარმოდგენილი დასკვნით სამუშაოთა ხარვეზიანი შესრულება მტკიცდებოდა, თუმცა, სპეციალური ცოდნის გარეშე სასამართლო ვერ დაადგენდა, თუ რა ღირებულების სამუშაო იყო დამატებით ჩასატარებელი, რათა ექსპერტიზის დასკვნაში არსებული ნაკლოვანება აღმოფხვრილიყო.

34. საკასაციო პალატა ზემოაღნიშნული განჩინების სამართლებრივი საფუძვლიანობის შესწავლისა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოიყენა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის თაობაზე და მხარეთა შორის თანასწორობის ბალანსის დარღვევის გარეშე დაადგინა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოება.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებულ დასაშვებ მტკიცებულებას განეკუთვნება. სასამართლოს როლი მტკიცებულებათა მოპოვების პროცესში, საქართველოს საპროცესო სამართლის უმთავრესი პრინციპის - მხარეთა შეჯიბრებითობის გათვალისწინებით, მინიმალურია. აღნიშნული ზოგადი წესიდან არსებობს საგამონაკლისო შემთხვევებიც, როდესაც სასამართლოს შეუძლია საკუთარი ინიციატივით მოიპოვოს მტკიცებულება. ასეთია სწორედ სასამართლოს ინიციატივით დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნა, რომელიც მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 173-ე მუხლში და, რომლის თანახმად, თუ ექსპერტის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს დამატებითი ექსპერტიზა, თუ არსებობს ამ კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული პირობები.

36. ამგვარად, კანონმდებელი დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის წინაპირობად უთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ საფუძვლებზე, რომლის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია.

37. მაშასადამე, იმისათვის, რომ სასამართლომ ისარგებლოს კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებით, საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს დამატებითი ექსპერტიზა, ერთდროულად უნდა არსებობს შემდეგი პირობები: ა) საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნა უნდა იყოს არასრული ან გაურკვეველი; ბ) საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ უნდა გააჩნდეს; გ) აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა უნდა ჰქონდეს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელი უნდა იყოს.

38. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით ვერ დგინდებოდა მენარდის მიერ მიყენებული ზიანის ოდენობა, რადგან დასკვნით დასტურდებოდა მხოლოდ სარემონტო სამუშაოების ხარვეზით შესრულების ფაქტი, ნაკლოვანებები, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ექსპერტის დასკვნა არასრული იყო.

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მენარდის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება წარმოადგენს მოცემული დავის საგანს და მისი ოდენობის დადგენის გარეშე, ვერ მიიღწევა მოსარჩელის მიზანი - სარჩელის დაკმაყოფილება. შესაბამისად, სახეზე იყო საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოების დადგენის აუცილებლობა, რომლის სპეციალური ცოდნა მოსამართლეს არ გააჩნდა.

40. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ექსპერტიზის დანიშვნისას სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა რა ზიანის ოდენობის განმსაზღვრელი და დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება და თავად სასამართლოსაც არ გააჩნდა ამ საკითხის სპეციალური ცოდნა, მან სრულიად ლეგიტიმურად ისარგებლა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილებით, რაც არ შეიძლება იყოს მიჩნეული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევად.

41. მხარე სადავოდ ხდის ასევე იმ გარემოებას, რომ ექსპერტიზის დანიშვნის სადავო განჩინებით ექსპერტი შეზღუდული იქნა კვლევის წარმოებისას იმ ნაკლოვანების მითითებაში, რაც დაკავშირებული იყო სადავო ნარდობის ხელშეკრულებიდან შესრულებული სამუშაოების ექსპლუატაციის პერიოდში გამოვლენილ ხარვეზებთან. ექსპერტს უნდა ჰქონოდა ასევე შესაძლებლობა გამოევლინა ის ნაკლოვანებებიც, რომლებიც შესაძლოა 2014 წლის 10 ივლისის ექსპერტიზის ჩატარებისას ვერ იქნა აღმოჩენილი, მაგრამ დროთა განმავლობაში მოხდა მათი გამოვლინება.

42. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ახალ ნაკლოვანებებზე მითითება, რომლებზეც არ მიუთითებია თავად მოსარჩელეს, გამოიწვევდა მხარეთა შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპის დარღვევას და, ამასთან, შესაძლოა, გამოეწვია დავის საგნის გადიდებაც, რაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 381-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია, ამასთან, ახალ ნაკლოვანებებზე მითითებას შეიძლება გამოეწვია სააპელაციო საჩივრის ფარგლების გაცდენა და სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მოქმედი აპელანტის (მენარდის) საპროცესო-სამართლებრივი მდგომარეობის გაუარესება (საუარესოდ შებრუნება), რაც ასევე დაუშვებელია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაავალა ექსპერტს სამუშაოთა შესრულების დროს დაშვებული ნაკლოვანებების შეფასება მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნის შესაბამისად.

43. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ სასამართლო განხილვაზე, რომელზეც მიღებულ იქნა განჩინება დამატებითი ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, რეალურად მსჯელობა განხორციელდა განმეორებით ექსპერტიზაზე და მხარეების მიერ ეს გადაწყვეტილება სწორედ ასე იქნა აღქმული, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს მოსარჩელის 2016 წლის 28 აპრილის განცხადებასა (იხ. ტ. 1. ს. ფ. 449) და ასევე მისი წარმომადგენლის 2016 წლის 26 აპრილის განცხადებაზე (იხ. ტ. 1. ს. ფ. 448), რომლებშიც ისინი მიმართავენ სააპელაციო სასამართლოს და წარუდგენენ მოსაზრებებს სწორედ დამატებითი ექსპერტიზის ფარგლებში დასასმელი შეკითხვის ფორმულირების თაობაზე, რაც აქარწყლებს ეჭვს იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მოლოდინი უკავშირდებოდა განმეორებითი ექსპერტიზის დანიშვნას.

44. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორი ვერ უთითებს მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების ისეთ დარღვევაზე, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

45. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს დასაბუთებული პოზიცია არ წარმოუდგენია ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით, შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი აღნიშნული საფუძვლითაც არ არის დასაშვები.

46. გამომდინარე აქედან, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ ამავე სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება.

47. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ ახალ მტკიცებულებებსა და შუამდგომლობას საქმეზე მათი დართვის შესახებ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნულ წესზე გავლენას ვერ მოახდენს მხარის მითითება, რომ მისთვის კონკრეტული გარემოების ან მტკიცებულების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ან დოკუმენტები, რომელთა წარდგენაც მხარეს სურდა, შეიქმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. ამგვარი მტკიცებულებები მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „დ-ის“ 2017 წლის 30 მარტის #--- დასკვნა; ე. მ-ის განცხადება-შეკითხვები; განცხადების პასუხი; რეკომენდაციები ადგილობრივი მსუბუქშემვსებიანი ბეტონებით მოწყობილი თბოსაიზოლაციო შრის მინიმალური სისქის დადგენის თაობაზე საქართველოს პირობებისთვის; ელექტრონული წერილები; საბანკო საკრედიტო ხელშეკრულება) მთლიანობაში „36“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 124-159).

48. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ე. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორ ე. მ-ეს (პ/ნ: ---) დაუბრუნდეს მის მიერ 2017 წლის 4 აპრილს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 182 (ას ოთხმოცდაორი) ლარისა და 2017 წლის 2 მაისს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 118 (ას თვრამეტი) ლარის, ჯამში 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. კასატორ ე. მ-ეს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (შპს „დ-ის“ 2017 წლის 30 მარტის #--- დასკვნა; ე. მ-ის განცხადება-შეკითხვები; განცხადების პასუხი; რეკომენდაციები ადგილობრივი მსუბუქშემვსებიანი ბეტონებით მოწყობილი თბოსაიზოლაციო შრის მინიმალური სისქის დადგენის თაობაზე საქართველოს პირობებისთვის; ელექტრონული წერილები; საბანკო საკრედიტო ხელშეკრულება) მთლიანობაში „36“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 124-159);

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე