საქმე №ას-816-816-2018 5 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

კასატორი – ნ. გ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ს. ჯ-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება– თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ზიანის ანაზღაურება

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ს. ჯ-ამ (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) სარჩელი აღძრა ნ. გ–ის (შემდეგში: მოპასუხე) მიმართ თანხის დაკისრებისა და ზიანის ანაზღაურების თაობაზე.

2. მოპასუხემ წარმოადგინა, როგორც მთხოვნის გამომრიცხველი, აგრეთვე, განხორციელების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) შესაგებელი.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 5 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა - 935 101.39 აშშ დოლარი და მიუღებელი შემოსავალი - 935 101.39 აშშ დოლარის წლიური 8%, 2012 წლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

4. გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, რომელმაც მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 05 ოქტომბრის გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტი, რომლითაც მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა მიუღებელი შემოსავალი - 935 101.39 აშშ დოლარის წლიური 8%, 2012 წლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;სხვა ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 05 ოქტომბრის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

6. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

7. 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის ფარგლებში, მოპასუხემ შპს ,,ფ. მ-ი”-ს და შპს ,,ბ. მ-ის” ქსელის განვითარების მიზნით, 2007-2008 წლებში, მოსარჩელისაგან მიიღო 980 000 აშშ დოლარი იმ ვალდებულებით, რომ ზემოხსენებული საზოგადოებების ქონებიდან მოსარჩელე მიიღებდა გონივრულ წილს და შესაბამის დივიდენდებს. მოსარჩელემ სადავო თანხა 980 000 აშშ დოლარი გადასცა მოპასუხეს.

8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის საფუძველზე მხარეთა შორის გარიგებით-სამართლებრივი ურთიერთობა არ წარმოშობილა. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

9. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ-ის) 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ პირის შესაძლებლობა კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადოს მისთვის სასურველი ხელშეკრულება (ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი) განხორციელებადია იმ შემთხვევაში, თუ მას გააჩნია ნება გამოიყენოს ზემოდასახელებული შესაძლებლობა და გამოავლინოს იგი მისთვის სასურველი სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისათვის. შესაბამისად, ნების გამოვლენა არის კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ მიმართული სუბიექტური ნების ობიექტურად შეცნობადი გაცხადება.

10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 53-ე მუხლით გათვალისწინებულია გარიგების წარუმატებელი განმარტების ერთი კონკრეტულ შემთხვევა, კერძოდ, როცა არც გარეგნული გამოხატვით და არც სხვა გარემოებებით არ დგინდება გარიგების შინაარსი. დასახელებული ნორმის გამოყენების წინაპირობაა გარიგების შინაარსის ზუსტად დადგენის შეუძლებლობა. შესაბამისად, სახეზეა არა ბათილი გარიგება, არამედ გარიგება საერთოდ არ არსებობს. გარიგების შინაარსის დადგენის შეუძლებლობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს გარიგება წერილობითი ფორმითაა დადებული თუ ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ გარიგება არ არსებობს იმის გამო, რომ შეუძლებელია მისი შინაარსის დადგენა, ცხადია მხარეთა ნების გამოვლენას დასახული სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყვება.

11. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის შინაარსი, არ იძლევა დასკვნის შესაძლებლობას თუ რა სახის ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა მხარეებს შორის, რაც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას არსებული დავის გადაწყვეტისას ეხელმძღვანელა კონკრეტული ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმებით. აღნიშნული კი, ცხადყოფს, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის სამართლებრივი ურთიერთობა არ დამყარებულა. დადგენილია, რომ სადავო ხელწერილის ფარგლებში, 980 000 აშშ დოლარი მოსარჩელემ გადასცა მოპასუხეს (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.1 პუნქტი), თუმცა, ზემოდასახელებული დასაბუთების გათვალისწინებით, გადაცემული თანხა ექვემდებარება უკუქცევას, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სსკ-ის 976-ე მუხლი პირველი ნაწილის „ა“ პუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ა. ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.

13. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე კონდიქციურ რეგულირებას ეთმობა სსკ-ის 976-991-ე მუხლები. უსაფუძვლო გამდიდრების ცნების ნორმის ანალიზი შესაძლებლობას იძლევა გამოვყოთ უსაფუძვლო გამდიდრებისათვის დამახასიათებელი შემდეგი ნიშნები: 1. უსაფუძვლო გამდიდრებას ადგილი უნდა ჰქონდეს აუცილებლად სხვა პირის ხარჯზე. 2. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს სხვისი ქონების შეძენა (დაზოგვა) ხდება დაზარალებულის ხარჯზე. 3. გამდიდრების პროცესი უნდა მიმდინარეობდეს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. 4. უსაფუძვლო გამდიდრების დროს, მნიშვნელობა აქვს ობიექტურად დამდგარ შედეგს და არა ამ შედეგის დადგომასთან დაკავშირებული პირების მოქმედებას (ნებას). უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი ვალდებულებების ძირითადი დანიშნულება სწორედ დაზარალებულის ხარჯზე, უსაფუძვლოდ გამდიდრებული ან ქონება დაზოგილი შემძენის მიერ დაზარალებულისათვის ქონებრივი დანაკარგის ანაზღაურების უზრუნველყოფაა. უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე ვალდებულებებიც წარმოადგენენ ერთიან დამოუკიდებელ არასახელშეკრულებო ინსტიტუტს, რომელიც ემსახურება საკუთრების უფლებისა და სხვა ქონებრივი უფლებების დაცვას. ამ სახის ვალდებულების წარმოშობისათვის მნიშვნელოვანია თვით უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი და არა კონკრეტული საფუძველი, რასაც მოჰყვა გამდიდრება. ასეთი ფაქტად შეიძლება მივიჩნიოთ გამდიდრებული პირის, როგორც მართლზომიერი ისე არამართლზომიერი მოქმედება. ასევე, დაზარალებულის და მესამე პირთა იგივე სახის მოქმედებები. უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ და გაუმართლებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობისა და სამართლიანობის აღდგენა. ამ მიზნით ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა, ანუ მისი უსაფუძვლო გამდიდრება. ამ ინსტიტუტის უმთავრესი დანიშნულება არის არა ქონებრივი დანაკლისის შევსება, მაგ. ზიანის ანაზღაურება, არამედ ქონებრივი ნამატის ამოღება, პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა ანუ გამდიდრების გათანაბრება.

14. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან მოდავე მხარეებს შორის არ არსებობდა/არსებობდა რაიმე სახის ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, სახეზე იყო სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა და იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხისათვის გადაცემული 980 000 აშშ დოლარიდან 41 234.60 ლარი შპს ,,ბ---- მ-------მა” დაუბრუნა მოსარჩელეს და ამ უკანასკნელს ასევე მიღებული ჰქონდა 20 000 აშშ დოლარი, აღნიშნული თანხა უნდა გამოკლებოდა 980 000 აშშ დოლარს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 935 101.39 აშშ დოლარი.

15. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, ასევე გაზიარებელი იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ განსახილველ ურთიერთობაზე გამოყენებულ უნდა იქნას ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი. სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებენ სპეციალურ ვადას, მაგალითად, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი.

16. სარჩელის მოთხოვნა თანხის დაბრუნებასთან დაკავშირებით, წარმოიშვა 2008 წლის 26 მაისიდან (ხელწერილის გაფორმებისას), აღნიშნული კი, ცხადყოფდა, რომ სარჩელი წარმოდგენილი იყო სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადაში.

17. რაც შეეხება მიუღებელ შემოსავალს, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 411-ე მუხლის მიხედვით, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მიუღებელი შემოსავალი თავისი სამართლებრივი ბუნებით ზიანის ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს. ამდენად, მისთვის დამახასიათებელია ყველა ის ელემენტი, რომელიც ზიანიდან წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის არის გათვალიწინებული. ზემოთ მოყვანილი ნორმა, სწორედ ამ მოსაზრებას განამტკიცებს. ამიტომ მიუღებელი შემოსავალიც, ისევე როგორც ზიანი მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული და დადასტურებული უტყუარი მტკიცებულებებით. სასამართლომ განმარტა, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობა, თავისთავად, ზიანის მომტანია მხარისთვის, რადგან კრედიტორს ყოველთვის აქვს შესრულების მოლოდინი და შესრულება მისთვის ყოველთვის გარკვეულ ღირებულებას წარმოადგენს, მაგრამ მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მხოლოდ მაშინ, თუ დარღვევამ დამატებით ზიანი მიაყენა კრედიტორს. მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანი დგება, როდესაც ვალდებულების შესრულებით კრედიტორს გარკვეული შემოსავლის წყარო გაუჩნდებოდა, დამატებით მატერიალურ სიკეთეს შეიძენდა, რაც ვერ განხორციელდა ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამდენად, მოსარჩელემ ვერ მიუთითა ვალდებულების შეუსრულებლობით, რაც სარჩელის გათვალისწინებით ნასყიდობის საფასურის გადახდაა, რა დამატებითი ზიანი მიადგა მას.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. სსკ-ის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში.

20. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელს არ წარმოუდგენია არც მიუღებელი შემოსავლის დამადასტურებელი მტკიცებულებები და არც სათანადო წესით მიუთითებია, თუ დარღვევამ დამატებით რა ზიანი მიაყენა კრედიტორს.

21. მოსარჩელის ახსნა-განმარტების მიხედვით გადაცემული თანხით მას სურდა წილის შეძენა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მის ინტერესს არ წარმოადგენდა ნასყიდობის საფასურის ბანკში ანაბარზე განთავსება და ამ გზით, სარგებლის მიღება. შესაბამისად, მოვალისათვის წინასწარ სავარაუდო ზიანი სახეზე არ იყო.

22. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

23. კასატორის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაში მდგომარეობს. ამ მიმართებით, კასატორი განმარტავს, რომ ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებში ხაზგასმულია გადაწყვეტილების დასაბუთების აუცილებლობა.

24. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ უგულვებელყო სსკ-ით მინიჭებული ხელშეკრულების დადების თავისუფლების უფლება, როდესაც დაადგინა რომ შეუძლებელი იყო 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილით განსაზღვრული სამართლურთიერთობის კვალიფიკაცია. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ დღეისათვის ქართული კომპანიების საერთაშორისო ბაზრებზე გასვლის და ინვესტიციების ადგილობრივ ბაზარზე შემოსვლის შედეგად, უმეტესწილად იდება რთული და კომპლექსური გარიგებები, რომელთა პირდაპირ მომწესრიგებლი ნორმები საქართველოს კანონმდებლობაში არ გვხვდება. კასატორს მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ნათლად ასახავს იმ გარიგების შინაარსს, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ. დადგენილია, რომ შენატანი განხორციელდა ორი კერძო კომპანიის ქსელის განვითარების მიზნით, ერთ-ერთი ითვალისწინებდა რესტორნის ქსელის გაფართოებას, ხოლო მეორე - სასწავლო დაწესებულებებში სასადილოების მოწყობას. კასატორი არ უარყოფს, რომ მართლაც განახორციელა მოწინააღმდეგე მხარემ შენატანი და სანაცვლოდ მას უნდა მიეღო წილი მითითებულ კომპანიებში. მანვე განაცხადა, რომ თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება საერთოდ არ განიხილებოდა, არამედ უნდა მომხადრიყო თანხის სხვა საქმეში დაბანდება.

25. კასატორი აღნიშნავს, რომ თანხის მიღება არ მომხდარა პირადი საჭიროებისათვის.

26. ამასთან, კასატორი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მიუთითებს და ვადის ათვლის თარიღად 2008 წელს მიიჩნევს.

სამოტივაციო ნაწილი:

27. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 20 ივლისის განჩინებით ნ. გ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის განსახილველად დაინიშნა სხდომა 2018 წლის 20 სექტემბერს, რომელზეც მხარეთა მორიგების მიზნით მოხდა საქმის განხილვის გადადება 2018 წლის 5 ოქტომბერს.

29. 2018 წლის 5 ოქტომბერს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მხარეებმა განაცხადეს, რომ ვერ მიაღწიეს შეთანხმებას დავის მორიგებით დასრულების შესახებ. საკასაციო პალატამ მხარეთა ზეპირი მოსმენით მოისმინა კასატორის არგუმენტები საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შესახებ.

30. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

31. კასატორის პრეტენზია ეფუძნება სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობას, სახელდობრ, კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ უგულვებელყო სსკ-ით მინიჭებული ხელშეკრულების დადების თავისუფლების უფლება, როდესაც დაადგინა, რომ შეუძლებელი იყო 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილით სამართლურთიერთობის კვალიფიკაცია, რამდენადაც საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ნათლად ასახავს იმ გარიგების შინაარსს, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ, სახელდობრ, დადგენილია, რომ შენატანი განხორციელდა ორი კერძო კომპანიის ქსელის განვითარების მიზნით. ერთ-ერთი ითვალისწინებდა რესტორნის ქსელის გაფართოებას, ხოლო მეორე - სასწავლო დაწესებულებებში სასადილოების მოწყობას. კასატორი არ უარყოფს, რომ მართლაც განახორციელა მოწინააღმდეგე მხარემ შენატანი და სანაცვლოდ, მას უნდა მიეღო წილი მითითებულ კომპანიებში. მანვე განაცხადა, რომ თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება საერთოდ არ განიხილებოდა, არამედ, უნდა მომხადრიყო თანხის სხვა საქმეში დაბანდება.

32. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

33. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის 6-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

34. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას იმ საკითხთან მიმართებით, თითქოს სასამართლომ დაარღვია ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის პრინციპი [სსკ-ის 319-ე მუხლი], ვინაიდან 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის შინაარსიდან გამომდინარე მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის კვალიფიკაცია შეუძლებელად მიიჩნია (იხ., ამ განჩინების პ-11,12, 25).

35. საკასაციო პალატა ხაზს უსამს კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა უფლებას თავისუფლად დადონ ხელშეკრულება და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი, მათ შორის, დადონ ისეთი ხელშეკრულებაც, რომელიც პირდაპირ არაა გათვალისწინებული კანონით, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება კანონს [სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილი].

36. იმავდროულად, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კერძოსამართლებრივი დავის წარმოშობის შემთხვევაში, სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ... მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

37. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

38. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

39. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის უფლებამოსილებაა საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე.

40. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

41. მნიშვნელოვანია, პრეზუმფციების როლი მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებაში. პრეზუმფცია (Praesumptio) ლათინური სიტყვაა და ვარაუდზე დამყარებულ მოსაზრებას ნიშნავს, ხოლო სამართალში პრეზუმფცია არის რაიმე ფაქტის აღიარება სარწმუნოდ, სანამ არ დამტკიცდება მისი მცდარობა. სამართალში მას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს. დაუდასტურებელი მოვლენა ან ფაქტი მიიჩნევა, ივარაუდება არსებულად, დადასტურებულად და მას სამართლებრივი შედეგები უკავშირდება. პრეზუმფციები პროცესის ერთ მხარეს აკისრებს, ხოლო მეორე მხარეს - ათავისუფლებს მტკიცების ტვირთის ვალდებულებისგან. ამიტომ, ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი სადავო ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ფაქტები, რომლებიც ივარაუდება მოპასუხის სასარგებლოდ, უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ (რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარე თავისუფალია ამ ფაქტების დამტკიცებისაგან), ხოლო ფაქტები, რომლებიც ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, უნდა დაამტკიცოს მოპასუხემ (რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავისუფალია ამ ფაქტების დამტკიცებისაგან). ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დამტკიცებისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ წარმოადგენს დაპირისპირებულ მხარეთა შორის დამტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. ამა თუ იმ ფაქტის დამტიცების ტვირთისაგან განთავისუფლება წარმოადგენს არა მიზეზს, არამედ ამ ტვირთის განაწილების შედეგს.

42. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მოთხოვნა თანხის გადახდის თაობაზე იმ გარემოებაზე დააფუძნა, რომ მხარეთა წერილობითი შეთანხმების მიხედვით მოსარჩელემ გადასცა მოპასუხეს განსაზღვრულ თანხა, ხოლო მოპასუხემ თანხის მიღების სანაცვლოდ იკისრა ვალდებულება მოსარჩელისათვის გადაეცა კომერციული საქმიანობიდან წილი და მოგება (დივიდენდი) (იხ., სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები, აგრეთვე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 01 ნოემბრის გადაწყვეტილების პ- 1.1.).

43. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოპასუხისათვის გადაცემული 980 000 აშშ დოლარიდან 41 234.60 ლარი მოსარჩელეს დაუბრუნა შპს ,,ბ. მ-მა”. მოსარჩელეს ასევე მიღებული ჰქონდა 20 000 აშშ დოლარი, დარჩენილი 935 101.39 აშშ დოლარის დაბრუნების ვალდებულება მოპასუხეს შეუსრულებელი ჰქონდა (პ-14).

44. საგულისხმოა, რომ არც კასატორი უარყოფს მოსარჩელის მხრიდან მისთვის სადავო თანხის გადაცემას, თუმცა, აღნიშნავს, რომ ეს იყო მოსარჩელის მხრიდან განხორციელებული შენატანი (იხ., ამ განჩინების პ -25, დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი).

45. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორის პრეტენზია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობის თვალსაზრისით, ძირითადად არასწორ სამართლებრივ შეფასებაზეა აგებული (იხ., დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი), რაც სამართლის საკითხს განეკუთვნება და მაშასადამე, საკასაციო სასამართლოს ბუნებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანია, თუმცა, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ განსახილველ შემთხვევაში, როგორც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებიდან, სარჩელის საფუძვლებიდან და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემობებიდან ირკვევა, საპროცესოსამართლებრივი თვალსაზრისით, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე მოთხოვნას მის მიერ მოპასუხისათვის თანხის გადახდის ფაქტზე ამყარებდა, ხოლო მოპასუხე თანხის მიღებას არ უარყოფდა, ფაქტობრივი გარემოების მტკიცების ტვირთი სამართალწარმოებაში არსებული პრეზუმფციების როლის გათვალისწინებით გადავიდა მოპასუხეზე. შესაბამისად, მოპასუხის (კასატორი) მტკიცების საგანმა მოიცვა იმგვარი გარემოების სარწმუნოდ, დამაჯერებლად და არგუმენტირებულად დასაბუთების ვალდებულება, რომ მოპასუხე არ იყო თანხის უკუგებაზე პასუხისმგებელი პირი, რომ სამართლებრივად სწორი საფუძველი გააჩნდა სადავო თანხის მიღებაზე და რომ სადავო თანხის მიღება მკაფიოდ განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად განხორციელდა, რომლის დაბრუნების ვალდებულებაზე პასუხისმგებელი მოპასუხე არ იყო. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია ფაქტის ნაწილშიც არის წარმოშობილი და ამ თვალსაზრისით, საკასაციო საჩივარი სსსკ-ის 393.2 მუხლის მოთხოვნებზე უნდა ყოფლიყო აგებული. ამის სანაცვლოდ, მოპასუხე შემოიფარგლა იმაზე მითითებით, რომ თანხის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელეს უნდა მიეღო წილი და მოგება (დივიდენდი) კომპანიებში და შესაბამისად, თანხის მიღება არ მომხდარა პირადი საჭიროებისათვის.

46. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოება დადგენილია და ამის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო შედავება კასატორს არ წარმოუდგენია [სსსკ-ის 407.2 მუხლი]. პირიქით, კასატორი თანხის მიღებას არ უარყოფს და საკასაციო შედავებას თანხის მიღების მიზნობრიობაზე ამყარებს (იხ., დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი), თუმცა, მისი მტკიცების ფარგლებში, თანხის მიღების იმგვარი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობას, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში, დროებით ან მუდმივად გამორიცხავდა მისი უკან დაბრუნების უფლების წარმატებულ რეალიზებას, სარწმუნოდ ვერ ადასტურებს.

47. იმავდროულად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მართალია კასატორს სამართლებრივი კუთხით აქვს წარმოჩენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის არგუმენტი და ამ მხრივ, კასატორი იშველიებს ევროსასამართლოს გადაწყვეტილებებსაც, რომლებიც გადაწყვეტილების დასაბუთებულობის მოთხოვნებს შეეხება, თუმცა, როგორც საკასაციო პალატის ზემოთმითითებული მსჯელობიდან ირკვევა, საკითხი შეეხება ფაქტის სფეროს (პრეზუმირება მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის უკუგამოთხოვაზე) და მაშასადამე, საკასაციო შედავება სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივ უმართებულობაზეც უნდა ყოფილიყო აგებული [სსსკ-ის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილი]. ამ კუთხით კი, არათუ დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, არამედ საკასაციო პრეტენზია საერთოდ არ არის წარმოდგენილი.

48. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს დავის სამართლებრივ შეფასებასაც და ამ თვალსაზრისით წარმოდგენილ კასატორის პოზიციას, რომლის მიხედვითაც, კასატორს მიაჩნია, რომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ნათლად ასახავს იმ გარიგების შინაარსს, რაზედაც მხარეები შეთანხმდნენ, თუმცა სასამართლომ გამოვლენილი ნების არასწორი განმარტება მოახდინა (იხ., ამ განჩინების პ - 25).

49. პირველ რიგში, საკასაციო პალატა ყურდღებას მიაქცევს გარიგების განმარტების მნიშვნელობას სამართლებრივი ურთიერთობის დადგენის საკითხში, რაც ხაზგასმულია საქართველოს უზენაეს სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, იხ., №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი, რომელშიც საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ „ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. ამგვარად, ხელშეკრულებათა განმარტების თავისებურება განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე, როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს“.

50. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საკანონმდებლო მოწესრიგებას საფუძვლად უდევს კონკრეტული სოციალური პროცესების მართვის სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი ანუ, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნების მიღწევა. ასეთ შემთხვევაში, კანონმდებელს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილებები ერთი მხრივ, დასახული მიზნის მიღწევასთან, ხოლო მეორე მხრივ, ამ მიზნის მისაღწევად გამოსაყენებელი სამართლებრივი საშუალებების მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებით. კანონის ინტერპრეტაცია უნდა ემსახურებოდეს ამ კანონის მიზანს. კანონის ცალკეული დებულებები გააზრებული უნდა იქნას სხვადასხვა დებულებათა ურთიერთდამოკიდებულებაში. კანონის ინტერპრეტაცია მთლიანობაში წარმოადგენს არგუმენტების შერჩევისა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს, რომელიც ხშირად სხვადასხვა, ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფ მიზნებზე არის ორიენტირებული. სამართლებრივი გადაწყვეტილებები დამოკიდებულია კონკრეტულ სიტუაციებზე, რადგან განსხვავებულ, თუნდაც ტიპიურ სიტუაციებში, მიზნები და მათთან დაკავშირებული ინტერესები სხვადასხვა მოცულობითა და კონსტელაციაში გარკვეულ როლს თამაშობენ.

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ყოველივე ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. სამართლის ფუნქცია, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს, არა მხოლოდ ინტერპრეტაციის გზით ხორციელდება, არამედ, ამავე დროს, წარმოადგენს კანონის გავრცობის საჭიროების შემოწმებას. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის ინტერპრეტაციის მიზნის მისაღწევად ანუ, კანონის აზრის გასაგებად, გამოიყენება განმარტების გრამატიკული, ლოგიკური, ისტორიული და სისტემური ხერხები. „გრამატიკული“ ინტერპრეტანციის მიზანია, დაადგინოს, ენობრივი თვალსაზრისით, რა მნიშვნელობით იხმარება კანონის სიტყვები ამ ენის მატარებელთა საზოგადოებაში და რა მნიშვნელობით იყენებს მათ კანონმდებელი.

52. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის ინტერპრეტაცია სამართლიან მოწესრიგებასა და ოპტიმალურ დაკმაყოფილებას უნდა იწვევდეს. კანონის ინტერპრეტაცია არ ნიშნავს მხოლოდ სიტყვების მიღმა მდგომი აზრის ახსნას, არამედ იგი ნიშნავს სხვადასხვა მნიშვნელობებიდან ყველაზე სწორი და გადამწყვეტი მნიშვნელობის შერჩევას. „ინტერპრეტაციას აქვს მსჯელობითი ხასიათი, როდესაც არგუმენტებისა და კონტრარგუმენტების წარმოდგენა ხდება, რომელთაგან უკეთეს მოტივაციას უპირატესი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. გარდა ამისა, კანონის ინტერპრეტაცია უნდა იცავდეს „სამართლის ერთიანობის“ პრინციპს, ე.ი. ინტერპრეტაციის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება არ უნდა მოდიოდეს წინააღმდეგობაში სამართლის სხვა ნორმებთან. სამართლის ნორმა ისე უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, რომ იგი ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე ლოგიკურად თავსებადი იყოს უფრო მაღალი ან იგივე რანგის ნორმათა კონტექსტში.

53. აღსანიშნავია, რომ სსკ-ის 53-ე მუხლის საკანონმდებლო მოწერიგების თანახმად, გარიგება არ არსებობს, თუ არც გარეგნული გამოხატვიდან და არც სხვა გარემოებებიდან არ შეიძლება ზუსტად დადგინდეს გარიგების შინაარსი. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას, რომლის მიხედვით გარიგების შინაარსის დადგენის შეუძლებლობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს გარიგება წერილობითი ფორმითაა დადებული თუ ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე. აღნიშნულიდან გამომდინარე, თუ გარიგება არ არსებობს იმის გამო, რომ შეუძლებელია მისი შინაარსის დადგენა, ცხადია მხარეთა ნების გამოვლენას დასახული სამართლებრივი შედეგი არ მოჰყვება (იხ.,ამ განჩინების პ-10)

54. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს, კერძოდ, რომ საქმეში წარმოდგენილი 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის ფარგლებში, შპს “ფ. მ.“-ს და შპს „ბ. მ.“-ს ქსელის განვითარების მიზნით 2007-2008 წლებში, ს. ჯ-ასაგან მიიღო 980000 აშშ დოლარი იმ ვალდებულებით, რომ აღნიშნული საზოგადოებებიდან ს. ჯ-ა მიიღებდა გონივრულ წილს და შესაბამის დივიდენტებს. ს----- ჯ--------ამ სადავო თანხა - 980000 აშშ დოლარი გადასცა ნ. გ–ს. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ 2008 წლის 26 მაისის ხელწერილის საფუძველზე, მხარეთა შორის სახელშეკრულებო-სამართლებრივი ურთიერთობა არ წარმოშობილა, შესაბამისად, სსკ-ის 53-ე და 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გადაცემული თანხა ექვემდებარება უკუქცევას.

55. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ კასატორის მოსაზრების გაზიარების შემთხვევაშიც, რომ მხარეებს შორის სსკ-ის 319-ე მუხლის საფუძველზე წარმოიშვა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, ეს ხელშეკრულება მაინც ბათილად იქნებოდა მიჩნეული, რადგან საქმეში არსებული მასალებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, ნ. გ–ი არ წარმოადგენდა შპს “ფ. მ.“-ს და შპს „ბ. მ.“-ს პარტნიორს, აგრეთვე არ გააჩნდა ამ კომპანიების პარტნიორებისაგან მათი წილის გასხვისების უფლებამოსილება, მაშინ როდესაც წილის გასხვისების უფლებამოსილება გააჩნია არა საწარმოს, არამედ წილის მესაკუთრე პარტნიორს.

56. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ კასატორმა საქმეში არსებული მტკიცებულებების საფუძველზე ვერ დაადსატურა, რომ ს. ჯ-ასაგან მიღებული სადავო თანხა გადასცა ხელწერილში მითითებულ კომპანიებს (იხ. საკასაციო პრეტენზია პ.26). უფრო მეტიც, საქმეში განთავსებულია შპს „ბ. მ.“-ს შესაგებელი, რომელსაც ხელს აწერს კომპანიის დირექტორი რუსლან ფიფია, რომლითაც იგი უარყოფს შპს „ბ. მ.“-ს მიერ ს. ჯ-ასაგან სადავო თანხის მიღების ფაქტს და მოითხოვს, რომ შპს „ბ. მ.“ სსსკ-ის 85-ე მუხლის საფუძველზე მიჩნეული იქნეს არასათანადო მოპასუხედ. (იხ.ტ.1. ს.ფ.112-118). შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო თანხის ს. ჯ-ასათვის უკან დაბრუნებაზე ვალდებულ პირს წარმოადგენს ნ. გ–ი.

57. კასატორის შედავება წარმოდგენილია ხანდაზმულობის კუთხითაც(იხ. საკასაციო პრეტენზია პ.27), რასაც საკასაციო პალატა არ იზიარებს და მიუთითებს, რომ როგორც ეს საქმის მასალებითაა დადგენილი სარჩელის მოთხოვნა თანხის დაბრუნებასთან დაკავშირებით, წარმოიშვა 2008 წლის 26 მაისიდან (ხელწერილის გაფორმებისას). სსკ-ის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებენ სპეციალურ ვადას, მაგალითად, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი.

58. ამასთან, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს მოთხოვნის საფუძველს და აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე თანხის უკუქცევის სამართლებრივ საფუძველზე მოთხოვნის ხანდაზმულობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკის მიხედვით ექვემდებარება 10 წლიან ვადას. იხ., სუსგ №ას-613-572-2017, 07 ივლისი, 2017 წელი, რომელშიც საკასაციო პალატამ უარყო კასატორის შედვება ხანდაზმულობასთან მიმართებით, რამდენადაც მოთხოვნა დაკმაყოფილებული იყო რა კოდუქციური ვალდებულების წარმომშობი სამართლებრივი წანამძღვრების განხორციელებით, მათ მიმართ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენდა 10 წელს.

59. განსახილველ შემთხვევაშიც, კასატორის ზემოთმითითებული პრეტენზიას სამართლებრივად ვარგისი საფუძველი არ გააჩნია, რადგან მოთხოვნა დაკმაყოფილებულია კოდუქციური ვალდებულების წარმომშობი სამართლებრივი წანამძღვრების განხორციელებით, რომელთა მიმართ მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს 10 წელს, რომელიც მოსარჩელეს დაცული აქვს.

60. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

46 ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, წინამდებარე საქმეში არსებულ სამართლებრივ საკითხებზე დადგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

48 სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. ნ. გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ. გ–ის დაუბრუნდეს 2018 წლის 1 მარტს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (6000 ლარის) 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

პ. ქათამაძე